Losy jednostek w obozach koncentracyjnych. Omów na przykładzie wybranej literatury obozowej
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw Holocaustu


Losy jednostek w obozach koncentracyjnych. Omów na przykładzie wybranej literatury obozowej

Obozy koncentracyjne to miejsca odosobnienia ludzi uznanych za wrogich przez dany reżim. Pierwsze obozy zorganizowali Anglicy po wojnach burskich w XIX wieku, używając do ich ochrony skautów. Na masową skalę obozy powstały w XX wieku. Organizowali je bolszewicy oraz hitlerowskie Niemcy. Doświadczenia więźniów stały się tematem literackim, stąd też mówi się o literaturze obozowej. Jest ona niezwykle obfita, liczy już kilkaset pozycji. Są to zarówno bogate dokumentacje faktograficzne i opracowania naukowe, jak i książki poświęcone losom więźniów. Wśród przedstawicieli tego rodzaju piśmiennictwa wymienia się m.in: Zofię Nałkowską, Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Tadeusza Borowskiego, Sewerynę Szmaglewską, Igora Newerly’ego, Aleksandra Sołżenicyna i wielu innych.

Analizując teksty opisujące rzeczywistość obozów koncentracyjnych warto się zastanowić, jakie czynniki wpływały na przetrwanie człowieka w tych miejscach. Każda z książek przynosi nowe informacje i przez to staje się cennym dokumentem. W swojej prezentacji przedstawię czynniki, które umożliwiły przeżycie w obozach.

Ciekawym przykładem utworu jest tekst Aleksandra Sołżenicyna „Jeden dzień Iwana Denisowicza”. Główny bohater przebywa w łagrze od 1941 roku. By przeżyć, wypracował sobie własną filozofię przetrwania. Były to zasady, których przestrzeganie pozwoliło utrzymać się przy życiu. Iwan Denisowicz Szuchow wiedział na przykład, że zawsze należało pokazywać się w tłumie, nigdy w pojedynkę. Jednemu człowiekowi można było bowiem dać dodatkową pracę lub wyładować na nim złość. Bohater pamiętał również, by na pięć kroków przed strażnikiem zdejmować czapkę i by dbać o czytelność numeru, który nosi się na waciaku. Dlatego też często prosił obozowego malarza o poprawienie numeru. Innymi zasadami Denisowicza były cierpliwość i opanowanie. Wiedział, że w czasie rewizji należało milczeć, nigdy nie być natarczywym, a raczej przyjmować postawę proszącą. Wszystkie kontrole należało tak przetrwać, by nie ściągnąć na siebie podejrzenia lub gniewu. Sposobem na przetrwanie w obozie było także „trzymanie” z brygadzistą. On, bowiem dbał o jedzenie. Zasada brzmiała - „nie oszukuj brygadzisty, wtedy przeżyjesz”. Ważnym czynnikiem umożliwiającym przetrwanie w łagrze było jedzenie. Spożywanie posiłków odbywało się według określonych zasad. Należało dzielić racje chleba tak, by zawsze zostawić kawałek na później. Szuchow zaszywał go w sienniku. Jeść trzeba było również pomału i zawsze zostawić skórkę od chleba, którą można było dokładnie wyczyścić miskę: „Bo żadną łyżką miski po kaszy tak nie wyczyścisz jak chlebem”. Jedzenie w obozie było chwilą świętą, podczas której nic się nie mówiło i zdejmowało się czapkę. Denisowicz podsumował posiłki słowami: „Oto ta krótka chwila, dla której żyje zek”. Innym sposobem na przetrwanie w obozie była umiejętność przechytrzenia pozostałych więźniów. Szuchow wiedział, jak zarobić na podwójny posiłek i jak „podprowadzić” dwie miski zupy w stołówce. Przetrwanie wiązało się również z oszczędzaniem własnych sił. Denisowicz, by się nie przeziębić w czasie wielkich mrozów, zakładał na usta i nos szmatkę, wiążąc ją z tyłu na karku. W ten sposób chronił gardło i płuca przed trzydziestostopniowym mrozem. Receptą na przetrwanie bohatera była również praca. Co prawda otępiała ona człowieka i wyniszczała go fizycznie, ale przynosiła zapomnienie, a wieczorem - twardy sen regenerujący siły. Ponadto dzięki pracy można było dostać podwójną rację chleba. Dzięki tym zasadom Iwan Denisowicza Szuchow mógł przetrwać w łagrze, a jednocześnie nie zatracić swojego człowieczeństwa.

