Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw domu


Omów rolę domu rodzinnego w życiu bohaterów wybranych dzieł literackich

W swoim materialnym wymiarze dom rodzinny staje się pierwszą przestrzenią zakorzenienia, najważniejszą rzeczywistością niezbędną do prawidłowego rozwoju osobowości indywidualnej i społecznej młodego człowieka. Polski socjolog Zbigniew Tyszka rozróżnił dziesięć funkcji rodziny, z czego rzeczywistości wychowawczej dotyczą funkcje emocjonalno-ekspresyjna, socjalizacyjna, kulturalna oraz rekreacyjno-towarzyska. Owym funkcjom odpowiadają typy więzi rodzinnych. Jednak, aby między dzieckiem a rodzicami wystąpiła trwała i efektywna więź, musi wystąpić czynnik, o którym tak mówił Jan Paweł II: „Miłość rodzicielska od początku staje się duszą, a przez to i normą, która inspiruje i nadaje kierunek całej konkretnej działalności wychowawczej, ubogacając ją owocami miłości, takimi jak: czułość, stałość, usłużność, bezinteresowność i duch ofiary.” Literatura często odwołuje się do motywu rodzinnego domu, pokazując jaki wpływ wywiera on na jednostkę, zarówno w najmłodszych latach, jak i przez całe dorosłe życie. Niewątpliwie, we wszystkich poruszających ten problem utworach, podkreślana jest waga stosunków panujących w rodzinie i mich wpływu na samopoczucie jej członków.

W literaturze polskiej motyw domu pojawia się w literaturze renesansowej. Jan Kochanowski cenił sobie spokojne życie we dworku. Wystarczy wspomnieć, że po studiach w Krakowie, Królewcu i Padwie, jak i wielu podróżach po Europie, szczęście odnalazł w Czarnolesie – to tam założył rodzinę i stworzył swoje największe dzieła. W wielu utworach Kochanowskiego znajdziemy pochwałę życia szlachcica – ziemianina, choćby we fraszce „Na dom w Czarnolesie”. Utwór, mimo lekkiej formy, utrzymany został w poważnym tonie. Na początku poeta zwraca się do Boga. Choć utrzymanie domu w Czarnolesie jest efektem jego pracy, to szczęście jakiego tam doznaje zależy od Stwórcy, dlatego podmiot zwraca się do Niego z prośbą o dalsze błogosławieństwo. Poeta przeciwstawia wszelkie bogactwa świata, dostatnie domy, dwory, pałace swojej posiadłości, w której czuje się szczęśliwy:
„Inszy niechaj pałace marmorowe mają
I szczerym złotogłowem ściany obijają,
Ja, Panie, niechaj mieszkam w tym gnieździe ojczystym,”
Dom rodzinny nazwany zostaje tu „ojczystym gniazdem”. Z jednej strony zwrot ten świadczy o patriotyzmie autora, o jego przywiązaniu do własnego kraju, przeszłości i tradycji. Z drugiej odnosi się do symbolu gniazda, jako miejsca, które zakładają ptaki. Można odnieść wrażenie, że rola domu rodzinnego, oprócz zapewnienia bezpieczeństwa wpływa na wykształcenie i utrzymanie patriotyzmu. Dom, o którym wspomina Kochanowski wiąże się także z jego poczuciem tożsamości, jest wyrazem dobrego życia ziemskiego, w zgodzie z Bogiem, które, choć skromne, przypomina ziemski Eden.

