Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw cierpienia


Analizując wybrane przykłady, przedstaw różne ujęcia motywu cierpienia w literaturze

Rozważając problem cierpienia na podstawie dzieł związanych z tą tematyką, można zauważyć, że często dopiero w trakcie czytania buduje się w czytelniku pewna wrażliwość, stają się one bodźcem do rozmyślań na ten temat. A jest on niezwykle delikatny. Intrygujący. Bardzo trudny. Jeden z ważniejszych. Twórcy ukazują nam w swoich dziełach całą gamę artystycznych sposobów wyrażania pewnych racji, sądów, przeżyć. Oddziałują tym samym na odbiorcę emocjonalnie i estetycznie, posługują się różnymi środkami wyrazu, różnymi przykładami, skutkiem czego my jako odbiorcy otrzymujemy obraz problemu i motywu cierpienia niezwykle bogaty i różnorodny, możemy z niego wybrać to, co nas najbardziej porusza i dotyczy. Literatura i sztuka oferują różne interpretacje cierpienia, prezentują bunt, niesprawiedliwość losu, lub też głoszą, że uszlachetnia ono i uczy. Udowadniają, że jest odwiecznie wpisane w życie człowieka – bez względu na to, gdzie on się znajduje i jakie miejsce zajmuje w społeczeństwie, cierpienie zawsze będzie wyznaczać jego ziemską drogę…

Definicje cierpienia wydają się nie oddawać jego tragizmu i wielkości, pisze się w nich tylko, że jest to odczuwanie bólu fizycznego czy psychicznego. Tymczasem problem jest o wiele głębszy. Nad tym co się czuje, góruje to, co się z tym cierpieniem zrobi i to zarówno w psychologii, filozofii, literaturze, jak i religii. Ksiądz prof. Józef Makselon z Papieskiej Akademii Teologicznej trafnie określił, iż cierpienie niejedno ma imię i rozmaite też może spełniać funkcje w osobowości człowieka. Może być także szansą, błogosławieństwem. Właściwie rozumiane cierpienie może być zadaniem, doświadczeniem życiowym danym człowiekowi po to, by odkrył swoje możliwości. Cierpienie w literaturze często ukazywane jest jako sytuacja graniczna, w której bohater poznaje siebie i może z tej próby wyjść zwycięsko jako człowiek jak chociażby Jan Kochanowski w „Trenach”, ale cierpienie może też człowieka zniszczyć. Zwłaszcza cierpienie skumulowane, całe serie trudnych doświadczeń – choroba, śmierć, uwięzienie (takie pasma cierpień ukazuje m.in. literatura obozowa, wspomnienia kobiet z krajów arabskich, które ostatnio są coraz częściej drukowane, czy jakiekolwiek wspomnienia czy reportaże wojenne). Ludzie stają się wtedy bezradni, rodzi się bunt, pretensje do Boga, losu. To jest naturalna reakcja. Ale literatura pokazuje, że i w takich trudnych sytuacjach można pokonać cierpienie i dojrzeć nową perspektywę, z czym mamy do czynienia w „Innym świecie” Grudzińskiego. Jak widać cierpienie staje się motywem literackim wielu dzieł już od najdawniejszych czasów, motywem nieśmiertelnym, wciąż żywym, tak jak żywa jest istota tego przeżycia i stanu.

