Zanalizuj postawy człowieka w sytuacji ekstremalnej na przykładzie literatury obozowej
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw lagrów i łagrów


Zanalizuj postawy człowieka w sytuacji ekstremalnej na przykładzie literatury obozowej

Każdy człowiek doświadcza w swoim życiu wielokrotnie takich sytuacji, które uznaje za trudne dla siebie. Oczywiście ocena tych trudności jest subiektywna i różnie ocenia się ich stopień. Najwyższy stopień natężenia stresu i w efekcie ciężaru przeżyć występuje wówczas, gdy ma się do czynienia z traumą lub też sytuacjami określanymi jako ekstremalne. I tu również można rozgraniczyć sytuacje ekstremalne krótkotrwałe (uraz, wypadek) oraz długotrwałe jak przebywanie w obozach koncentracyjnych czy przeżycie Holocaustu. Dla zmian w zachowaniu i postaw w sytuacji ekstremalnej, o których będzie mowa w niniejszej prezentacji, ma zatem wpływ trwanie sytuacji stresogennej.

Na początku wypada zdefiniować pojęcie sytuacji ekstremalnej, a jest to doznanie bezpośredniego zagrożenia życia, strach i bezradność temu towarzyszące. I o dziwno okazuje się, że naturalne katastrofy wywołują na ogół mniej drastyczne i nie tak długotrwałe następstwa psychiczne, jak katastrofy czy też inne ekstremalne sytuacje spowodowane przez człowieka. A do takich możemy zaliczyć przeżycia ofiar obozów koncentracyjnych. Sytuacje ekstremalne, ze względu na wyjątkową siłę bodźca, wywołują niemal u każdego człowieka wyraźną, często bardzo gwałtowną reakcję psychiczną. Kiedy mamy do czynienia z długotrwałą sytuacją ekstremalną – obserwuje się reakcje przystosowawcze, które mogą przybierać różne formy, o czym chciałabym Państwu opowiedzieć na podstawie literatury, którą wybrałam.

Specyfika literatury obozowej polega na tym, iż zwykle opisuje ona zachowania człowieka w sytuacji dla niego nienaturalnej, do której musiał się jednak przystosować. Obóz tworzy nową społeczność, w której trzeba się odnaleźć. Literatura obozowa w tym temacie podejmuje różne sposoby obrazowania – autorzy zwracają uwagę na różne aspekty zachowań i postaw ludzi. Tym bardziej jest to dla czytelnika porażające, iż ma świadomość, że w większości poznaje losy autentycznych ludzi (czasem zmieniane są nazwiska, pewne szczegóły, okoliczności). Jak pokazuje literatura, człowiek w sytuacji ekstremalnej może zachować się właściwie na dwa sposoby – zachować godność i człowieczeństwo lub przejść na stronę oprawców, by ocalić życie, tym samym tracąc człowieka w sobie. Sytuacje pośrednie raczej nie wchodzą w grę, ponieważ każde wykroczenie przeciw drugiemu człowiekowi w takich okolicznościach jest moralnie wątpliwe. Gwoli przypomnienia należy dodać, iż literatura obozowa dzieli się na lagrową i łagrową, w zależności od tego czy więźniowie znajdowali się w obozie niemieckim (od niemieckiego słowa ‘lager’) czy radzieckim – tu mamy do czynienia z łagrami. Zatem człowiek przebywający w obozie i poddający się jego działaniu to człowiek zlagrowany (pojęcie opisane przez Borowskiego) lub człowiek złagrowany. Zlagrowanie człowieka przejawiało się w odrzuceniu wszelkich wartości humanistycznych i egoistycznym dążeniu do ocalenia własnej biologicznej egzystencji.