Analizując temat dotyczący literatury obozowej, nie można pominąć utworu Gustawa Herlinga-Grudzińskiego pt. „Inny świat”. Narratorem i bohaterem jest sam autor. Czynniki, które pozwoliły przetrwać w obozie przedstawia nie tylko na przykładzie swojej osoby, ale i innych więźniów. Przykładem może być Michał Aleksiejewicz Kostylew. Do łagru trafił w wieku dwudziestu czterech lat. Był inteligentem, któremu książki Stendhala, Balzaka czy Flauberta pomogły zrozumieć prawdę, odszukać dawne ideały. Jego sposobem na przetrwanie było również samookaleczanie się. Przypalał sobie rękę, by uwolnić się od ciężkiej pracy w lesie. Dobrowolne męczeństwo było próbą ratowania człowieczeństwa. Nienawidził bowiem pracy, gdyż wiedział, że prowadzi ona do śmierci. Mówił często: „Nigdy już, nigdy nie będę dla nich pracował”. Dzięki temu przysługiwała mu także większa racja żywnościowa. Czynnikiem, który nadawał również sens jego życiu było spotkanie z matką. Wizyty odbywały się w „domu swidanij”. Budynek miał symboliczne położenie na „pograniczu wolności i niewoli”. Żeby się tam dostać należało mieć specjalną przepustkę, na którą czekano czasem latami. Jednak nadzieja, oczekiwanie, świadomość, że być może niedługo zobaczy się bliską osobę podtrzymywały na duchu wielu więźniów. Człowiek w obozie musi bowiem przynajmniej na coś czekać. Wielką radością była także wiadomość o poczęciu dziecka w „domu swidanij”. Spotkania w tym miejscu często przypominały obrzydliwą maskaradę, gdyż każdy więzień był specjalnie przygotowywany – zmieniano mu ubranie, myto go, wszystko po to, by krewni nie wiedzieli całej prawdy. Mimo to oczekiwanie na przyjazd bliskich dawał nadzieję i pomagał przetrwać. Sposobem na przeżycie było również zachowanie swojej godności i moralności. Przykładem jest profesor Borys Lazarowicz, który był intelektualistą i w obozie nadal dawał lekcje. Nie pozwolił na zniszczenie swojego świata wartości. Podobnie Natasza Lwowna, która w lekturze Fiodora Dostojewskiego „Zapiski z martwego domu” odnalazła jedyną szansę obrony ludzkiej godności. Otaczała tę książkę szczególną czcią. Sposobem na przetrwanie dla samego Grudzińskiego było stanie na straży ludzkiej moralności. Dlatego nie wybaczył Jewriejowi – Żydowi, który przyczynił się do śmierci czterech niewinnych jeńców niemieckich. Nie powiedział mu „rozumiem”, nie dał mu usprawiedliwienia i rozgrzeszenia, na które Jewriej tak bardzo czekał.

Cennym źródłem informacji o rzeczywiści obozowej są „Medaliony” Zofii Nałkowskiej. Utwór składa się z ośmiu krótkich opowiadań. Autorka poznała prawdę o okupacji w sposób dokładny, gdyż sama przeżyła sześć lat wojennych w Warszawie oraz brała udział w pracach Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich. Uczestniczyła w przewodach sądowych, jeździła na wizje lokalne miejsc zbrodni. W jednym z opowiadań poznajemy historię Żydówki Dwojry Zielonej. Jej mąż zginął w 1943 roku, a ona, by nie trafić do obozu, ukrywała się na strychu jednego z domów. Później została okaleczona przez Niemców i straciła jedno oko. Następnie razem z innymi Żydami trafiła do Majdanka. Tam znosiła upokorzenia i bicie. Przy życiu trzymała ją myśl, że będzie mogła kiedyś o tym opowiedzieć. W rozmowie z Nałkowską wyjaśnia: „Ja chciałam żyć (…) nie miałam męża ani rodziny, ani nikogo, i chciałam żyć. Oka nie miałam, byłam głodna i chłodna – i chciałam żyć. Dlaczego? To pani powiem: po to, żeby powiedzieć wszystko tak, jak pani teraz mówię. Niech świat wie, co oni robili”. Kobiecie wydawało się, że zostaje sama na świecie, że nie będzie już ani jednego Żyda. Takie wyobrażenie potwierdza ogrom masowej zagłady i jej tragizm. Dzięki Żydówce ludzie mogli usłyszeć całą prawdę.

