Synteza losu polskiego XIX wieku. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych utworów literackich
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw człowieka


Synteza losu polskiego XIX wieku. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych utworów literackich

Wiek XIX to najczarniejszy wiek w polskiej historii od czasów powstania państwa. Złożyły się na to przede wszystkim zabory polski z końca XVIII wieku, po których Polska zniknęła z mapy Europy. Poczucie klęski utrwaliły przegrane powstania i zrywy, w tym najtragiczniejsze listopadowe i styczniowe. Obywatele zmuszeni byli do zupełnego poddania się zaborcom, ich majątki ulegały konfiskacie, często wyjeżdżali na emigrację. Jednak wiek XIX to nie tylko okres narodowej żałoby i załamywania rąk. Powstało wówczas wiele najwybitniejszych polskich dzieł, a wybrani bohaterowie zaświadczyli o żywotności polskiego narodu. Potrafili przeciwstawić się nieprzyjaciołom i zaświadczyć o polskim patriotyzmie. Inni, szczególnie w drugiej połowie wieku, zrozumieli, że najważniejsze to godnie żyć i pracować dla Polski, starać się podtrzymywać najlepsze narodowe tradycje nie ulegając wpływom innych. W utworach literackich odnajdziemy wiele charakterystycznych postaci, których los podzielało wielu Polaków, dlatego trudno o jednolita syntezę. W swej prezentacji zwrócę uwagę na cechy wspólne poszczególnych bohaterów i spróbuję ukazać typowy polski los bohatera XIX wieku.

W epoce romantyzmu powstawały jedne z najwybitniejszych utworów o Polsce i Polakach. Napisanie przez Mickiewicza III części „Dziadów” łączy się bezpośrednio z klęską powstania listopadowego. Z korespondencji poety wynika, że utwór swój traktował jako rehabilitację za to, że nie wziął w powstaniu czynnego udziału. Adam Mickiewicz dał świadectwo męczeństwa narodu polskiego. Wiąże się z tym pojęcie martyrologii oraz mesjanizmu. Mesjanizm to pogląd historiozoficzny, przypisujący jednostkom lub narodom szczególne posłannictwo wobec ludzkości. Jeden z bohaterów dramatu – ksiądz Piotr - w swoim widzeniu porównuje Polskę do Chrystusa. Niewola kraju i męczeństwo narodu ma odkupić winy innych.

Mimo przeświadczenia, że Polacy są narodem wybranym, mającym wypełnić w Europie szczególne zadanie, Mickiewicz zdaje sobie sprawę, że polskie społeczeństwo nie jest jednorodne. Podział narodu widoczny jest głównie w scenach zbiorowych, które grupują postaci o zbliżonych poglądach i zestawiają ze sobą obozy o odmiennym podejściu do sytuacji. Jedną ze scen, w których najbardziej widać rozłam w społeczeństwie, jest „Salon Warszawski”. Dla jaśniejszego kontrastu Mickiewicz podzielił postacie dwa obozy: siedzącą przy stoliku arystokrację oraz stojącą przy drzwiach młodzież i dwóch starych Polaków. Towarzystwo przy drzwiach to gorący patrioci. Rozmawiają o ojczyźnie i prześladowaniach. Młodzi bezskutecznie próbują namówić literatów do opisania tej tragicznych powstańczych historii. Natomiast do „towarzystwa stolikowego”, rozmawiającego głównie o przyjęciach, zaliczają się między innymi urzędnicy, literaci, damy i generałowie. Chwalą Nowosilcowa za to, że urządzał najlepsze bale w mieście i twierdzą, że jest osobą bardzo potrzebną w Warszawie. Zdają się nie wiedzieć, jaką krzywdę wyrządza on Polakom. Pragną przypodobać się okrutnemu tyranowi, by uniknąć jego gniewu i podejrzeń. Damy hołdują literaturze francuskiej, gardzą polską twórczością, nie rozumieją jej, poza tym uważają, że tematyka patriotyczna jest nudna. Arystokracja zachowuje się lojalnie wobec rosyjskiego zaborcy, a losy kraju są jej zupełnie obojętne. Po wysłuchaniu historii o męczeństwie Cichowskiego literaci stwierdzają, że nie będą o tym pisać, bo temat jest zbyt świeży, w dodatku prozaiczny i trochę zbyt krwawy. „Towarzystwo stolikowe” to kosmopolici i lojaliści całkowicie pozbawieni uczuć patriotycznych, a to przecież właśnie oni tworzyli polską kulturę narodową. Trafną oceną ówczesnych Polaków są słowa Wysockiego kończące scenę VII dramatu:
„Nasz naród jak lawa,
Z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa
Lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi,
Plwajmy na tę skorupę i zstąpmy do głębi.”
„Nasz naród jak lawa” nie jest jednolity, ma warstwy. Tą zimną i zastygłą skorupą jest arystokracja, która postępuje tak, jak oczekują od niej Rosjanie. Gorącą lawą natomiast jest polska młodzież gotowa do walki o ojczyznę. Polacy z „III części Dziadów” reprezentują zarówno trwałe i cenne wartości, jaki i to, co jest w narodzie zepsute i fałszywe. Ukazują uśmiercenie lub może - uśpienie polskiej kultury, na której odrodzenie trzeba było czekać bardzo długo.

