Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw Boga


Bunt i pokora jako sposoby zachowań człowieka wobec Boga. Przedstaw ich literackie ujęcia, odwołując się do wybranych utworów

W chwili, kiedy został stworzony człowiek, narodziła się jego relacja z Bogiem. Na przestrzeni wieków różnie te relacje się układały, co literatura dość szeroko nam obrazuje. Bunt i pokora są najczęstszymi sposobami zachowań człowieka wobec Boga, owszem, istnieje jeszcze obojętność, ale z czasem i ona przeradza się w człowieku w któreś z tych dwóch skrajnych zachowań. Wszystko zależy od okoliczności. Czasem zaś bunt przechodzi w pokorę, ale bywa i odwrotnie. Idealnie ujął to Umberto Eco w Imieniu Róży: Skoro tak niewiele wystarczyło zbuntowanym aniołom, by zmienić żar uwielbienia i pokory w żar pychy i buntu, cóż powiedzieć o istocie ludzkiej? Zagadnienie to wydało mi się na tyle ciekawe, że ukażę temat buntu i pokory względem Boga w różnych ujęciach literackich.

Na początku rozważań pojawia się pytanie czym jest bunt i czym jest pokora? Obydwa te pojęcia należałoby rozpatrywać w kontekstach: filozoficznym, religijnym i społecznym. Pokora w świecie religijnym jest jedną z najwyższych wartości i traktowana jest przede wszystkim jako bezinteresowny szacunek dla siebie, Boga i otaczającej rzeczywistości. Pokora jest cnotą etyczną i moralną. Jeśli zaś chodzi o bunt – definiowany jest on jako wystąpienie przeciw autorytetom, ustalonemu porządkowi rzeczy a w przypadku mojego tematu jako wystąpienie przeciw Bogu. Taki bunt jest sprzeciwem jednostki względem siły, która go stworzyła.

W literaturze odnajdujemy wiele obrazów zachowań buntowniczych i pokornych względem Boga – temat ma swoje najdawniejsze realizacje w Biblii, jak chociażby wystąpienie aniołów pod wodzą Lucyfera przeciw Bogu, bunt pierwszych rodziców czy dla odmiany pokorna postawa Hioba. W następnych epokach buntują się bohaterowie romantyczni, wrażliwi pisarze Młodej Polski, pokornie znoszą swój los postacie opisane w literaturze faktu. Pokora jest trudniejszym uczuciem, świadczy o dojrzałości, ale może też czasem świadczyć o niemocy i bezsilności. Natomiast bunt jest zawsze wyrazem sprzeciwu, niezgody na coś. Jakie mogą być przyczyny buntu wobec Boga? Literatura pokazuje, że różne – bohaterowie nie mogą się pogodzić z odwiecznym prawem śmierci, jak Kochanowski w Trenach. Konrad z III cz. Dziadów buntuje się przeciw Bogu, który pozwala na zło. Inni bohaterowie mają żal o cierpienie, niesprawiedliwość, milczenie Boga. Faktem jest, że nie można być obojętnym wobec tak wielkiej siły, jaką jest Bóg.

Stary Testament przekazuje nam obraz Boga wszechwładnego i surowego, ludzie zaś najczęściej są bogobojni i pokorni. W pewnym sensie nie ma miejsca na bunt – w starotestamentalnym, bogatym w przypowieści świecie jest on surowo karany, Bóg staje się oparciem dla ludu tylko wtedy, gdy ten jest Mu wierny, co niejako przymusza ludzi do wszechobecnej pokory. Wystarczy tu przywołać postać Hioba, którego Bóg pozwolił doświadczyć Szatanowi. Zupełnie jakby Hiob był igraszką między tymi dwoma wielkimi siłami. Jednak nie jest to istotą problemu, nas interesuje fakt reakcji Hioba na to, co go spotkało. A spotkało go wiele nieszczęść – stracił majątek, rodzinę i zdrowie. Zanim wydarzyły się te wszystkie przykre wypadki, Hiob czcił Boga z wdzięczności za bogactwo i dobrobyt, nie miał powodu, by czynić to nadal w momencie, kiedy wszystko stracił. Ale zadziwia postawa tego bohatera, pozostaje on pokorny, nawet kiedy wyraża swój żal i skargę np. w słowach: Dlaczego dokuczasz mi, powiedz! / Przyjemnie Ci mnie uciskać (…)?1, ufa Bogu w innym miejscu swej wypowiedzi: Wiem, że Ty wszystko możesz, co zamyślasz (…) Kto przesłania zamiar zrozumie? (…) To zbyt cudowne. Ja nie rozumiem2. Nie jest więc tak, że jego pokora jest ślepa, że przyjmuje swój los bez pytań, żalu czy skargi – jak każdy człowiek w trudnej sytuacji, tak i ten bohater się żali: Dlaczego nie umarłem po wyjściu z łona / po co się daje życie strapionym / istnienie złamanym na duchu3, jednak jak niewielu w podobnych okolicznościach trwa niezmiennie w swojej wierze, tłumaczy zachowanie Boga jakby sobie samemu i swoim wątpiącym przyjaciołom: Człowiek swej drogi jest nieświadomy. Bóg sam ją przed nim zamyka4. I w innym miejscu: w Jego ręku – tchnienie życia i dusza każdego człowieka. On ma potęgę i rozum, rozsądek znać w Jego planach5. Pokora Hioba nie wynika zatem ze ślepego posłuszeństwa, ale z prawdziwej wiary, z dojrzałej i wiernej postawy względem Stwórcy, a kwintesencją tej postawy są jego słowa: Nagi wyszedłem z łona matki i nagi tam wrócę. Dał Pan i zabrał Pan. Niech będzie imię Pańskie błogosławione!6 Jak wiemy, Hiob za swoją pokorę zostaje nagrodzony, co ma swój cel dydaktyczny i pozwala sądzić, że zachowanie Hioba jest jedynym dobrym i akceptowalnym zachowaniem względem Stwórcy.