Jaki jest więc człowiek w sytuacji ekstremalnej? Kim się okazuje w określonych warunkach i jakie przedstawia postawy? Odczytanie Medalionów Zofii Nałkowskiej daje nam asumpt do odpowiedzi na te pytania. Długotrwałe zagrożenie życia oraz warunki zewnętrzne, takie jak uwięzienie i brak możliwości decydowania o swoim losie, miały ogromny wpływ na psychikę ludzką. Widać to doskonale w opowiadaniu ze wspomnianego tomu: Profesor Spanner. Obok setek uśmierconych ofiar Nałkowska stawia tu człowieka, który wprawdzie przeżył, ale którego zniszczono wewnętrznie. Człowieka, który na procesie, mówiąc o produkcji mydła z ciał ludzkich, mówi zdumiewające, straszne słowa: W Niemczech, można powiedzieć, ludzie umieją coś zrobić – z niczego. „Coś” czyli mydło, artykuł w czasie okupacji bardzo ceniony. Taka jest skala wartości narzucona chłopcu przez faszyzm: mydło jest CZYMŚ, ciało ludzkie jest NICZYM. Nawet na przykładzie tej jednej wypowiedzi widać doskonale, co może zrobić człowiek w sytuacji kryzysowej – przystosować się, właściwie przyjąć powierzone zadania i traktować je jak każdą inną pracę a nawet wyrazić podziw dla tej pracy, pomijając zupełnie jej makabryczne znaczenie. To opowiadanie pokazuje, jak można zniszczyć wrażliwość moralną w człowieku i stępić jego poczucie i pragnienie dobra. W tym opowiadaniu przemawia ofiara, która nawet nie pojmuje, że jest ofiarą! Mówi człowiek wewnętrznie zniszczony, który sam uważa, że cudownie ocalał. Autorka oskarża tu nie tylko fizyczne morderstwa, ale może przede wszystkim zbrodnie dokonywane na psychice ludzkiej – narzucenie jej faszystowskiego sposobu wartościowania. W opowiadaniu przemawiają żywi ludzie, którzy – gdy sytuacja ich niejako do tego zmusiła – pogodzili się z koniecznością, zaaprobowali ją i nawet usprawiedliwili – widać to w wypowiedzi jednego z pomocników Spannera, uzasadniającej w jego mniemaniu praktyki profesora: Owszem, mogłem to przypuścić. Z tego mianowicie powodu, że Niemcy przeżywali wówczas wielki brak tłuszczów. Więc wzgląd na stan ekonomiczny kraju, na dobro państwa, mógł go do tego skłonić. Ten młody chłopiec nie zdążył zapewne jeszcze wyrobić sobie własnego poglądu o świecie, a już została mu narzucona rzeczywistość faszystowska, zobojętnienie wobec śmierci innych i brak poszanowania ogólnie przyjętych wartości. Ale co jeszcze zdumiewa w tym opowiadaniu, co nieustannie zadziwiało autorkę Medalionów, to fakt, że sytuacja ekstremalna pokazała kryzys inteligencji – wykształceni lekarze nie byli naiwnymi i bezradnymi istotami, jak przywołany chłopiec – posłuszny i bezmyślny. Oni niewątpliwie byli zdolni do samodzielnego myślenia, a mimo to ci intelektualiści stali się współtwórcami zbrodni. Sytuacja, w której się znaleźli – wojna była dla wszystkich w jakiś sposób sytuacją kryzysu i nieustannego lęku – obnażyła ich brak sumienia i beznamiętne wykonywanie rozkazów. Być może wskutek strachu przed ich niewykonaniem, a być może w imię ślepo pojętego posłuszeństwa i dobra państwa.

Bliskie temu opowiadaniu jest inne pod tytułem Wiza, gdzie widać, jak w określonych warunkach obozowych więzień, człowiek umęczony i torturowany może przejąć wzór postępowania swoich katów. Bohaterka opowiadania, ratując z obozowej kuchni myszy przed kotem, uświadamia sobie, że zaczyna myśleć, jak oprawcy: (…) powstała we mnie taka myśl: a jak on będzie, ten kot, jadł te myszy? (…) Była we mnie taka ciekawość jak w gestapowcu – jak to będzie wyglądało? Określone warunki życia i bycia w obozie sprawiały, że ludzie często uodparniali się na okrucieństwo, zatracali naturalne zdolności rozróżniania dobra i zła.

