Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw dobra i zła


Różne pojęcia motywu zła w literaturze, filmie i sztuce. Omów zagadnienie odwołując się do wybranych przykładów.

Witam, Szanowna Komisjo, pozwolą Państwo, że rozpocznę moją prezentację od przypomnienia tematu. Otóż brzmi on następująco: Różne pojęcia motywu zła w literaturze, sztuce i filmie.
Zagadnienie zła od wieków jest wyzwaniem dla myślicieli, naukowców. Są rożne teorie dotyczące zła i jego genezy. Są także różne koncepcje przedstawienia tego motywu w literaturze i sztuc,

„Dziwny jest ten świat,
gdzie jeszcze wciąż
mieści się wiele zła…1”
- śpiewał Czesław Niemen. Myślę, że słowa te są nadal aktualne. Dziwny jest ten świat skoro pozwala na obecność tylu przejawów zła. Od zarania ludzkości zadawano pytanie: skąd się bierze zło? Tadeusz Różewicz napisał:

jak to skąd
z człowieka
zawsze z człowieka
i tylko z człowieka2
Ten wiersz sprowokował Czesława Miłosza, do odpowiedzi Różewiczowi przyznając mu - co prawda ironicznie - rację, że zło bierze się z człowieka, ale zaznacza......że dobro też.
rzeczywiście panie Tadeuszu
zło (i dobro) bierze się z człowieka3
Można przywołać definicję zła według św. Tomasza. Zgodnie z nią zło to brak jakiegoś dobra, które w danym bycie powinno się znajdować. Jest to pewien niedostatek a nie całkowita jego nieobecność. Jednak:
„W jaki sposób zło wyrasta i rozwija się na zdrowym podłożu dobra, stanowi poniekąd tajemnicę. Tajemnicą jest również owo dobro, którego zło nie potrafiło zniszczyć, które się krzewi niejako wbrew złu, i to na tej samej glebie.4”
Można powiedzieć, że kluczem do rozumienia całych dziejów ludzkości jest ewangeliczna przypowieść o pszenicy i kąkolu5. W tym wypadku pszenica symbolizuje dobro, kąkol zaś zło. Praktycznie zawsze pszenica rośnie wraz z kąkolem, czyli dobro koegzystuje ze złem. One istnieją obok siebie, rosną nawet na tym samym podłożu natury ludzkiej, która zachowała swoją zdolność do dobra, pomimo grzechu pierworodnego. W takim razie skąd wzięły się ideologie zła? Aby odpowiedzieć na to pytanie trzeba zrekonstruować filozofię zła, a to wykracza już poza same ideologie.
Ja jednak sam nie będę próbował ujednolić definicji zła, bo żaden ze mnie filozof, ale postaram się przedstawić jego różne ujęcia w literaturze i sztuce, a jest ich wiele, bo zło to temat częsty i atrakcyjniejszy dla twórców (dla odbiorców chyba także) niż dobro.
Artyści ukazywali go na różne sposoby. Chciałbym zaprezentować jego trzy oblicza:
1.Personifikacja zła w postaci diabła;
2. Totalitaryzm – narzędzie zła: krzywdy wyrządzone ludziom przez ludzi w czasie XX wieku;
3. Zło jako sztuka, piękno.
Od średniowiecza pojawiła się myśl, że zło to byt osobowy – nadnaturalny, skażony – demon. Potoczna świadomość człowieka średniowiecza w dużym stopniu nasycona była wyobrażeniami o istnieniu i działaniu istot demonicznych. Z kolei okres nowożytny wyeliminował owe siły, a wręcz doprowadził do zupełnej negacji. Gdzieś pomiędzy tymi epokami i zmianami zrodziła się historia, legenda dra Fausta. Został przedstawiony w późniejszym dramacie Goethego jako jednostka zmuszona zmierzyć się ze złem.
Owo zło zostało spersonifikowane do postaci diabła: Mefistofelesa (etymologia jego imienia: mefiz – niszczyciel, tofel – kłamca). Jest on więc postacią demoniczną, której celem jest dokonywanie zniszczenia oraz posługiwanie się kłamstwem. Inaczej określany jako Książę piekieł, tudzież upadły anioł
Dla Goethego zło jest jednopostaciowe: Mefisto, ale jego działanie objawia się w dwóch sferach; Pierwsza z nich to siła negacji, śmierci i zwątpienia(diabeł odziany w czarny strój), druga zaś to przeciwnie, jest oderwaniem człowieka od rzeczywistości, wprowadzenie go do krainy fantazji, kłamstwa i iluzji ( odziany na czerwono – modniś). Wystarczy, by człowiek uległ jednemu działaniu, a jego życie zamieni się w …piekło.