Ale czy zawsze bunt oznacza postawę złą? Znamienne jest to, że najwybitniejsze jednostki w historii ludzkości to te, które wyrażały swój bunt. Ważne jest także to, iż bunt pozwala wzrastać człowiekowi, dojrzewać do pewnych przekonań. Sprzeciw zmusza do aktywności, wpisany jest w naturę człowieka i paradoksalnie może prowadzić do pokory. Po czasach biblijnych, gdzie królowała pokora, i epoce średniowiecza hołdującemu tym samym wartościom, prądy intelektualne takie jak humanizm i reformacja zmieniły oblicze świata. Zmienił się stosunek do człowieka, który przeszedł od bezwarunkowej uległości Bogu do zachowań bardziej równorzędnych. Antropocentryzm uznał intelekt człowieka za wartość, to człowiek, natura, filozofia stanęły w centrum świata. Bóg nie przestał być ważny, ale nie był już najważniejszy. Zmienił się też Jego wizerunek – z surowego sędziego stał się dobrodusznym Ojcem wybaczającym swoim dzieciom. W takiej atmosferze dorastał i tworzył Jan Kochanowski. Wyraz swoich humanistycznych poglądów dał w pieśniach, fraszkach – rozwijał antyczne filozofie Epikura i stoików. Zachwycał się przyrodą, sławił drzewa i uroki świata a jednocześnie wychwalał Boga za wszystkie te dobra – można rzec pokora w wydaniu idealnym, nienaruszającym wolności człowieka, a oddającym hołd Bogu. Jednak to właśnie w utworach Kochanowskiego mamy jedno z najbardziej dramatycznych świadectw ludzkiego buntu przeciw losowi, prawom świata i w głównej mierze przeciw Bogu jako twórcy tych praw i losu ludzkiego. W cyklu Trenów, które wyrosły ze sprawy osobistej, możemy więc utożsamić podmiot liryczny z autorem, poeta nie może pogodzić się z wyrokami boskimi, które odbierają ojcu dziecko. Bunt Kochanowskiego wynika z niemocy, ale także z zachwiania jego całym dotychczasowym światopoglądem – okazuje się bowiem, że radosna wiara nie ocala od cierpienia, że filozofia nie daje ukojenia, że Bóg stwarza piękno wokół, ale także zabiera, że człowiek ze swoim bólem jest tak naprawdę sam. Poeta do końca nie wie, jakie ma zająć stanowisko – w tekście Trenów miota się, oskarża Boga o niesprawiedliwość, w Trenie V porównuje Go do nieuważnego ogrodnika, który ścinając chwasty, podcina łodygę wschodzącej oliwce. W poezji, nie w Bogu, ciągle szuka Kochanowski pocieszenia, zapowiada i zarazem odrzuca tę możliwość Tren XVI, gdzie poeta wyznaje m.in. Nieszczęściu k’woli a swojej żałości (…) lutnią i wdzięczny rym porzucić muszę. Szuka także pocieszenia w filozofii: Kupić by cię mądrości, za drogie pieniądze… (Tren IX). I po wielu rozważaniach, poszukiwaniach, które i tak odrzuca, następuje kryzys jego wiary, słynne Gdzieśkolwiek jest, jeśliś jest. Skierowane jest ono do Urszulki, ale przecież prawdziwym adresatem jest Bóg, to do niego odnosi się to zwątpienie, które przeradza się w bluźnierstwo, gdy w kolejnym trenie podmiot twierdzi, że światem rządzi szatańska niszczycielska siła. Ten ciąg bluźnierstw wynikających ze skrajnej rozpaczy i cierpienia kończy się jednak opamiętaniem: Żałości! co mi czynisz? Owa już oboje / mam, stracić: i pociechę, i baczenie swoje. Staje nam przed oczami człowiek, który w sytuacji wyboru czy oddać się rozpaczy, czy też się z niej wydobyć, decyduje się jednak ogromnym wysiłkiem woli pokonać swoje cierpienie. Tu kończy się wyrażanie żalu, a rozpoczyna się stopniowo pocieszenie. Poeta przeszedł pewną granicę, teraz stoi przed trudnym zadaniem odbudowania zachwianego światopoglądu. W Trenach w sprawę Kochanowskiego wpisana została sprawa ogólna, ważna dla wszystkich ludzi, bo odnosząca się do problemów egzystencjalnych – śmierci, przeciwieństw losu, problemu cierpienia i pogodzenia się z nim. Buntuje się poeta w swoim tekście, ale tak naprawdę buntuje się każdy rodzic, który stracił dziecko i w ogóle każdy człowiek, który zetknął się z problemem śmierci. I – jak mówiłem wcześniej – paradoksalnie bunt prowadzi do pokory i wzrostu wewnętrznego, Kochanowski bowiem dochodzi do wniosku, że jedynym ratunkiem dla niego jest jednak Bóg, mówi: Pociesz mię, jako możesz, a staw się przede mną (Tren X). Wiara okazuje się tym, co pozwoli przetrwać po stracie dziecka, uwieńczeniem tego powrotu do Boga i wyrazem pokory poety jest Tren XIX, w którym poeta mówi, iż jego zwątpienie było chwilowe, wyraża przekonanie, że skoro Bóg zabrał mu Urszulkę, widocznie miał w tym jakiś cel. Dzięki buntowi Kochanowski doszedł do wyższego stopnia świadomości.