Patrząc na to, czym jest dla twórcy cierpienie, w jaki sposób stara się je udokumentować, zrozumieć, wyjaśnić, dość wyraźnie dostrzegamy pewną ewolucję patrzenia na ten problem, jakby kolejne etapy na drodze poznawania i przedstawiania cierpienia. Doskonale widać to na przykładzie „Trenów” Kochanowskiego, gdzie dostrzec można wyraźnie ogromny ból psychiczny, kryzys wiary na skutek cierpienia i przełamywanie tej sytuacji w myśl wiary chrześcijańskiej. Treny wyrosły ze sprawy osobistej – śmierci ukochanej córki, o tym bolesnym fakcie autor powiadamia czytelnika wielokrotnie. Najpierw we wstępie do całego cyklu – w Trenie I, następnie w Trenie II pojawia się istotny szczegół dla wymiaru rodzicielskiego cierpienia – informacja o wieku niedojrzałym zmarłej. Portret Urszulki, zawarty w Trenach, jest przyczynkiem do analizy przeżyć i przemyśleń ojca, do zmierzenia jego bólu i cierpienie, o ile to w ogóle da się zmierzyć. Jak sam mówi: Żaden ociec podobno bardziej nie miłował/dziecięcia… (Tren XII), co jeszcze potęguje wyobrażenie o jego katuszach. Poeta z jednej strony wyraża w wersach swój ból, a z drugiej odwołuje się do ogólnych rozważań nad sensem i celowością cierpienia. W poezji ciągle szuka Kochanowski pocieszenia, zapowiada i zarazem odrzuca tę możliwość Tren XVI, gdzie poeta wyznaje m.in. Nieszczęściu k’woli a swojej żałości (…) lutnią i wdzięczny rym porzucić muszę – to jest istotny składnik jego rozrachunku z własnymi postawami, poglądami i twórczością. I w końcu po wielu rozważaniach następuje kryzys jego wiary, słynne Gdzieśkolwiek jest, jeśliś jest. W tym miejscu (w Trenie X) ujawnia się tak naprawdę ogrom cierpienia poety, bo proszę sobie przypomnieć jego dotychczasową twórczość i światopogląd – niezłomna wiara w Boga, wyznawanie filozofii stoickiej, epikurejskiej i tu nagle całe to myślenie o świecie zostaje zachwiane. Ten ciąg bluźnierstw mający swe źródło w skrajnej rozpaczy kończy się jednak opamiętaniem: Żałości! co mi czynisz? Owa już oboje / mam, stracić: i pociechę, i baczenie swoje. Maciej Kazimierz Sarbiewski (poeta XVII w.) nazwał ten dwuwiersz palinodią, czyli figurą retoryczną, która oznacza odwołanie dopiero co wypowiedzianych poglądów. Można to zinterpretować jako opamiętanie człowieka, który w skrajnej sytuacji ogromnej zgryzoty staje przed wyborem: stracić wszystkie pocieszenia i rozum, czy też wydobyć się ze stanu rozpaczy. Dokładnie jak powiedział Miłosz: Jest taka cierpienia granica, za którą się uśmiech pogodny zaczyna. Tu kończy się wyrażanie żalu, a rozpoczyna się stopniowo pocieszenie. W „Trenach” w jednostkową sprawę Kochanowskiego wpisana została sprawa ogólna, ważna dla wszystkich, bo odnosząca się do problemów najistotniejszych – cierpienia, śmierci i sposobów ludzkiego radzenia sobie z tym.

Cierpienie wewnętrzne ukazywane w literaturze może być także wynikiem nieszczęśliwej miłości. W każdej epoce znajdziemy przykłady nieszczęśliwych, zbolałych i cierpiących kochanków, jednak romantyzm to cierpienie postawił na piedestale i uczynił jednym z czołowych tematów. Cierpienia młodego Wertera Goethego to jedno wielkie studium nieszczęśliwej miłości i cierpienia wewnętrznego. Żeby sobie uzmysłowić, co było powodem katuszy bohatera, wypada krótko przypomnieć, co młody Werter przeżywał. Otóż gdy poznaje Lottę, wszystko inne traci dla niego sens. Dziewczyna zaręczona z Albertem staje się obsesją Wertera. Nie zwraca on uwagi na jej narzeczeństwo, korzysta z okazji, że Albert jest nieobecny i zyskuje przychylność Lotty. W momencie, gdy jednak Albert wraca, nieszczęśliwy Werter wyjeżdża z miasteczka, stara się zapomnieć. Cierpi ogromnie bo rozstał się z ukochaną i tęskni, a poza tym ma świadomość, że nigdy z Lottą nie będzie. Kiedy po jakimś czasie dowiaduje się o ślubie swej ukochanej, zdaje sobie sprawę, że nie przestał jej kochać. Wraca do tamtej miejscowości i bywa w domu Lotty, sytuacja staje się napięta dla całej trójki bohaterów. W Werterze dojrzewa myśl o samobójstwie – jest on tak ogarnięty uczuciem do Lotty, że nie wyobraża sobie życia bez niej. Nie stara się odebrać jej Albertowi, cierpi w samotności, pisze listy pożegnalne i strzela sobie w głowę. Przedstawiona miłość sprawia cierpienie osobie zakochanej – cierpienie tak wielkie, że nie sposób z nim wytrzymać, dlatego zabija. Inna sprawa, że postać Wertera, jego przesadna egzaltacja wydać nam się może dziś nienaturalna, mówi on bowiem (już po ślubie Lotty z Albertem): (…) koniec ze mną, nie zniosę tego dłużej! Dziś (…) wzrok mój padł na jej obrączkę – łzy moje płynęły” i dalej: „Od tygodnia jestem bez przytomności. Oczy moje są pełne łez. Taki mężczyzna nie mógł osiągnąć celu, czyli złączyć się z ukochaną, bo pomijając dość ważne ograniczenia wynikające ze statusu społecznego, romantyczny kochanek nie był zdolny do działania. Niejako sam siebie skazywał na cierpienie. Jednak taką konstrukcję psychiczną posiadał bohater romantyczny i nie powinno to przekreślać faktu jego ogromnych katuszy wewnętrznych. Jak widać cierpienie w literaturze może mieć postać nieszczęśliwego kochanka, jego infantylnych zachowań, zbyt emocjonalnych reakcji, listów miłosnych, westchnień i wyznań. A czy jest to obraz cierpienia przekonujący – to już osądzi czytelnik.