Na pytanie Fausta kim jest, odpowie:
Siła ta, Co dobro czyni, pragnąc zła. Jam część jej.6
A więc kim miałby być Mefistofeles, tym który usiłuje czynić zło, a w efekcie jego działania sprowadzą dobro? Otóż człowiek w zetknięciu ze złem, mocą wolnej woli może dokonać właściwego wyboru i opowiedzieć się za dobrem, odstąpić od zła. Na tym polega tajemnica ludzkiej wolności.. W zetknięciu ze złem człowiek pozostaje wolny. Od niego zależy jaką podejmie decyzję. Na czym więc polega owa siła zła reprezentowana przez Mefistofelesa?
Sam wyjaśni to w następujący sposób:
Jestem duchem co zawsze przeczy I nie bez słusznej zasady; Bo wszystkie powstałe rzeczy Warte są tylko zagłady; Przeto by lepiej się działo, Żeby nic nie powstawało. Tak więc to, co wy na świecie Grzechem, zbrodnią, plagą zgubą Krótko mówiąc – złem zowiecie, Jest mym żywiołem i chlubą.7
W dramacie otrzymujemy wytłumaczenie, dlaczego w ogóle Pan dopuszcza, by na człowieka oddziałowy wały siły zła:
PAN
Człowiek za bardzo skłonny odpoczywać, Gnuśność w nim łatwo cny popęd ucisza Dlatego rad mu daję towarzysza, Który go drażniąc zmusza oddziaływać.8
I tak główny bohater – naukowiec dąży do pełni poznania, do wiedzy i potęgi, zawiera pakt z diabłem, na mocy którego ma oddać duszę w zamian za cały zestaw szatańskich usług.
Jego moc rozciąga się w sferze tego, co przemijające, chwilowe, niestałe, zmysłowe.
Goethe w swej poetyckiej wizji zła przedstawia go pod postacią Mefistofelesa. Jednak przy bliższym studium jego natury, szybko się przekonujemy, że odnajdziemy dwa oblicza zła. Już owa zmiana ubioru o tym świadczy. Zresztą sam Faust wskazuje na konfrontację z dwoma wymiarami zła. Po pierwsze dąży do poznania sfery ducha, Ale aby tego dokonać musi pokonać, to co jest negacją duszy czyli to co zmysłowe, fizyczne. Zawarcie układu z Mefistem przez doktora dotyczy kwestii przezwyciężenia tego co zmysłowe. Uczony musi przejść próbę aktywnego włączenia się w sferę tego, co zewnętrzne. Poza tym człowiek dążący do całkowitego poznania musi walczyć także z wewnętrznym oporem. To nic innego jak walka ze złem.
Spotkanie Fausta ze złem, pod postacią Mefistofelesa jest główną osią dramatu Goethego. W tym spotkaniu wyraża się podstawowy wymiar rozgrywającego się na poszczególnych płaszczyznach zmagania człowieka z siłami zła.
Postacią diabła inspirowało się wielu twórców, nie tylko w literaturze, ale także w filmie.
Pakt z „Księciem piekieł” stał się osią akcji w filmie Adwokat diabła w reżyserii Talyora Hackforda. Milton (Al. Pacino) młodemu adwokatowi oferuje wszystko, co najlepsze: dobrze płatna posadę, sukcesy, bogactwo. Dopiero po jakimś czasie główny bohater zorientuje się, że służy Szatanowi. Twórcy filmu ukazali kolejną kreację wcielenia zła, bardzo podobną do koncepcji Goethego. Szatan = zło włada sferą ziemską, zmysłową, ale to i tak człowiek dokonuje wyborów. Posłuchajmy pewnego fragmentu:
Szatan podkreśla, że człowiek nie jest marionetką, bo posiada wolną wolę wyboru.
Oczywiście, że Diabeł jest zły, gdyż jest projekcją brutalnej strony człowieczeństwa, nieokiełznanej przez statyczną siłę rozwagi. Diabeł musi być „zły", gdyż jest „zezłoszczony" dokonaniem dychotomizacji jednej istoty na część „złą" i„dobrą". Część „zła" ma posiadać mniej wartościowe przymioty niż część „dobra". Najgorsze jednak, że on — dynamiczny twórca — nazwany został „częścią złą", podczas gdy równie dobrze można było sacrum nazwać „częścią złą" — jako marazm isłabość Człowieka. Jakże znamienity jest fragment jego wypowiedzi, w której podkreśla, że