Kwestię buntu i pokory względem Absolutu obrazują liczne dzieła epoki romantyzmu. Jak wiadomo romantyczne widzenie świata zakładało istnienie jakiejś siły wyższej, kontakt z Bogiem był ważny, zaznaczyła się potrzeba kontaktu ze Stwórcą. Jednak kontakt ten częściej bywał sprzeciwem niż pokorą. Romantycy buntowali się przeciw dotychczasowym wartościom, autorytetom, a także przeciw Bogu właśnie – jako największemu autorytetowi. Zadziałał tu jeszcze jeden ważny czynnik powodujący wspomniany bunt – przekonanie, iż jednostka dzięki swej uczuciowości i wyjątkowości jest o wiele bardziej predestynowana do kierowania światem i ludźmi niż Bóg. Widać to doskonale w III części Dziadów Adama Mickiewicza. Konrad w swoim monologu domaga się od Boga władzy, mówi: Daj mi rząd dusz! (…) Ja chcę władzę, daj mi ją lub wskaż do niej drogę (...)/ Ja chcę mieć władzę taką jaką Ty posiadasz. I mimo swojej zależności od Boga, Konrad czuje się od Niego lepszym, twierdzi, że tak samo jak Bóg został wyłoniony przez siły kosmosu i włada nim niepodzielnie. Uważa, że poezja pozwala mu poruszyć wszechświat, dlatego pyta: Ja czuję nieśmiertelność, nieśmiertelność tworzę, / Cóż Ty większego mogłeś zrobić – Boże? Ale bunt Konrada to nie tylko porównywanie się do Boga i ukazywanie swej własnej wielkości, to także liczne oskarżenia a nawet bluźnierstwa. Bohater oskarża Stwórcę o całe zło tego świata, obwinia o brak uczucia, oto Bóg daleki człowiekowi rządzi światem, nie dbając o szczęście istot, które stworzył. Konrad powątpiewa w sprawiedliwość boską: Zawsze rządzisz / Zawsze sądzisz / I mówię, że Ty nie błądzisz? Dlatego chce sam urządzić świat od nowa. W tym momencie jego bunt mógłby być twórczy, gdyby nie był bluźnierstwem… Do największego bluźnierstwa doprowadza bohatera utożsamienie się z cierpiącą ojczyzną – Ja i ojczyzna to jedno – mówi i prawie nazywa Boga carem, jednak ostatecznie mdleje i kalumnię dopowiada szatan, który przejął władzę nad duszą Konrada. Mickiewicz pokazuje nam w tym samym dziele inną postawę względem Boga – pokorę ks. Piotra. Szaleńczy monolog Konrada skończył się omdleniem, co było znakiem potępienia wielkiego grzesznika i niepokornego buntownika. Swoim buntem nie osiągnął on też celu – Bóg nie odpowiedział mu na najważniejsze pytanie o sens narodowego cierpienia. Autor pokazuje, że nie bunt a pokora są właściwą drogą – Pan maluczkim objawia czego wielkim odmawia, czytamy w scenie 3. pierwszego aktu Dziadów. Cichy, skromny, sam siebie nazywający prochem i niczem ks. Piotr ma widzenie, w którym uzyskuje odpowiedź na pytanie zadane przez Konrada. Na tym przykładzie widać, iż są dwa rodzaje zachowań względem Boga, jednak to bunt okazuje się zwodniczy, jedyną prawdziwą drogą jest pokora. Ale nie tylko tu znajdziemy przykład wyższości pokory nad buntem, Mickiewicz obrazuje podobnie w Panu Tadeuszu, gdzie przecież Jacek Soplica po dokonaniu zbrodni wszedł między mnichy, stał się pokornym i cichym zakonnikiem. Paradoksalnie więc w epoce buntu pokora jest w cenie.

