Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw domu


Dom i rodzina jako motyw literacki. Omów różne sposoby jego ujęcia na wybranych przykładach

Człowiek nie jest stworzony do życia w samotności, jest jednostką społeczną. Tuż po narodzeniu staje się członkiem małej wspólnoty – rodziny. Przez kolejne lata uczy się, wychowuje i dorasta w domu, miejscu, które, jak twierdzą psychologowie, ma olbrzymi wpływ na późniejsze, także dorosłe życie. Twórcy literatury, świadomi, jak wielką rolę w egzystencji każdego odgrywa dom i rodzina, często sięgali po związane z nimi motywy. Autorzy lektur, obserwując rzeczywistość, w której nie ma jednego modelu czy typu rodziny, opisywali je różnorodnie. W jednych panowało szczęście, wzajemne zrozumienie i szacunek, w innych często wybuchały konflikty, a związek emocjonalny pomiędzy jej członkami był marginalny. W swojej prezentacji ukażę kilka wybranych opisów domów rodzinnych i ich mieszkańców.

W „Żywocie człowieka poczciwego” Mikołaj Rej kreśli portret szlachcica-ziemianina wiodącego spokojne i unormowane życie na wsi. „Człowiek poczciwy" to dobry gospodarz, który dogląda prac w polu i w ogrodzie, cieszy się z darów, którymi obdarza go natura, zabiega o gospodarstwo i rodzinę, jest troskliwym mężem i ojcem. Rej tworzy w swoim utworze obraz zgodnej rodziny, w życiu, której dominują: praca, wzajemna miłość i troska o potomstwo .W pierwszej części swojego dzieła Rej dużo miejsca poświęca uwagom na temat wychowania młodego szlachcica. Zaleca mu wyjazdy za granicę, by mógł poznać obce obyczaje, pobyt na dworze magnackim dla nabrania ogłady towarzyskiej. Poleca między innymi zdobycie umiejętności władania szablą, kopią, naukę gry na lutni, prowadzenia rozmów „w poczciwym, a nieopitym towarzystwie”. Kiedy szlachcic osiądzie na roli, szczególnie dużo uwagi powinien poświęcić wyborowi żony, gdyż jest to, zdaniem Reja, najważniejsza decyzja w życiu człowieka. Kolejne strony książki przynoszą obraz wzorowego małżeństwa i szczęśliwego życia rodzinnego człowieka poczciwego. Małżonkowie darzą się szacunkiem, wspierają w pracy, przeżywają wspólne smutki i radości, jedno drugiego o wszytko się radzi, z radością goszczą przyjaciół i sąsiadów, którzy chętnie zaglądają do ich domu, pełnego ciepła rodzinnego i miłości. W domu małżonków panuje miłość, zgoda i wzajemne zrozumienie, Toteż człowiek poczciwy cieszy się szczęściem rodzinnym i dba, by niczego w domu nie brakowało. Z radością wraca do zacisza domowego, do żony i dzieci. Żona jest wzorową i zapobiegliwą gospodynią. Dobrze prowadzi dom, troszczy się o męża i dzieci, które wychowuje na cnotliwych obywateli, współtworzy harmonię w pożyciu domowym. Rej kreśli, więc portret idylli rodzinnej, która zapewnia szczęśliwemu ziemianinowi pomyślne, spokojne i radosne życie.

Korczyn w „Nad Niemnem”Elizy Orzeszkowej jest główną areną powieściowych wydarzeń. Dworek rodziny Korczyńskich to majątek dziedziczony z pokolenia na pokolenie. Jego aktualny gospodarz – Benedykt – po powstaniu styczniowym ma problemy z utrzymaniem gospodarstwa. Jednak traktuje je jako „gniazdo ojczyste”, próbuje podtrzymać dawne tradycje i obyczaje, sprzeciwia się modnym nowinkom, a nawet kpi z nich. Dzięki uporowi i umiłowaniu pracy udaje mu się pozostać właścicielem. Dodatkowo w trudnej sytuacji nie wspiera go żona – Emilia, która jest wiecznie schorowana. Kobieta żyje tym co wyczyta w rozlicznych romansach, marzy o wielkiej miłości i wspanialszym świecie, zupełnie nie rozumie problemów ojca. Autorka charakteryzuje ją używając zabiegu milieu, czyli poprzez opis pokoju, w którym pani domu przebywała: „pokój ten przypominał pudełko apteczne oklejona papierem w kwiatki i napełnione wonią olejków i trucizn.” Benedykt, mimo początkowych kłótni z synem – Witoldem – ostatecznie odnajduje w nim podporę i kontynuatora swoich idei. To dodaje mu nowych sił w walce o utrzymanie Korczyna. Obraz korczyńskiej rodziny dopełniają: siostra Witolda Leonia, Marta – krewna Benedykta opiekująca się domem, a także Justyna Orzelska z ojcem. Szlachecki dwór z „Nad Niemnem” nie jest pełen przepychu, widać w nim skromność, prostotę, nawet zubożenie. Jest to miejsce raczej smutne, w którym cierpią samotni bohaterowie.