Innym przykładem zachowania człowieka w sytuacji kryzysu jest opowiadanie Przy torze kolejowym – opowiadanie, które zostawia ocenę postępowania człowieka czytelnikowi. Otóż przy torze kolejowym, jak pamiętamy, Nałkowska opisała dziewczynę, która uciekła z transportu do obozu. Została ranna w kolano i tym samym unieruchomiona, uwięziona przy tym torze i skazana swą nieudaną ucieczką na pewną śmierć. Jak zachowuje się dziewczyna w sytuacji pewnej śmierci? Z relacji świadków wiemy, że jest wyjątkowo spokojna, odważna. Czeka na to, co jest jej pisane. Jak zachowują się owi świadkowie? Zatrzymują się, naradzają szeptem, odchodzą – nikt nie chce jej pomóc ze strachu. I objawia się następna prawda o człowieku będącym w szczególnej sytuacji – człowiek odważny, buntujący się przeciw swemu losowi, zostaje sam, nie może liczyć na pomoc, solidarność. Zachowanie ludzi kształtowane jest przez system, który trzyma ich strachu, zawsze gdzieś wisi widmo śmierci, dlatego ludzie nie robią nic. Młody mężczyzna kupuje rannej wódkę i papierosy, o które poprosiła. On jeden się odważył jej pomóc. Ostatecznie ją zabija – spełnia wyrażone przez nią życzenie. Popełnia morderstwo traktując je jako przejaw litości i miłości bliźniego. Tego z kolei nie rozumieją ludzie wokół niego: Ale dlaczego on do niej strzelił, to nie jest jasne – mówił opowiadający – Tego nie mogę zrozumieć. Właśnie o nim można było myśleć, że mu jej żal… Autorka nie zdradza swojego osądu sytuacji, opowiadanie zostaje obudowane refleksją filozoficzną na temat kondycji ludzkiej, podważyło wiarę w istnienie ostrych granic między dobrem i złem i sens takich wartości, jak odwaga, współczucie czy miłość bliźniego. Mamy tu kilka zachowań ludzi w sytuacji ekstremalnej – odwagę, by zmienić swój los, pogodzenie się z nim (tu mowa o kobiecie), ale także obojętność innych wynikająca ze strachu o własne życie i kontrowersyjnie pojmowane współczucie tego, który zabił, pomógł odejść czy też przyspieszył to, co i tak miało się zdarzyć. Autorka daje szereg przykładów zachowań człowieka. Wszystkie są możliwe w takich okolicznościach. Nie mamy prawa ich osądzać, ponieważ tego nie przeżyliśmy. Medaliony przyniosły prawdę o człowieku – nie heroicznie zmagającym się z własną naturą, ale zdeterminowanym i bezradnym.

Lata strachu i bólu zmieniły osobowość ludzi, znajdując się w sytuacji nieustannego zagrożenia, często popełniali czyny, których normalnie by nie zrobili. Ich działanie koncentrowało się na tym, żeby przeżyć. Literatura obozowa, przytaczając potworność faktów i opis warunków życia w obozie, jest świadectwem zmian, jakie nastąpiły w psychice ludzkiej. Jak widać zdarzają się wtedy rzeczy, które wręcz trudno sobie wyobrazić. Ale Nałkowka w Medalionach pokazuje, że można też ocalić człowieczeństwo mimo sytuacji ekstremalnej, która zdawałoby się wymusza określone zachowania. Człowiek jest silny mówi tytuł jednego z opowiadań, a inne – Dorośli i dzieci w Oświęcimiu – przynosi obraz silnych wartości moralnych, które tkwią w człowieku – np. lekarz narażający własne życie, by przechować dzieci przeznaczone na śmierć. Jak widać można się bać śmiertelnie, a mimo to pozostać człowiekiem, nie dać się złamać sytuacji, faszyzmowi czy innym okolicznościom. Ukazanie zniszczeń, jakie okupacja hitlerowska dokonała w psychice ludzi, jest jedną z największych wartości Medalionów.