Podobne literackie ujęcie buntu jak sprzeciw Konrada znajdziemy w hymnach Kasprowicza. Przekonanie o wyższości artysty i – zgodnie z koncepcją Przybyszewskiego – stanie twórcy ponad światem, sprawiało, iż twórcy młodopolscy uznawali swe dzieła za równie wielkie jak dzieła Boga. Jednak w swych pełnych pychy przekonaniach poszli o krok dalej, bowiem według nich ich dzieła są doskonałe, natomiast to, co stworzył Bóg, doskonałe być nie może. Skoro Bóg jest twórcą wszystkiego, jest także twórcą zła. Pan stworzył świat niedoskonały, smutny, pełen pustki i samotności. Kasprowicz mówi słowami hymnu Dies irae: Nic co się stało pod sklepieniem niebiosów/ Bez Twojej woli się nie stało!/ Kyrie elejson!/ Przyczyno grzechu! Hymn będący z założenia utworem pochwalnym, staje się hymnem pełnym zarzutów, wyrazem buntu jednostki przeciw niezrozumiałym zamiarom boskim. Podmiot liryczny będący świadkiem paruzji, czyli powtórnego przyjścia Chrystusa na ziemię, obserwuje małość i grzeszność człowieka w tym ostatecznym rozrachunku. Stawia Bogu zarzuty, że przecież On sam wpisał grzech w naturę ludzką, to On dał Adamowi za towarzyszkę życia Ewę, to Bóg jest zatem sprawcą grzechu, a sądzi z niego człowieka. Dzięki zastosowaniu polifonii i wprowadzeniu kilku podmiotów lirycznych dowiadujemy się m.in. o uczuciach biblijnego Adama, który mówi:
Niechaj mnie sądzą,
niechaj mnie karzą -
tak, mnie, Adama, com na barki swoje
zabrał z Ogrodu to nadludzkie brzemię
przygniatającej winy.
Z własnej woli poddaje się osądowi za grzechy, ale jednocześnie skarży się na zbyt ciężkie do udźwignięcia brzemię grzechu, które stało się jego udziałem. Bóg, jako surowy sędzia, wzbudza w człowieku bunt.
W drugiej części hymnu poeta wyraża swój bunt przeciw Bogu w postaci rozpaczających nad swym losem zmartwychwstałych, którzy przerażeni gniewem Boga nie potrafią się z nim pogodzić:
Idą na się zmartwychwstali -
w oku mściwy skrzy się gniew,
łkając, jęcząc, grożąc, klnąc,
pędzi tuman ludzkich żądz.
W pewnej chwili oskarżycielski głos nazywa Boga Ojcem rozpusty, ponieważ stworzył niedoskonałych, grzesznych ludzi, czyli pozwolił na rozmnażanie się zła na ziemi, mimo że jako Wszechmocny mógł do tego nie dopuścić. Wąż i grzeszna Ewa jedynie wykonują Jego wolę. Właściwie każde zdanie hymnu naznaczone jest niezgodą na takie postępowanie Boga.
Kasprowicz pokazuje, że człowiek nawet w sytuacji Sądu Ostatecznego potrafi się buntować. Wprawdzie nic tą postawą nie osiąga, wynika ona z niemocy, z niepowodzenia się z zamysłami Boga i tak naprawdę jest zupełnie bezcelowa.