Osobną kategorię w ukazywaniu cierpienia zajmuje literatura faktu, literatura obozowa i opisująca jakąkolwiek z wojen. Ujęcie cierpienia w tym rodzaju literatury kładzie nacisk na jego podwójność – ból fizyczny i psychiczny. Bohaterowie (będący najczęściej postaciami autentycznymi) doznają prześladowań cielesnych, psychicznych, cierpią publicznie i w ukryciu, są znani z imienia, albo bezimienni (chodzi tu o całą społeczność więźniów, potraktowanie ich jako bohatera zbiorowego). Cierpią naprawdę. Ich krzywda jest opisywana niezwykle sugestywnie, daleko tutaj do poetyckich wersów Kochanowskiego, wzniosłych i odrealnionych cierpień Wertera. Ból opisany w literaturze obozowej poraża swoim naturalizmem, dosłownością i siłą wrażenia, jakie wywołuje. Inny świat Gustawa Herlinga Grudzińskiego jest idealnym przykładem takiego ukazywania cierpienia w literaturze. Cierpienie duszy przejawiało się najczęściej w tęsknocie za rodziną, w niemożności kierowania własnym losem, w braku wpływu na swoją przyszłość i teraźniejszość, w stanie zniewolenia, ale także w sferze biologii, od której nie można było uciec. Doświadczenie fizjologii w łagrze wiązało się dla więźniów w łagrze z upokorzeniem, cierpieniem wewnętrznym, wstydem, przekraczaniem pewnych norm. W łagrze był to problem o tyle bolesny, że towarzyszył więźniom na każdym kroku – brak jakiejkolwiek intymności, człowiek był wystawiony na widok innych, a także tych innych oglądał. Jednak Grudziński nie cofa się w swoim dziele przez opisem takiego cierpienia upodlonego człowieka, jak pamiętamy umieszcza tę wstydliwą i bolesną sprawę niejako we wstępie do „Innego świata”, już w drugim akapicie pierwszego rozdziału daje opis publicznego załatwiania czynności fizjologicznych w obozie.

Obok cierpienia wewnętrznego, doznawania wstydu i upokorzeń wiele miejsca zajmuje ukazywanie cierpienia ciała – wszak w Innym świecie mowa jest o katorżniczej pracy ponad siły, braku jedzenia, głodzie i mrozie. Maksymalny okres zdolności więźnia do pracy trwał dwa lata, po tym czasie większość trafiała do „trupiarni”. Dzień pracy trwał dziesięć-jedenaście godzin na dobę, a praktycznie czasem i dwadzieścia. Po takim wysiłku, przemarznięci, głodni powracali do obozu, dostawali skromny posiłek i następnego dnia powtarzała się ta sama gehenna (…) tygodniami, miesiącami, latami – bez radości, bez nadziei, bez życia jak pisze autor. Poza pracą największe cierpienie sprawiał głód, z obserwacji Grudzińskiego wynika, że (…) głód najczęściej łamał kobiety, kiedy zaś raz złamał nie było już zapory na równi pochyłej, po której staczały się na samo dno upodlenia seksualnego. Na tym przykładzie widać doskonale, jak cierpienie fizyczne i psychiczne się przenika w literaturze faktu, jak cienka granica oddziela je od siebie. Nie tylko własny głód bolał, widok innych jedzących był taką samą męczarnią. Po paru dniach głodu pojawiało się ogromne osłabienie organizmu – cierpienie ciała zastąpione zostaje psychicznym: strachem, samotnością, lękiem przed śmiercią. Potem ciało zaczyna puchnąć z głodu, każdy ruch sprawia ból, pojawiają się zawroty głowy, wymioty, ból serca, który sygnalizuje kryzys organizmu. Grudziński opisuje także przypadek zwalczania cierpienia cierpieniem – Michał Aleksiejewicz Kostylew na znak protestu wobec przymusowej wyniszczającej pracy przypalił sobie rękę w ogniu, potem umiera oblawszy się wrzątkiem. Niejako na własne życzenie bohater przysparza sobie bólu. Jednak opis obozowej rzeczywistości pozwala zrozumieć pewne ekstremalne zachowania, czasem ból psychiczny okazuje się większy od cierpienia fizycznego – bohater tylko w ten sposób mógł je przezwyciężyć, wybierając sposób i czas własnej śmierci.

Cierpienie w literaturze faktu – jak już wspomniałam – zajmuje osobne miejsce w literaturze w ogóle; ujmowane jest wprost, bez upiększeń, często bez komentarza autorskiego, (jak w Innym świecie czy Medalionach Nałkowskiej), zostawiając ten komentarz czytelnikowi.