Głównym bohaterem w książce jest Konrad. Jest patriotą. Indywidualizm, nacechowany uczuciem wyższości w stosunku do innych. Konrad czuje się nieszczęśliwy, ponieważ nie ma słuchaczy, jego poezja jest niezrozumiała dla zwykłych ludzi. Jest samotnym poetą. Za swojego jedynego partnera może uważać Boga i naturę. Nazywa sam siebie mistrzem, jest pyszny i pewny siebie. Uważa iż potęga, wytrwałość i miłość do ojczyzny dają mu prawo do rozmowy z Bogiem. Chce się dowiedzieć, w jaki sposób może pomóc Polsce. Chce rządzić przede wszystkim myślami i uczuciami rodaków. Uważa, że jego rządy byłyby lepsze od rządów Boga. Na milczenie Konrad reaguje gniewem, oskarża Boga o brak miłości. Konrad uważa, że świat stworzony przez Boga, jak i On sam, jest zmienny. Sądzi, że ma prawo do zemsty na Bogu za to, że Ten doświadczył jego ojczyznę cierpieniem. Według Konrada, milczenie Boga jest świadectwem obojętności na losy ludzi. Ma zamiar porównać Boga do cara. Miłość do ojczyzny chroni Konrada przed całkowitym potępieniem. W alegoryczny sposób Mickiewicz wyraził swój sąd o przyczynach klęski listopadowej. Konrad symbolizuje powstańców, którzy mimo ogromnego patriotyzmu przegrali, ponieważ w swej pysze nie starali się włączyć do walki całego narodu. Mickiewicz wzywa do realizowania nowej idei - mesjanizmu. Polega on na dowolnym poddaniu się cierpieniu w imię większej misji, jaką jest symboliczna śmierć Polski, prowadząca do odkupienia całego świata (podobnie jak śmierć Chrystusa zbawiła ludzkość). Polacy są w tym ujęciu narodem wybranym, na którym spoczywa specjalne zadanie. Nie powinni więc buntować się czy pogrążać w rozpaczy, lecz wypełniać swoją misje godnie i z pokorą. Adam Mickiewicz podkreśla także rolę wybitnej jednostki, poety, która stojąc na czele narodu, jest jego przewodnikiem i obrońcą.

Dramat Słowackiego „Kordian” podejmuje także problem świadomości narodowej po klęsce powstania listopadowego. Od samego początku wyczuwamy konflikt między młodymi i starymi. W diabelskim kotle rodzą się przywódcy powstania: są starzy, ostrożni, niechętni radykalnym zmianom. Szatan wypuszcza na ziemię „tłum rycerzy – ospalców”. W ten sposób ta groteskowa scena jest oceną nieudolności przywódców przegranego zrywu narodowego. Główny bohater - Kordian to młodzieniec o wrażliwej, chorej duszy, w dodatku nieszczęśliwie zakochany. Ale to nie miłość go niszczy, tylko destrukcyjne siły będące w nim samym. Kordian pragnienie wielkiego czynu i nie jest zdolny do jego realizacji. Na szczycie Mont Blanc odnajduje swoje powołanie – ideę patriotyczną, której chce złożyć życie w ofierze. Jego przemiana dokonuje się podobnie jak u Konrada w „Wielkiej Improwizacji”. Wzorzec swego postępowania odnajduje w osobie Winkelrieda - szwajcarskiego bohatera z XIV wieku, który własnym ciałem unieruchomił kopie wrogów i umożliwił rodakom zwycięstwo. Konrad chce być polskim Winkelriedem, dlatego podejmuje się zadania ponad swoje siły: chce zamordować cara. Ale jest tylko wrażliwym człowiekiem, któremu nieobce są zwątpienia i obawy. Lęka się skutków swego czynu, grzechu królobójstwa i dlatego nie wykona tego, co zamierzał. Jego tragizm polega na konflikcie marzeń z możliwościami. Jako człowiek czynu okazuje się nieskuteczny i jałowy. Traci przytomność na progu sypialni cara, zostaje pojmany i skazany na śmierć. Bohaterowie Konrad i Kordian to typowi romantycy, którym historia narzuca określone zadania. Czują się przeznaczeni do wielkich czynów, na swoje barki biorą odpowiedzialność za uwolnienie ojczyzny. Czują się mesjaszami, wybrańcami, których wielka moc zbawi nie tylko własny naród, lecz cały świat. Działają jednak samotnie, pozostając w konflikcie z własnymi słabościami i sumieniem, dlatego przerasta ich misja, patriotyzm okazuje się zbyt wielkim obciążeniem, a wiara we własne siły przeceniona. Obaj skazani są na klęskę.

