Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw wsi


Różne ujęcia obrazu wsi polskiej w literaturze wybranych epok. Omów zagadnienie, dobierając odpowiednie przykłady

Samuel Adalberg napisał kiedyś: Pan Bóg stworzył wieś, a człowiek miasto. Słowa te zaciekawiły mnie, dlatego postanowiłem w swojej prezentacji maturalnej zgłębić temat wsi występujący w polskiej literaturze. Coś bowiem musi być w obrazie wsi takiego, iż uznana została za dzieło boskie. Jan Paweł II pisał, że kultura ludowa jest wielkim skarbem, którego nie wolno zakopać w ziemi, lecz trzeba z niego wciąż czerpać. Słowa jednego z największych autorytetów XX wieku, świadczą o tym, iż tradycja ludowa jest niezwykle ważna i ponadczasowa. Dowodem na jej aktualność i stałą obecność w kulturze jest częste pojawianie się motywu wsi w literaturze i sztuce.

Jakie jest zatem ujęcie motywu wsi w literaturze polskiej? Najczęściej spotykamy dwa odrębne spojrzenia na wieś i tematykę wiejską. Pierwszy model to wieś rodem z mitycznej Arkadii – miejsce wiecznej szczęśliwości, zgody z naturą, dalekie od kłopotów i trosk. Ten motyw najczęściej pojawiał się w sielankach. Równocześnie literatura daje nam obraz wsi realistycznej, pojawiają się w opisach problemy chłopów pańszczyźnianych, krzywda i niesprawiedliwość społeczna, ciężka i wyzyskująca chłopa praca. Obydwa spojrzenia na wieś nawzajem się przenikają, uzupełniają. Oprócz dwóch wspomnianych ujęć pojawiają się także obrazy humorystyczne, satyryczne, wyśmiewające chłopskie przywary i błędy. Jak widać – motyw wsi jest dość bogato realizowany w literaturze, ja postaram się Państwu kilka przykładów przybliżyć.

Pierwszym dziełem, które chciałbym omówić jest Żywot człowieka poczciwego Mikołaja Reja. Autor wprawdzie idealizuje wieś, jednak nie jest to nieosiągalna mityczna Arkadia a miejsce, gdzie szlachcic ziemianin może się zrealizować, żyć i być szczęśliwym. Przede wszystkim trzeba powiedzieć, iż dzieło opisujące wzorcowy żywot ziemianina od kolebki do grobu jest przykładem tak popularnej w renesansie literatury parenetycznej, ukazującej modele życia godne naśladowania i wzorce osobowe. W całej książce brak jest typowych dla epoki konfliktów wewnętrznych i światopoglądowych, jest ona za to źródłem niezliczonych praktycznych wskazówek dla człowieka będącego na kolejnych etapach życia. Rej podkreśla korzyści związane z uprawą roli, która zapewnia dostatnie i spokojne życie, wypełnione nie tylko pracą, ale i odpoczynkiem, zabawą. Szczegółowo przedstawiając zajęcia gospodarza, pisarz zachwyca się obfitością i pięknem natury, która nie tylko żywi człowieka, ale także daje mu ukojenie. Autor zachwyca się widokiem gospodarskiego podwórza: (…) ano kurki gmerzą, ano gąski gęgają, ano jagniątka wrzeszczą, ano prosiątka biegają, ano rybki skaczą; tylko sobie mówić: . Każdy etap ludzkiego życia ma swoje znaczenie w wiejskim cyklu natury – Rej porusza sprawy wychowania dziecka, zdobywania praktycznych umiejętności, takich jak jazda konna, łowienie ryb, różne zajęcia gospodarskie. Wreszcie kiedy następuje opis schyłku życia: gdy już poczciwy człowiek rozważy powinność śmierci, jako jej ma czekać i jakiego żywota do czasu swego przyszłego używać ma, ziemianin żyjący na wsi jest pogodzony ze swym losem. Obraz wsi ukazany przez Reja jest spokojny, wyważony – wieś daje człowiekowi same zalety, gdyż w sposób istotny wiąże go z naturą, włącza w jej rytm – wypełnia jego życie sensem, praca daje satysfakcję i zadowolenie, przyroda wokół cieszy oczy i jest odpoczynkiem, a śmierć ma także swoje w niej miejsce ponieważ związana jest z naturalnym porządkiem rzeczy, z cyklem natury. W takim ujęciu wsi widać głęboką mądrość człowieka renesansu i jak pisał Antoni Czyż, Rej w tym dziele daje przykład swej przynależności do ziemi, a do swoich przemyśleń próbuje przekonać czytelnika licznymi zwrotami skierowanymi wprost do niego, pyta co jakiś czas: Azaż nie rozkosz? Jest bowiem przekonany, że wieś to miejsce wspaniałe, Rejowi wtórują w tym ujęciu inni pisarze, jak choćby Kochanowski we fraszce Na lipę czy w Pieśni świętojańskiej o Sobótce. Ale jak już wspomniałem, literatura daje nam także obrazy wsi, która bywa miejscem męczącej pracy i odbiega od idyllicznych opisów Reja.