Ostatnim utworem, o którym warto wspomnieć jest opowiadanie Tadeusza Borowskiego pt. „Dzień na Harmenzach”. Więźniowie pracują przy torze kolejowym. Tadek-narrator jest osobą, która wypracowała sobie odpowiednią pozycję w obozie. Nie chodzi głodny i ma odpowiednie ubranie: „Dobrze jest pracować, jak się zjadło na śniadanie ćwierć boczku z chlebem i czosnkiem i zapiło się puszką skondensowanego mleka”. W trakcie pracy rozchodzi się wieść, że wieczorem w obozie będzie wybiórka. Więźniowie starają się doprowadzić do porządku: „Ukradkiem opatrują sobie rany, żeby były czyściejsze i mniejsze, zrywają bandaże, masują mięśnie, spryskują się wodą, żeby być świeższymi i raźniejszymi na wieczór. Walczą o byt ciężko i bohatersko”. Więźniowie wiedzą, że jeśli będą wyglądać na chorych, to trafią do komory gazowej. W obozie panują specyficzne reguły. Ten, kto ma lepszą pracę, zna reguły obozowego życia oraz ma pewne znajomości, a co za tym idzie większą szansę na to, by uniknąć śmierci. Więźniowie walczą więc o wszystko – ubranie, pracę, jedzenie. Zdobycie jedzenia nie wiąże się w obozie tylko z chęcią zaspokojenia głodu, ale oznacza również przetrwanie. Trzeba jeść, aby mieć siły do dalszej pracy. Ludzie wyniszczeni, chudzi i bez sił są usuwani, gdyż nie ma z nich żadnego pożytku, zajmują tylko miejsce. Wszelka solidarność między więźniami została zniszczona. Przetrwanie w obozie wiąże się, więc z przestrzeganiem odpowiednich reguł oraz umiejętnością walki o lepszą pracę, jedzenie, ubranie. Jest również równoznaczne z kryzysem wszelkich wartości moralnych.

Zaprezentowane przeze mnie teksty trafnie i dokładnie przedstawiają czynniki, które wpływały na przetrwanie człowieka w obozach koncentracyjnych. Czasami była to własna filozofia wypracowana przez długie dni i miesiące czy umiejętne dostosowanie się do reguł, kiedy indziej znów możliwość przekazania światu prawdy. Cechą wspólną wszystkich utworów jest jeden aspekt. Nie oskarżają one człowieka, który jest „ludzkich w ludzkich warunkach”, ale system rządów, a dokładnie totalitaryzm. Polegał on na całkowitym podporządkowaniu społeczeństwa państwu za pomocą monopolu informacyjnego i propagandy, ideologii państwowej, terroru tajnych służb. Wszystkie utwory należące do literatury obozowej dzięki swojej różnorodności i dokładności relacji są niezwykłym dokumentem literackim, historycznym i kulturowym. Są również świadectwem dla potomnych, że to „ludzie ludziom zgotowali ten los”.

strona:    1    2    3    4  





Holocaust w literaturze i na wielkim ekranie

Ocena:
20/20
Teza: Niezależnie od sposobu prezentacji tematu Holocaustu, odbiorca jest w stanie zrozumieć tragizm sytuacji oraz inny wymiar moralności.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, przemyślana. Ciekawa kompozycja i wybór literatury oraz filmowych obrazów.