W swojej noweli „Szkice węglem” Henryk Sienkiewicz przedstawił problemy z jakimi boryka się wieś po reformie uwłaszczeniowej z 1864 roku, która doprowadziła do zwolnienia ziemiaństwa z obowiązku zajmowania się sprawami chłopów, nieprzygotowanych do samodzielnego życia. Efekty takiego postępowania dotkliwie odczuwa rodzina Rzepów uwikłana w intrygę wymyśloną przez pisarza gminnego Zołzikiewicza i popartą przez wójta Buraka. Mieszkańcy wsi są niewykształceni, nie znają własnych praw, a większość z nich nie potrafi nawet czytać i dlatego łatwo padają ofiarą spisków osób trochę bardziej oświeconych. Problem ten zostaje naszkicowany, dzięki przedstawieniu ubogiej chłopskiej rodziny Rzepów. Ojciec rodziny Wawrzon Rzepa pod wpływem alkoholu podpisuje zgodę na pójście do wojska w zamian za syna wójta Buraka. Jego żona, Maria Rzepa, prosi o pomoc ławników zgromadzonych na sądzie gminnym, ale oni pozostają pod presją inicjatorów podstępu, wójta i pisarza gminnego, Zołzikiewcza. Ksiądz w takiej sytuacji może doradzić tylko modlitwę, uważając całe zajście za karę za pijaństwo Rzepy. Dziedzic Skorabiewski po uwłaszczeniu nie interesuje się już sprawami chłopów, natomiast u naczelnika Rzepową paraliżuje strach, tak że nie jest w stanie wydobyć z siebie głosu. W końcu udaje się do pisarza, który jednak tylko ją wykorzystuje, a następnie wydrwiwszy, wyrzuca za drzwi. Cała sytuacja kończy się tragicznie, ponieważ Rzepa w przypływie szału zabija żonę siekierą i podpala zabudowania dworskie. Niewrażliwość i egoizm otoczenia niszczą szczęśliwą dotąd rodzinę Rzepów. Wawrzon Rzepa załamuje się pod wpływem świadomości tego jaki los go czeka. Przestaje pracować i zaczyna pić. Jego wierna i kochająca żona, robi wszystko, żeby go ratować. Doświadcza przy tym wielu trudów i upokorzeń. Nie uzyskuje pomocy znikąd. Za jej poświęcenia spotyka ją największa możliwa kara. Zostaje zamordowana przez męża, którego tak bardzo kochała. Wawrzon Rzepa nie zrozumiał jej intencji i poświęcenia. Najsmutniejszą stroną opowiedzianej historii jest to, że ci, którzy przyczynili się do dramatu Rzepów, żyją spokojnie i szczęśliwie bez wyrzutów sumienia. Celem noweli była zmiana takiej sytuacji na wsi.

Przedstawię teraz relacje panujące w domu rodzinnym Baryków z „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego. Jadwiga i Seweryn Barykowie otaczają swoje jedyne dziecko – Cezarego – bezgraniczną miłością. Matka całkowicie poświęca się wychowaniu chłopca. Uległa, cicha, posłuszna mężowi, wypełnia obowiązki żony i matki, tak jak jej to wpojono w rodzinnym domu. Ojciec dba o wykształcenie syna, zatrudnia najlepsze nauczycielki i korepetytorów. Często sam pomaga Czarusiowi w nauce, co czyni lekcje dodatkowo atrakcyjnymi. Tę arkadię rodzinną burzy jednak wyjazd Seweryna Baryki na wojnę. Cezary, niegdyś posłuszne i grzeczne dziecko, teraz zaczyna sprawiać matce wiele kłopotów: włóczy się z kolegami, wszczyna kłótnie z nauczycielami, wraca do domu w środku nocy. Barykowa nie jest w stanie zapanować nad synem. Prosi, błaga, ale na niewiele się to zdaje. Cierpi z powodu nieposłuszeństwa Cezarego, jego lekceważącego stosunku do niej oraz niepokojących ją bolszewickich sympatii syna. Nie robi mu jednak wymówek, ale cierpliwie tłumaczy. Nie walczy z nim, tylko wytrwale, z uporem powtarza swe argumenty. Sama musi się o wszystko troszczyć, a nie jest do tego przyzwyczajona, ponieważ do tej pory o wszystkim decydował pan Seweryn. Nawet, kiedy Czarek śpi, ona czuwa. Patrzy na niego, wspominając z rozczuleniem, jak „Z roku na rok rósł jej rękach, w jej oczach, w jej objęciu. Każdy dzień jego zależał od niej, z niej się poczynał, na niej się kończył. Siły swe przelała, życie swe przesączyła po kropli w jego siły”. Cały wysiłek wkłada w walkę o przetrwanie. Zdobywa się na bohaterskie wyczyny, odwagę i przedsiębiorczość – wędruje nocami po wsiach w poszukiwaniu żywności, sama wypieka chleb, by nakarmić syna.

Od wyjazdu ojca Cezary oddala się od matki. Staje się impertynencki, drwiący, uszczypliwy, kłótliwy i napastliwy. Zdarza się, że wpada w gniew i strofuje ją, że nie potrafi zrozumieć najprostszych rzeczy. Po jakimś czasie, kiedy spostrzega jak matka bardzo się postarzała, zmienia swoje postępowanie i niepostrzeżenie zaczyna jej pomagać w codziennych zajęciach. „Począł w nocy czatować na jej bezsenność. Wstawał, okrywał ją, małą i chudą pod kołdrą (…) utulał, uspokajał, uciszał”. Niespodziewanie dla samych siebie „oboje jakoś przytulili się do siebie moralnie i wsparli ramionami ducha”. Po śmierci matki Cezary codziennie chodzi na jej grób i rozpamiętuje przeszłość. „Teraz dopiero wysunęły się na światło przewinienia względem niej, nieposłuszeństwa, grubiaństwa, chamskie opory, nędzne posługiwanie się tym bezcennym naczyniem ducha”. Choć za życia matki Cezary często się z nią nie zgadzał, jednak zachowuje ją w pamięci, czci, szanuje, kocha. Okazuje się, że mimo wszystko miała na niego wielki wpływ, myśli o niej w ważnych chwilach podejmowania życiowych decyzji.