Twórca sielanek, nota bene to on wprowadził do polszczyzny tę nazwę gatunkową (od „sioło” – „wieś”) – Szymon Szymonowic – w swoim cyklu dwudziestu sielanek o idealizujących cechach zmieścił dwie realistyczne, mowa tutaj o Kołaczach (będących obrazem obrzędu weselnego) i Żeńcach opisujących ciężką pracę robotnic folwarcznych. Teoretycznie z punktu widzenia cech gatunkowych Żeńcy to sielanka nietypowa w zakresie treści, jednak o sielankowym charakterze decyduje nie temat a rola pieśni ludowej pojawiającej się w utworze. Wracając jednak do tematu Żeńców – dwie chłopki odrabiają pańszczyznę pod nadzorem ekonoma, który je bije, jeśli pracują zbyt wolno. Los chłopa wcale nie jest zatem idealny – pracuje on nie dla siebie, ponad siły i nie ma wpływu na czas swojej pracy, robotnice skarżą się sobie:
Już południe przychodzi, a my jeszcze żniemy.
Czy tego chce urzędnik, że tu pomdlejemy?
Jednak mimo ciężkiego losu znajdują wyjście z sytuacji, jakim jest śpiew – okazuje się, że właśnie pieśń ludowa „uczłowiecza” srogiego ekonoma, dzięki niej sielanka Szymonowica potrafi odnaleźć pierwotną dobroć człowieka. Pietrucha zaczyna śpiewać, choć jej niełatwo:
I teraz mu zaśpiewam, acz mi niewesoło:
Niesmaczne idą pieśni, gdy się poci czoło.
Dalej rozwija się w piosence piękny hymn do słońca, charakteryzując jednocześnie stosunek ekonoma do pracujących ludzi:
Słoneczko, śliczne oko, dnia oko pięknego!
Nie jesteś ty zwyczajów starosty naszego.
Ty wstajesz, kiedy twój czas, jemu się zda mało,
Chciałby on, żebyś ty o północy wstawało.
Dalsze porównanie również wypada na niekorzyść starosty, ponieważ słoneczko tylko od czasu do czasu się zachmurza, a czoło złego ekonoma zawsze jest zachmurzone. Pietrucha umie jednak szybko zmienić ton swej wypowiedzi, a czyni to wówczas, gdy ekonom zbliża się do nich z nahajką. Żeńcy Szymonowica to obraz wsi będący skargą na ciężką dolę chłopa, utwór ukazuje całą prawdę o ówczesnych stosunkach społecznych. Jednak jak pisze profesor Paweł Wilczek, Żeńcy nie są wyrazem potępienia wyzysku chłopa, a raczej na tle sielankowej przyrody ukazują konflikt, który może złagodzić pieśń, odgrywająca podstawową rolę w tym utworze. W Żeńcach wyrażono nadzieję, że możliwe jest odrodzenie dobroci w człowieku, powrót do dawnej, pierwotnej szczęśliwości. Widać zatem w tym realistycznym ujęciu wsi, że mimo ciężkiej doli, może być ona miejsce dobrym dla człowieka, co jest dowodem na fakt, o którym mówiłem wcześniej, iż obydwa nurty obrazowania wsi przenikają się literaturze.