Utworem, który pokazuje negatywnie dom jest „Moralność pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej. Dramat przedstawia życie mieszczańskiej, galicyjskiej rodziny, w której dominuje i rządzi żona i matka – Aniela Dulska. Główna bohaterka rozpoczyna dzień od budzenia całego domu i zapędzania wszystkich do wykonywania ich codziennych zajęć. Wydziela mężowi cygara i codziennie po dwadzieścia centów na kawiarnię. Przeziębionej, chorowitej Meli matka poleca rozgrzewający okład z plastra używanego już wcześniej przez ojca i każe jej się myć w zimnej wodzie. Przy kupowaniu biletów tramwajowych dla córek próbuje oszukać konduktora na kilka groszy. Aniela Dulska pomimo swojego skąpstwa, obłudy, hipokryzji i wielu innych negatywnych cech ma o sobie jak najlepsze mniemanie. Wielokrotnie utwierdza bowiem samą siebie i swoich najbliższych o własnej wyjątkowej pozycji w rodzinie: „z torbami poszlibyśmy, żeby nie ja…”. Pieniądze są źródłem władzy Dulskiej nad mężem i dziećmi. Nawet bowiem w przypadku najbliższej rodziny nie ma mowy o jakichkolwiek więzach uczuciowych. Tytułowa bohaterka nie zna potrzeb dzieci i nie interesują jej one. Wszystko musi tylko dobrze wyglądać z zewnątrz: dziewczynki powinny umieć grać na pianinie, zachowywać się skromnie, „bo cnota to skarb dziewczęcia”. Natomiast syn – Zbyszko - powinien się „wyszumieć” i lepiej jeśli to robi „w czterech ścianach własnego domu”. Matka przymyka oczy na romans ze służącą, rzekomo w imię dobra syna.

Mąż Anieli – Felicjan – wydaje się być zaprzeczeniem wszystkich jej cech. Jest cichy, spokojny, zamknięty w sobie, nieśmiały. Biernie podporządkowuje się żonie, z otoczeniem porozumiewa się za pomocą gestów. Wbrew pozorom jest takim samym hipokrytą i oportunistą jak pozostali członkowie rodziny. Konformizm, wygodnictwo, a może i zwykłe tchórzostwo każą mu się pogodzić z podrzędną, nieco może ośmieszającą, pozycją w domu. Nie jest to jednak pozycja niewygodna – zapewnia Felicjanowi „święty spokój”, pewność co do zaspokojenia wszelkich potrzeb życiowych, bezpieczeństwo i …doskonałą izolację od wszelkich problemów. W kwestiach moralnych Dulski niczym nie różni się od swojej żony. Gdy dowiaduje się o tragicznych skutkach synowskiego romansu – nie zdobywa się na żaden gest czy komentarz, nie mówiąc o jakiejkolwiek próbie ingerencji. Jest egoistą. Jego okrzyk: „A niech was wszyscy diabli!!!” ostatecznie dowodzi braku zainteresowania dla problemów rodzinnych. Dulski - zdominowany i psychicznie stłamszony przez swoją małżonkę – nie potrafi przyjąć na siebie odpowiedzialności za rodzinę. Jego bunt przybrał objawy chorobowe. Felicjan nie rozmawia także z dziećmi, nie interesuje się synem, córkami, a co gorsza dzieci wcale nie próbują nawiązać kontaktu z ojcem.

Dzieci Dulskich: Mela, Hesia i Zbyszko to ofiary wychowania w mieszczańskim, kołtuńskim otoczeniu. Obie córki Dulskiej, pomimo odmiennych charakterów, są całkowicie zdominowane przez matkę i podporządkowane jej. Zwłaszcza Mela – naiwna, ciepła, dobra, gotowa rozdawać miłość i łaknąca miłości – boi się matki i nie chce się jej narazić. Hesia natomiast, która jest ordynarna, prostacka i pewna siebie, ma do Dulskiej stosunek krytyczny, często ją przedrzeźnia. Ponieważ matka z nią nie rozmawia, dziewczyna wypytuje kucharkę o erotyczne przygody z czasów młodości. Próbuje też podpytać brata o jego nocne wypady. Hesia jest bardzo podobna do matki, najprawdopodobniej kiedy dorośnie, będzie taka sama.

