Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw dziecka


Dziecko w literaturze romantycznej i pozytywistycznej. Dokonaj porównania, odwołując się do wybranych utworów literatury polskiej.

Wbrew pozorom dziecko w literaturze nie pojawia się tylko w książkach dla dzieci, wręcz przeciwnie, wizerunek dziecka jest częstym tematem beletrystyki, a w niniejszej prezentacji zostanie przedstawiony wizerunek dziecka, jaki wyłania się z literatury romantycznej i pozytywistycznej. Kiedy zestawi się kilka dziecięcych postaci, można odnieść wrażenie, że nie ma w literaturze dzieci szczęśliwych. Te małe niewinne istoty stają się ofiarami przemocy lub zaniedbań, dorośli wykorzystują je, oszukują, skazują na cierpienie. Dlaczego mamy taki obraz literacki dziecka? Odpowiedź jest prosta – ponieważ jest to istota niewinna i bezbronna. Krzywda dziecka porusza sumienia ludzi, jak żadna inna. Doskonałym tego przykładem jest Mickiewiczowski opis cierpień aresztowanej młodzieży wileńskiej, poeta celowo podkreślił, że wśród prześladowanych znajdowali się mali chłopcy, w zasadzie jeszcze dzieci. Nazywając cara Herodem i pisząc o udręczonych dzieciach, uzyskał określony efekt - któż z ludzi wychowanych w świecie kultury śródziemnomorskiej nie pomyśli wtedy o rzezi niewiniątek? A to nadało procesom wileńskim określony wymiar. Podobne zabiegi stosowali inni twórcy.

Dziecko pojawia się już w najwcześniejszej literaturze – w Biblii spotykamy młodych chłopców jak Kain i Abel, a także niemowlęta – Mojżesz, Jezus, rzeź niewiniątek itp. Średniowiecze raczej milczy na temat dzieci, ale już w renesansie powstaje cykl trenów Jana Kochanowskiego, w którym głównym bohaterem (obok cierpiącego Ojca) jest kilkuletnia Urszulka – wyidealizowana córka. W kolejnych epokach bohaterowie dziecięcy się pojawiają, ale niezbyt często, jednak w XVIII wieku daje się zauważyć szczególne zainteresowanie dzieckiem, pojawiają się liczne rozprawy na jego temat, następnie utwory J. J. Rousseau i F. Schillera stanowiły silny głos rodzącej się nowej postawy wobec dziecka i dzieciństwa. I już w romantyzmie i pozytywizmie obserwujemy prawdziwy rozkwit w literackim ukazywaniu dziecka. W obydwu tych epokach dziecko staje się pełnoprawnym bohaterem literackim, co potwierdzają wybrane przykłady.