Zdarza się – i to bardzo często – zarówno w życiu, jak i w literaturze cierpienie niezawinione. Z takim ujęciem motywu najtrudniej się chyba pogodzić, o czym dość obszernie mówi literatura. Archetypem człowieka cierpiącego niewinnie jest biblijny Hiob – bohater sprawiedliwy, pokorny i bogobojny. Mimo tych cech Bóg pozwolił Szatanowi poddać go próbie. Jak wiemy Hiob stracił wszystko – rodzinę, majątek, zdrowie. Aż trudno sobie wyobrazić, co przeżywa człowiek, który jest tak okrutnie doświadczany cierpieniem psychicznym (samotność, strata bliskich, utrata majątku) i fizycznym (choroba ciała, ból). Jedno czego ten człowiek nie stracił to wiara – wiara w Boga, w jego sprawiedliwość i możliwość odwrócenia złego losu. Hiob cierpi niewinnie, jednak jego historia ma głębszy sens – widać to na przykładzie rozmowy bohatera z Bogiem. Hiob pozostaje pokorny, nawet kiedy się skarży i zadaje Bogu pytania: Dlaczego dokuczasz mi, powiedz! / Przyjemnie Ci mnie uciskać (…)?, ufa Bogu: Wiem, że Ty wszystko możesz, co zamyślasz (…) Kto przesłania zamiar zrozumie? (…) W tym literackim dialogu Bóg odpowiada człowiekowi – nie przez znaki i symbole, jak to zazwyczaj bywa w literackich rozmowach z Bogiem, ale wprost. Pyta Hioba o jego życie, uczynki, przedstawia również w ciągu retorycznych pytań sam siebie, mówi m.in. Gdzieś był, gdy zakładałem ziemię? (…) Kto założył jej kamień węgielny?. Bóg stara się wytłumaczyć człowiekowi, że troszczy się o wszystkie istoty na świecie, że je kocha i wszystko, co je spotyka – także cierpienie – ma swój sens. Mówi, że Hiob nie może mieć do niego pretensji, gdyż człowiek nie jest w stanie przeniknąć planów bożych i jedyne, co mu pozostaje, to wiara i ufność. I ta wiara i ufność pozostaje w Hiobie mimo cierpień, których musi doświadczyć. Pozostaje wierny Bogu nawet wtedy, gdy przyjaciele go podburzają i twierdzą, iż z pewnością jest to kara za grzechy. Hiob jest przekonany o swej niewinności. Jak wiemy jego ofiara zostaje nagrodzona, odzyskuje zdrowie, majątek, zakłada nową rodzinę. Jego cierpienie choć niezasłużone zmienia się w pomyślność. Gdyby to tak zawsze być mogło… Sposób przeżywania cierpienia w tej księdze Starego Testamentu staje się miarą ludzkiej godności. Księga Hioba pokazuje, że nie każde cierpienie jest następstwem grzechu, a czynione przez człowieka dobro zawsze do niego powróci.

Niestety, nie zawsze cierpiący niewinnie zostaje nagrodzony za swój ból. Literatura daje wiele przykładów cierpienia (jak cierpienie dzieci w obozach koncentracyjnych z Medalionów Nałkowskiej, śmierć synka sędziego Ottona z Dżumy Camusa, cały zbiór nowel pozytywistycznych poruszających problem dzieci), które wydaje się być niepotrzebne, bolesne i trudno doszukać się w nim głębszego sensu. Jako przykład chciałabym przywołać jedną z nowel Sienkiewicza – Janka Muzykanta. Nowele pozytywistyczne bardzo często poruszały problem krzywdy ludzkiej, niewinnego cierpienia dziecka. Tytułowy bohater żyje w dziewiętnastowiecznej polskiej wsi, w której nie ma miejsca na jakąkolwiek odmienność. Wrażliwość dziecka na muzykę staje się dla niego źródłem cierpień – matka bije go za „lenistwo” i ciągłe mówienie o graniu. Chłopiec jest nierozgarnięty, wychudzony, pracuje pasąc bydło i chodzi na grzyby, gdy nie ma nic do jedzenia. Właściwie nie ma dzieciństwa, cierpi zapewne nie zdając sobie nawet z tego sprawy, a jego jedynym szczęściem jest muzyka, którą słyszy wszędzie. Zakrada się wieczorami pod karczmę, w której słychać granie, podsłuchuje pod dworem, jak lokaj gra na skrzypcach. I to niewielkie - zdawać by się mogło – ale nieosiągalne dla wiejskiego dziecka pragnienie, by mieć takie skrzypce, okazuje się początkiem jeszcze większego cierpienia. Janko złapany na próbie kradzieży skrzypiec zostaje zakatowany na śmierć. Kilka dni po pobiciu umiera, a przed śmiercią pyta matki: Matulu! Pan Bóg mi da w niebie prawdziwe skrzypki? W tym pytaniu ujawnia się największe cierpienie tego chłopca – niemożność posiadania skrzypiec, nie to, co nam wydaje się najważniejsze – brak dzieciństwa, głód, bieda, złe traktowanie dziecka. Janko cierpi najbardziej z powodu swej odmienności i wrażliwości. Nowele z reguły są oszczędne w słowach, pozbawione zbędnego komentarza autorskiego i w tym przypadku ta reguła się potwierdza. Cierpienie dziecka zostało ukazane realistycznie, ale też bez patosu, rozbudowanych opisów i lamentów. I jest tym bardziej porażające. Przedstawienie cierpiącego bohatera dziecięcego posłużyło pisarzowi do ukazania problemu społecznego – traktowania dzieci jako istot nieświadomych, podporządkowanych, niemających prawa głosu. Dzieci cierpią niewinnie, po cichu, bez buntu, są całkowicie bezradne wobec otaczającego świata. Jak Janko Muzykant. Taki literacki obraz cierpienia zwraca uwagę całej opinii publicznej, ale i pojedynczego czytelnika.