Zupełnie inaczej los jednostki ukazał pozytywizm. W „Lalce” Bolesława Prusa ukazani zostali Polacy wykonujący różne zawody, przynależący do różnych warstw społecznych. Autor skupia się przede wszystkim na mieszkańcach Warszawy. Przechadzając się po jednej z najbiedniejszych dzielnic stolicy główny bohater – Stanisław Wokulski – snuje refleksje o polskim społeczeństwie: „Oto miniatura kraju - myślał - w którym wszystko dąży do spodlenia i wytępienia rasy. Jedni giną z niedostatku, drudzy z rozpusty. Praca odejmuje sobie od ust, ażeby karmić niedołęgów; miłosierdzie hoduje bezczelnych próżniaków, a ubóstwo nie mogące zdobyć się na sprzęty otacza się wiecznie głodnymi dziećmi, których największą zaletą jest wczesna śmierć. Tu nie poradzi jednostka z inicjatywą, bo wszystko sprzysięgło się, ażeby ją spętać i zużyć w pustej walce – o nic. (…) Lecz u nas wyższa warstwa zakrzepła jak woda na mrozie i nie tylko wytworzyła osobny gatunek, który nie łączy się z resztą, ma do niej wstręt fizyczny, ale jeszcze własną martwotą krępuje wszelki ruch z dołu.” We fragmencie tym odnajdziemy surowy osąd warstw wyższych, a przede wszystkim arystokracji, która, mimo ubożenia, czuła się uprzywilejowana. Sprawy kraju, a także los najbiedniejszych w ogóle ich nie zajmowały. Najważniejsze były zabawy i bale towarzyskie, otaczanie się zbytkami. Inną warstwą zaprezentowaną w powieści jest mieszczaństwo Warstwa ta jest bardzo podzielona pod względem wykształcenia, pochodzenia, pokoleń i zawodu. Jest to warstwa pozbawiona energii, niezdolna do przedsiębiorczości, nie wierzy we własne siły lub po prostu nie nawykła do ciężkiej pracy. Biedota, która reprezentują Wysoccy i prostytutka Maria, to warstwa znajdująca się w najgorszym położeniu, wyzyskiwana przez wszystkich. Całemu społeczeństwu można przypisać takie cechy, jak brak jedności, rozwarstwienie społeczne, czy brak wiary w przyszłość. Oprócz tego Prus zwraca uwagę na nietolerancję i antysemityzm Polaków.

Chociaż jest to niewątpliwie „Lalka” to utwór pozytywistyczny, ponieważ jej bohaterowie realizują założenia tej epoki, czego przykładem jest postać Juliana Ochockiego, Klejna, Heleny Stawskiej, Suzina czy Geista, to warto przyjrzeć się głównemu bohaterowi, który nie jest postacią jednoznaczną. Wynika to z chęci pokazania przez autora epoki przewartościowania z romantyzmu na pozytywizm, która miała miejsce w umysłach ludzi przełomu epok. Stanisław Wokulski jest reprezentantem dwóch pokoleń. Jako romantyk posiada romantyczną biografię młodzieńczego okresu: wziął udział w postaniu styczniowym, poświęcając młodość patriotycznej walce o wolność i niepodległość, za swą miłość do ojczyzny cierpiał na syberyjskim zesłaniu, przeżywa romantyczna, nieszczęśliwa i nieodwzajemniona miłość, która jest motorem jego działań, a w której przeszkodą według bohatera są konwenans i stosunki społeczne, idealizuje swoją wybrankę do takiego stopnia, iż nie wyobraża sobie życia bez swej „bliźniaczej duszy” i być może nawet popełnia z jej powodu samobójstwo. Posiada także skłonność do depresji, stanów apatycznych i melancholijnych, głębokich przemyśleń, rozpamiętywania setki razy tej samej sytuacji, wspominania każdego gestu, uśmiechu czy słowa ukochanej oraz jest indywidualistą. Wokulski jako pozytywista realizuje ideały pracy organicznej: otworzył nowy sklep, założył spółkę do handlu ze Wschodem, prowadzi interesy z Rosjaninem Suzinem. Udziela się także charytatywnie, pomógł między innymi prostytutce Mariannie, furmanowi Wysockiemu oraz kamieniarzowi Węgiełkowi, popiera działalność naukowców i badaczy (Ochocki, Geist), akceptuje hasła głoszące asymilację Żydów i innych narodowości zamieszkujących Polskę (Szlangbaum, Mincel). Próbuje zdobyć Izabelę w pozytywistyczny sposób, chcąc uzależnić jej byt od własnego majątku. Odpowiedzialnością za klęskę bohatera obarczona została Izabela Łęcka, przesądy stanów, system arystokratyczny. „Umarł przywalony resztkami feudalizmu” - w zakończeniu powieści powie doktor Szuman o śmierci Wokulskiego. Jednakże autor powieści nie dał nam jednoznacznej odpowiedzi, co do kwestii, które cechy zwyciężyły w bohaterze. Nie wiemy czy romantycznie zginął pod gruzami zasławskiego zamku, czy raczej pojechał do Paryża, aby pracować naukowo co jest pozytywistycznym rozwiązaniem.