Jeśli chodzi o romantyzm, to można tu mówić o kulturowej kategorii dziecięctwa i niezwykłej popularności i obecności dziecięcych postaci. Wczesny romantyzm postrzega dzieci przez pryzmat naturalności, harmonii z bytem i bezrefleksyjnego szczęścia. Dzieciństwo jest wtedy rajem przeszłym i niemożliwym, który powraca we wspomnieniach. Dziecko jest traktowane jako istota niewinna, która widzi więcej niż dorośli (podobnie w romantyzmie traktowano szaleńców), ma dostęp do prawd i tajemnic nieosiągalnych dla innych i która jest jakby przez grzechy dorosłych doświadczana. Choroby wieku były udziałem dzieci, ponieważ romantyczna filozofia człowieka traktowała dziecko jako byt objęty tym samym porządkiem egzystencjalnym. Istniały więc obrazy dzieci natchnionych, smutnych, cierpiących i melancholijnych, obarczone szczególnymi doświadczeniami, dziecko brało na swoje barki cudze cierpienie, grzechy i zło. Można powiedzieć, że był to wizerunek dziecka natchnionego i przedwcześnie dojrzałego. Taki obraz ukazuje „Nie-boska” Zygmunta Krasińskiego. Orcio, mały wizjoner, przekazuje ojcu wyroki piekieł i staje się narzędziem kary za jego winy. Przyjrzyjmy się bliżej temu dziecku – dzięki modlitwom matki zostaje poetą, poezja wypełnia całe jego życie, staje się dzięki niej wyjątkowo wrażliwy. Poetycki dar okazuje się jednak przekleństwem, bo chociaż doznaje niesamowitych wizji i przewiduje przyszłość, to nie jest szczęśliwy. Całe jego życie to pasmo nieszczęść: śmierć matki, utrata wzroku, a w końcu atak rewolucjonistów i jego własna śmierć. Orcio to romantyczny „poeta przeklęty”, to poetyckie wyróżnienie jest zarazem i jego skazaniem. Chłopiec z dramatu Krasińskiego nie ma typowego dzieciństwa, w książce również pojawiają się o to pytania: „Czemu, o dziecię, nie hasasz na kijku, nie bawisz się lalką, much nie mordujesz (…), nie tarzasz się po trawnikach, nie kradniesz łakoci? (…) czarcie maleńki, czemuś tak podobny do aniołka? — Co znaczą twoje błękitne oczy, pochylone, choć żywe, pełne wspomnień, choć ledwo kilka wiosen przeszło ci nad głową?”. Są to pytania, które jednocześnie określają Orcia jako dziecko niespędzające czasu w typowy dla dzieci sposób. Jego zamglone, błękitne oczy niewidomego choć tak niewinne, budzą w rozmówcy niepokój. A Orcio tymi błękitnymi oczami widzi poprzez myśli i słowa a nie przez obrazy. Orcio z jednej strony jest „podobny do aniołka” a z drugiej nazwany jest „czartem maleńkim”, łączy więc w sobie cechy anielskie i szatańskie, wygląda niewinnie, ale obwieszcza wyroki piekieł, przewiduje śmierć własną i swojego ojca. Chłopiec z dramatu Krasińskiego wygląda i zachowuje się inaczej niż zwykłe dzieci, jest wyjątkowy i zagadkowy, na jego przykładzie widać boskość dziecka romantycznego. Polega ona na tym, że przeznaczeniem tej istoty jest nieszczęście, że jest wyróżnione cierpieniem i szczególną wrażliwością, że jest uduchowione, stworzone nawet nie do życia, ale do umierania. W tym i podobnych ujęciach dziecko stale przekracza swój wiek i przypisane możliwości, uczestniczy w aktach romantycznego wtajemniczenia i gorzkiego poznania, których kresem jest „rozpoznanie klęski i śmierci”, jak pisze badaczka literatury Anna Kubale.