Problem Holocaustu w literaturze polskiej XX wieku. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: W polskich powojennych utworach wiele miejsca poświęcono tragedię narodu żydowskiego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w kompleksowy sposób realizuje temat. Bogata i ciekawa bibliografia. Logiczna konstrukcja.

Antysemityzm i Holokaust w polskiej literaturze. Omów zagadnienia na podstawie wybranych utworów.

Ocena:
20/20
Teza: Przykłady antysemityzmu i holokaustu przedstawione w literaturze polskiej są obiektywnym obrazem cierpienia oraz oceną martyrologii Żydów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni poprawna. Temat zanalizowany na przykładzie kilku poprawnie dobranych lektur z kanonu. Przejrzysty styl wypowiedzi.

Dekalog obozów koncentracyjnych. Rozwiń temat na celowo wybranych przykładach literackich.

Ocena:
20/20
Teza: Życie obozowe więźniów podporządkowane odwróconemu dekalogowi – nawiązane do biblijnych Dziesięciu Przykazań.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana przystępnym językiem. Zawiera logiczną argumentację, wyraźny podział na poszczególne części. Bogata bibliografia i poprawny plan pracy.

Holocaust w literaturze i filmie. Przedstaw zjawisko, odwołując się do wybranych przykładów.

Ocena:
20/20
Teza: Holocaust jako najtragiczniejsze wydarzenie XX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo obszernie na wielu przykładach traktuje o koszmarze Holocaustu.

Obóz Auschwitz we wspomnieniach więźniów

Ocena:
20/20
Teza: Obóz Auschwitz jako miejsce kaźni i nieme świadectwo ludobójstwa.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, poprawnie ujęte poszczególne elementy obozowego życia.

Wzajemne relacje Polaków oraz Żydów w XIX i XX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Relacje polsko – żydowskie i w rzeczywistości i literaturze miały różny charakter: przyjazny i wrogi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i bogata w przykłady. Świadczy o erudycji piszącego.

Odwołując się do wybranych przykładów z literatury i filmu, omów sposoby ukazywania Holocaustu

Ocena:
20/20
Teza: Obraz Holocaustu zmieniał się i zmienia wraz z upływem czasu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, zawierająca osobiste przemyślenia autora.

Dziecko jako ofiara Holocaustu. Omów problem analizując wybrane przykłady literackie i filmowe

Ocena:
19/20
Teza: Literatura i sztuka stanowią świadectwo makabrycznych zbrodni hitlerowskich wobec dzieci. Śmierć czy ratunek od niej jednakowo wyznaczał tragizm niewinnych, młodych istnień ludzkich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca, mimo poważnego tematu, dojrzała. Bogata bibliografia pozwala szeroko przedstawić problem dzieci - ofiar Holocaustu. Na wyobraźnię działają zdjęcia dzieci z obozów koncentracyjnych.

Literacki obraz getta i Holocaustu. Przedstaw w wybranych utworach

Ocena:
19/20
Teza: Osoby, które przeżyły pobyt w getcie, nigdy o tym nie zapomną. Doświadczenie to towarzyszy im już do końca życia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Ukazane są zarówno losy osób, które zginęły w getcie, jak i te, które przeżyły wojenne piekło.

Tragiczna historia minionych wieków w oczach twórców współczesnej kinematografii. Przedstaw na wybranych przez siebie przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Holocaust to jedno z najbardziej tragicznych zjawisk XX wieku. Motyw ten odegrał znaczącą rolę w kinematografii ostatnich kilkunastu lat.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwie analizuje występowanie motywu Holocaustu w filmie. Ciekawa i uporządkowana praca. Skrótowy ramowy plan pracy.

Losy jednostek w obozach koncentracyjnych. Omów na przykładzie wybranej literatury obozowej

Ocena:
18/20
Teza: Literatura obozowa stanowi do dziś cenny dokument tamtych dni. Jej autorzy nie oskarżają człowieka, który za wszelką cenę stara się przeżyć, lecz system, który doprowadził do powstania obozów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w sposób poprawny realizuje temat, przejrzysta, zwięzła i spójna. Właściwie dobrana bibliografia.