Symbolika i baśniowość w poezji Bolesława Leśmiana.
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Symbole


Symbolika i baśniowość w poezji Bolesława Leśmiana.

Symbolika i baśniowość w poezji Bolesława Leśmiana.
Omów temat na następujących utworach: Dziewczyna, Dusiołek, Kopciuszek, Śnigrobek.

Symbolika i baśniowość w poezji Bolesława Leśmiana stanowiła nieodłączny element. Poeta wielokrotnie posługiwał się nimi w celu przedstawienia swych poglądów, szczególnie pod względem filozoficznym. Moim celem jest omówić ten temat na podstawie takich utworów, jak: Dziewczyna, Dusiołek, Kopciuszek i Śnigrobek.
Bolesław Leśmian właściwie nazywał się Bolesław Lesman. Był polskim poetą pochodzenia żydowskiego. Znany jest, jako autor baśni pisanych prozą oraz swych słynnych erotyków, m.in. W malinowym chruśniaku, związanych z egzystencjalizmem oraz filozofią Henriego Bergsona. Powszechnie uznawany jest za postać niezwykle nowatorską, indywidualną i oryginalną w polskiej literaturze XX wieku.
Bohaterowie poezji Leśmiana to ludzie, których urzekła natura, pragnący zarazem poznać świat drogą intuicji. W efekcie powstały 2 mity – człowieka pierwotnego i natury. Świat ukazany w poezji Leśmiana charakteryzuje się barwnością, tajemniczością. Leśmian dążył do poznania świata, jego granic i spraw ostatecznych. Baśniowość ukazuje się na kilka sposobów – baśniowy bohater stanowiący sam z siebie symbol, np. Dusiołek, posłużenie się ludowymi wierzeniami i motywami, np. Dziewczyna, nawiązanie do średniowiecznych tańców śmierci, czyli dance macabre.
Na poetę wpływ wywarła francuska i rosyjska poezja symboliczna. Zgodnie z założeniami tego nurtu, symbole używane przez Leśmiana są wieloznaczne, złożone, nie sposób je zdefiniować, np. Dusiołka ogólnie przyjmujemy, jako symbol zła.
Wiersz Dziewczyna należy do nurtu symbolizmu. Stylizacja Dziewczyny wskazuje, iż jest to baśń o dwunastu braciach, chcących uwolnić tytułową dziewczynę. Trochę podobnie do krasnoludków. Od początku bracia dążyli do wyobrażenia nowego świata dostosowanego do ich potrzeb, pragnień, snów, wyobrażeń, marzeń. Wszyscy wyobrazili dziewczynę i uważając, iż owa dziewczyna jest im jak najbardziej dostępna, postanowili zburzyć mur i ją uwolnić, gdyż według ich wyobrażenia owa dziewczyna znajdowała się za murem.
Niestety celu tego nie osiągają, wszyscy na skutek ciężkiej umierają, po czym, wchodząc w sferę baśniowości, wysiłek braci podejmują ich własne cienie, które mimo chwycenia za młoty też nie dają podołać wezwaniu i giną wymęczone ciężką pracą. Gdy zawiedli ludzie i cienie, do akcji wkraczają same młoty. Im udaje się skruszyć mur, rozbić go na kawałki, lecz okazuje się, że za murem tylko pusta, nigdzie nie ma wyobrażonej przez braci dziewczyny - „I runął mur, tysiącem ech wstrząsając wzgórza i doliny! / lecz poza murem – nic i nic! Ni żywej duszy, ni Dziewczyny!”.
O ludowości i baśniowości świadczy m.in. fikcyjne istnienie dziewczyny, samych dwunastu braci, ich cieni, jak i występowanie młotów, które same podejmuję pracę, aby zburzyć mur. Zdarzenia te mają miejsce w nieokreślonym czasie i w nieokreślonej przestrzeni, a więc w nieokreślonym miejscu. Wiersz zawiera w sobie kontekst filozoficzny polegający na relacji między nicością, a istnieniem, dotyczy problemów ludzkiej egzystencji. Dziewczyna to twór wyobraźni, i podjęte przez braci dążenia do jej zrealizowania nie przynoszą żadnych skutków, nadal pozostaje, czym nierealnym.
To, co jest prawdziwe to dążenia braci do obranego celu. Cel może być wyimaginowany, lecz o tym dowiadujemy się na samym końcu. Bolesław Leśmian nie przedstawia nam tylko daremną próbę wyzwolenia dziewczyny. W swej balladzie podkreśla włożony wysiłek, upór i determinację dwunastu braci. Ponieśli śmierć dla spełnienia marzeń - „Potężne młoty legły w rząd na znak spełnionych godnie trudów”.