Prus przedstawił losy i społeczeństwo polskie żyjące w mieście, natomiast w powieści Emilii Orzeszkowej „Nad Niemnem” odnajdziemy mieszkańców polskich dworków i wsi po upadku powstania styczniowego. W wyniku represji popowstaniowych wielu Polaków straciło swoje majątki, dlatego tak ważne było utrzymanie tego, co zostało. Polacy zrezygnowali wtedy z bezpośredniej walki z bronią, ich patriotyzm przejawiał się w miłości do ziemi i staraniach, aby utrzymać ją w polskich rękach. Naród składa broń i koncentruje się na odbudowie i wzmocnieniu państwa. Praca staje się wartością najbardziej pożądaną.

Na kartach powieści poznajemy losy dwóch rodów: Korczyńskich i Bohatyrowiczów. Na losach ich wszystkich zaważyło powstanie styczniowe. Jego echa wracają we wspomnieniach bohaterów - Janek Bohatyrowicz w walkach stracił ojca. Klęskę powstania silnie przeżył Anzelm, który nigdy nie doszedł do równowagi po niej – stąd jego „choroba duszy”. Dla Andrzejowej Korczyńskiej, dom w Osowcach jest miejscem kultu, pamiątką po zmarłym mężu. Andrzej poległy w walce jest dla niej bohaterem, a pamiątki po nim stanowiły małe muzeum o które dbała z niezmierną troskliwością. Powstanie styczniowe jest cały czas żywe w pamięci Benedykta, który w walkach stracił dwóch braci. Jeden z nich zginął, a drugi wzięty do niewoli uległ zruszczeniu. Świadectwem dawnej solidarności obu rodów jest mogiła powstańców, będąca jedynym grobowcem najstarszego z braci Korczyńskich. Mogiła, zarówno dla Korczyńskich jak i Bohatyrowiczów nie jest zwykłym zbiorowym grobem ale miejscem spoczynku tych, którzy dobrowolnie złożyli życie ojczyźnie. Jednoczy zwaśnione rody, bo leżą w niej obok siebie Andrzej i ojciec Janka – Jerzy. Świadczy to o niezwykłym patriotyzmie i przywiązaniu do Polski.

W powieści bohaterowie są dzieleni na dobrych i złych właśnie ze względu na ich stosunek do pracy. Arystokracja, która trwoni pieniądze zarobione rękami innych jest oceniana przez autorkę bardzo negatywnie. Brak pracy jest ukazany jak choroba, niszcząca ciało, duszę i umysł, degradująca osobowość, obserwujemy to na przykładzie sporej grupy powieściowych postaci - Emilii, Teresy, Różyca i Zygmunta. Orzeszkowa swój stosunek do takich ludzi ukazuje w słowach Benedykta: „Człowiek, który na świecie jedząc chleb nie pracuje, czy tam w nim błękitna krew płynie, czy popielata, czy czerwona jest darmozjadem i niczym więcej...”. Postacie pozytywne zachowują się zupełnie inaczej, nie odczuwają ciężaru pracy, śpiewają i bawią się - są idealizowani. Opinie autorki o niej uwidaczniają się w postawach bohaterów, w ich działaniach, czy samych komentarzach narratorki. W ocenie Polaków dla Orzeszkowej ważne są głównie dwie kwestie. Są nimi patriotyzm i praca. Obok postaci negatywnych, odnajdujemy postawy i zachowania, które w pozytywnym świetle przedstawiają polskość i chęć pracy dla dobra ojczyzny.