Obok obrazu wsi realistycznego i wyidealizowanego znalazła się w literaturze także satyra stanowa autorstwa anonimowego szlachcica, obrazująca konflikty rodzące się w ówczesnej rzeczywistości ekonomicznej polskiej wsi XV wieku. Wiersz liczy 26 wersów i zawiera humorystyczny opis przebiegłości wieśniaka wszelkimi sposobami uchylającego się od pańszczyźnianych obowiązków. Badacze literatury podkreślają nawet, iż utwór należałoby określić raczej jako „satyrę na chytrych kmieci i naiwnych panów”. Zupełnie inaczej niż przywołane wcześniej w Żeńcach chłopki – pracowite, posłuszne i wyzyskiwane – postępują kmiecie w XV-wiecznej satyrze.
Gdy dzień panu robić mają,
Częstokroć odpoczywają.
A robią silno obłudnie:
Jedwo wynidą pod południe,
Jakie jeszcze mają pomysły leniwi chłopi? Otóż zaprzęgają do pługa chore bydło, chcąc zlechmanić czyli przepróżniaczyć cały dzień. Gdy pan patrzy, wtedy dobrze pracują, albo stoją na roli, bo rzekomo im pług orać nie chce. Chłop także rozmyślnie i często chodzi w zarośla i nieprędko stamtąd wraca. Tekst wyraża zabawną konkluzję, będącą zarazem krytyką i pochwałą leniwego chłopa. Lenistwo zganić trzeba, ale okazuje się, że wieśniak nie jest taki głupi, za jakiego uchodzi w oczach panów:
Mnima-ć każdy człowiek prawie,
By był prostak na postawie,
Boć sie zda jako prawy wołek,
Aleć jest chytrzy pachołek.
Czyli, tłumacząc staropolskie zwroty: każdy człowiek choćby wydawał się z pozoru prawdziwym wołem, w rzeczywistości jest przebiegły i podstępny. Jednak mając na uwadze realia schyłku XV wieku, analiza tego literackiego obrazu wsi przedstawiać się będzie o wiele mniej beztrosko. Pamiętamy bowiem, jak podaje Teresa Michałowska, że według średniowiecznego „obyczaju kmiecego”, uznając właścicieli ziemskich za „panów” (dziedziców), kmiecie mieli płacić im roczny czynsz i wykonywać określone prace na roli; panowie zaś uważali ich za „swoich ludzi”. Zwiększanie się upraw i większa potrzeba pracy sprawiała, iż z czasem sytuacja kmieci stawała się coraz gorsza, byli jawnie wykorzystywani przez swoich panów, często dochodziło do konfliktów między tymi dwiema grupami. Ponieważ droga sądowa z reguły nie przynosiła kmieciom wymiernych efektów, wytworzyli oni specyficzną postawę wobec swoich pracodawców, to znaczy sabotowali prace na ziemiach dziedziców, udawali, że pracują lub też wykonywali pracę niestarannie i niedokładnie. Mając zatem na uwadze wspomniane okoliczności omawiany utwór okazuje się mniej satyrą, a więcej realistycznym obrazkiem ówczesnej wsi polskiej, niemniej nie pozbawionym komizmu.

W następnych epokach wieś nadal jest tematem ważnym – w romantyzmie pierwiastek ludowy świadczy o wrażliwości i zrozumieniu świata nadprzyrodzonego a wieś jest kolebką prostych ale znaczących prawd ludowych. Wieś romantyczna staje się baśniowa, uczuciowa i tajemnicza – zgodnie z duchem epoki. W pozytywizmie spotykamy krańcowo różne, kontrastowe obrazy polskiej wsi. Palące problemy społeczne znalazły swe odzwierciedlenie w nowelistyce. Pozytywiści piszą o zacofaniu i ubóstwie polskiej wsi, ciemnocie tam panującej, o tragicznej sytuacji wiejskich dzieci, marnowaniu się prawdziwych talentów, o braku dostępu do oświaty. Dość wspomnieć tutaj takie nowele jak Antek, Janko Muzykant czy Szkice węglem. Ale jest też Nad Niemnem Orzeszkowej – próba realistycznego obrazu życia na wsi schłopiałej szlachty – to ujęcie, jak wiadomo, ma wiele cech niemalże sielankowych.