Po powstaniu listopadowym pojawia się inny wizerunek dziecka, związany jest on ze skrajną postacią indywidualizmu romantycznego. Niewinność, prostota i czucie dziecka zostały zinterpretowane w duchu chrześcijańskiej pokory, wiary i świętej niewinności. Bohater dziecięcy realizuje się we wzorze mistycznym człowieka duchowego. Dziecko jako byt najbliższy świętości, jawiło się romantykom jako symbol Bożego dziecięctwa i człowieka szukającego kontaktu z Bogiem. Dlatego też często przywoływano symbole narodowej martyrologii, i tak istniały zestawienia: dziecko i krzyż, dziecko i narzędzia męki itp. Taki wizerunek pojawia się w pięknym wierszu Cypriana Kamila Norwida pt. „Krzyż i dziecko”. W wierszu mamy dialog niczym z ballady o królu Olch Goethego – ojciec uspokaja wystraszone dziecko, które woła:
„- Ojcze mój! Twa łódź
Wprost na most płynie-
(…)
Patrz! Jaki tam krzyż,
Krzyż niebezpieczny...”.
Lecz inaczej niż u Goethego, gdzie ojciec nie rozumiał syna, a syn miał zdolność kontaktu ze światem nadprzyrodzonym, tutaj to ojciec wydaje się wiedzieć więcej i tę wiedzę dziecku przekazuje:
„- Synku! Trwogi zbądź!
To znak-zbawienia”.
Dziecko staje zatem przed sprawami ostatecznymi, nosi w sobie obraz dziecięctwa czującego, niewinnego a cierpiącego (w myśl idei mesjanistycznej zbawienie wiązało się nierozerwalnie z ofiarą i cierpieniem). I zgodnie z polistopadowym wizerunkiem dziecka, syn pokornie płynie w kierunku zbawienia, pyta:
„- Gdzież się podział krzyż?
- Stał nam się bramą.”.
Na tym przykładzie doskonale widać jak romantycy obdarzali dziecko szczególnym charyzmatem, czyniąc je wybrańcem w cierpieniu, jakie niosła historia. Jak pisze wspomniana wcześniej Anna Kubale: „Z bólu i śmierci niewinnych dzieci, z ich mogił i krzyży – wierzono – wyrośnie zbawienie”. I nie ma tu – jak w wierszu – wiele miejsca na strach, rozterki, zrozumienie lęku dziecka, jest za to pokora, wręcz radosne płynięcie na ofiarę i głębokie zrozumienie spraw ostatecznych przez małe przecież dziecko.

Niezwykle bogatą skarbnicę portretów dzieci stanowi literatura pozytywistyczna, w której dziecko staje się jednym z pierwszoplanowych bohaterów. Mowa tu przede wszystkim o małych formach narracyjnych, jak nowele, opowiadania, sfabularyzowane obrazki poezji. Dziecko w powieściach pojawia się najczęściej epizodycznie. Bohater dziecięcy w pozytywizmie ukazywany jest poprzez dydaktyczne obrazki z czarno-białym schematem typu dobrobyt – nędza, pełna rodzina – sierota, czy też radosny bal – dziecko konające w samotności. Tak liczne i w takim wydaniu portretowanie dzieci w II poł. XIX wieku wiązało się z poszerzeniem obszaru społecznej obserwacji i programowym wprowadzaniem do literatury bohaterów z różnych sfer. Los dziecka traktowany był jako szczególnie dramatyczny wariant losu ludowego bohatera. Niedolę i bezbronność krzywdzonego dziecka przedstawiano po to, by uwyraźnić wymowę „nędzy społeczności”. W tych „monografiach nędzy” – jak je nazywają badacze – realistycznie odmalowywane obrazki dzieciństwa mają charakter antysielski, jak w noweli Elizy Orzeszkowej „Dobra pani”. Urocza ale zaniedbana córka murarza stoi u progu lepszego życia, kiedy z wilgotnego i ciemnego domu rodzinnego zabiera ją do siebie bogata dama, Ewelina Krzycka. Brudne i obdarte dziecko zaczyna nagle nosić piękne sukienki, ufryzowane włosy, obiecano jej wykształcenie, podróże, naukę manier. Autorka opisuje też wcześniejszą sytuację dziecka – była sierotą i wychowywała się u dalekich krewnych. Nie mogła liczyć na zbyt wiele, więc wraz z przybyciem Krzyckiej wydawało się, iż los dziecka się odmieni. Istotnie Helka przy „dobrej pani” poznała piękno włoskiego krajobrazu, nauczyła się salonowego życia, nic nie wiedząc o życiu prawdziwym. W tym wszystkim była tylko ozdobą bogatego domu, salonową lalką, zabawką, która umila życie swej pani. O traktowaniu Helki w ten sposób świadczy fakt, że kiedy podrosła, stając się podlotkiem, i straciła rozkoszny wygląd małego dziecka, pani Krzycka odtrąciła ją, odsyłając do domu krewnych i płacąc rocznie na jej utrzymanie pięćdziesiąt rubli. Orzeszkowa kreśli obraz dziecka, które wyrwane zostało ze swojego środowiska, odebrano mu szansę życia, które znało i do którego było przyzwyczajone. I tak naprawdę nie dano niczego w zamian – pokazano dziewczynce tylko inne, puste życie, a kiedy się do niego przyzwyczaiła, przywrócono ją na dawne miejsce, o którym zdołała już zapomnieć. Nikt nie pytał dziecka, czy jest szczęśliwe, czy nie cierpi, nie tęskni, czy będzie potrafiło żyć w środowisku, z którego zostało wyrwane. Właśnie takie były wizerunki dzieci w pozytywizmie – nieme cierpiące istotki, bez prawa głosu, bez prawa do rozwoju, żyjące w nędzy i przeżywające po cichu swoje antysielskie dzieciństwo.