Jeden z najbardziej szokujących obrazów zachowania człowieka w sytuacji ekstremalnej, jaką jest przebywanie w obozie koncentracyjnym, dał Tadeusz Borowski w swoich opowiadaniach. Szokujący z kilku powodów. Polemistów pisarza bulwersowała koncepcja czyniąca z kata i ofiary członków tej samej wspólnoty, obciążająca cierpiących i poniżonych winą za zbrodnie obozów. Mowa tu o przystosowaniu się ofiar do potwornych warunków, o formowaniu się psychiki człowieka zlagrowanego. Borowski utożsamił się ze swoim bohaterem, przemawia w pierwszej osobie, właśnie jako „vorarbeiter Tadek”, funkcyjny, pomocnik kapo. Jak pisze Piotr Kuncewicz - nie jest on ostatnią szują, ale równie daleki jest od męczeństwa. Jego naczelnym zadaniem jest przeżyć i wie, że ceną może być cudze życie. Jest więc współwinny, bo współwinni są wszyscy. Stąd nie może być tu podziału na dobrych i złych; „źli” są wszyscy. Stąd też wrażenie niezwykłego chłodu, pochodzące zapewne z trudności zidentyfikowania się czytelnika z narratorem w pierwszej osobie, co jest regułą w takich wypadkach. I stąd, że w słowach spokojnych i nieegzaltowanych opisane są rzeczy stawiające włosy na głowie - słynne zdanie o obozowym meczu: Między jednym a drugim kornerem za moimi plecami zagazowano trzy tysiące ludzi. Obóz jest właściwie przedsiębiorstwem, i to przedsiębiorstwem bardzo zwyczajnym. Kopie się rowy, wyrywa złote zęby, produkuje materace, abażury, wprost tandetę. I jak pokazał Borowski ludzie są w stanie się przystosować do pracy i życia w takim miejscu, system nagród i kar jeszcze w tym pomagał – przypomnijmy sobie, że przecież osoby noszące zwłoki („truponosy”) otrzymywały dodatkową porcję chleba jeśli przekroczyły normę, ci którzy pracowali na rampie mieli prawo zabierać żywność ludziom idącym do gazu, a za „dobrą pracę” można było otrzymać bilet wstępu do obozowego domu publicznego. Żyło się kosztem innych. Według Borowskiego nierzadko też zabawiało się kosztem innych współwięźniów i tworzyło znany tylko w tej konkretnej sytuacji system wartości i postępowania, jak pokazuje opowiadanie Proszę państwa do gazu, narrator mówi: Od rana czeka się na obiad, je się paczki, odwiedza przyjaciół. (…) Nawet zwykłej rozrywki nie ma: szerokie drogi do krematoriów stoją puste. I dalej pada kluczowe pytanie, odsłaniające sposób myślenia człowieka zlagrowanego:
- Czy my jesteśmy ludzie dobrzy? – pyta Vorarbeiter Tadek. – Wzbiera we mnie zupełnie niezrozumiała złość na tych ludzi (bohater znajduje się na rampie, na którą przybył nowy transport ludzi do zagazowania), że przez nich muszę tu być. Nie współczuję im wcale, że idą do gazu. Żeby się ziemia pod nimi wszystkimi rozstąpiła. Rzuciłbym się na nich z pięściami.
Jak widać sytuacja obozów obok stępienia moralności może prowokować w ludziach także agresję, złość o dziwo skierowaną nie przeciw katom, ale przeciw współwięźniom, ofiarom, które okazują się być słabsze. Czy jednak własna krzywda daje ludziom prawo krzywdzenia innych? Borowski pokazuje, że w ekstremalnych warunkach, pod ich presją powstaje, wedle określenia Andrzeja Wirtha, dialektyka kata i ofiary – każdy jest i jednym, i drugim. Nakazem chwili jest walka o życie i w jej obliczu pryska wszelka moralność. Więźniowie opisani przez Borowskiego są dziećmi okoliczności.
Inny przykład tego faszystowskiego eksperymentu złamania psychiki ludzkiej i obserwacji, jak zachowa się człowiek w konkretnych warunkach, daje fragment z opowiadania U nas w Auschwitzu: Rozkoszne dnie: bez apelów, bez obowiązków. Cały obóz stoi na apelu, a my w oknie, współwychyleni widzowie z innego świata. Uśmiechają się do nas ludzie, my uśmiechamy się do ludzi […]. Pejzaż z okna niewinny, kremo nie widać. Fragment ten pokazuje świadomość człowieka zlagrowanego, który myśli inaczej, ma inną skalę odczuć i doznań. Jak pisze Stanisław Burkot, więźniowie w obozie stworzyli własną, przerażającą hierarchię: „jestem wolny, bo inni stoją na apelu, a ja nie muszę”, „jest pięknie, bo kremo (krematorium) nie widać”. Widać tu doskonale relatywizm wszelkich odczuć. Rozkoszne dni to czas przebywania w szpitalu, zwolnienia od pracy i apelów. Oglądanie jak inni stoją w szeregu rodzi poczucie wyższości, lepszego losu i pewnej niezależności. A życzliwy uśmiech nie jest wyrazem solidarności wśród więźniów, lecz uznaniem dla zaradnych, dla tych, którym się poszczęściło. Ofiary przemocy uznały rzeczywistość za normalną, zwykłą. Zmienić trzeba było tylko skalę ich odczuć i wartości. Eksperyment się udał. Skuteczny eksperyment redukcji osobowości ludzkiej do kilku zaledwie odruchów.