W okresie Młodej Polski pojawiło się hasło ucieczki od cywilizacji, zwrot ku naturze i wsi, zapanowała wręcz moda na ludowość tzw. chłopomania, bo wieś stała się dla ówczesnych pisarzy symbolem siły. Literatura tej epoki daje różne nierzadko skrajne obrazy życia na wsi – mamy tu przecież naturalistyczne sonety Kasprowicza czy Wesele Wyspiańskiego - dramat symboliczny będący zarazem komedią obyczajowo-satyryczną. Obok tych i innych utworów pojawia się realistyczny opis wsi ukazany w naszej epopei narodowej – Chłopach. I określając tę książkę, niejako w opozycji do sielankowych obrazów wsi pasuje tu zdanie, które napisał Żeromski w Dziejach grzechu, że wieś nie jest tak prosta jakby się zdawało. W istocie. Mamy bowiem w Chłopach dokładny i dogłębny obraz wsi polskiej z jej naturalnym cyklem życia, problemami, wewnętrznymi konfliktami i prawami, którymi rządzi się gromada. Krajobraz naturalny Reymontowskiej wsi współgra z tworami rąk ludzkich – jest las, łąki, rzeka z jednej strony, z drugiej zaś są pola, pastwiska, sady. Wszystko zostało podzielone hierarchicznie, wieś ukazana została w pełnym rozwarstwieniu – na szczycie społecznej piramidy posiadania znajduje się dziedzic, potem najbogatszy Boryna i inni – wójt, sołtys, kowal itd. Świat przedstawiony powieści – jak pisał o Chłopach Tadeusz Peiper – został bardzo celowo zorganizowany, by stworzyć epicką, symboliczną wizję wsi. To co dzieje się w powieści zostało rozdzielone w rytm i cykl czasu przyrodniczego, pór roku. Widać zatem doskonale, że codzienny wiejski rytm życia i pracy z przyrodą wymaga ścisłej zależności od cyklu tej przyrody. Natura – apodyktyczna i nieprzejednana – każe chłopu wiosną wychodzić w pole, latem pracować przy żniwach, jesienią zbierać plony, a zimą odpoczywać. Jest również reżyserem nastrojów i doznań człowieka. Zimą pozwala mu np. na lenistwo i senność a wiosną „budzi” go do życia. Na tę naturalną strukturę czasową (pory roku) i przestrzenną (teren wsi) pisarz nałożył bardzo złożoną siatkę związków międzyludzkich, gospodarczych, ekonomicznych – mamy tutaj konflikty rodzinne, biologiczność Jagny będącą zarzewiem licznych konfliktów itp. Nieustannie ktoś się z kimś wadzi, przyjaźni lub kocha. Mieszkańcy Lipiec kochają, ale i nienawidzą. Pomagają sobie, ale także walczą między sobą, często o ziemię, do której są bardzo przywiązani. Interesy są wspólne albo przynajmniej wiadome wszystkim, w takim modelu cywilizacyjnym wieś jest wspólnotą, a rzeczywistym bohaterem powieści staje się zbiorowość. Nie sposób żyć poza gromadą, o czym mówi Jagustynka: człowiek (…) czy chce, czy nie chce, a z drugimi radować się musi albo i smucić… Nie poradzi żyć z osobna, o nie… Gromadą rządzi gromada – wypędzenie Jagusi ze wsi, czyn brutalny i godny potępienia, jest tu świadectwem woli społeczności, która jest wyrazem siły tkwiącej w świadomości chłopskiej. Jak się okazuje wspólnota chłopska jest zdolna do wyrażania swoich żądań, jedno z końcowych zdań epopei brzmi: Straszna rzecz gniew całego narodu, straszna! Człowiek wsi w zawoalowanej formie symbolizuje tu bowiem społeczeństwo polskie, o czym pisze Próchnicki. Widać na przykładzie Chłopów, jak bardzo różny od przywołanych wcześniej jest ten obraz wsi polskiej – wielowymiarowy, obszerny, niezwykle drobiazgowy. Jest to jedyne dzieło w skali europejskiej, które tak szeroko odzwierciedla kulturę ludową. Co jeszcze ważnego jest w tym literackim obrazowaniu wsi? – przede wszystkim jej uniwersalność – podporządkowanie wiejskiej społeczności nie konkretnej dacie i wydarzeniom, ale dwóm podstawowym rytmom: cyklowi pór roku i cyklowi liturgicznemu. Chłopi przeciwstawiając się wielowiekowej tradycji artystycznej nie są sielanką, jest to obraz wsi realistyczno-naturalistyczny, a chłopi ukazani są jako siła aktywna i coraz bardziej świadoma. Ludowy mit, który czynił ze wsi świat wesoły i spokojny został tu obalony.