Liczną grupę w wizerunkach dzieci stanowią w pozytywizmie także postaci „odmieńców”, nieprzystosowanych do życia marzycieli, dzieci zamyślonych, wręcz dziwnych, jakby nie z tego świata. W tym katalogu znajduje swoje miejsce Janko Muzykant z noweli Henryka Sienkiewicza – artysta i geniusz, uzdolniony muzycznie chłopiec, któremu nie dane jest rozwijanie talentu. W takim obrazie dziecka – samorodnego geniusza pobrzmiewa nowa wersja romantycznej antynomii „artysta - świat”, z tą różnicą, że mit dziecka-artysty zostaje w niej ucodzienniony i przystosowany do wymogów prawdopodobieństwa życiowego, nigdy nie ma charakteru metafizycznego (jak w romantyzmie), zawsze jest objaśniany w kategoriach społecznego oskarżenia. Takim oskarżeniem jest całe krótkie życie Janka. Jest to dziecko, które ma nierealne marzenia – grać i wziąć udział w koncercie – oraz zdolności muzyczne, których nie może realizować. Jest cichy, drobny i niezauważalny w wiejskiej społeczności, a ginie przez zwykłą głupotę i beztroskę dorosłych. Janko za dotknięcie prawdziwych skrzypiec w pańskim dworze zostaje skazany na chłostę, ani Janek, ani jego matka nie potrafią się bronić – są jak nieme ofiary systemu bogatych ludzi. Chłopiec zostaje zakatowany przez stójkowego, tępego wykonawcę sądowych wyroków, i umiera, marząc o tym, że w niebie dostanie skrzypce. Dziecko w pozytywizmie niewiele mówi, ale poprzez sam fakt tragicznego istnienia jest oskarżeniem i ilustracją społecznej niedoli.

Przedstawione w niniejszej prezentacji wizerunki dzieci pokazują, że dzieci w romantyzmie i pozytywizmie pełniły wyjątkową rolę. Stały się pełnoprawnymi literackimi bohaterami i często przedstawiane były jako osoby zbyt wcześnie dojrzałe – na ich barkach spoczywał los świata lub społeczne zaniedbania. A poza tym nadal uderzały niewinnym wyglądem dziecka, którym, mimo całej odpowiedzialności i niedoli, przecież były. To są podobieństwa, tyle samo odnajdziemy różnic. Dziecko romantyczne to bohater natchniony, ma możliwość kontaktu ze światem nadprzyrodzonym, przypisana jest mu rola specjalnego posłannictwa. Nadal jest to jednak dziecko zagubione i nieszczęśliwe. Pozytywizm zaś w kreowaniu postaci dzieci nacisk kładzie na ich społeczną rolę, pozbawia je romantycznych cech, ukazuje je na tle środowiska, które nie daje dziecku szansy rozwoju. Twórcy II połowy XIX wieku zwracają uwagę na dzieci, ponieważ jest to zgodne z założeniami programowymi epoki, z pracą u podstaw i troską o palące sprawy społeczne.