W odróżnieniu od ostatnich przywołanych utworów, w których literatura pokazuje cierpienie niewinnych, trzeba podać też przykład cierpienia będącego karą za grzechy. Najwymowniejszym źródłem takich ujęć cierpienia jest Biblia. Mamy tam mnóstwo przykładów, jak chociażby zniszczenie Sodomy i Gomory za występne życie jej mieszkańców, wizję Sądu Ostatecznego, na którym wszelkie zło zostanie osądzone i ukarane wiecznym cierpieniem, czy chociażby słynny biblijny potop. Potop został zesłany na ludzi właśnie jako kara za grzechy. Widząc zepsucie moralne ludzkości Bóg postanowił unicestwić ludzi: Zgładzę ludzi, których stworzyłem, z powierzchni ziemi: ludzi, bydło, zwierzęta pełzające i ptaki powietrzne, bo żal mi, że ich stworzyłem (Rdz 6, 7-8). Jednak Bóg darzył życzliwością Noego, postanowił ocalić jego rodzinę oraz jednego samca i samicę z każdego gatunku zwierząt. Kazał Noemu wybudować arkę, która ich wszystkich pomieści. Biblijny tekst jest niezwykle oszczędny w słowach – cierpienie i dramat tonących ludzi i zwierząt możemy sobie właściwie tylko wyobrazić, czytając opis zagłady: Wody potopu spadły na ziemię (…) A potop trwał na ziemi czterdzieści dni i wody wezbrały (…) podniosły się na piętnaście łokci ponad góry i zakryły je. Wszystkie istoty, w których nozdrzach było ożywiające tchnienie życia (…) zginęły. (…) I tak Bóg wygubił doszczętnie wszystko, co istniało na ziemi (…). (Rdz 7, 6-24). Pismo św. podkreśla natomiast wyraźnie i kilkakrotnie, że potop, zagłada ludzkości i jej cierpienie są wynikiem kary za grzechy, że nie jest to cierpienie niewinnych. Księga Rodzaju mówi: Bóg widział, iż ziemia jest skażona, że wszyscy ludzie postępują na ziemi niegodziwie (Rdz 6,11), Postanowiłem położyć kres istnieniu wszystkich ludzi, bo ziemia jest pełna wykroczeń przeciw mnie zatem zniszczę ich wraz z ziemią (Rdz 6, 13). Biblia daje wiele przykładów kary za grzechy ku przestrodze. Również w późniejszych dziełach literackich, jeśli pojawia się problem winy i kary, która zawsze jest cierpieniem, pojawia się on po to, by odbiorca przemyślał pewne kwestie, by odczuł strach, trwogę przed popełnieniem zła, by uświadomił sobie, że za zło zawsze odpowiedzią będzie ból. Cóż, literatura spełnia wiele zadań, także i te wychowawcze.

Cierpienie w literaturze przyjmuje różny wymiar i spotykamy jego różne ujęcia. Jest to motyw niezwykle często powracający w różnego typu tekstach, ponieważ cierpienie stale nas dotyczy, jest wszechobecne i zmaganie się z nim staje się sprawdzianem człowieka. Literatura poprzez szerokie spectrum ukazywania tego motywu pozwala spojrzeć czytelnikowi na różne aspekty bólu, pozwala mu odczuć niejako na własnej skórze cierpienie wielu bohaterów. Pojawia się pytanie: po co? Trudno na nie jednoznacznie odpowiedzieć. Ale między innymi po to, by zrozumieć sens i wymowę cierpienia; by się na nie nie godzić, jeśli możemy mu przeciwdziałać; by je przyjąć z pokorą, kiedy innego wyjścia nie ma. Nie jesteśmy w stanie podczas naszego krótkiego życia doświadczyć wszystkiego. Literatura daje nam tę możliwość, możliwość poznania jak największej ilości przeżyć, przykładów i sytuacji. I jest to niezwykle potrzebne, by stale sprawdzać swoje człowieczeństwo. By zdawać pozytywnie egzamin na człowieka. By nie bać się cierpienia, jest przecież nieodłącznym elementem naszego życia, ale postępować z nim mądrze, jak radzi Zbigniew Herbert:
należy zgodzić się
pochylić głowę
nie załamywać rąk
posługiwać się cierpieniem w miarę łagodnie
jak protezą
bez fałszywego wstydu
ale także bez niepotrzebnej pychy
[Pan Cogito rozmyśla o cierpieniu]
I na zakończenie pozwolę sobie jeszcze raz przywołać słowa - Czesława Miłosza - który w wierszu „Walc” pocieszająco podszedł do problemu cierpienia, jak widać literatura także podnosi na duchu. Miłosz napisał, iż jest taka cierpienia granica, za którą się uśmiech pogodny zaczyna. Jest więc nadzieja na koniec męki, bo tak już jest na świecie, że wszystko ma swój początek i koniec, także cierpienie.