Diabeł pokaże, że jest lepszy, sprawniejszy iże nie tak łatwo go pokonać izniszczyć. Cóż ztego, że jego nieposkromiony dynamizm pozbawiony oparcia wstatycznej roztropności powodować będzie cierpienia Człowieka? Jego to nie obchodzi, bo on nie zamierza zniknąć wniebycie. Diabeł jest bardzo zły iniebezpieczny, ale to nie on zaczynał tę wojnę. On jedynie nie zgadzał się na podporządkowanie względem sacrum. Postanowił przestać być niewolnikiem. Co więcej pokazał, że „zło" jest lepsze od „dobra". Diabeł pokazał, że Bóg nie może kochać Człowieka, gdyż stara się pozbawić go części jego tożsamości. „Zło" ukaże Człowiekowi, że jest uprawnione by nazywać się „ojcem" istoty człowieczej, bo jest jego opiekunem i jak się nazywa ostatnim humanistą.
Podsumowując: Często motyw zła przedstawiano w postaci diabła, który był ucieleśnieniem wygód i przyjemności, one to z kolei powodowały, że człowiek dokonywał wyborów. Raz złych, innym razem dobrych, ale zawsze on był odpowiedzialny za swoja decyzje, diabeł nie miał mocy „zmuszania”, ale tylko atrakcyjna ofertę;-)
Przytoczę jeszcze raz cytat z filmu:
Czy ktoś przy zdrowych zmysłach mógłby zaprzeczyć, że wiek XX należał całkowicie do mnie? Całkowicie… całkowicie… Do mnie. Osiągnąłem szczyt, to moja chwila.
Szatan próbuje przypisać sobie dramat czasów wojny, ale przekornie Aleksander Wat w pisze, że
[…] w dzisiejszych czasach nawet diabeł ma problemy ze znalezieniem pracy. Dlaczego? Bo zło stało się domeną człowieka. W wieku XX człowiekowi przestało wystarczać obrazowanie zła, odtwarzanie. Przejął całą inicjatywę, zaczął je stwarzać z coraz większą mocą. Nie ma już zwalania odpowiedzialności . Zło jest nasze. Człowiek doświadcza zła, które sam sobie wyrządza. Przeraża coraz bardziej siebie samego.
Tak więc kolejnym obliczem zła był totalitaryzm. Jak napisała Nałkowska „Ludzie ludziom zgotowali ten los” – i choć można by się było w zbrodniach tamtego czasu doszukiwać diabelskiej inicjatywy, nikt nie śmie tego czynić. Rozpad wartości moralnych, nieludzkie wręcz okrucieństwo w czasie wojny ukazała autorka w Medalionach.
W opowiadaniu Przy torze kolejowym jest napisane, że kobieta, której udało się uciec z transportu, stała się niczym widowisko dla mieszkańców.
[…] Gdy znalazł ją, była sama. Ale powoli zjawiali się ludzie w tym pustkowiu.[…]Co chwila tworzył się niewielki wianuszek ludzi, którzy stojąc oglądali się niespokojnie i szybko odchodzili. […]Leżała pośród ludzi, ale nie liczyła na pomoc.
W końcu policjanci ją zabili, jak tego psa. 9
W tym fragmencie został opisany tragiczny los jednostki, jednak w końcowym opowiadaniu Dorośli i dzieci w Oświęcimiu pisze: Utylizowanie spalonych kości na nawóz, tłuszczu na mydło, skóry na wyroby skórzane, włosów na materace – to był tylko produkt uboczny tego olbrzymiego przedsiębiorstwa państwowego, przynoszącego w ciągu lat nieobliczalne dochody. Ta stała dywidenda płynęła z ludzkiej męczarni i ludzkiego przerażenia, a także z ludzkiego upodlenia i zbrodni, i stanowiła istotną ekonomiczną rację całej imprezy obozów.10
[…]Zastrzyki, ściąganie krwi dla żołnierzy – i dopiero wieszali albo brali na rozstrzał.[…] Więźniowie sami musieli rano wynosić trupy z pakamery. Miały ręce i nogi związane, wyjedzone wnętrzności. Niektórym jeszcze biło serce.[…] Strasznie mnie bili, żebym powiedziała[…]bili mnie gumowa pałka. Jak zasłoniłam twarz rekami, to mi pałka wybyli palce.
To tylko niektóre opisy namacalnego zła. Nałkowska ukazała w ten sposób, to co filozofia Nietschego mogła zrobić z człowiekiem, jak stłamsiła naturalny odruch dobra. To tylko fragmenty ukazujące przekraczania granicy tego, co ludzkie. Kilkanaście stron o zabijaniu nadziei, miłości. Autorce brakowało słów krytyki, podsumowań, ono po prostu zrelacjonowała zaistniałe fakty, do których komentarz był zbędny.