Syn Dulskich odgrywa w dramacie ważną rolę jako sprawca komplikacji burzących spokojne i unormowane życie rodzinne. Jest inteligentny. Nie znosi rodzinnego domu z jego duszną atmosferą, ucieka z niego, woli własne, kawiarniane towarzystwo. Brzydzi się kołtunerią, zakłamaniem, wygłaszaniem tyrad moralnych i mówieniem stale o Bogu przez matkę. Ma pretensje do losu, że uczynił go Dulskim. Według Zbyszka jest to piętno, determinujące całe dalsze życie człowieka. Rozumie, że mówienie matki o moralności to tylko teoretyczny płaszczyk. Krytycznie ocenia też postępowanie Dulskiej z mężem i sposób wychowania córek. Jednakże odebrane wychowanie, jak i osobowość matki, są tak silne, że w momencie przełomowym – problem uznania dziecka Hanki – zdaje się na swoją ciotkę i Dulską, które pokierują jego postępowaniem.

Dulscy są przykładem rodziny dysfunkcyjnej. Ich bytowanie jest pozbawione radości, a im samym brak wartości, którymi mogliby się kierować. W domu panuje nieprzyjemna atmosfera, ciągle wybuchają spory, konflikty, stale słychać wrzaski, brak przytulności i rodzinnego ciepła. Nie ma w tym domu serdecznych rozmów, cichych zwierzeń, przyjaznych gestów. Dulscy to rodzina zdegenerowana, nie łączą ich żadne uczucia. Żyją razem, ale właściwie wygląda na to, że każdy prowadzi oddzielne życie.

W przeciwieństwie do Anieli i Felicjana Dulskich z dramatu Zapolskiej - Jadwiga i Seweryn Barykowie, bohaterowie „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego, otaczają swoje jedyne dziecko – Cezarego – bezgraniczną miłością. Matka całkowicie poświęca się wychowaniu chłopca. Uległa, cicha, posłuszna mężowi, wypełnia obowiązki żony i matki, tak jak jej to wpojono w rodzinnym domu. Ojciec dba o wykształcenie syna, zatrudnia najlepsze nauczycielki i korepetytorów. Często sam pomaga Czarusiowi w nauce, co czyni lekcje dodatkowo atrakcyjnymi. Sytuacja ta przypomina idyllę i ma szansę odegrać pozytywna rolę w wykształceniu dojrzałego człowieka.

Spokój burzy jednak wojna i wyjazd Seweryna Cezary, niegdyś posłuszne i grzeczne dziecko, teraz zaczyna sprawiać matce wiele kłopotów: włóczy się z kolegami, wszczyna kłótnie z nauczycielami, wraca do domu w środku nocy. Barykowa nie jest w stanie zapanować nad synem. Prosi, błaga, ale na niewiele się to zdaje. Cierpi z powodu nieposłuszeństwa Cezarego, jego lekceważącego stosunku do niej oraz niepokojących ją bolszewickich sympatii syna. Nie robi mu jednak wymówek, ale cierpliwie tłumaczy. Nie walczy z nim, tylko wytrwale, z uporem powtarza swe argumenty. Cały wysiłek wkłada w walkę o przetrwanie. Od wyjazdu ojca Cezary oddala się od matki. Staje się impertynencki, drwiący, uszczypliwy, kłótliwy i napastliwy. Zdarza się, że wpada w gniew i strofuje ją, że nie potrafi zrozumieć najprostszych rzeczy. Po jakimś czasie, kiedy spostrzega jak matka bardzo się postarzała, zmienia swoje postępowanie i niepostrzeżenie zaczyna jej pomagać w codziennych zajęciach. Niespodziewanie dla samych siebie „oboje jakoś przytulili się do siebie moralnie i wsparli ramionami ducha”. Po śmierci matki Cezary codziennie chodzi na jej grób i rozpamiętuje przeszłość. Choć za życia matki Cezary często się z nią nie zgadzał, jednak zachowuje ją w pamięci, czci, szanuje, kocha. Okazuje się, że mimo wszystko miała na niego wielki wpływ, czyli spełniła swoją rolę dobrze.