Zupełnie inny od ukazanych jest los bohatera noweli Henryka Sienkiewicza pt. „Latarnik”. Skawiński pracuje w latarni morskiej w Aspinwall niedaleko Panamy. Trafił tu, bo poszukiwał spokoju po aktywnym życiu, jakie dotąd prowadził. A było to życie pełne wydarzeń: walczył w powstaniu listopadowym, w wojnie domowej w Hiszpanii, był członkiem Legii Francuskiej, wspomagał również Węgrów w powstaniu narodowym oraz Stany Zjednoczone podczas wojny secesyjnej. Chce resztę swych dni spędzić w miejscu spokojnym, w którym mógłby odpocząć. Takim miejscem jest jego latarnia: Skawiński czuje się tu szczęśliwy i, nareszcie, spokojny. Prowadzi życie jednostajne, ale dla niego wręcz arkadyjskie i błogie.

Jednak to szczęście nie trwa wiecznie, jak mówi narrator: „nadeszło przebudzenie”. Była nim lektura epopei narodowej Adama Mickiewicza „Pan Tadeusz”. Otrzymuje ją pocztą od Polskiego Towarzystwa w Nowym Jorku. Reakcja Skawińskiego na widok książki jest bardzo emocjonalna. Gdy czyta pierwsze wersy inwokacji, brakuje mu głosu, coś ściska go za gardło, serce zaczyna mu bić mocniej. Po chwili opanowuje się i czyta dalej, zatrzymując się znów przy słowach „Tak nas powrócisz cudem na ojczyzny łono”. Rzuca się wtedy na ziemię, a jego uczucia opisuje narrator w ten sposób: „Oto czterdzieści lat dobiegało, jak nie widział kraju, i Bóg wie ile, jak nie słyszał mowy rodzinnej, a tu tymczasem ta mowa przyszła sama do niego – przepłynęła ocean i znalazła go, samotnika, na drugiej półkuli, taka kochana, taka droga, taka śliczna! We łkaniu, jakie nim wstrząsało, nie było bólu, ale tylko nagle rozbudzona niezmierna miłość, przy której wszystko jest niczym…”. Skawiński żałuje niezmiernie tej pogrzebanej głęboko w sercu tęsknoty za Polską, o której powoli zapominał w swej odciętej od świata wieży. Tak ogromne emocje towarzyszą mu podczas czytania „Pana Tadeusza” że zapomina wykonać swój codzienny obowiązek i zapalić latarnię. Z tego powodu traci posadę i znów wyrusza na tułaczkę.

Dziewiętnastowieczne społeczeństwo polskie nie było jednorodne. Zmieniało się także w wyniku postępu cywilizacyjnego i nowych możliwości. Przedstawionych bohaterów wykształciły dwie odmienne epoki – romantyzm i pozytywizm, dlatego trudno mówić o wyłącznie jednym losie polskim. Bohaterem XIX wieku może być polski szlachcic, który dzięki wykształceniu i talentowi podbija paryskie salony. To także zubożały ziemian świadczący swoją codzienną praca o przywiązaniu do ziemi. To także arystokrata zagubiony w nowym świecie lub biedny mieszczanin, któremu nikt nie pomoże, albo tułacz-emigrant, który tęskni za opuszczona ojczyzną. Moim zdaniem większość bohaterów przedstawiona w pozytywnym świetle łączy jedna cecha – patriotyzm i umiłowanie Polski. Nie należy oczywiście zapominać o zdrajcach i sprzedawczykach, jednak najczęstszym dziewiętnastowiecznym losem był los marzącego o Niepodległej Polaka, bez względu na status społeczny i miejsce zamieszkania.

strona:    1    2    3    4    5    6  





Wizerunek Boga, świata i człowieka w literaturze. Przedstaw zagadnienie na podstawie dwóch wybranych epok literackich

Ocena:
20/20
Teza: Literackie wizerunki,Boga, świata oraz człowieka zmieniają się w renesansie i romantyzmie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta, napisana płynnym językiem. Zawiera analizę omawianych utworów poetyckich.

Motyw heroicznego sukcesu człowieka w literaturze różnych epok. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Nietypowy sukces człowieka – heroizm w walce ze złem, cierpieniem, własnymi słabościami.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, oparta na dobrze dobranych lekturach.

Człowiek i jego zmaganie z losem. Przedstaw problem, odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Zmagania z losem jako główny motor kształtowania światopoglądu i charakteru człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpująco przedstawia zmagania człowieka z losem. Przejrzysta kompozycja, ciekawe wnioski.

Czyny ludzkie i ich moralne konsekwencje. Omów na przykładach wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: „Człowiek zbudowany jest z przeciwności, w tym całe jego dramatyczne bogactwo i urok” - Jalu Kurek

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni odpowiada tematowi. Ciekawe przykłady literackie, dobry styl wypowiedzi.