Zło zawsze było kuszące i atrakcyjne wtedy, gdy pojawiało się w kostiumie sztuki i literatury, dokonywało się w wyobraźni artysty. Zło istniejące na gruncie twórczości artystycznej było zwykle złem „namiętnym” i zarazem „oswojonym” – nie niosącym groźby rzeczywistego i nikczemnego zła jako formy zagrożenia. Co więcej sztuka zdawała się chronić przed złem tym skuteczniej, im bardziej mu się oddawała. Czy zatem możemy powiedzieć, że w kulturze współczesnej okrucieństwo, śmierć i cierpienie cieszą się szczególną admiracją? Czy mamy do czynienia z estetyzacją zła?
Niewątpliwie kilku twórców tak uważało i zło potraktowało jako piękno..Fascynacja zbrodnią to kolejny sposób jej postrzegania. Opisywanie zbrodni w całkowitym oderwaniu od osądu moralnego, traktowanie jej po prostu jako sztuki zaczęło się od markiza de Sade’a. To od jego nazwiska powstało słowo sadyzm, co wystarczająco oddaje klimat tych dzieł. W czasach modernizmu widziano w złu – piękno, dziwne i zdeformowane co prawda, ale fascynujące. Ich zdaniem są ludzie, którzy osiągają szczęście w zbrodni. Oscar Wilde uważał, ze sztuka musi być niemoralna – bo tylko wówczas jest piękna i wartościowa. Jean Genet w Dzienniku złodzieja opisuje swoje przestępcze przeżycia i niczym moderniści przedstawia występek jako piękno. Pisarz – złoczyńca idealny – zapytany w wywiadzie o to, czy ma obsesyjną ideę mordu, odpowiada twierdząco. Dodaje jednak, ze jest to idea mordu bez ofiary. Genet pragnie opowiadać się za buntem przeciw wszystkiemu, nie będąc zwolennikiem czegokolwiek. Pisze:
Chciałbym, aby świat się nie zmienił, ażebym mógł pozwolić sobie na bycie przeciw światu.
W 1948 roku za próbę zabójstwa, liczne kradzieże i gwałty Genet zostaje skazany na dożywocie. Jednak świat nauki i kultury dostrzega jego geniusz pisarski. Grupa intelektualistów z Sartrem na czele, występuje z petycją do prezydenta i doprowadza do ułaskawienia. Tak oto „URODZONY MORDERCA” zostaje zaakceptowany przez społeczeństwo.
Można powiedzieć, że Genet to ciekawy przypadek człowieka, który swoją niską biografię przekształcił w wysoką literaturę. Nie ma w literaturze bardziej niekonwencjonalnego przykładu oddania się Złu, poświęcenia dla niego życia i podążania za nim, rozumianego jako rodzaj powinności.
Czasem więc kradliśmy, włamanie pozwalało nam odetchnąć czystym powietrzem, wynurzyć się na chwilę z głębiny. Każdą nocną eskapadę poprzedzał wieczór pełen napięcia. Zdenerwowanie, strach, czasem prawdziwa trwoga pozwalały osiągnąć stan bliski religijnemu uniesieniu11
Genet marzy o morderstwie i miłuje zabójców. Prawie każdy z jego niebezpiecznych kochanków, których darzy zbrodniczą, zdradliwą miłością, kiedyś zabił lub zabije w przyszłości. Nic nie równa się z zabójstwem, bo tylko one może wprowadzić do ostatecznego królestwa Zła.