Na przedstawionych przykładach widać i podobieństwa, i różnice w wizerunkach postaci dziecięcych. Jednak najbardziej widocznym elementem spajającym jest fakt, iż dzieci te są nieszczęśliwe. Kwintesencją postaci dziecięcej obu epok, a zarazem puentą niniejszego wystąpienia, może być fragment wiersza Marii Konopnickiej:
„Drobny, wychudły, z oczyma jasnemi,
W których łzy wielkie i srebrne wzbierały
I gasły w rzęsach spuszczonych ku ziemi,
Blady jak nędza, a tak jeszcze mały”.

Dziękuję.

strona:    1    2    3    4  





Przedstaw i porównaj różne kreacje dzieci w literaturze

Ocena:
20/20
Teza: Dzieciństwo nie jest jedynie przygotowaniem do życia, jak często uważamy myśląc o naszych dzieciach, lecz jest już prawdziwym życiem.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i dojrzała. Własne propozycje lektur spoza kanonu. Poprawny język i styl.

Dziecięcy bohater w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Literatura prezentuje różnorodne kreacje bohaterów literackich. Ich głównym celem jest terapia wstrząsowa dla czytelnika w ukazywaniu świata pozbawionego ludzkiej uczuciowości i wrażliwości, pouczenie i skłonienie do refleksji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, opierająca się głównie na literaturze spoza kanonu. Bogata bibliografia i głęboka analiza tematu. Rozbudowany plan.

Obraz dziecka w literaturze polskiej. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Literatura polska obok naiwnych dzieci przedstawia dojrzałe kreacje małych bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta. Bogata bibliografia i plan pracy. Dobry język wypowiedzi.

Wpływ dzieciństwa na dalsze losy bohatera literackiego. Wykaż na podanych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy często tłumaczą zachowanie swych bohaterów wychowaniem i nauką wyniesioną z dzieciństwa.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, bogata w różnorodne przykłady i właściwie odzwierciedlająca tezę.

Rodzice i dzieci. Przedstaw relacje między rodzicami i dziećmi na wybranych przykładach literackich i filmowych.

Ocena:
20/20
Teza: Głównym tematem literackim i filmowym jest sztuka dobrego wychowania.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwa, ciekawe przykłady literackie i filmowe. Bogata argumentacja i konsekwentna konstrukcja treści.

Portret dziecka w literaturze i sztuce XIX wieku. Scharakteryzuj na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Dziecko zawsze było ważnym motywem literackim, choć to właśnie XIX wiek pozwolił mu na stałe zagościć na kartach literatury oraz działach malarskich i uczynił z nich pełnoprawnych bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Napisana została płynnym językiem, a kolejne argumenty przekonują.

Dzieciństwo jako motyw literacki. Omów wybrane aspekty zagadnienia na kilku przykładach

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze możemy odnaleźć zarówno szczęśliwe obrazy najmłodszych lat, jak i trudne, a czasem nawet tragiczne epizody dzieciństwa.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca doskonale realizuje temat, pokazując wiele różnych jego ujęć. Poprawna bibliografia i ramowy plan.

Świat oczami dziecka. Omów, odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Dziecięce światy są równie bogate i intrygujące, a czasem także równie przerażające, jak światy dorosłych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zdecydowanie realizuje temat, pokazując bogactwo dziecięcych światów.

Motyw dziecka i jego funkcja w literaturze. Omów, interpretując odpowiednie teksty literackie

Ocena:
20/20
Teza: Motyw dziecka spełniał w literaturze dla dorosłych ważne i wyjątkowe funkcje.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szeroko kreśli funkcje najmłodszych. Poprawna bibliografia i plan ramowy.

Dziecko w literaturze romantycznej i pozytywistycznej. Dokonaj porównania, odwołując się do wybranych utworów literatury polskiej.

Ocena:
20/20
Teza: Dziecko jest bohaterem niezwykle popularnym w literaturze romantyzmu i pozytywizmu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzyście realizuje temat. Poszczególne wizerunki w pełni realizuję tezę zawartą we wstępie.