I na zakończenie chciałbym omówić powieść o wsi bardziej współczesną, a także dla odmiany z wieloma elementami komizmu, mowa tu o Konopielce Edwarda Redlińskiego. Utwór ten wybrałem, ponieważ pokazuje w sposób zabawny to, co od dawna dzieje się z polską wsią – zatraca się, przegrywa z postępem, w zapomnienie odchodzą jej dawne tradycje i wartości. Akcja Konopielki toczy się po II wojnie światowej w fikcyjnej wiosce Taplary na Białostocczyźnie. Mieszkańcy Taplar oddzieleni od świata bagnami żyją z dala od cywilizacji. W chacie Kaziuka (młodego chłopa, narratora powieści) niespodziewanie zaczynają się dziać rzeczy dziwne. Krowa przedwcześnie się cieli (co wskazuje na siły nieczyste), wędrowny dziad wieszczy mające nadejść zmiany, a nauczycielka i urzędnicy, którzy niespodziewanie pojawiają się we wsi, chcą otwierać szkołę, elektryfikować wieś, a nawet osuszać bagna. Odkąd "uczycielka" zamieszkuje w chacie Kaziuka, nic nie będzie jak dawniej. Obraz wsi ukazany przez Redlińskiego z jednej strony bawi – śmieszy zacofanie chłopów, ich walka z cywilizacją, kapitalnym przykładem jest zdenerwowanie Kaziuka na obiad przygotowany przez „uczycielkę”, która podzieliła jedzenie na porcje, podała sztućce metalowe, a chłopi nie wiedzieli jak się za to zabrać. Niewiedza denerwuje, więc Kaziuk cały obiad kazał zlać do jednej miski, podać drewniane łyżki i Pokazuje jej palcem jedne michę, drugie: O, to jest moje i moich dzieciow jedzenie! I zapamiętaj, mówie, palcem groziwszy pod nosem: żeby więcej takiej rozpusty jak dzisiaj nie było! Nu, jemy. I jemy. Jemy zwyczajnie, po naszemu, jak Pambóg przykazał, jak święty Jozef z Matkobosko i Jezusem jedli: z jednej miski. Jemy i smakuje, i dobre, i jak trzeba! Początkowo bohater jest przeciwnikiem wszelkich zmian, ale z czasem nasze zrozumienie budzi pęd poszczególnych chłopów do zmian, do osuszania bagien, wprowadzenia edukacji, prymitywizm wsi rodził bowiem marzenia o jej przebudowie i unowocześnieniu, ale później jakiś żal zostaje po tym obrazie, kiedy się okazuje, że wieś po zmianach to już nie ta sama wieś, to już nie ten sam świat. Niemniej zmiany są nieuniknione. Widać to choćby na przykładzie ścinania zboża sierpem i zgorszenia, jakie budzi w gromadzie wyjście Kaziuka w pole z kosą. Jak pisze profesor Włodzimierz Pawluczuk, dla chłopów zawsze było oczywiste, że ścinanie zboża kosą jest szybsze, łatwiejsze i wydajniejsze. Ale burzy ono obraz świata! Świata, który dyszy, czuje, jest żywy. Nie można więc tego świata gwałcić i psuć używając kosy. Grzechem śmiertelnym jest na przykład wdeptanie w ziemię kłosa, a już pogniecenie czy stłamszenie kosą to grzech jeszcze większy! Poza tym przy pracy z sierpem ludzie czuli, że są wspólnotą. Przy sierpie prowadziło się gawędę, śpiewało, a przy kosie czy traktorze to nie jest możliwe. Zrujnowanie tradycji sierpa było zburzeniem sensu świata, w jakim ci ludzie żyli od pokoleń. Nagle okazało się, że na tym świecie wszystko może sparszywieć. No tak, kosą szybciej, ale po co szybciej? Człowiek nie po to przecież żyje, żeby robić szybciej! Człowiek żyje po to, żeby robić tak, jak trzeba! Ta tradycja umarła, kiedy umarli ci, którzy tak myśleli. Konopielka jest książką o końcu pewnego świata - świata wierzeń, mitów, z bagnem, drzewem, górą, gdzie ma być zakopany wielki skarb. O końcu świata, w którym przyroda jest rzeczą boską, magiczną, której człowiek jest częścią, a nie wrogiem. To ten właśnie świat burzy "uczycielka". Momentem kluczowym jest w książce akt seksualny, w którym następuje odwrócenie odwiecznego porządku znanego wszystkim kulturom. We wszystkich mitach świata jest przecież "góra" i "dół", pierwiastek męski i żeński. Odwrócenie tego, fakt, że nagle kobieta jest na górze, a mężczyzna na dole, to koniec świata, który znali ówcześni ludzie. Konsekwencje są dramatyczne, bo Kaziuk wychodzi potem w pole z kosą. Nie mamy więc w tym literackim obrazie wsi cech sielanki, jest ciężka praca, codzienne czynności, życie w zgodzie z naturą, ale przysłowiowa „ciężka dola chłopa” także nie ma tu miejsca. Mieszkańcy Taplar owszem egzystują nad wyraz nędznie i prymitywnie, ale o dziwo, są ze swej doli zadowoleni i bronią się zaciekle przed próbami poprawy ich życia. Zacofanie mieszkańców, ich nieracjonalny sprzeciw wobec wszystkiego, co inne, nowe, wywołuje śmiech czytelników. Tak naprawdę Redliński parodiuje nie samą wieś, lecz nasze wyobrażenie o niej. Pokazuje, że „ludzie z miasta” widzą w zachowaniu mieszkańców wsi nie tylko wstecznictwo, ale również nie dostrzegają innych, trwałych wartości, które posiada wieś. Konopielka jest więc obrazem wsi, w którym z humorem opisano zniszczenie starej kultury przez nową. Postęp w tym przypadku był niestety nieuchronny.