Jednak autor dziennika złodzieja wpadł w pułapkę. Otóż Zło nie przeraża go, nie fascynuje i nie pociąga swą podłością, zaczyna czynić je nie dlatego, że go pragnie, ale dlatego, że łączy się ono z poczuciem realizacji, daje korzyści - głównie wewnętrzne poczucie spełnienia. Tym samym Zło nie jest już Złem, ale Dobrem.
Ukazanie zbrodni jako piękna, fascynacji i uniesienia odnajdziemy także w filmie Olivera Parkera Dorian Grey nakręconego na podstawie powieści Oscara Wilde’a Portret Doriana GREY’A.
Główny bohater podpuszczany przez swojego „mentora” – przyjaciela Henry’ego zaczyna doświadczać różnych form zła i najgorsze, że zaczyna mu się to podobać. Nawet śmierć przyjaciela – kochanka, utalentowanego malarza jest dla niego także swoistym aktem „zniszczenia”.
Niewątpliwie współczesna kultura masowa pełna jest przemocy i krwi. Epatowanie estetyką zła jest skuteczną strategią pozwalającą artyście zwrócić na siebie uwagę znudzonych odbiorców. W filmach roi się od zła ukazanego, ot po prostu, bez jakichkolwiek głębszych powodów. Wielu artystów uważa dzisiaj, że drastyczność komunikatu estetycznego jest środkiem( a nie celem w samym sobie) mającym zwrócić uwagę adresata na sprawy ważne. Dobrym przykładem może być „niezrozumienie” z jakim spotkał się jakiś czas temu Obóz koncentracyjny Zbigniewa Libery. Artysta zbudował z klocków Lego miniaturę obozu koncentracyjnego. Przesłaniem artysty było ostrzeżenie przed zbytnią banalizacją zła, jaką odnajdujemy w mass mediach. Oczywiście jego praca została odczytana z wielkim oburzeniem i całkowicie odwrotnie.
Zastanawiając się nad sztuką, można dojść do wniosku, że aspekt piękna nie jest jej celem. Tołstoj uważał, że sztuka ma dążyć do estetycznej realizacji etycznego dążenia. Sztuka ma obowiązek czynienia dobra, przez to często przedstawia …zło.
Wybrałem dwa obrazy, które realizują powyższe założenia. Pierwszy obraz jest autorstwa Hieronima Boscha. Namalował on kilka tryptyków, z których najsłynniejszy to Ogród ziemskich rozkoszy, przedstawiający raj z Adamem i Ewą wśród fantastycznych zwierząt na lewym panelu, rozkosze ziemskie w części środkowej i piekło z różnorodnymi narzędziami tortur dla grzeszników na panelu prawym. Bosch w swym dziele łączy świat snu i halucynacji, podszyty niesamowitością. Obraz ten przez swój realizm przedstawia z niezwykłą dokładnością słabość człowieka, jego grzeszność i winy. Wieloznacznymi symbolami obrazowo wyraża jego zepsucie i namiętności.
Środkowa część tryptyku ukazuje rozkosze ziemskie i zgubne skłonności człowieka. Wyraźnie widać na przykład ludzi oddających się erotycznym zabawom.
Bosch biegle posługiwał się symboliką, toteż obraz jest nią mocno przepełniony. Przykładowo nienaturalnie duże owoce: czereśnie, jeżyny, truskawki, symbolizują przemijalność cielesnych rozkoszy: są słodkie, ale szybko gniją; mężczyzna w stawie obejmuje sowę - symbol zła. Wszystko utrzymane jest w bogatej, jaskrawej kolorystyce, odpowiadającej powierzchowności miłosnych igraszek. Jednak dopiero dwa skrzydła tryptyku rzucają prawdziwe światło na część centralną.