Zupełnie inne ujęcie zachowania względem Boga przedstawia poeta ks. Jan Twardowski właściwie w całej swojej twórczości. O ile wcześniej pokora naznaczona była buntem, najczęściej przenikały się te dwie postawy w przywołanych przeze mnie przykładach, o tyle w twórczości Twardowskiego prosta ufna wiara i pokora to konstytuanty jego poezji, twórca nie zadaje pytań „dlaczego?”, nie próbuje się z Bogiem spierać, na każdym kroku akcentuje bezgraniczną ufność i akceptuje świat, który Bóg stworzył. By pokazać literackie ujęcie pokory względem Boga wybrałem wiersz Przezroczystość, który samym swoim tytułem odwołuje się do tej kategorii – podmiot liryczny nie chce zasłaniać Bogu świata, ani Boga światu. W ostatnim wersie mówi, że chce być przezroczysty po to, by to Bóg był widoczny i świat. Przezroczystość więc ma więcej niż jeden kierunek. Jan Twardowski powiedział kiedyś: Człowiek przezroczysty okazuje się być najlepszym świadkiem Boga. Pragnienie przezroczystości to pragnienie pełnego zjednoczenia z Bogiem i jego stworzeniem. Gdzie szukać wyraźniejszego przykładu pokory w literaturze i w życiu? Wiersz jest modlitwą o tytułową przezroczystość, która okazuje się największym z przymiotów dobrego chrześcijanina. Podmiot liryczny, uosobienie pokory, w każdym wersie stawia siebie na pozycji drugorzędnej względem całego stworzenia. Niczym św. Franciszek dostrzega całe piękno tego świata i nie uważa się za lepszego od tych najmniejszych, poeta pisze:
Modlę się Panie żebym nie zasłaniał
(…)
żebyś widział przeze mnie kaczkę z płaskim nosem
żółtego wiesiołka co kwitnie wieczorem
wciąż od początku świata cztery płatki maku.
Bohater wiersza modli się o jeszcze większą pokorę, zachwycając się cudem stworzenia, co już samo w sobie jest pokornym uwielbieniem Stwórcy, prosi o to, by umiał żyć tak, aby nie zasłaniać tego pięknego świata własną osobą. Pojawia się też refleksja o małej mrówce, także będącej stworzeniem bożym, która głęboko wpisuje się w porządek świata, widzi go jako miejsce dobre do życia, tym samym między wierszami chwali Boga jako twórcę dobra:
(…) mrówkę która widzi rzeczy tylko wielkie
więc nawet jej przyjemnie że jest taka mała.
Pokorny w tym wierszu jest nie tylko człowiek, cały świat zachowuje taką postawę wobec Absolutu. Ale Twardowski nie byłby sobą, gdyby nie przemycił ciepłego uśmiechu w słowach wiersza, napisał przecież dwuznacznie, że serce chuligan bo bije po ciemku, co z kolei pokazuje, że pokora nie musi być smutna i poważna, jest postawą i zachowaniem, które daje radość i autentyczność, a łamanie zasady decorum wskazuje na Boga, który jest bliski człowiekowi, po co zatem się buntować, kiedy powodów brak?

W prezentacji pokazano, że literatura daje nam liczne obrazy buntu i pokory względem Boga. Człowiek buntował się od zawsze, takie zachowanie jest wpisane w jego naturę. Albert Camus powiedział przecież, że człowiek musi się buntować, aby istnieć. Sprzeciw Bogu może wynikać z niemocy jak u Kochanowskiego lub niezgody na rzeczywistość jak u Konrada. Literatura pokazuje też, że pokora jest nagradzana i stanowi alternatywę dla buntu, a czasem z niego wyrasta. Pokora bywa trudna w sytuacji próby, co pokazuje przykład Hioba, ale bywa też naturalną postawą człowieka wierzącego, co widać w poezji ks. Jana Twardowskiego. A zatem bunt i pokora są to dwie drogi relacji z Bogiem – często zależą od okoliczności, każda z nich ma swoje racje, każda może prowadzić do wzrostu człowieka, żadnej potępić nie można, ponieważ – jak powiedział Mikołaj Bierdiajew – Bóg wymaga od człowieka nie tylko pokory, ale i odwagi. A bunt jest przecież aktem odwagi. Pozostaje zatem być względem Boga jak literaccy bohaterowie – pokornym i wiernym, ale także buntownikiem kiedy trzeba. Tylko taka ambiwalencja zachowań daje pełnię człowieczeństwa.

strona:    1    2    3    4    5    6  





Jak kształtowały się relacje między Bogiem, a człowiekiem w poszczególnych epokach

Ocena:
20/20
Teza: Biblia jako źródło wszelkich relacji Bóg - człowiek. Różne postawy człowieka wobec Boga w literaturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo dojrzała, ciekawa i bogata argumentacja, rozbudowane wnioski. Prezentacja wyczerpuje temat.