Borowski w swoich opowiadaniach podważył całą dotychczasową wiedzę o naturze i kulturze ludzkiej – prawdziwy w człowieku okazywał się tylko strach i instynkt życia. W specyficznych warunkach wartości moralne uległy stępieniu lub całkowitemu zatraceniu. Tadeusz Drewnowski w Ucieczce z kamiennego świata jeszcze podkreśla ukazywaną przez Borowskiego dwoistość postawy moralnej, a sam Borowski w przedmowie do książki Byliśmy w Oświęcimiu pisał: człowiek zmuszony żyć w zbrodniczym systemie może stać się tak nikczemnym. Te słowa są jakby podsumowaniem postępowania człowieka w sytuacji ekstremalnej.

Można powiedzieć, że opowiadania Borowskiego pozbawione są nadziei, zupełnie jakby negowały istnienie dobra w człowieku nawet w sytuacji długotrwałego zagrożenia życia. Inne światło na te sytuacje rzuca Herling-Grudzińki w Innym świecie, który pokazuje psychikę człowieka złagrowanego. Obozy sowieckie nie różniły się bardzo od niemieckich – wyzyskiwano ludzi w podobny sposób, zmuszano do katorżniczej pracy w trudnych warunkach klimatycznych, pozbawiano jedzenia, nadziei i wolności. Gwałty, rozboje, kradzieże i donosy na współwięźniów to zjawiska powszednie. Życie ludzkie nie przedstawiało żadnych wartości.