strona:    1    2    3    4    5    6    7    8  





Bo życie kruche jest... Motyw cierpienia i śmierci na podstawie wybranych utworów literackich i dzieł sztuki

Ocena:
20/20
Teza: Bohaterowie literaccy często staja w obliczu śmierci i cierpienia. Zjawiska te są wielowymiarowe i często nieuniknione.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat trudny. Bardzo dobrze przeprowadzona argumentacja broni tezę prezentacji. Ciekawe wnioski uzupełniają całość. Brawo!

Doświadczenie cierpienia. Omów problem w ujęciu literackim i filozoficznym

Ocena:
20/20
Teza: Próby odnalezienia sensu w cierpieniu.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Autor swobodnie porusza się w świecie literatury i filozofii. Wnioski interesujące i odważne.

Motyw matki cierpiącej w literaturze i sztuce

Ocena:
20/20
Teza: Matka cierpiąca po stracie dziecka, to jeden z bardziej przejmujących motywów w światowej literaturze

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyróżniająca się. Poprawny język i styl wypowiedzi. Dobra analiza postawionego problemu, ciekawe cytaty. Brawo!

Hiob naszych czasów. Omów problem cierpienia ukazanego w wybranych przez siebie tekstach literackich XX wieku.

Ocena:
20/20
Teza: XX wiek potwierdził jak bardzo aktualne jest biblijne przesłanie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świadczy o głębokim przemyśleniu tematu. Logiczna kompozycja, poprawna bibliografia.

Jak cierpienie wpływa na człowieka? Przedstaw obrazy cierpienia ukazane w literaturze XX i XXI wieku.

Ocena:
20/20
Teza: Literatura pokazuje jak odmienne mogą być powody odczuwania nieszczęścia i jak głęboko wpływa ono na postawy, wybory, a czasem całe późniejsze życie bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, szeroko ujmuje problem cierpienia. Poprawna bibliografia oraz plan pracy.

Motyw niezawinionego cierpienia w literaturze. Omów funkcjonowanie tego motywu w wybranych utworach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy próbowali dociec jaki jest ukryty sens w przeżywaniu męki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Motyw cierpienia rodzicielskiego. Omów wybrane teksty literackie i przykłady z innych dziedzin sztuki

Ocena:
20/20
Teza: Literatura od najdawniejszych czasów obsadzała wśród swoich bohaterek postaci rodziców.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca obszerna. Szczegółowo ukazuje temat, koncentrując się na portretach rodziców w obliczu śmierci ich dziecka.

Martyrologia Polaków w czasie II wojny światowej w literaturze i filmie. Omów zagadnienie na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Artyści wszystkich dziedzin włączyli się w dzieło upamiętniania grozy II wojny światowej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa i barwna. Napisana płynnym językiem.

Związek miłości i cierpienia w literaturze. Porównaj realizacje obydwu motywów w wybranych utworach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Świat pełen jest sprzeczności i może właśnie dlatego najwznioślejsze uczucie musi zawsze wiązać się z bólem, stratą czy rozpaczą.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca pokazuje jak często miłość splata się z cierpieniem. Wyraźne przykłady i logiczna kompozycja zasługują na uznanie.

Literacki motyw cierpienia. Przedstaw jego funkcjonowanie w wybranych utworach XIX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Różne sposoby funkcjonowania motywu cierpienia w XIX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ambitna i spójna. Przemyślane przykłady, poprawna argumentacja.

Cierpienie siłą kształtującą, czy niszczącą człowieka. Omów zagadnienie na podstawie wybranych utworów z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Czy literatura częściej ukazuje cierpienie jako wartość pozytywną, czy też zło, którego należy unikać?

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, zawierająca głęboka analizę cierpienia. Literatura trafnie wykorzystana.