Wizerunek Boga, świata i człowieka w literaturze. Przedstaw zagadnienie na podstawie dwóch wybranych epok literackich

Ocena:
20/20
Teza: Literackie wizerunki,Boga, świata oraz człowieka zmieniają się w renesansie i romantyzmie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta, napisana płynnym językiem. Zawiera analizę omawianych utworów poetyckich.

Obraz Boga w literaturze i sztukach plastycznych. Przedstaw różne wizerunki i ich funkcję w dowolnie wybranych dziełach

Ocena:
20/20
Teza: Artyści w swych dziełach od wieków próbują przybliżyć naturę Boga.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera bogatą bibliografię. Temat został w pełni wyczerpany. Poprawny i płynny język wypowiedzi.

Wielkie literackie dyskusje z Bogiem na przykładzie znanych ci utworów Jana Kochanowskiego, Adama Mickiewicza i Jana Kasprowicza

Ocena:
20/20
Teza: W rozmowie z Bogiem artyści odwoływali się do poglądów epoki, sytuacji osobistej oraz społecznej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpująco podejmuje temat. Kolejne utwory świadczą o logice wywodu. Poprawna biografia i plan prezentacji.

Bóg jako kreator, dobroczyńca, sprawiedliwy sędzia... Porównaj różne wizerunki Boga ukazane w twórczości poetów i pisarzy renesansu, romantyzmu i Młodej Polski

Ocena:
20/20
Teza: Wizerunek Boga w danej epoce zależał przede wszystkim od jej głównych założeń.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różne sposoby widzenia Boga w trzech epokach. Rozbudowana bibliografia, poprawna kompozycja.

Obraz Boga i jego relacje z człowiekiem. Przedstaw w oparciu o literaturę renesansu i oświecenia

Ocena:
20/20
Teza: Zainteresowanie obrazem Stwórcy ilustrują nam wizje literackie różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpująco realizuje temat. Opiera się na twórczości Kochanowskiego i Karpińskiego. Poprawna bibliografia.

Analiza porównawcza kreacji Boga w literaturze średniowiecznej i młodopolskiej

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze średniowiecza i Młodej Polski odnaleźć możemy różne ujęcia Boga.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca opiera się na bogatej literaturze i w pełni realizuje temat. Poprawny język wypowiedzi.

Postawa człowieka wobec Boga. Zanalizuj różne ujęcia tego tematu w wybranych utworach literackich.

Ocena:
20/20
Teza: Menachem Mendel „Bóg mieszka wszędzie tam, gdzie się Go wpuści"

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szczegółowa, napisana poprawnym językiem. Kolejne obrazy przemyślane prowadzące do jasnej puenty.

Relacja między człowiekiem a Bogiem. Różne rozstrzygnięcia tego dylematu

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze wszystkich epok bardzo wiele miejsca poświęcano zagadnieniu relacji między człowiekiem a Bogiem, które było analizowane z wielu stron zarówno w liryce, dramacie, jak i epice.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca oparta o czytelny plan. Przywołuje najważniejsze utwory, ukazując różnorodność postaw człowieka wobec boga.

Bóg w literaturze polskiej różnych epok. Dokonaj analizy i interpretacji wybranych utworów oraz porównaj wizje Boga

Ocena:
20/20
Teza: Różnorodne wizerunki Boga występują w literaturze polskiej, która rozwijała się w kręgu kultury europejskiej i chrześcijańskiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca pokazuje jak zmieniał się wizerunek Boga na przestrzeni epok w literaturze polskiej. Prezentacja przekrojowa, napisana z zachowaniem logiki i dobrego stylu.

Zaprezentuj sposoby ujęcia niezawinionego cierpienia i buntu wobec Boga na podstawie wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Nierozerwalny związek tematyki niezawinionego cierpienia i buntu wobec Boga.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i spójna. Dobór lektur z różnych epok literackich. Poprawna konstrukcja

Bunt i pokora jako sposoby zachowań człowieka wobec Boga. Przedstaw ich literackie ujęcia, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze odnajdujemy wiele obrazów zachowań buntowniczych i pokornych względem Boga.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca konsekwentnie realizuje temat. W pełni poprawna argumentacja.