Na prawym panelu przedstawione zostało natomiast miejsce kary za nieposłuszeństwo Bogu i jego demoniczni mieszkańcy: królik niosący ludzkie ciało, para uszu ćwiartująca ogromnym nożem wszystko wokół siebie, wreszcie człowiek-drzewo, symbolizujący próżność podobnie jak owoce w centralnej części tryptyku.
Trudno o dosadniejszą przestrogę przed grzesznością i rozwiązłością, tym szaleństwem zmysłów, które jest zaprzeczeniem pierwotnej, boskiej idei płodności i uporządkowania. Na dalszym planie panelu widoczna jest grupa zbawionych idących w stronę świetlistego korytarza (jak w dzisiejszych wyobrażeniach - podążają w stronę światła, prowadzone przez anioły). Zaskakuje jednak ich niewielka liczba.
Kolejnym twórcą, który hołdował etycznej misji malarstwa był George Grosz. Przekonany o okropieństwie wojny postanowił w sposób dosadny przedstawić zło wynikające krzewienia idei nazizmu nazywając obraz przewrotnie Podpory społeczeństwa .Otóż najważniejsi przedstawiciele państwa zostali ukazani w sposób drastycznie zepsuty: pijani, budzący odrazę. Na pierwszym planie trzech mężczyzn – prawdopodobnie polityka, dziennikarza i zwolennika nacjonalizmu ze swastyka na krawacie. O ich upodleniu świadczy ukazanie ich głów – na jednej znajduje się nocnik, druga, która jest pusta, przypomina poplątane i przepalone przewody elektryczne, a polityk ma ją wypełnioną łajnem. Zło, którym kierowali się spowodowało ich wewnętrzne zgnicie. Ich obraz to symbol Trójcy Świętej czasów wojny. Na drugim planie widzimy kolejną „ostoję ludzkości” czyli księdza, który w sposób rubaszny, jakże wesoły, wyciąga ręce w kierunku ognia, pożaru, siejącego pewnie ból, płacz i zniszczenie. W tle oczywiście żołnierze niemieccy, którzy krzewią zło mordując ludzi. Ich szable ociekają krwią. Krew jest obecna także na palmie dziennikarza. Jest przecież symbolem śmierci. Tonacja obrazu ciemna, mroczna przemawia do człowieka, który może nawet nie doświadczył okrucieństwa wojny. Autor sugestywnie odtworzył, co filozofia zła potrafiła zrobić ze społeczeństwem, ludźmi, ogólnym dotychczasowym ładem. Jego obraz jest z pewnością krzykiem rozsądku.
Podsumowanie
Temat zła jest bardzo częsty i wieloaspektowy. Nie można w tak krótkim czasie przedstawić chociaż większej części jego wymiarów. Źródła prymarne, wykorzystane w dowodzeniu mojej tezy, niezbicie wykazują,
że motyw zła ukazywany został w różnych postaciach, ale autorzy zazwyczaj przekonywali nas o tym, że człowiek jest wolny i to on decyduje o swoim wyborze i tylko On jest odpowiedzialny za wszelkie krzywdy. Najsmutniejsze jest to, że mamy pełną świadomość własnych czynów, a w sumie największym przejawem zła jest ich brak – bo uważam, że notorycznym symptomem podłości jest obojętność i swego rodzaju codzienność, normalność w akceptowaniu krzywd. Nie będę moralizował. Najważniejsze, że za złem zawsze idzie dobra cień. Niech podsumowaniem mojej wypowiedzi będzie piosenka w wykonaniu Grzegorza Markowskiego.