Zaprezentuj sposoby ujęcia niezawinionego cierpienia i buntu wobec Boga na podstawie wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Nierozerwalny związek tematyki niezawinionego cierpienia i buntu wobec Boga.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i spójna. Dobór lektur z różnych epok literackich. Poprawna konstrukcja

Analizując wybrane przykłady, przedstaw różne ujęcia motywu cierpienia w literaturze

Ocena:
20/20
Teza: Cierpienie w literaturze przyjmuje różny wymiar.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szeroko opisuje różnorodność motywu cierpienia i wielość jego ujęć w literaturze.

Przedstaw dramat rodziców po utracie dziecka na podstawie wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Różne literackie ujęcia rozpaczy po stracie dziecka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawnie skonstruowana, poszczególne wątki konsekwentnie zrealizowane.

Dziecko w literaturze romantycznej i pozytywistycznej. Dokonaj porównania, odwołując się do wybranych utworów literatury polskiej.

Ocena:
20/20
Teza: Dziecko jest bohaterem niezwykle popularnym w literaturze romantyzmu i pozytywizmu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzyście realizuje temat. Poszczególne wizerunki w pełni realizuję tezę zawartą we wstępie.

Biblia jako inspiracja dla współczesnej literatury i sztuki. Dokonaj analizy wybranych dzieł, w których odnajdujesz inspiracje biblijne.

Ocena:
20/20
Teza: Artyści często sięgają do „Pisma Św.” i mają wolność wyboru środków wyrazu, by przedstawić inspiracje biblijne w swych dziełach.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca oparta na ciekawych przykładach. W sposób przejrzysty realizuje temat.

Motyw skrzywdzonego dziecka i jego funkcje w dziele literackim. Omów problem, analizując wybrane przykłady

Ocena:
20/20
Teza: Literatura, kreśląc portrety skrzywdzonych i nieszczęśliwych najmłodszych, pragnęła zwrócić uwagę na istotne problemy dziecka i próbować przestrzec przed ich powstawaniem w przyszłości.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w treści, spójna. W pełni odzwierciedla temat i tezę.

Motyw cierpienia rodziców po stracie dziecka. Omów na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie literackich portretów rodziców cierpiących po utracie dziecka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca obszernie i przekrojowo ukazuje literackie zapisy rozpaczy rodziców w obliczu utraty swych potomków.

Funkcjonowanie motywu cierpienia w literaturze romantycznej. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Zaprezentowanie funkcjonowania motywu cierpienia w literaturze romantycznej.

Ocena opisowa nauczyciela: Bogata w przykłady i cytaty z literatury podmiotowej praca.

Literackie wizje cierpienia w utworach różnych epok. Omów problem na przykładach wybranych dzieł literackich

Ocena:
20/20
Teza: Zaprezentowanie literackich wizji cierpienia w utworach różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w przykłady, napisana poprawnym językiem, dobrze skonstruowana. Ciekawa prezentacja pps.

Wizerunek rodzica cierpiącego po stracie dziecka

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie literackich przykładów rodziców cierpiących po stracie dziecka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo obszerna i szczegółowa, oparta na bogatej i ciekawej literaturze. Poprawna prezentacja pps.

Obraz matki cierpiącej od średniowiecza do współczesności. Zaprezentuj motyw odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Najważniejszym powodem cierpienia matki jest tragedia bądź śmierć jej dziecka.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przekrojowa. Pokazuje motyw na tle kilku epok. Poprawna teza i wnioski.

Cierpienie i jego sens. Przedstaw problem na wybranych przykładach literackich z XIX i XX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Żaden z literatów XIX i XX wieku nie wskazał jednoznacznie sensu cierpienia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różnorodność wizerunków cierpienia. Pokazuje, że jest to temat ponadczasowy, a ostatecznej odpowiedzi o sens cierpienia nie uda się odnaleźć w literaturze.

Motyw miłości tragicznej w wybranych utworach literackich

Ocena:
19/20
Teza: Motyw miłości jest tak popularny, że trudno wyobrazić sobie istnienie wielkiej literatury bez wątków tragicznego uczucia, zmieniającego losy głównych bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Zwięźle i ciekawie połączony motyw cierpienia z miłością na wybranych przykładach. Poprawny język i stylistyka wypowiedzi.

Czy cierpienie ma sens? Omów zagadnienie odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
19/20
Teza: Nie sposób uciec od cierpienia. Doświadcza ono wielu ludzi zmieniając ich życie.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra. Wnikliwa analiza, skuteczna obrona postawionej tezy. Język i styl wypowiedzi poprawny.

Cierpienie jako nieodłączny atrybut ludzkiej egzystencji. Omów funkcjonowanie cierpienia w literaturze na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Cierpienie pojawiło się wraz z grzechem pierworodnym i zostaje wpisane w ludzką egzystencję.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Szczegółowa analiza problemu, dobre wnioski.