Literackie rozmowy z Bogiem. Omów problem na wybranych przykładach z literatury różnych epok.

Ocena:
20/20
Teza: Charakter rozmów z Bogiem często zależy od okoliczności, splotu kilku wydarzeń i emocji człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca spójna, świadczy o bogatej wiedzy piszącego i samodzielnym myśleniu.

Jak kształtowały się relacje miedzy Bogiem, a człowiekiem w poszczególnych epokach. Zaprezentuj temat na wybranych tekstach kultury

Ocena:
20/20
Teza: Różnorodność artystycznych realizacji motywu relacji człowieka i Boga w literaturze, malarstwie oraz filmie.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przemyślana, oparta na bogatej bibliografii.

Porównaj różne obrazy Boga, odwołując się do analizy wybranych przykładów z literatury i innych dziedzin sztuki.

Ocena:
20/20
Teza: Ludzkie wyobrażenia na temat Boga i ich odbicie w literaturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta i dojrzała. W pełni zasługuje na maksymalną liczbę punktów.

Bóg w literaturze. Porównaj różne jego kreacje w wybranych utworach.

Ocena:
20/20
Teza: Człowiek stworzył rozmaite wizerunki Boga i czyni to nieprzerwanie, czego dowodem są dzieła literatury.

Ocena opisowa nauczyciela: Szczegółowa, logicznie skonstruowana praca. Właściwie dobrane przykłady z różnych epok.

Człowiek wobec Boga i wiary. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych utworów literackich z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Literatura na przestrzeni wieków często odwoływała się do podejścia człowieka do Stwórcy, ukazując jak się ono zmieniało w zależności od nakazów czasów i kultury.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa. Pokazuje różnorodne postawy człowieka wobec Boga i wiary.

Funkcja i znaczenie wiary w utworach literackich. Przedstaw, analizując i interpretując dzieła reprezentujące różne epoki

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie funkcji i znaczenia wiary w utworach literackich różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo klarowna i wyważona. Właściwie dobrane argumenty.

Człowiek jako Boże igrzysko. Omów motyw ingerencji Boga w losy ludzkie na przykładzie wybranych tekstów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy literaccy w oparciu o własne doświadczenia i poglądy różnie odnosili się do boskiej ingerencji w życie człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Dojrzała i przemyślana prezentacja ukazująca ewolucje tematu boskiej interwencji w ludzkie życie.

Wizja Boga, świata i losu człowieka w literaturze średniowiecznej. Omów na wybranych przykładach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie wizji Boga, świata i losu człowieka w literaturze średniowiecznej.

Ocena opisowa nauczyciela: Szczegółowa i przemyślana prezentacja ukazująca bogactwo średniowiecznej świadomości.

Literackie kreacje Boga w liryce Kochanowskiego, Szarzyńskiego i Karpińskiego. Przeprowadź analizę porównawczą wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Bóg jako istota najwyższa, Stwórca świata i ludzi, był częstym obiektem pochwał, próśb i skarg poetów.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa i inspirująca praca ukazująca różnorodne perspektywy literackiej eksploatacji motywu Boga.

Funkcja i znaczenie wiary w utworach literackich. Przedstaw, analizując i interpretując dzieła reprezentujące różne epoki.

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie funkcji i znaczenia wiary w utworach literackich różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja pokazuje jak przedstawiano wiarę w Boga w literaturze w różnych epokach. Poprawna bibliografia i plan.

Bunt wobec Boga jako postawa bohatera literackiego. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Istota i sens buntu bohaterów literackich wobec Boga.

Ocena opisowa nauczyciela: Dobrze skonstruowana prezentacja, liczne odwołania do literatury, dogłębna analiza problemu. Język i styl wypowiedzi poprawny.

Jak artyści z różnych epok postrzegali Boga? Porównaj wybrane koncepcje.

Ocena:
19/20
Teza: Stosunek do Boga ewoluował na przestrzeni wieków. Wybór najważniejszych postaw artystów wobec Stwórcy.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bardzo dobra. Trafne argumenty, celny wybór najważniejszych postaw artystów wobec Boga. Dopracowania wymaga jedynie wstęp.

Literackie rozmowy człowieka z Bogiem. Zanalizuj wybrane przykłady

Ocena:
19/20
Teza: Od adoracji po bunt. Literackie dialogi człowieka z Bogiem na podstawie utworów z różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przemyślana i dobrze skonstruowana. Przegląd literatury zapewnia wiarygodność sądów.