Książka Grudzińskiego staje się traktatem moralnym, ponieważ autor zastanawia się, czy od człowieka żyjącego w warunkach ekstremalnych, można żądać przestrzegania norm etycznych. Tylko niewielu zachowało swoje człowieczeństwo, ale to ich postawy najbardziej zapadają w pamięć. Narrator nigdy nie zgodził się na obozową moralność. Uważał, że zło nie może być usprawiedliwione żadnymi warunkami ekstremalnymi, dla niego nie ma etyki sytuacyjnej. Zdaniem pisarza, człowiek powinien zachować swą godność - nawet w sowieckich łagrach, w innym świecie. A świat to był okrutny – człowiek często sprowadzony do poziomu potrzeb fizjologicznych musiał w tych warunkach ocalić godność. O tym, że był to fakt bardzo istotny świadczy umieszczenie tematu fizjologii właściwie we wstępie do Innego świata – już w drugim akapicie pierwszego rozdziału. Celem takiego traktowania ludzi było utworzenie z nich organizmu biologicznego, pozbawionego jakichkolwiek hamulców. Grudziński pokazuje zachowanie człowieka z każdej strony – potwierdza się więc obserwacja Borowskiego, iż ofiary dręczą współwięźniów, weźmy chociażby rozbudowany system donosicielstwa, zobojętnienie na śmierć, liczy się tylko wyrobienie większej normy w pracy, by zapewnić sobie większe racje żywnościowe. Ciężka praca, głód i fizyczny ból jako dominujące aspekty życia obozowego pozbawiają człowieka jego ludzkich odruchów, gdyż (…) nie ma takiej rzeczy, której by człowiek nie zrobił z głodu i bólu. Obóz metodycznie niszczył osobowość, pozbawiał człowieka wyższych duchowych potrzeb i zabijał w nim umiejętność rozróżniania dobra i zła. Wypalono z nich gorącym żelazem wszystkie uczucia ludzkie pisze Grudziński. Człowiek w obozie traci poczucie godności nawet w swoich własnych oczach, o czym mówią bohaterowie Innego świata: Powinniśmy umrzeć, my gnój ludzki, powinniśmy umrzeć dla własnego dobra.
Jednak oprócz takich obrazów, w odróżnieniu od Borowskiego, Grudziński staje w obronie człowieka. Pokazuje istnienie niezmiennego systemu wartości, na którym można się oprzeć nawet w tak trudnych warunkach. W świecie łagrów poszukuje resztek przejawów człowieczeństwa i aktów heroizmu. Takim niezwykle wymownym przykładem jest postać i działanie Kostylewa. Bohater skazuje się na nieustanne cierpienie opalając sobie rękę w ogniu, jego cierpienie jest aktem symbolicznym, desperacką i skazaną w warunkach obozu na niepowodzenie próbą ocalenia ludzkiej godności, Kostylew z uporem powtarza: nigdy już nie będę dla nich pracował. Aktem heroizmu okazała się także manifestacja samego autora – podjął protestacyjną głodówkę, w rezultacie w styczniu 1942 roku został zwolniony z Jarcewa. Kostylew nie miał tyle szczęścia, jak wiemy umarł w strasznych męczarniach, oblewając się wcześniej wrzątkiem. Grudziński pokazuje, że człowiek w strasznych warunkach potrafi zacieśnić więzi z innymi ludźmi, potrafi uczepić się jakiejś nadziei, która pomaga mu być dobrym i przetrwać, Natasza Lwowna w Zapiskach z martwego domu Dostojewskiego znalazła tę jedyną szansę obrony ludzkiej godności: Jest zawsze miejsce na nadzieję, gdyż życie okazuje się czymś tak beznadziejnym, że staje się naszą wyłączną własnością.
Jak pisze Włodzimierz Bolecki, Grudziński jako moralista wymaga od ludzi bezkompromisowej odwagi i walki ze złem, sam także od tego nie ucieka. W Innym świecie pokazuje, że jest to możliwe, wychodzi z założenia, że człowiek jest ludzki w ludzkich warunkach, ale wierzy także, że w nieludzkich okolicznościach można ocalić człowieka w człowieku.

Mówiąc o literaturze obozowej nie można pominąć poezji, która miała o wiele trudniejsze zadanie – jak bowiem mówić językiem poezji o okropnościach obozu? Spróbował o tym opowiedzieć Różewicz w wierszu Ocalony. Poeta zdaje się w nim podważać istnienie jakiejkolwiek moralności człowieka znajdującego się w sytuacji obozu, o czym mówią wersy:
To są nazwy puste i jednoznaczne:
człowiek i zwierzę
miłość i nienawiść
wróg i przyjaciel
ciemność i światło.

I dalej Różewicz gorzko stwierdza, iż pojęcia są tylko wyrazami: cnota i występek, męstwo i tchórzostwo.
Jednako waży cnota i występek
widziałem:
człowieka który był jeden
występny i cnotliwy.
W słowach wiersza zawiera się dokładnie ambiwalencja człowieka znajdującego się w omawianej sytuacji – może okazać się człowiekiem, może też postępować jak kat, albo być jednym i drugim, może wybierać jeszcze milion pośrednich dróg – jednak zawsze determinuje go konkretna sytuacja.