Po stracie matki, Cezary nieoczekiwanie odnajduje ojca. Podczas wspólnego powrotu do Polski Czarek zbliża się duchowo do ojca, jak swego czasu do matki. Ale Seweryn Baryka „to nie było jestestwo bierne i czujące jedynie jak matka. To był rycerz”. Syn żywi do ojca ogromny respekt i podziwia go, że potrafił tak wiele przejść i nie załamać się. Dzielą ich obu i jednocześnie łączą nie tylko odmienne poglądy polityczne, ale i więzy krwi. Cezary stara się wyzbyć jego władzy moralnej nad sobą, chociaż nie chce jechać do kraju, którego nie zna, robi to dla ojca, który wymaga opieki. Pielęgnuje go z oddaniem. Niestety Seweryn Baryka umiera, a chłopiec zostaje na świecie sam. Ten przykład ukazuje jak ważny jest udział obojga rodziców w wychowaniu dzieci. W porównaniu z matriarchalną rodziną Dulskich omawianą wcześniej, Barykowie to rodzina patriarchalna. Panujące w niej relacje są bliskie wzorcowi relacji rodzinnych.

Literatura to skarbnica wzorów i przykładów. Stwierdzenie to odnosi się także do motywu domu i rodziny. Jak widać na podstawie przedstawionych utworów nie ma jednego wizerunku rodzinnego życia. Autorzy ukazują zarówno szczęśliwe związki dwojga ludzi, których dzieci wychowują się na wrażliwych, mądrych obywateli, ale także domy nie spełniające swej roli. Można się domyślać, że dzieci wychowane w domu, w którym zabrakło miłości, w przyszłości nie zaznają pełni szczęścia, a czasem powielą schemat podpatrzony w rodzinnym gnieździe. W otaczającej nas rzeczywistości także nie wszystkie rodziny spełniają swoje funkcje, jednak często, podobnie jak w rodzinie Dulskich, wewnętrzne problemy zostają „za zamkniętymi drzwiami”. Literatura wkracza jednak w sam środek rodzinnych niesnasek i sporów i ukazuje je z wielką precyzją, zmuszając do zastanowienia się nad własnym postępowaniem.

strona:    1    2    3    4    5  





Ojczyzna jako dom. Przedstaw na wybranych przykładach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Motyw domu jako ojczyzny możemy obserwować na przykładzie wielu epok, a jego realizacja zależy od intencji autora.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, temat zrealizowany przejrzyście. Dobra bibliografia i plan pracy.

Arkadyjskie ujęcia domu w literaturze polskiej. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze do motywu arkadii odwołują się pisarze i poeci, którzy z dystansu patrzą na swój młodzieńczy dom, na „kraj lat dziecinnych”.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpująco opisuje wizje idyllicznych domów. Poprawny język, przejrzysta treść.

Różne obrazy domu w literaturze polskiej. Zanalizuj wybrane przez siebie przykłady

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze polskiej dom to zazwyczaj ostoja tradycji, nieraz motyw domu bywa wykorzystany by ukazać wady domowników - reprezentantów określonej grupy społecznej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta. Bogata bibliografia, poprawny plan wypowiedzi.

Różne ujęcia motywu domu w literaturze i sztuce różnych epok. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Motyw domu w różnorodny sposób bywa wykorzystywany przez artystów rożnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata, wykorzystuje przykłady z literatury i sztuki. Obszerna bibliografia. Poprawny język.

Dom i rodzina jako motyw literacki. Omów różne sposoby jego ujęcia na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy literatury, świadomi, jak wielką rolę w egzystencji każdego odgrywa dom i rodzina, często sięgali po związane z nimi motywy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Poprawna bibliografia i ramowy plan pracy.

Jakie znaczenie ma dom i rodzina w życiu człowieka? Zaprezentuj funkcjonowanie tego motywu, odnosząc się do utworów różnych epok literackich

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy, analizując mechanizmy tworzące rodzinny dom, szeroko opisywali jego znaczenie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca konkretna, na temat, zawiera właściwą analizę poprawnie dobranych dzieł.

Literatura XX wieku o domu i rodzinie - serio i prześmiesznie. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Zarówno śmieszne, jak i poważne obrazy rodzinnego domu wiele mówią o świadomości i wartościach wyznawanych przez ich mieszkańców.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana płynnym językiem. Ciekawe przykłady, w pełni zrealizowany temat.