strona:    1    2    3    4    5    6    7    8  





Człowiek walczący ze złem. Omów na podstawie wybranych postaci literackich

Ocena:
20/20
Teza: Trudno mówić o jednym obliczu zła, dlatego w literaturze motyw zła i walki z nim jest tak szeroko wykorzystany.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, argumenty właściwie dobrana. Logiczne określenie problemu i wnioski. Bogata bibliografia.

Przyczyny i konsekwencje przyjmowania przez człowieka różnych postaw wobec zła. Omów temat, odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze przedstawione zostały różnorodne motywacje ludzi w zetknięciu ze złem i konsekwencje dokonanych wyborów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca obszernie i szczegółowo analizuje pracę. Poprawny konspekt i bibliografia.

Motyw zła w literaturze. Omów działanie tego motywu

Ocena:
20/20
Teza: Zło to przeciwieństwo dobra, coś niepożądanego, co nie powinno istnieć, a niezmiennie towarzyszy człowiekowi od zarania dziejów ludzkości.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różnorodność wizerunków zła. Na uwagę zasługuje bogata bibliografia i poprawnie skonstruowany konspekt. Cieszy logika wywodu.

Bohater negatywny w literaturze. Scharakteryzuj wybrane postacie i określ ich rolę w kilku utworach z różnych epok.

Ocena:
20/20
Teza: Bohater negatywny wzbogaca treść utworu, czyni go ciekawszym i wykorzystując zasadę kontrastu wzmacnia jego przekaz.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w sprawny i horyzontalny sposób ukazuje problem bohatera negatywnego. Poprawny język i styl wypowiedzi.

Analizując wybrane utwory literackie, omów funkcje śmierci i zła w baśniach, bajkach i mitach

Ocena:
20/20
Teza: Zło i śmierć podstawowymi elementami baśniowego, bajkowego i mitycznego świata.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Ciekawe przykłady literatury podmiotowej, przemyślana kompozycja.

Walka dobra ze złem jako temat dzieł literackich. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Literatura często odwołuje się do motywu walki dobra ze złem.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świetnie realizuje temat, pokazując wieloaspektowość walki dobra i zła.

Ludzie godni i nikczemni w literaturze. Scharakteryzuj postawy, odwołując się do wybranych przykładów z literatury

Ocena:
20/20
Teza: Mimo iż większość czytelników pragnie w życiu postępować tak jak godni bohaterowie, często intrygują i przyciągają ich złe postacie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera ciekawe wnioski. Poprawny styl i sposób prowadzenia argumentacji.

Przyczyny zła na świecie. Przeanalizuj refleksje twórców literatury rozstrzygających jeden z najważniejszych problemów ludzkości

Ocena:
20/20
Teza: Trudno mówić o jednym obliczu zła, dlatego w literaturze motyw przyczyn zła na świecie jest tak szeroko wykorzystany.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, wykorzystuje kilka ważnych lektur. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Człowiek zdeterminowany przez zło. Zanalizuj problem, charakteryzując wybrane postacie literackie z utworów o tematyce związanej z II wojną światową

Ocena:
20/20
Teza: Podczas wojny wszechobecne cierpienie, śmierć, pragnienie przeżycia za wszelką cenę determinowały przede wszystkim katów, ale nieraz i ofiary, które zatracały ludzkie odruchy, stając się podobnymi do zwierząt.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, pokazuje jak w różny sposób wszechobecne podczas wojny zło może wpływać na człowieka.

Bohater walczący ze złem. Przedstaw na przykładzie wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Bohaterowie, którzy nie poddali się w walce ze złem.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Konkretne przykłady postaci walczących ze złem.

Czarny charakter. Bohater negatywny w dziełach literackich różnych epok. Na wybranych przykładach omów funkcje bohatera negatywnego.

Ocena:
20/20
Teza: Funkcje bohatera negatywnego – dydaktyzm, kontrast, prowokacja do refleksji nad systemem wartości.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w zupełności wyczerpuje temat i realizuje zapisana tezę.

Od Makbeta do Zbrodni i kary. Literackie odbicie mrocznej strony duszy człowieka

Ocena:
20/20
Teza: Kiedy człowiek ulega mrocznej stronie swej duszy, zawsze prowadzi to do jego tragedii.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta, dobrze skomponowana, widać, że została uprzednio przemyślana.