JW prezentacji ukazano na podstawie przywołanych lektur obóz koncentracyjny, jako specyficzne środowisko. Sytuacja ekstremalna, która nie była tam rzadkością, wymusza konkretne zachowania: przystosowanie, zanik wartości, moralności, zagłuszanie głosu sumienia, obojętność itp. Jednak nawet w sytuacji ekstremalnej człowiek potrafi być silny i ocalić swoje człowieczeństwo. Istnieją zatem dwie postawy wyraźne – dobra i zła – oraz ta pośrednia, tłumaczona okolicznościami, która jednak zawsze pozostaje moralnie wątpliwa.

strona:    1    2    3    4    5    6    7    8  





Obraz okrucieństw wojny na wybranych przykładach literatury lagrowej i łagrowej

Ocena:
20/20
Teza: Literatura łagrowa i lagrowa nie powinna jedynie uświadamiać o ogromie cierpienia, powinna również być przestrogą na przyszłość.

Ocena opisowa nauczyciela: Oryginalna kompozycja pracy, przemyślana i konsekwentnie poprowadzona. Dojrzałe przemyślenia.

Dekalog obozów koncentracyjnych. Rozwiń temat na celowo wybranych przykładach literackich.

Ocena:
20/20
Teza: Życie obozowe więźniów podporządkowane odwróconemu dekalogowi – nawiązane do biblijnych Dziesięciu Przykazań.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana przystępnym językiem. Zawiera logiczną argumentację, wyraźny podział na poszczególne części. Bogata bibliografia i poprawny plan pracy.

Człowiek w sytuacji granicznej. Analiza postaw bohaterów literatury obozowej

Ocena:
20/20
Teza: Różnorodność czynników wpływających na postawy człowieka w obozie koncentracyjnym.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat. Poprawna bibliografia i ramowy plan wypowiedzi.

Różne formy przetrwania w łagrach i obozach koncentracyjnych. Omów temat na podstawie wybranych utworów literatury powojennej

Ocena:
20/20
Teza: Relacje ludzi, którzy przeżyli pobyt w łagrach lub lagrach w literaturze powojennej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca płynna, przemyślana. Dojrzałe argumenty i wnioski.

Ludzie XX wieku w sytuacjach ekstremalnych. Omów problem, odwołując się do utworów Borowskiego, Nałkowskiej, Herlinga-Grudzińskiego, Moczarskiego i Krall

Ocena:
20/20
Teza: Najbardziej poruszające literackie przykłady stłamszenia wolności i godności ludzkiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Obóz Auschwitz we wspomnieniach więźniów

Ocena:
20/20
Teza: Obóz Auschwitz jako miejsce kaźni i nieme świadectwo ludobójstwa.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, poprawnie ujęte poszczególne elementy obozowego życia.

Zanalizuj postawy człowieka w sytuacji ekstremalnej na przykładzie literatury obozowej

Ocena:
20/20
Teza: Na zmiany w zachowaniu i postawy w sytuacji ekstremalnej ma wpływ trwanie sytuacji stresogennej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwie i szczegółowo opisuje postawy człowieka w ekstremalnych sytuacjach. Poprawnie dobrana literatura obozowa, czytelny wstęp i zakończenie.

Postawy więźniów obozów koncentracyjnych w utworach literatury polskiej i obcej

Ocena:
20/20
Teza: W powojennej literaturze odnajdziemy zapisy poświęcone postawom więźniów w obozach hitlerowskich oraz stalinowskich.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja wnikliwie realizuje temat. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Proza wobec doświadczeń hitlerowskich obozów koncentracyjnych i sowieckich lagrów. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Rzeczywistość koncentracyjna jako specyficzna kategoria „Innego świata” oraz katastroficzny kres cywilizacji i historii.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca kompleksowa, oparta na solidnych przykładach, spójna.