Po stracie matki, Cezary nieoczekiwanie odnajduje ojca. Wcześniej jakby o nim zapomina. „Myśl o ojcu było to widmo przestarzałych zakazów, padół jakiś ciemny, z którego zionęło uczucie dziwnie bolesne, ściskające, a nade wszystko smutne, tęskne, lecz zarazem w niepojęty sposób własne i rodzone”. Podczas wspólnego powrotu do Polski Czarek zbliża się duchowo do ojca, jak swego czasu do matki. Ale Seweryn Baryka „to nie było jestestwo bierne i czujące jedynie jak matka. To był rycerz”. Syn żywi do ojca ogromny respekt i podziwia go, że potrafił tak wiele przejść i nie załamać się. Dzielą ich obu i jednocześnie łączą nie tylko odmienne poglądy polityczne, ale i więzy krwi. Cezary stara się wyzbyć jego władzy moralnej nad sobą, ale „ Musiał po tysiąc razy ulegać, ponieważ był synem, a stary ojciec może rozkazywać, zakazywać, wreszcie pospolicie kaprysić z tej prostej racji, iż jest ojcem i ma niepisaną władzę zakazywania spraw i uczuć najsłuszniejszych”. Cezary, chociaż nie chce jechać do kraju, którego nie zna, robi to dla ojca, który wymaga opieki. Pielęgnuje go z oddaniem. Niestety Seweryn Baryka umiera, a chłopiec zostaje na świecie sam. Ten przykład ukazuje jak ważny jest udział obojga rodziców w wychowaniu dzieci. W porównaniu z matriarchalną rodziną Dulskich omawianą wcześniej, Barykowie to rodzina patriarchalna. Panujące w niej relacje są bliskie wzorcowi relacji rodzinnych.

W „Granicy” Zofii Nałkowskiej widoczne są wpływy deterministów. Według nich człowiek i jego życie są zdeterminowane przez czynniki środowiskowe, historię, rodzinę, wychowanie, a jednostka ma realnie minimalny wpływ na swoje życie. Determinanty te wpływają również na widzenie moralności. Moralność człowieka jest w dużej mierze kształtowana przez środowisko, w którym przebywa. Bohater „Granicy” - Zenon Ziembiewicz był jedynym synem zubożałego szlachcica - Waleriana i Joanny z Niemierów. W dzieciństwie Zenon szanował swoich rodziców. Z czasem zaczął jednak zauważać, że tak naprawdę w rodzinnym domu pracowała tylko matka, ojciec w zasadzie nic nie robił poza uczestnictwem w ulubionych polowaniach oraz uwodzeniem na oczach żony kolejnych służących. Walerian Ziembiewicz to przedstawiciel starego pokolenia, z pietyzmem odnoszący się do posiadanego herbu szlacheckiego. Jest niewykształcony, stara się żyć „po pańsku”, choć w rzeczywistości pracuje dla Tczewskich. Zenon dostrzega skostnienie życia w Boleborzy, nieumiejętność zarządzania majątkiem przez ojca i jego ślepe przywiązanie do tradycji szlacheckiej. Z roku na rok coraz bardziej nienawidzi boleborzańskiego stylu życia. Gdy mieszkał z rodzicami miał mały, ograniczony świat, a gdy wyjeżdża uczyć się poszerza swoje horyzonty, autorytetem stają się dla niego nauczyciele, którzy przekazują mu wiedzę. Życie rodziców Zenona w całości opierało się na zakłamaniu. Sytuacja ta wzbudzała w bohaterze prawdziwą niechęć i obrzydzenie. Drażniła go nadmierna tolerancja matki, romanse ojca a przede wszystkim zacofanie i niewiedza całej rodziny. Dlatego marzył on i jednocześnie wierzył, w to, że nigdy nie powtórzy schematu z Boleborzy.