Jest to dowód, iż pomimo tego, że nasze cele często są tylko złudzeniem, nie można się w życiu poddawać. Musimy walczyć o ich realizację, nie poddając się po drodze. Dziewczyna to ballada wieloznaczna - poeta wychwala trud ludzki, ale także ukazuje tragizm bytu ludzkiego. Bytowanie nie jest łatwe, wręcz jest niebezpieczne, dlatego należy konsekwentnie dążyć do realizacji wyznaczonych celi - „Nic - tylko płacz i żal i mrok i niewiadomość i zatrata! / Taki to świat! Niedobry świat! Czemuż innego nie ma świata”.
Bardzo często zdarza się, że popełniamy błędy, mylimy się w tym, co myślimy o innych i o różnych rzeczach, sprawach. Świat wydaje się racjonalny, lecz do dnia dzisiejszego potrafi zaskoczyć swą nieprzenikliwością każdego człowieka. Poza znanym nam światem kryje się tajemniczy, niewyjaśniony świat - „I była zgroza nagłych cisz! I była próżnia w całym niebie!
A ty z tej próżni czemu drwisz, kiedy ta próżnia nie drwi z ciebie?”.
Wierszowi od samego początku towarzyszy pesymizm i wynikająca z niego nicość, która dotknie każdego człowieka. Najgorsze, iż Bóg jest obojętny na ludzkie dramaty, problemy potęgując w ten sposób efekt nicości. Leśmian nie zostawia nas bez odpowiedzi o sens ludzkiego istnienia. Uważa, że akceptacja naszej niemożności poznawczej świata, zgoda na bezwzględne zasady egzystencji, długa droga życia po świecie mimo świadomości swej nicości, to zachowania, które sprawią, iż nasze życie na ziemi ma sens.
Podsumowując bracia, ich cienia i młoty symbolizują uparte dążenie do celu, zrealizowania marzeń, snów oraz idei. Realizacją owych marzeń, snów i idei jest rozbijanie muru – symbol działania, pracy. Wyobrażona dziewczyna to cel wszelkich pragnień i marzeń. Mur zaś symbolizuję wszelkiego typu przeszkody, trudności, niedogodności, jakie człowiek napotyka w swym życiu podczas realizacji marzeń. Pustka za murem jest pointą, morałem, nauką, iż pomimo, że marzenia czasem są nieosiągalne, to liczy się przede wszystkim włożony trud, aby je zrealizować. Nieprzypadkowa jest również liczba braci, cieni i młotów – symboliczna dwunastka jest nawoływaniem do biblijnych dwunastu apostołów, a więc znak uświęcenia kariery, aktywności, zaprzeczeniem dekadentyzmu i pesymizmu.
Drugi utwór Dusiołek jest nawiązaniem do romantycznych ballad, świadczy o tym m.in. stroficzna budowa utworu, tajemniczość, fantastyka, dramatyczna fabuła, stylizacja językowa – chłopski, pospolity, gwarowy język, elementy humorystyczne, postać narratora oraz morał, lecz na skutek użytych środków formalnych, utwór nie jest podobny do prostej pieśni gminnej. Na ludowe pochodzenie utworu wskazuje postać prostego chłopa. Nie jest on wykształcony, pilny, bystry, lecz potrafi walczyć o swoje prawa.
Dusiołek to utwór oparty na ludowych podaniach oraz ludowym motywie zmory, która dręczy ludzi śpiących. Bohaterem utworu jest Bajdała - wiejski gawędziarz, który przemierza przez świat ze szkapą i wołkiem. Fabuła utworu jest prosta, zawiera typowe dla ballady elementy fantastyczne i baśniowe, np. Dusiołek to postać pochodząca z wierzeń ludowych, postać baśniowa. Według wierzeń ludzi zaraz po obudzeniu się należy niezwłocznie zmorę przybić do ziemi.
Latem, pewnego dnia usypia na skutek zmęczenia upałami. Od tej chwili pojawiają się sceny baśniowe – pojawia się dusiołek! - zmora dusząca ludzi we śnie, postać o strasznym wyglądzie i budząca w ludziach powszechny strach. Omal nie zadusiła naszego Bajdałę blokując mu wdech w piersiach. W porę się obudził, po czym zaczyna obwiniać szkapę, woła, a następnie Boga za zesłanie mu Dusiołka – symbolu zła na ziemi, mówiąc: „O rety, olaboga! / Nie dość ci, żeś potworzył mnie, szkapę i wołka, jeszcześ musiał takiego zmajstrować Dusiołka?”.
Utwór pomimo iż jest zabawny i żartobliwy, wprowadza nas w filozoficzną problematyką jaką jest sens i istnienie zła na ziemi. Bóg stworzył owe zło, zostaje przez Bajdałę obwinięty odpowiedzialnością za zesłanie zmory, nie pomaga nawet w walce człowieka z tym złem, pozostawiając nas samych sobie. Poeta ma również za złe Bogu, iż człowiek ciągle jest narażony na wpadnięcie w to zło, ciągle boleśnie dotyka go zło. Baśniowy Dusiołek symbolizuje zło, zaś Bajdała bunt wobec Boga i wobec zła.