Dom i bezdomność w literaturze. Omów wpływ tych kategorii na losy bohaterów w wybranych utworach z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Wpływ motywu domu lub jego braku na życie i wybory literackich bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w różnorodny sposób mówi o domu i jego braku. Ciekawe przykłady literackie.

Porównanie ujęcia motywu domu rodzinnego w serialu telewizyjnym, filmie i literaturze

Ocena:
20/20
Teza: Dzieła literackie i filmowe dokumentują najważniejsze procesy i zmieniające się relacje jakie zachodzą w przestrzeni rodzinnego domu.

Ocena opisowa nauczyciela: Świetna praca oparta na bogatym materiale. Przemyślana i konsekwentna kompozycja.

Dom. Omów realizację tego motywu literackiego, odwołując się do utworów ukazujących różne jego ujęcie

Ocena:
20/20
Teza: Pojęcie domu w literaturze ma bardzo szerokie zastosowanie i występuje w postaci dosłownej, jak i symbolicznej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, ukazuje w jak różny sposób można postrzegać dom.

Motyw domu, z którego się odchodzi, do którego się powraca. Przedstaw różne obrazy domu i oceń jego wartości w życiu wybranych bohaterów

Ocena:
20/20
Teza: Literatura od wieków wykorzystuje motyw domu by ukazać jego wagę w życiu człowieka, a także ludzką wędrówkę przez życie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, oparta na ciekawej teorii, ukazująca wszechstronność wykorzystania motywu domu, przede wszystkim w sposób symboliczny.

Polski dom i polskie tradycje. Analizując przykłady z literatury, przedstaw sposób wykorzystania i funkcje tego motywu

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze polskiej odnajdziemy wiele wizerunków domów, w których jednym z najważniejszych zadań było przekazywanie narodowych tradycji

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dowodzi, że polskie tradycje przyczyniały się do zachowania tożsamości narodowej. Dobrze wybrane przykłady, wnikliwe podsumowanie.

Wpływ domu rodzinnego na kształtowanie osobowości człowieka. Omów na wybranych przykładach literackich i własnych doświadczeniach

Ocena:
19/20
Teza: Występująca w domu rodzinnym miłość jest warunkiem przekazania młodym ludziom określonego systemu wartości oraz tradycji kształtujących osobowość.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, w pełni zrealizowany temat i uargumentowana teza.

Symbolika domu w literaturze polskiej różnych epok. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Oprócz dosłownego znaczenia pojęcia dom często niesie ono ze sobą bogatsze, symboliczne treści.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca realizuje temat na dobrze dobranych przykładach. Dobry język wypowiedzi, czytelna konstrukcja.

Obraz domu rodzinnego w literaturze. Przedstaw, opierając się na wybranych przykładach z rożnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Relacje pomiędzy członkami domostw są często wykorzystywane do przedstawienia mentalności przedstawicieli danej epoki, a także ich sposobu postrzegania świata.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje na właściwie dobranych przykładach jak różnie może zostać wykorzystany motyw rodzinnego domu. Poprawny język, dobrze uargumentowana teza.

Motyw domu w literaturze i sztuce. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Artyści przedstawiali zarówno tradycyjne wyobrażenia domostw, jak też takie, które odbiegały od idealistycznych wyobrażeń.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna pokazuje jak zmieniał się dom na przestrzeni lat. Praca odwołuje się głównie do tradycji szlacheckiej. Poprawny język wypowiedzi. Bogata bibliografia.

Omów rolę domu rodzinnego w życiu bohaterów wybranych dzieł literackich

Ocena:
19/20
Teza: We wszystkich odwołujących się do motywu rodzinnego domu utworach podkreślana jest waga stosunków panujących w rodzinie i mich wpływu na samopoczucie jej członków.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat.

Czy dom i rodzina mogą stać się przewodnią ideą w życiu człowieka? Rozważ zagadnienie, odwołując się do wybranych lektur

Ocena:
19/20
Teza: Czy rzeczywiście dla każdego dom i rodzina to najważniejsze elementy w życiu?

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawna, przemyślana prezentacja.

Samotność i bezdomność w literaturze polskiej. Omów problem, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
17/20
Teza: Często terminy samotności i bezdomności łączą się ze sobą, są tożsame. Ludzie, którzy nie mają swojego miejsca zamieszkania lub nie mogą się odnaleźć w swoim świecie, czują się samotni.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Teza została w pełni uargumentowana.