Jak starałem się wykazać, wieś w literaturze polskiej ukazana jest różnorako. Pokazane są jej dobre i złe strony. Czasem jest to obraz sielankowy niczym mityczna Arkadia, czasem realistyczny, innym razem znów prześmiewczy i satyryczny, a zdarza się i tak, że wszystkie obrazy się przenikają. Ale co zwraca uwagę we wszystkich tych opisach, to fakt, iż wieś jawi się tam jako centrum świata – żyje swoim życiem, według ściśle i od wieków wyznaczonych rytuałów, a jeśli ktoś próbuje się naturze sprzeciwić, nie wychodzi mu to na dobre. Podsumowując moje rozważania o obrazie wsi w polskiej literaturze, chciałbym podkreślić, że jest to temat w literaturze częsty i nadal aktualny, wieś bowiem nadal podlega przemianom, stale jest w niej coś do opisania. Coraz bardziej odchodzą w zapomnienie stare zwyczaje, urbanizacja ogarnia prawie każdy element życia na wsi. Jest to już zupełnie inna wieś, niż omówione tutaj. Nadal możemy jednak jeszcze znaleźć w tym skarbcu tradycji ślady prawd ludowych, korzenie naszej słowiańskiej przeszłości. Wieś – inny, fascynujący świat, piękno, które zasługuje na szacunek i pamięć. Literatura najlepiej te obowiązki spełnia.

strona:    1    2    3    4    5    6  





Motyw wsi. Przedstaw różne jego ujęcia na przykładzie wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Literatura dostarcza nam wiele obrazów wsi - od renesansowych sielanek, po młodopolski realizm. Możemy jednak łatwo wychwycić różnice i podobieństwa poszczególnych wizji wsi

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dojrzała, przemyślana konstrukcja, poprawny język, bogata bibliografia.

Różnorodność obrazów wsi i sposobów jej przedstawiania w literaturze polskiej i światowej

Ocena:
20/20
Teza: Literackie wizje wsi ścierają się ze sobą. Jaki jest jej prawdziwy obraz?

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo dobra. Temat potraktowany przekrojowo. Ewolucja obrazowania wsi celnie ukazana przez kolejne argumenty.

Porównaj literacką i malarską wizję wsi zaprezentowaną w „Chłopach” W. Reymonta i obrazach J. Chełmońskiego

Ocena:
20/20
Teza: Powieść Reymonta i obrazy Chełmońskiego we wnikliwy sposób przedstawiają obraz młodopolskiej wsi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwie porównuje oba obrazy wsi. Poprawna bibliografia i plan pracy. Dobry język wypowiedzi.

Na podstawie wybranych utworów przedstaw obraz wsi od renesansu do Młodej Polski

Ocena:
20/20
Teza:

Ocena opisowa nauczyciela: Przejrzysta prezentacja napisana sprawnym językiem. Poprawna konstrukcja i logiczny podział pracy.