Dekalog człowieka w czasie wojny. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Omówienie dekalogu człowieka, obowiązującego w czasie wojny.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja opiera się na literaturze obozowej. Ciekawy sposób odniesienia dekalogu katolickiego do sytuacji panującej w łagrach i lagrach.

Moralność obozowa a moralność ludzi wolnych. Rozważ problem w odniesieniu do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Ukazanie ceny jaką kosztowało zachowanie moralności w obozie, a także podejścia do kwestii moralnych twórców powojennych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwa. Opisuje kwestie związane z moralnością w literaturze obozowej i powojennej. Dojrzałe wnioski.

Próby ocalenia człowieczeństwa na przykładzie literatury łagrowej i lagrowej. Przedstaw temat na podstawie wybranych utworów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Przez obozy przewinęły się miliony ludzi, a każdy z nich przyjmował inną postawę wobec mechanizmu, z jakim przyszło mu się zmierzyć. Nie sposób ocenić rzeczywistości obozowej współczesną miarą.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo ciekawie poprowadzona praca, oryginalna kompozycja, wiele przykładów literackich.

Próby zachowania moralności podczas wojny i okupacji. Omów problem, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
19/20
Teza: Żadne warunki nie zwalniają człowieka od jego obowiązków moralnych, nawet podczas wojny, a spełniając je wobec innych może osiągnąć szczęście.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i dojrzała. Liczne przykłady literackie, ukazujące różnorodność przedstawionego problemu.

Obraz hitlerowskich obozów i sowieckich łagrów w literaturze XX wieku. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Hitlerowskie obozy koncentracyjne i sowieckie łagry były konsekwencją systemu totalitarnego, miejscem cierpień milionów niewinnych ofiar i masowego ludobójstwa.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szeroko opisuje sytuację w obozach i łagrach. Odnosi się do licznych pozycji literackich.

Problemy moralne bohaterów Innego świata i opowiadań Gustawa Herlinga-Grudzińskiego

Ocena:
19/20
Teza: Bohaterowie Innego świata i opowiadań Gustawa Herlinga-Grudzińskiego pomimo nieludzkich warunków życia zachowują swój własny system wartości.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo dobra. Wywód logiczny i bogato uargumentowany. Poprawnie dobrana bibliografia.

Motyw zsyłki i katorgi w literaturze i XIX i XX wieku

Ocena:
19/20
Teza: Literatura XIX i XX wieku przedstawia bohaterów skazanych na zsyłkę, łagier, którzy potwierdzają twierdzenie Marii Dąbrowskiej, że „warunki są tylko warunkami, a człowiek jest aż człowiekiem”.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca porusza wyjątkowy temat i przedstawia go bardzo szczegółowo. Poprawnie dobrane lektury.

Losy jednostek w obozach koncentracyjnych. Omów na przykładzie wybranej literatury obozowej

Ocena:
18/20
Teza: Literatura obozowa stanowi do dziś cenny dokument tamtych dni. Jej autorzy nie oskarżają człowieka, który za wszelką cenę stara się przeżyć, lecz system, który doprowadził do powstania obozów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w sposób poprawny realizuje temat, przejrzysta, zwięzła i spójna. Właściwie dobrana bibliografia.

Poszukiwanie prawdy o życiu autora w dziełach Gustawa Herlinga-Grudzińskiego

Ocena:
18/20
Teza: Gustaw Herling-Grudziński obdarowuje postaci swoich utworów sumą własnych przeżyć, doświadczeń i w ten sposób daje świadectwo własnych poglądów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, przedstawia szeroki wachlarz literackich kreacji Grudzińskiego. Poprawna bibliografia, bogate wnioski.

Obozowa codzienność na podstawie prozy lagrowej i łagrowej

Ocena:
18/20
Teza: Literatura obozowa stanowi ważne świadectwo życia i sposobów przetrwania w łagrach i lagrach.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat przedstawiono zwięźle na podstawie odpowiednio dobranej tematyki. Ciekawa kompozycja.