Relacja między człowiekiem a Bogiem. Różne rozstrzygnięcia tego dylematu

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze wszystkich epok bardzo wiele miejsca poświęcano zagadnieniu relacji między człowiekiem a Bogiem, które było analizowane z wielu stron zarówno w liryce, dramacie, jak i epice.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca oparta o czytelny plan. Przywołuje najważniejsze utwory, ukazując różnorodność postaw człowieka wobec boga.

Walka człowieka z przeciwnościami losu. Omów temat, odwołując się do wybranych dzieł literackich i filmowych

Ocena:
20/20
Teza: Różnorodność bohaterów literackich i filmowych, którym los nie oszczędził przykrych doświadczeń.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świetnie napisana, oparta na niebanalnych przykładach filmowych. Pozostałe lektury przedstawione zostały poprawnie.

Jakiej wiedzy o człowieku dostarczyły ci poznane utwory literackie? Odpowiedz na podstawie wybranych przykładów z literatury XX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Poszczególni pisarze odkrywają przed czytelnikiem ponadczasowe prawdy o człowieku i jego człowieczeństwie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w interesujący sposób odkrywa literackie prawdy o człowieku. Bogata bibliografia.

Ludzie godni i nikczemni w literaturze. Scharakteryzuj postawy, odwołując się do wybranych przykładów z literatury

Ocena:
20/20
Teza: Mimo iż większość czytelników pragnie w życiu postępować tak jak godni bohaterowie, często intrygują i przyciągają ich złe postacie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera ciekawe wnioski. Poprawny styl i sposób prowadzenia argumentacji.

Indywidualizm - wyraz dumy i wielkości człowieka, przejaw jego pychy, manifestacja inności... Oceń postawę wybranych bohaterów literackich różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Różne przyczyny indywidualizmu na podstawie losów wybranych bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wzorcowa, w pełni realizuje temat, odnosząc się do wszelkich rodzajów indywidualizmu.

Tragizm człowieka uwikłanego w swój czas historyczny. Omów temat na podstawie utworów wybranej epoki literackiej

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze współczesnej ważnym tematem są przeżycia jednostki uwarunkowane określonym momentem dziejowym.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, zawierająca ważne wnioski. Przemyślana kompozycja i adekwatność w stosunku do tematu.

Jednostka wobec historii. Przedstaw zmagania się poszczególnych bohaterów z ich historycznym czasem

Ocena:
20/20
Teza: Jednostka wobec biegu dziejów może czuć się bezradna lub może próbować przeciwstawić się mu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ambitna, oparta na poprawnie dobranych lekturach.

Przedstaw i omów portret człowieka współczesnego, odwołując się do wybranych przykładów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Współczesna literatura ukazuje zdecydowanie negatywny obraz jednostki ludzkiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo dojrzała i wielowątkowa.

Zanalizuj postawy człowieka w sytuacji ekstremalnej na przykładzie literatury obozowej

Ocena:
20/20
Teza: Na zmiany w zachowaniu i postawy w sytuacji ekstremalnej ma wpływ trwanie sytuacji stresogennej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwie i szczegółowo opisuje postawy człowieka w ekstremalnych sytuacjach. Poprawnie dobrana literatura obozowa, czytelny wstęp i zakończenie.

Pan i sługa w literaturze. Przedstaw różne realizacje tego motywu, odwołując się do wybranych utworów.

Ocena:
20/20
Teza: Pan i sługa mogą mieć różne oblicza, ale najważniejszą ich cechą jest wzajemna więź i wierność sługi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i dopracowana. Umiejętnie wyciągnięte wnioski.

Odkrywanie tajemnic ludzkiej psychiki w literaturze i sztuce okresu schyłku XIX i początku XX w. Przybliż temat, analizując wybrane dzieła.

Ocena:
20/20
Teza: Literatura i sztuka są zwierciadłem epoki, mogą odkrywać przed odbiorcą tajemnice ludzkiej psychiki. Bez wątpienia literatura i sztuka przełomu wieków XIX i XX skupiają w sobie dwa powyższe twierdzenia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, oparta na nietuzinkowych lekturach. Przemyślana kompozycja i wnioski.

Człowiek w poszukiwaniu innych światów. Na podstawie wybranych tekstów literackich, malarskich i filmowych scharakteryzuj wykreowaną rzeczywistość i ukaż jej funkcje.

Ocena:
20/20
Teza: Ludzie od zarania dziejów wierzyli, że ich pobyt na ziemi nie jest jedyną i ostateczną formą egzystencji. Wierzyli, że jest gdzieś furtka prowadząca w nikomu nieznane, tajemnicze miejsca – inne światy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w wyczerpujący sposób realizuje temat. Różnorodne przykłady. Ciekawa prezentacja multimedialna.