Niestety brak właściwego wychowania sprawia, że Zenon nie potrafi dostrzec swych nieprawidłowych czynów. Choć bardzo wstydził się rozwiązłego życia swojego ojca, jego licznych kochanek, dziewczyn z folwarku, które nocami zakradały się do gabinetu starego Ziembiewicza, to powielił ten schemat i sam uwiódł Justynę, a potem nie potrafił zakończyć romansu, choć był już zaręczony z Elżbietą. Potępiając swego ojca, sam nieświadomie zaczyna go naśladować. Dziwiła go uległość matki wobec zdrad ojca, lecz przecież swoje małżeństwo z Elżbietą także sprowadził do poziomu nieustannej wyrozumiałości ze strony żony, jej wsparcia i pomagania mu w rozwiązywaniu problemów z Justyną. To ona musiała wszystko załatwiać, to na jej barkach spoczywały rozmowy z przyszłymi pracodawcami Bogutówny. Nie chciał popełniać błędów swojego ojca, jednak zabrakło mu silnej woli. Zenon podświadomie czyni dokładnie odwrotnie to co zamierza, czyli idealnie wpasowuje się w boleborzański schemat. Historia Zenona Ziembiewicza w znakomity i wyjątkowy sposób ukazuje nam jak wielką rolę pełni w życiu okres dzieciństwa. Mimo iż bohater „Granicy” nie był złym człowiekiem, zakłamanie i obłuda jaka wypełniała jego rodzinny dom, stała się jego cząstką. Natomiast brak należytego wychowania, którego nie zapewnili mu rodzice spowodował, że nie potrafił on poradzić sobie w dorosłym życiu. Miał wytyczony cel, jednak nie uformowany charakter i bardzo słaba psychika spowodowały, że nie zdołał on kroczyć obraną drogą.

Rola domu rodzinnego w życiu każdego człowieka jest nie do przecenienia. To właśnie podczas pierwszych lat nabywamy odruchów, kształtuje się nasz światopogląd, system wartości i wyznawanych zasad moralnych, który często towarzyszy nam do końca życia. Autorzy podkreślają, szczególnie na przykładach negatywnych, jak bardzo trzeba zwracać uwagę na to, by nie wypaczyć młodego człowieka, by już na początku nie podciąć mu skrzydeł. Warunkiem szczęśliwego życia są pozytywne relacje w rodzinnym domu, zarówno w momencie dorastania dzieci, jak i na co dzień, przez całe życie. Jeśli w domu panują miłość i szacunek, a darzą się nim rodzice i wszyscy członkowie rodziny, można być spokojnym o samopoczucie i powodzenie wszystkich jej członków.

strona:    1    2    3    4    5  





Ojczyzna jako dom. Przedstaw na wybranych przykładach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Motyw domu jako ojczyzny możemy obserwować na przykładzie wielu epok, a jego realizacja zależy od intencji autora.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, temat zrealizowany przejrzyście. Dobra bibliografia i plan pracy.

Arkadyjskie ujęcia domu w literaturze polskiej. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze do motywu arkadii odwołują się pisarze i poeci, którzy z dystansu patrzą na swój młodzieńczy dom, na „kraj lat dziecinnych”.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpująco opisuje wizje idyllicznych domów. Poprawny język, przejrzysta treść.

Różne obrazy domu w literaturze polskiej. Zanalizuj wybrane przez siebie przykłady

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze polskiej dom to zazwyczaj ostoja tradycji, nieraz motyw domu bywa wykorzystany by ukazać wady domowników - reprezentantów określonej grupy społecznej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta. Bogata bibliografia, poprawny plan wypowiedzi.

Różne ujęcia motywu domu w literaturze i sztuce różnych epok. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Motyw domu w różnorodny sposób bywa wykorzystywany przez artystów rożnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata, wykorzystuje przykłady z literatury i sztuki. Obszerna bibliografia. Poprawny język.

Dom i rodzina jako motyw literacki. Omów różne sposoby jego ujęcia na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy literatury, świadomi, jak wielką rolę w egzystencji każdego odgrywa dom i rodzina, często sięgali po związane z nimi motywy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Poprawna bibliografia i ramowy plan pracy.

Jakie znaczenie ma dom i rodzina w życiu człowieka? Zaprezentuj funkcjonowanie tego motywu, odnosząc się do utworów różnych epok literackich

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy, analizując mechanizmy tworzące rodzinny dom, szeroko opisywali jego znaczenie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca konkretna, na temat, zawiera właściwą analizę poprawnie dobranych dzieł.

Literatura XX wieku o domu i rodzinie - serio i prześmiesznie. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Zarówno śmieszne, jak i poważne obrazy rodzinnego domu wiele mówią o świadomości i wartościach wyznawanych przez ich mieszkańców.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana płynnym językiem. Ciekawe przykłady, w pełni zrealizowany temat.