Motyw skrzywdzonego dziecka i jego funkcje w dziele literackim. Omów problem, analizując wybrane przykłady

Ocena:
20/20
Teza: Literatura, kreśląc portrety skrzywdzonych i nieszczęśliwych najmłodszych, pragnęła zwrócić uwagę na istotne problemy dziecka i próbować przestrzec przed ich powstawaniem w przyszłości.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w treści, spójna. W pełni odzwierciedla temat i tezę.

Portret dziecka w literaturze. Omów na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: „Mały dorosły” to najczęstszy obraz dziecka w literaturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różnorodność dziecięcych kreacji i odmienne podejścia twórców do portretowania najmłodszych.

Powroty do lat dzieciństwa w literaturze. Omów zagadnienie, analizując funkcję tego motywu w wybranych utworach

Ocena:
20/20
Teza: Dzieciństwo ma wpływ na dalsze życie człowieka, wiec warto do niego wracać we wspomnieniach.

Ocena opisowa nauczyciela: Zwięzła praca oparta na trafnie dobranych przykładach.

Świat XIX i XX wieku widziany oczami dziecka. Omów zagadnienie na wybranych przykładach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Zainteresowanie tematyką dziecięcą w wieku XIX i XX. Bohater dziecięcy uwikłany w mechanizmy historii.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawna i bogata w literackie przykłady prezentacja.

Powroty do lat dzieciństwa. Omów zagadnienie, analizując funkcje tego motywu w wybranych utworach

Ocena:
20/20
Teza: Funkcje jakie pełni powrót do krainy dzieciństwa w twórczości wybranych autorów.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje tezę odwołując się do prozy Schulza, Gombrowicza i Miłosza.

Wpływ wojny na psychikę dziecka. Omów problem na podstawie wybranych tekstów literatury polskiej i obcej

Ocena:
19/20
Teza: Na podstawie zaprezentowanych pozycji z literatury polskiej i obcej można zwrócić uwagę na bardzo istotny fakt, jakim jest wpływ wojennych doświadczeń dzieci na ich psychikę i dorosłe życie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca oryginalna, ciekawy dobór lektur i ich charakterystyka.

Dziecko w sztuce. Przedstaw zagadnienie na podstawie literatury i wybranej dziedziny sztuki

Ocena:
19/20
Teza: Ukazywanie bohaterów dziecięcych w literaturze i sztuce służy najczęściej wyeksponowaniu zła dorosłych i wzbudzeniu silnych emocji u odbiorcy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w interesujący sposób przedstawia kreacje dzieci w sztuce, jako wyraz sprzeciwu wobec ich krzywdy. Trafnie dobrana, nietuzinkowa literatura. Bogata prezentacja PowerPoint.

Motyw dziecka w literaturze i sztukach plastycznych. Przedstaw różne sposoby jego ujęcia na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Dziecko podobnie jak dorosły człowiek ma swoje pragnienia i potrzeby. Artyści przedstawiając dziecięce kreacje pragną zwrócić uwagę na prawa najmłodszych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w ciekawy sposób na malarskich i literackich przykładach ukazuje problem dziecięcej indywidualności. Poprawna biografia i plan wypowiedzi.

Dziecko jako ofiara Holocaustu. Omów problem analizując wybrane przykłady literackie i filmowe

Ocena:
19/20
Teza: Literatura i sztuka stanowią świadectwo makabrycznych zbrodni hitlerowskich wobec dzieci. Śmierć czy ratunek od niej jednakowo wyznaczał tragizm niewinnych, młodych istnień ludzkich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca, mimo poważnego tematu, dojrzała. Bogata bibliografia pozwala szeroko przedstawić problem dzieci - ofiar Holocaustu. Na wyobraźnię działają zdjęcia dzieci z obozów koncentracyjnych.

Sposoby ukazywania kraju lat dziecinnych w polskiej literaturze XX wieku. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Kraj lat dziecinnych to mityczny zakątek świata, pełen spokoju i bezpieczeństwa, miejsce, do którego wraca się nie tylko wspomnieniami.