Motyw człowieka upokorzonego. Omów zagadnienie, odwołując się do literatury różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze możemy odnaleźć różne oblicza upokorzenia człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dobrze skonstruowana, odwołuje się do wielu przykładów.

Motyw cierpienia w romantyzmie. Przedstaw, odwołując się do wybranych przykładów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Cierpienie jest dosyć częstym tematem utworów literackich epoki romantyzmu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różnorodne wizje cierpienia. Przejrzysta kompozycja, poprawny konspekt pracy.

Różne sposoby pisania o cierpieniu. Porównaj trzy wybrane utwory z różnych epok, konfrontując ich kształt literacki i wizerunek ludzi dotkniętych przez los

Ocena:
19/20
Teza: Literatura ukazuje zarówno tych, którzy ulegli wobec cierpienia oraz tych, którzy potrafili stawić mu dumnie czoło.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca skupia się na trzech postaciach. Poprawna bibliografia.

Wpływ cierpienia na kształtowanie osobowości człowieka? Wskaż różne postawy bohaterów. Dokonaj ich charakterystyki

Ocena:
19/20
Teza: Cierpienie może ukształtować osobowość człowieka, może też być bodźcem do zmiany osobowości lub wierności swoim ideałom.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła, schematyczna, przedstawia charakterystykę właściwie dobranych utworów.

Jaki wpływ mają negatywne przeżycia na losy człowieka? Odpowiedz na pytanie na podstawie wybranych utworów literackich

Ocena:
18/20
Teza: Cierpienie jest nieodłącznym towarzyszem człowieka. Bohaterowie literaccy starają odnaleźć sens w jego przeżywaniu.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, oryginalne lektury. Na uwagę zasługuje rozbudowana bibliografia i dobry styl wypowiedzi. Można pogłębić argumentację, aby zdobyć maksymalną liczbę punktów.

Człowiek wobec cierpienia. Omów zagadnienie, analizując losy bohaterów w wybranych dziełach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Negatywne przeżycia są dosyć częstym tematem utworów literackich. Ich wpływ na dalsze losy bohatera jest różnorodny.

Ocena opisowa nauczyciela: Konstrukcja prezentacji wskazuje raczej na wielowymiarowość cierpienia. Styl wypowiedzi poprawny. Dopracowania wymaga argumentacja.

Od Hioba do bohaterów literatury współczesnej. Poszukiwanie sensu życia w cierpieniu przez bohaterów literackich różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Cierpienie jako nauka dla człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bardzo dobra. Ciekawy dobór literatury, bogate słownictwo. Na uwagę zasługuje dobór trafnych cytatów. Drobne usterki w językowe.

Topos Mater Dolorosa w literaturze i sztuce. Omów zagadnienie na wybranych przykładach z różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Macierzyństwo wiąże się czasem z cierpieniem. Motyw Mater Dolorosa jest jednym z ważniejszych motywów w literaturze i sztuce.

Ocena opisowa nauczyciela: Realizacja tematu prawidłowa, dobór dzieł kultury zróżnicowany, ciekawe cytaty. Dopracowania wymaga zakończenie prezentacji.

Bohater cierpiący, zbuntowany, niezgadzający się na otaczający go świat. Przedstaw temat na wybranych przykładach literackich.

Ocena:
18/20
Teza: Bohater cierpiący, zbuntowany i niezgadzający się na otaczający świat jest zdeterminowany, a pomimo tego, nie zawsze wygrywa.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, dobrze skonstruowana. Momentami można popracować nad stylem, pogłębić zawarte argumenty.

Motyw cierpienia w literaturze różnych epok

Ocena:
17/20
Teza: Literatura każdej epoki kreuje różnorakie portrety osób cierpiących.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przeciętna. Ciekawa argumentacja, jednak brak jednoznacznego pomysłu na pracę psuje efekt.

Różne sposoby ujęcia motywu tęsknoty. Zaprezentuj problem, odnosząc się do interpretacji kilku wybranych utworów literackich

Ocena:
17/20
Teza: Tęsknota jest odczuciem indywidualnym dla każdego człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja nierówna. Kilka rozwiązań mile zaskakuje, inne rozczarowują. Można poprawić język wypowiedzi.

Motyw cierpienia w literaturze. Omów zagadnienie na dowolnie wybranych przykładach

Ocena:
17/20
Teza: Motyw cierpienia realizowany jest w literaturze w sposób różnorodny.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przeciętna. Przemyślana konstrukcja pracy, jednak realizacja kolejnych argumentów wymaga dopracowania.

Hiob naszych czasów. Przedstaw motyw cierpienia w literaturze powojennej

Ocena:
17/20
Teza: Cierpienie jako nieodłączny element życia każdego człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Skrótowy plan. Dobór literatury i argumentów przemyślany, jednak wniosek końcowy nie koresponduje z tezą i treścią prezentacji.