Różne postawy człowieka wobec Boga w poznanych utworach literackich. Omów temat, analizując wybrane przykłady różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Od bojaźni po lekceważenie, od uwielbienia, do buntu. Różne postawy człowieka wobec Boga w wybranych epokach.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dojrzała, liczne odwołania do współczesności, ciekawe wnioski.

Porównaj literackie modele postaw człowieka wobec Boga, opierając się na analizie wybranych przykładów

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze możemy odnaleźć skrajne postawy człowieka wobec Boga od pokory po bunt i lekceważenie.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawe i bogate wnioski.

Różne obrazy Boga w literaturze. Prześledź problem na podstawie wybranego materiału literackiego

Ocena:
19/20
Teza: Kreacja postaci Boga w różnych epokach odbiciem światopoglądu człowieka danego czasu. Na podstawie dzieł literatury i filozofii.

Ocena opisowa nauczyciela: Autorka starła ze sobą kilka najbardziej utrwalonych obrazów Boga w literaturze. Płynnie przechodzi przez kolejne argumenty. Można rozbudować wnioski końcowe.

Charakterystyczne ujęcia Boga w literaturze renesansu, baroku i oświecenia. Przedstaw na wybranych przykladach

Ocena:
19/20
Teza: Lirycy pokazują zarówno miłość, szacunek i oddanie się człowieka Bogu, jak i postawy przeciwstawne: bunt czy lęk przed Stwórcą.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca kompletna. Zawiera wiele wartościowych przykładów. Bogata literatura przedmiotu.

Wyobrażenie człowieka o Bogu w dwóch wybranych epokach literackich

Ocena:
19/20
Teza: Literatura od najdawniejszych czasów zajmowała się wyobrażeniami Boga.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca skupia się na epoce renesansu i romantyzmu. Poprawne ujęcie tematu.

Kreacje Boga w wybranych utworach poetów różnych epok. Dokonaj analizy porównawczej sposobu kreowania postaci

Ocena:
19/20
Teza: Różne ukazywanie kreacji Boga na przestrzeni epok literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła. Ukazuje wiele różnych wizerunków Boga. Poprawna bibliografia.

Motywy Boga w literaturze i sztuce. Przedstaw jego funkcjonowanie na podstawie wybranych przykładów

Ocena:
19/20
Teza: Postać boga jest niejednoznaczna i trudna do wyobrażenia przez człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta, daje przekrojowy obraz Boga w różnych epokach.

Bóg - dobry Ojciec, stworzyciel czy też srogi sędzia - przedstaw i porównaj wizerunki Boga w różnych epokach literackich, analizując wybrane utwory

Ocena:
19/20
Teza: Charakterystyczne wizerunki Najwyższego w określonych epokach literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Ukazuje różnorodne wizerunki Boga na przestrzeni epok.

Relacje Bóg - człowiek w wybranych dziełach literatury średniowiecza i Młodej Polski. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Różnorodność relacji między Stwórcą a człowiekiem w średniowieczu i Młodej Polsce.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Bogate przykłady, konsekwentne przedstawiane argumenty na poparcie tezy.

Rozmowy z Bogiem w literackim przekazie twórców

Ocena:
18/20
Teza: Ewolucja postaw człowieka wobec Boga na przestrzeni wieków.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, wyczerpująca temat dialogu człowieka z Bogiem. Dobry styl i poprawny język wypowiedzi. Można rozbudować wnioski i pogłębić rozważania o tym, co jest przyczyną zmiany postaw wobec Boga.

Kim jest Bóg dla człowieka? Relacja między Bogiem a człowiekiem. Przedstaw zagadnienie na przykładach tekstów literackich z różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Relacje Bóg - człowiek są częstym motywem literackim różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra. Prawidłowy dobór literatury, bogata bibliografia.

Dialog artysty z Bogiem w literaturze różnych epok. Omów temat na wybranych przykładach

Ocena:
17/20
Teza: Twórcy wobec Boga - ewolucja dialogu i sporów z Bogiem na przykładzie utworów z różnych epok literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, bogata w argumenty, Wymaga jednak uporządkowania i bardziej ścisłego powiązania kolejnych wątków.

Motyw rozmowy człowieka z Bogiem

Ocena:
17/20
Teza: Różnorodne postawy wobec Boga w literaturze różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, dobry język i styl wypowiedzi. Dopracowania wymagają wnioski i omówienie znaczenia dialogów człowieka z Bogiem.