Człowiek kowalem swego losu. Na przykładzie wybranych bohaterów literackich rozważ słuszność tej tezy

Ocena:
20/20
Teza: Bohaterowie literaccy świadomie podejmują wybory życiowe lub są zdeterminowani czynnikami zewnętrznymi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni przemyślana. Ciekawy dobór przykładów, poprawna argumentacja.

Literatura wyrazem pesymistycznego, czy optymistycznego widzenia natury człowieka. Omów w oparciu o przykłady z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: W każdym człowieku znajdują się pokłady dobra, ale silne są także zasoby zła.

Ocena opisowa nauczyciela: Przemyślana prezentacja oparta na ciekawych przykładach. Trafne wnioski.

Ofiary własnych ambicji na przykładzie bohaterów różnych epok literackich. Omów, analizując wybrane utwory

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie kreacji bohaterów literackich, którzy stali się ofiarami własnych ambicji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świadczy o samodzielnym myśleniu autora. Poprawna literatura i plan prezentacji.

Portret psychologiczny bohaterów. Omów na podstawie wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Psychologiczne portrety trojga bohaterów prozy XIX i XX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świetnie charakteryzuje troje bohaterów literackich. Dojrzały wstęp oraz wnioski.

Jednostka wobec zbiorowości w ujęciu twórców dwóch wybranych epok. Rozważ problem na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Jednostki wyróżniające się na tle społeczeństwa w twórczości romantycznej i młodopolskiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Obszerna praca ukazująca szczególne jednostki w społeczeństwie. poprawna bibliografia i plan prezentacji.

Społecznik a indywidualista. Wykaż różnice na podstawie wybranych lektur

Ocena:
20/20
Teza: Podstawowe różnice, które dzielą postawy społecznikowskie i indywidualistyczne.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat pokazując złożoność problemu.

Wizja Boga, świata i losu człowieka w literaturze średniowiecznej. Omów na wybranych przykładach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie wizji Boga, świata i losu człowieka w literaturze średniowiecznej.

Ocena opisowa nauczyciela: Szczegółowa i przemyślana prezentacja ukazująca bogactwo średniowiecznej świadomości.

Zachowanie człowieka w sytuacjach ekstremalnych. Przedstaw na wybranych przykładach literackich.

Ocena:
19/20
Teza: Nie jest możliwa obiektywna ocena zachowań człowieka w sytuacji zagrożenia życia. Gdy nasze podstawowe potrzeby fizjologiczne i psychiczne nie są zaspokojone nie potrafimy normalnie funkcjonować i odzywają się w nas instynkty zwierzęce.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat potraktowany poważnie. Przytoczone argumenty udowadniają w pełni tezę.

Poszukiwanie przez bohaterów literackich prawdy o życiu i sobie samym. Przedstaw na podstawie wybranych lektur

Ocena:
19/20
Teza: Doświadczenia życiowe są siłą sprawczą wielkich zmian w życiu nie tylko w odniesieniu do postaci wykreowanych na kartach powieści, ale także do autorów poszczególnych dzieł.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, dokładnie realizuje założenia tematu. Poprawny styl i język wypowiedzi.

W poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie - jak żyć? Odwołaj się do wybranych utworów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Literatura XIX i XX wieku dostarcza nam coraz więcej postaci walczących z przeciwnościami losu, zmagających się z samym sobą, rozdartych, „szukających własnego ja”.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, doskonale łączy z sobą poszczególne lektury. Poprawny język.

Bohaterowie wierni swoim ideałom. Przedstaw na wybranych przykładach literackich

Ocena:
19/20
Teza: Patrząc na dorobek literacki twórców na przestrzeni epok, nie pozwala on na nadmierny optymizm, bowiem autorzy wskazują na szereg czynników, które raczej ograniczają jednostkę, nie pozwalając na indywidualizm i swobodny rozwój.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świadczy o dojrzałości autora. Lekkość poruszania się po obszarze kultury. Ciekawe lektury.

Walka człowieka z samym sobą. Przedstaw na literackich przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Twórcy literaccy w swych dziełach prócz fabuły poruszali wątki psychologiczne bohaterów. Poprzez zachowania postaci możemy dokonać oceny motywacji ich często kontrowersyjnych czynów.

Ocena opisowa nauczyciela: Mądra i przemyślana praca. Standardowe odwołania do literatury. Poprawna kompozycja.

Motyw człowieka upokorzonego. Omów zagadnienie, odwołując się do literatury różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze możemy odnaleźć różne oblicza upokorzenia człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dobrze skonstruowana, odwołuje się do wielu przykładów.

Jednostka wobec zbiorowości. Rozważ problem, odwołując się do przykładów z dwóch różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Różne postrzeganie misji społecznych i narodowych przez bohaterów dwóch kontrastujących ze sobą epok – magicznego romantyzmu i racjonalnego pozytywizmu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca odzwierciedla temat. Zawiera pełną bibliografię i plan pracy.