Chłop, jego życie i praca. Zaprezentuj na podstawie wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Najważniejszą rzeczą dla każdego mieszkańca wsi jest ziemia, z którą nieodłącznie związana jest praca.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpująco realizuje temat. Poprawna bibliografia i ramowy plan pracy.

Sposób prezentacji wsi i chłopów w dziełach twórców Młodej Polski. Omów zagadnienie na podstawie analizy wybranych utworów z literatury i malarstwa

Ocena:
20/20
Teza: Zarówno poeci, pisarze, jak i malarze Młodej Polski w swych dziełach utrwalali różne oblicza wsi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo dobrze skonstruowana, wizje malarskie i literackie przeplatają się. Ciekawy i bogaty opis młodopolskiej wsi.

Wyidealizowany i naturalistyczny obraz polskiej wsi. Omów różne sposoby ukazania wsi na podstawie wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Naturalizm i idealizm odmienne sposoby literackiego kreowania obrazu wsi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, bogata w treści.

Zbadaj sposób przedstawienia i funkcjonowania motywu wsi i jej mieszkańców, odwołując się do wybranych przykładów literatury polskiej XIX i XX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Wiek XIX i XX skoncentrował się głównie na problemach trawiących polskich mieszkańców wsi, nie uniknął również bezkrytycznej fascynacji wiejskim życiem i kulturą.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni zgodna z tematem. Przejrzyste przykłady i argumenty, poprawne wnioski.

Wieś jako temat literacki w twórczości pisarzy Młodej Polski i dwudziestolecia międzywojennego. Przedstaw problem, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Niedola i zacofanie cywilizacyjne wsi jako główne tematy utworów Młodej Polski i dwudziestolecia międzywojennego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w szczegółowy sposób opisuje polską wieś. Spójne ujęcie tematu, zgodne z tezą.

Impresjonistyczne i realistyczne obrazy wsi na podstawie literatury i malarstwa

Ocena:
20/20
Teza: Impresjonizm i realizm znacznie różnią się, ze względu na używanie różnych środków artystycznej ekspresji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Ukazuje bogate przykłady, przede wszystkim literackie.

Różne ujęcia obrazu wsi polskiej w literaturze wybranych epok. Omów zagadnienie, dobierając odpowiednie przykłady

Ocena:
20/20
Teza: Dwa główne kierunki w ukazywaniu wsi: wieś jako Arkadia i miejsce idealne oraz wieś realna, z opisem prawdziwego życia chłopa.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna. Rozbudowana argumentacja.

Chłopi i życie wiejskie w twórczości S. Wyspiańskiego, W. Reymonta i S. Żeromskiego

Ocena:
20/20
Teza: Poszczególne literackie obrazy polskiej wsi wiele różni, ale dzięki temu uzyskujemy szeroką panoramę chłopskiej egzystencji.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat.

Wieś polska w ujęciu J. Kasprowicza, S. Wyspiańskiego, W. S. Reymonta. Omów temat na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Różnorodne kreacje wiejskiego życia na polskiej wsi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana. W pełni ukazuje obrazy wsi i chłopów zaznaczone w temacie. Bogata bibliografia.

Wieś spokojna i wesoła czy ponura i przerażająca? Zaprezentuj różne spojrzenia na przestrzeń i społeczność wsi w dziełach literackich różnych epok.

Ocena:
20/20
Teza: Wieś polską opisuje się albo jako sielankową krainę, albo jako ponurą i smutną. Tymczasem wieś polska nie jest ani tak, ani taka – jest różnorodna i ciekawa.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo przejrzysta prezentacja, oparta głównie na utworach poetyckich. Treść dokładnie odpowiada tezie.

Literacki portret chłopa. Ukaż różnorodne obrazy chłopa i wsi w oparciu o wybrane przykłady z polskiej literatury

Ocena:
19/20
Teza: Każdy z obrazów polskiej wsi prezentuje inną stronę wiejskiego życia.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Autor swobodnie porusza się po literaturze zarówno staropolskiej, jak i współczesnej.

Obraz wsi w literaturze wybranej epoki literackiej

Ocena:
19/20
Teza: Literatura młodopolska dostarcza nam wielu realistycznych obrazów wsi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dobra. Poprawny styl wypowiedzi, barwny język, konstrukcja prezentacji przemyślana. Obszerna treść.