Ocena opisowa nauczyciela: Logiczna, dobrze zaplanowana prac, sprawny, literacki język, ciekawe, samodzielne sądy.

Dziecko jako bohater literacki. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: „Kiedy dziecko się rodzi i na świat przychodzi jest jak Bóg, co powietrzem nagle się zakrztusił i poczuł, że ma ciało, że w ciemnościach brodzi, że boi się człowiekiem być. I że być musi” - Ernest Bryll

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w literackie przykłady z różnych epok. Poprawny styl wypowiedzi oraz plan i bibliografia.

Na przykładzie wybranych utworów z różnych epok przedstaw obrazy dziecka w literaturze.

Ocena:
19/20
Teza: Dziecko jako przedmiot literatury, które w zależności od epoki, przedstawiane było w różnych ujęciach i z różnymi problemami.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w przykłady, przekrojowa i właściwie uargumentowana.

Przedstaw różne sposoby kreacji dziecka w literaturze i malarstwie

Ocena:
18/20
Teza: Dziecko stało się jednym z głównych motywów literackich i było wykorzystywane na przestrzeni wielu epok, a dziecięce kreacje zostały bardzo zróżnicowane.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, bogata literatura przedmiotowa. Docenić należy samodzielne myślenie.

Dziecko w świecie dorosłych. Omów, odwołując się do XIX-wiecznej literatury

Ocena:
18/20
Teza: Dziecko pojawiło się jako pełnoprawny bohater w epoce pozytywizmu. Twórcy pragnęli poprzez swoje utwory zwrócić uwagę czytelników na los krzywdzonych i zaniedbanych dzieci.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Teza uargumentowana za pomocą licznych pozytywistycznych utworów.

Kraj lat dzieciństwa i młodości w literaturze. Omów na wybranych przykładach.

Ocena:
18/20
Teza: W literaturze, nawet gdy mamy do czynienia z bohaterami już dojrzałymi, spora część opowieści o ich losach poświęcona jest młodości, która na ogół miała olbrzymi wpływ ich dorosłe życie.

Ocena opisowa nauczyciela: Bogate przykłady, dobrze omówione, chociaż pewne myśli powtarzają się. Praca świadczy o wrażliwości i pewnej liryczności autora.

Przedstaw różne sposoby kreowania bohatera dziecięcego w literaturzei malarstwie

Ocena:
17/20
Teza: Literatura i malarstwo ukazują zarówno dzieci szczęśliwe i beztroskie, jak i opuszczone i zaniedbane.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawie przeplata motywy dziecka ukazane w malarstwie i literaturze. Literatura podmiotowa skupia się głównie na epoce pozytywizmu.

Portrety rodziców i dzieci w utworach literackich różnych epok

Ocena:
17/20
Teza: Wzajemne stosunki między rodzicami i ich potomkami, cechują się na tyle rozbudowaną gamą tworzących je odczuć i emocji, że stały się częstym tematem utworów literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, logicznie uargumentowana teza.

Różne kreacje dziecka w literaturze i sztukach plastycznych. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
17/20
Teza: W literaturze i sztuce możemy spotykać się z wieloma porterami najmłodszych. Wśród nich na uwagę zasługują obrazy dziecka cierpiącego i zmuszonego do wejścia w rolę dorosłego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Na uwagę zasługuje kompozycja - przeplatanie obrazów literackich i malarskich.

Kreacje dziecka w literaturze i sztuce. Porównaj różne ujęcia na wybranych przykładach

Ocena:
17/20
Teza: Twórcy różnie postrzegają dzieci i dzieciństwo. Najczęściej spotykamy wizerunki dziecka tragicznego, beztroskiego oraz naiwnego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przekrojowa. Teza dobrze uargumentowana. Można poszerzyć o więcej przykładów ze sztuki.