Koncepcja człowieka w literaturze średniowiecza i renesansie. Przeanalizuj na przykładzie wybranych tekstów wyżej wspomnianych epok

Ocena:
19/20
Teza: Odmienność pojmowania koncepcji człowieczeństwa w średniowieczu i renesansie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni odzwierciedla temat. Poprawna bibliografia i ramowy plan pracy.

Scharakteryzuj różne postawy człowieka w obliczu nieszczęścia. Odwołaj się do wybranych utworów

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze często możemy odnaleźć jednostkowe reakcje człowieka na nieszczęście.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna - ciekawe i niejednorodne przykłady odbierania przez człowieka nieszczęścia.

Uprzedmiotowienie człowieka jako problem w literaturze. Omów i zinterpretuj zjawisko na wybranych utworach współczesnych

Ocena:
19/20
Teza: Sprowadzenia człowieka do przedmiotu na przykładzie literatury wojennej oraz „Kartoteki” Tadeusza Różewicza.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca porusza trudny i niejednoznaczny problem. Poprawna bibliografia i ramowy plan.

Synteza losu polskiego XIX wieku. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Cechy wspólne poszczególnych postaci, a typowy polski los bohatera XIX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje bogactwo losów Polaków istniejących w XIX wieku na kartach literatury oraz udowadnia niemożliwość przedstawienia syntezy polskiego losu.

Jaki wpływ mają negatywne przeżycia na losy człowieka? Odpowiedz na pytanie na podstawie wybranych utworów literackich

Ocena:
18/20
Teza: Cierpienie jest nieodłącznym towarzyszem człowieka. Bohaterowie literaccy starają odnaleźć sens w jego przeżywaniu.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, oryginalne lektury. Na uwagę zasługuje rozbudowana bibliografia i dobry styl wypowiedzi. Można pogłębić argumentację, aby zdobyć maksymalną liczbę punktów.

Rola doświadczeń życiowych w kształtowaniu człowieka. Przestaw na przykładzie wybranych utworów literackich i filmów

Ocena:
18/20
Teza: Drzewo nie smagane wiatrem, rzadko kiedy wyrasta na silne i zdrowe.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Ciekawa teza uargumentowana na przykładach literackich i filmowym.

Zawiłości psychiki ludzkiej ukazane w literaturze polskiej i obcej

Ocena:
18/20
Teza: Zarówno psychologia, jak i literatura próbują zgłębić psychikę człowieka. Jednak nigdy nie będzie poznana w pełni.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szeroko opisuje temat. Kolejne argumenty dobrana poprawnie. Ciekawa literatura.

Błędne decyzje, niewłaściwe wybory. Omów jak pod ich wpływem zmieniło się życie bohaterów literackich

Ocena:
18/20
Teza: Bohaterowie utworów literackich stają przed wieloma dylematami. Często zdarza się tak, że dokonują niewłaściwych wyborów i nie zawsze są na tyle dojrzali aby ponieść ich konsekwencje.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w ciekawy sposób opisuje drogi różnych bohaterów literackich. Poprawna bibliografia i rozbudowany ramowy plan wypowiedzi.

Najciemniejsze oblicza człowieczeństwa. Przedstaw na wybranych utworach literackich.

Ocena:
17/20
Teza: Ciemne strony natury człowieka: podłość, chciwość, egoizm, okrucieństwo. Czasem te mroczne strony natury człowieka, zaczynają przewyższać dobre cechy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, opisująca kilka z wielu negatywnych cech człowieka. Poprawna bibliografia.

Trudne decyzje bohaterów literackich. Pokaż na wybranych przykładach z różnych epok literackich

Ocena:
17/20
Teza: Bohaterowie literaccy stają przed traumatycznymi wyborami, czasem dużo cięższymi niż rzeczywiste życiowe problemy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Poprawny język i styl wypowiedzi.

Moralność człowieka poddana próbie. Przedstaw problem na wybranych przykładach.

Ocena:
16/20
Teza: We wszystkich utworach można znaleźć motyw moralności. Niekiedy bohaterowie stają przed wyborem i tylko od ich etycznego kodeksu zależy, jaką drogą pójdą.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Zawiera kilka usterek językowych. Teza poprawnie uargumentowana.

Kondycja ludzka ukazana w literaturze rożnych epok.

Ocena:
16/20
Teza: Literatura różnych epok ukazuje w sposób indywidualny postawy swych bohaterów, a poprzez to kondycję sobie współczesnych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła. Zawiera niezbędne argumenty do udowodnienia tezy. Poprawna bibliografia.