Zło jest wynikiem opętania duszy przez namiętność. Potwierdź lub zaneguj prawdziwość niniejszego stwierdzenia, prezentując bohaterów czyniących zło

Ocena:
20/20
Teza: Kiedy dusza człowieka zostaje opętana przez namiętność, zawsze prowadzi to do jego jego klęski.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świadczy o kompetencjach piszącego. Konsekwentnie zrealizowany temat.

Różne pojęcia motywu zła w literaturze, filmie i sztuce. Omów zagadnienie odwołując się do wybranych przykładów.

Ocena:
20/20
Teza: Artyści ukazują zło na wiele sposobów, ale zazwyczaj w opozycji do dobra, przypominając o wolnej woli człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różne oblicza zła w literaturze, sztuce i filmie. Przedstawia zło jako motyw diabła, jako kreację, sztukę (podnieta) oraz jako narzędzie totalitaryzmu. Bogata prezentacja multimedialna.

Motyw kuszenia w literaturze i sztuce. Przedstaw na przykładzie wybranych dzieł

Ocena:
20/20
Teza: Różnorodne realizacje motywu kuszenia w literaturze oraz sztuce.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat.

Dlaczego źli? Przedstaw wybrane kreacje literackie bohaterów, którzy krzywdzą innych.

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie kreacji bohaterów literackich, którzy krzywdzą innych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca obszerna, bogata w literackie przykłady.

Walka dobra ze złem. Omów na wybranych przykładach literackich i filmowych

Ocena:
20/20
Teza: Trudny wybór między dobrem a złem w utworach literackich i filmowych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat.

Walka dobra ze złem w literaturze i filmie

Ocena:
20/20
Teza: Motyw walki dobra ze złem jest przedstawiany w tekstach kultury w niezwykle różnorodny sposób.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, wyczerpująca temat. Odwołuje się zarówno do przykładów literackich, jak i filmowych.

Przedstaw różne ujęcia motywu światła i ciemności. Odwołaj się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Symbolika światła i ciemności opiera się na dychotomii dobro – zło.

Ocena opisowa nauczyciela: Wnikliwa analiza występowania w literaturze motywu ciemności i światłości.

Motyw zła w literaturze. Omów na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Trudno mówić o jednym obliczu zła, dlatego w literaturze motyw zła i walki z nim jest tak szeroko wykorzystany.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w wieloaspektowy sposób ukazuje wykorzystywany w literaturze motyw zła.

Zmaganie dobra ze złem. Przedstaw zagadnienie, odwołując się do literatury romantycznej

Ocena:
20/20
Teza: W obserwacji zmagań dobra i zła ważną role odegrała literatura romantyczna, ukazując różne ich aspekty.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat.

Problem narkomanii. Zaprezentuj zagadnienie, odwołując się do wybranych dzieł literackich i filmowych

Ocena:
20/20
Teza: W jaki sposób bohaterowie literaccy i filmowi radzą sobie z nałogiem?

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa i pouczająca prezentacja oparta na poprawnie dobranych tekstach kultury.

Różne przyczyny i konsekwencje wyboru zła przez bohaterów literackich. Przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Literatura nie unika przedstawiania postaci negatywnych i wyborów przez nich dokonywanych.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawny styl wypowiedzi, dobrze dodane lektury. Logiczna konstrukcja pracy.

Różne wcielenia diabła w literaturze

Ocena:
19/20
Teza: Postać diabła była i jest natchnieniem dla rzeszy pisarzy, którzy przedstawiają go w swych utworach w różnoraki sposób.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera wszelkie niezbędne informacje, pokazuje różnorodność szatańskich postaci w różnych epokach

Scharakteryzuj różne postawy człowieka w obliczu nieszczęścia. Odwołaj się do wybranych utworów

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze często możemy odnaleźć jednostkowe reakcje człowieka na nieszczęście.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna - ciekawe i niejednorodne przykłady odbierania przez człowieka nieszczęścia.

Zdolność odróżniania dobra od zła dana ludziom to ich przekleństwo? Skomentuj decyzje wybranych bohaterów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Właściwa zdolność odróżniania dobra od zła jest błogosławieństwem.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni poprawna.Ciekawe postawienie problemu i wnioski.