Wieś jako temat literatury i sztuki. Zaprezentuj różne obrazy wsi na podstawie wybranych utworów literackich i dzieł malarskich

Ocena:
19/20
Teza: Dwa obrazy wsi w literaturze polskiego renesansu i działach sztuki późniejszych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo dobra. Bogate słownictwo, dogłębna analiza. Dobór materiałów wskazuje na głęboką analizę literatury.

Nurt wiejski w literaturze okresu realizmu i naturalizmu. Analizując celowo wybrane utwory literatury polskiej omów stylistykę i funkcję tego nurtu.

Ocena:
19/20
Teza: Artyści pragnąc zwrócić uwagę na los chłopów, wykorzystali panujące w literaturze kierunki: naturalizm i realizm.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwie analizuje temat. Poprawny język i styl wypowiedzi. Dobry konspekt prezentacji.

Analizując wybrane utwory literatury romantyzmu i Młodej Polski, omów inspirującą rolę kultury ludowej dla pisarzy tych epok.

Ocena:
19/20
Teza: Kultura ludowa była inspiracją dla pisarzy romantyzmu i Młodej Polski.

Ocena opisowa nauczyciela: Szczegółowa i rozbudowana praca. Ciekawe przykłady, logiczny wywód.

Ludowość i ludomania. Omów różne sposoby nawiązywania do folkloru i życia ludu w twórczości literackiej

Ocena:
19/20
Teza: W twórczości literackiej możemy odnaleźć wiele utworów, których tematyka skupia się na wsi, na życiu, tradycjach i obyczajach jej mieszkańców.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca konkretna, napisana poprawnym stylem.

Obraz wsi w literaturze i innych dziedzinach sztuki. Dokonaj analizy porównawczej wybranych dzieł

Ocena:
19/20
Teza: Wieś – kolebka kultury, oaza spokoju, miejsce kojarzące się z biedą, ubóstwem, ale także z tradycją, obyczajami.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła, w pełni realizuje temat. Na uwagę zasługuje spójność wypowiedzi.

Na podstawie wybranych utworów literatury staropolskiej, zrekonstruuj różnorodne obrazy wsi i jej mieszkańców

Ocena:
19/20
Teza: Motyw wsi funkcjonuje w literaturze polskiej od jej początku jednak dość szczegółowo występuje dopiero od okresu renesansu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, odnosi się głównie do renesansowych sielanek. Przedstawia zarówno sielskie obrazy wsi, jak i realistyczne.

Społeczność wiejska utrwalona w literaturze polskiej. Omów na trzech wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Charakterystyka społeczności wiejskiej na przykładzie trzech wybranych utworów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przedstawia bogatą panoramę polskiej wsi w utworach Młodej Polski.

Wieś w literaturze i sztuce. Omów na podstawie utworów i dzieł malarskich różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Wieś nie zawsze nadążała za postępem cywilizacyjnym. XIX i XX wiek, to okres ogromnych przemian na wsi.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra. Autorka skupia się na bardzo barwnych obrazach polskiej wsi. Na uwagę zasługuje bogata bibliografia.

Porównaj różne wizje wsi, analizując wybrane przykłady literackie

Ocena:
18/20
Teza: Pomimo upływu lat możemy odnaleźć wiele elementów wspólnych w obrazowaniu wsi przez twórców literatury.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ma formę mocno rozbudowanego konspektu. Doskonała na powtórki. Argumenty przemyślane, odważne wnioski.

Różnorodne sposoby prezentacji wsi i chłopów w dziełach kultury wybranej epoki

Ocena:
18/20
Teza: Twórcy Młodej Polski nie oparli się zjawiskom chłopomanii, ich wizje wsi nie zawsze odpowiadały prawdzie.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Konstrukcja prezentacji prawidłowa. Na uwagę zasługują cytaty i ciekawe wnioski. Język wypowiedzi wymaga "wygładzenia".

Obraz wsi polskiej ukazany w literaturze i malarstwie różnych epok

Ocena:
17/20
Teza: Od sielanki do realizmu. Różne obrazy wsi ukazane w dziełach kultury różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przeciętna. Język wypowiedzi wymaga dopracowania. Na uwagę zasługuje dobór cytatów.