Dom i bezdomność w literaturze. Omów wpływ tych kategorii na losy bohaterów w wybranych utworach z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Wpływ motywu domu lub jego braku na życie i wybory literackich bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w różnorodny sposób mówi o domu i jego braku. Ciekawe przykłady literackie.

Porównanie ujęcia motywu domu rodzinnego w serialu telewizyjnym, filmie i literaturze

Ocena:
20/20
Teza: Dzieła literackie i filmowe dokumentują najważniejsze procesy i zmieniające się relacje jakie zachodzą w przestrzeni rodzinnego domu.

Ocena opisowa nauczyciela: Świetna praca oparta na bogatym materiale. Przemyślana i konsekwentna kompozycja.

Dom. Omów realizację tego motywu literackiego, odwołując się do utworów ukazujących różne jego ujęcie

Ocena:
20/20
Teza: Pojęcie domu w literaturze ma bardzo szerokie zastosowanie i występuje w postaci dosłownej, jak i symbolicznej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, ukazuje w jak różny sposób można postrzegać dom.

Motyw domu, z którego się odchodzi, do którego się powraca. Przedstaw różne obrazy domu i oceń jego wartości w życiu wybranych bohaterów

Ocena:
20/20
Teza: Literatura od wieków wykorzystuje motyw domu by ukazać jego wagę w życiu człowieka, a także ludzką wędrówkę przez życie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, oparta na ciekawej teorii, ukazująca wszechstronność wykorzystania motywu domu, przede wszystkim w sposób symboliczny.

Polski dom i polskie tradycje. Analizując przykłady z literatury, przedstaw sposób wykorzystania i funkcje tego motywu

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze polskiej odnajdziemy wiele wizerunków domów, w których jednym z najważniejszych zadań było przekazywanie narodowych tradycji

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dowodzi, że polskie tradycje przyczyniały się do zachowania tożsamości narodowej. Dobrze wybrane przykłady, wnikliwe podsumowanie.

Wpływ domu rodzinnego na kształtowanie osobowości człowieka. Omów na wybranych przykładach literackich i własnych doświadczeniach

Ocena:
19/20
Teza: Występująca w domu rodzinnym miłość jest warunkiem przekazania młodym ludziom określonego systemu wartości oraz tradycji kształtujących osobowość.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, w pełni zrealizowany temat i uargumentowana teza.

Symbolika domu w literaturze polskiej różnych epok. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Oprócz dosłownego znaczenia pojęcia dom często niesie ono ze sobą bogatsze, symboliczne treści.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca realizuje temat na dobrze dobranych przykładach. Dobry język wypowiedzi, czytelna konstrukcja.

Obraz domu rodzinnego w literaturze. Przedstaw, opierając się na wybranych przykładach z rożnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Relacje pomiędzy członkami domostw są często wykorzystywane do przedstawienia mentalności przedstawicieli danej epoki, a także ich sposobu postrzegania świata.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje na właściwie dobranych przykładach jak różnie może zostać wykorzystany motyw rodzinnego domu. Poprawny język, dobrze uargumentowana teza.

Motyw domu w literaturze i sztuce. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Artyści przedstawiali zarówno tradycyjne wyobrażenia domostw, jak też takie, które odbiegały od idealistycznych wyobrażeń.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna pokazuje jak zmieniał się dom na przestrzeni lat. Praca odwołuje się głównie do tradycji szlacheckiej. Poprawny język wypowiedzi. Bogata bibliografia.

Omów rolę domu rodzinnego w życiu bohaterów wybranych dzieł literackich

Ocena:
19/20
Teza: We wszystkich odwołujących się do motywu rodzinnego domu utworach podkreślana jest waga stosunków panujących w rodzinie i mich wpływu na samopoczucie jej członków.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat.

Czy dom i rodzina mogą stać się przewodnią ideą w życiu człowieka? Rozważ zagadnienie, odwołując się do wybranych lektur

Ocena:
19/20
Teza: Czy rzeczywiście dla każdego dom i rodzina to najważniejsze elementy w życiu?

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawna, przemyślana prezentacja.

Samotność i bezdomność w literaturze polskiej. Omów problem, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
17/20
Teza: Często terminy samotności i bezdomności łączą się ze sobą, są tożsame. Ludzie, którzy nie mają swojego miejsca zamieszkania lub nie mogą się odnaleźć w swoim świecie, czują się samotni.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Teza została w pełni uargumentowana.