Określenie „potworzył” wskazuje na nazwanie Boga nie Stworzycielem, lecz Potworzycielem, gdyż nie stworzył, lecz potworzył. Potworzyciel nie kojarzy nam się z Bogiem, miłością, lecz blisko dźwięcznie kojarzy się z potworem i potwornością. Temat filozoficzny dotyczy również istoty Boga – skoro tworzy i dobro i zło tu musi zawierać w sobie elementy zarówno dobre, jak i złe – jest więc Bogiem dobrym i złym.
Tu również poprzez motywy symboliczne i baśniowe ujawnia się pesymizm - Bajdala wygrał ten pojedynek ze złem, jakim było w porę uwolnienie się od Dusiołka, lecz czy uda mu się pokonać kolejne ataki zła? To pytanie pozostawię bez odpowiedzi, aby nie wgłębiać się w sprawy czysto filozoficzne. Mnie interesuje tu jedynie związek filozofii z symboliką i baśniowością.
Według Leśmiana zadaniem każdego poety jest odnowienie pierwotnego języka poprzez symbol i muzyczność języka. Język pierwotny jest zbliżony do muzyki, tańca, śpiewu, charakteryzuje się obrazowością i emocjonalnością, stąd m.in. baśniowy charakter poezji Leśmiana.
Trzeci wiersz Kopciuszek ukazuje znaną nam ze szkoły podstawowej historię o Kopciuszku. Wydawałoby się, że będzie to jej krótsza, uwspółcześniona wersja – bzdura! Kopciuszek Leśmiana nawołuje do baśniowości pierwotnego kopciuszka, przedstawia scenę przed balem. Utwór rozpoczyna chwila, kiedy Kopciuszek wymarzył sobie pełen przepychu bal. Nagle pojawia się niepewnie lecąca wróżka, która swą magią wyczarowała suknię, a faktycznie „utkała z pajęczyny skradzionej spod płota”, przedzierzgnęła szczura w tęgiego woźnicę, myszy w dwa rumaki, wiatr w uździenicę, szum drzew w tętent koński, a że „bywały różne czasy i różne bezczasy / Więc dynię, która soków nabrzmiała swawolą, / Przeobraziła w pudło złocistej kolasy”.
Sama wróżka określa nam baśniowość utworu - „Szczypta złudy... Źdźbło jawy... Zaufaj, nim zgaśnie! / Wdzięk nicości zdrobniałej..”. Jednak pesymistyczny charakter odnajduje się już w słowach „Wróżka, lecąca jutra niepewnym śródniebiem”. Po pierwszej części wskazującej, iż będzie to tylko powielona wersja starego kopciuszka pojawia się nowy wątek – widmo katastrofy na skutek nieudolnego prowadzenia karety. Uwidoczniają się wtedy złe jary, zmór pełne kałuże, widmo przepaści i śmierci.
Leśmian porusza tu kwestię nicości, wskazuje na cienką nić życia – jedna sytuacja może przerwać bieg życia, wszystko może się zawalić, dlatego też nakazuje durnemu woźnicy zachować baczność oraz prosi Boga, aby szczęścił myszom w ich cudzie oraz, żeby miał dynie w swej pieczy, czyli w swej opiece. Pamiętać musimy, iż jest to tylko sen - „Snom wrzaw się zachciewa!”. Są to tylko kaprysy snów i marzeń w połączeniu z baśniowymi czarami, symbolami, jakimi są w literaturze kopciuszek i wróżka.
Zło czai się na każdym kroku. Gdy nadmiernie pędzimy, budzimy do życia duchy zła, które pojawiają się nagle z każdej strony, nawet z kałuż, w których siedzą zmory. Sytuacja jest ukazana w kontekście nierzeczywistym, marzeń sennych, w szczypcie złudy i źdźbła jawy. Powoduje ona, iż wyobrażamy ją sobie, obrazujemy treść utworu, nagle odczuwamy strach, przerażenie, lęk, po czym podmiot liryczny nas na chwilę ostudza, uspokaja, mówiąc „Już zmyśliłeś otchłanie”, wskazując jednocześnie, że było to pobudzenie naszej wyobraźni, nie zaś rzeczywistości.
Ostatnia symboliczna strofa wskazuje na dekadenckie nastroje przepełnione otchłanią, strachem i nicością charakterystyczną dla poezji Leśmiana. Sen w wierszu jest twórcą świata poetyckiego, pełni funkcje łączności podmiotu lirycznego ze światem, a zarazem jest jego głównym organizatorem. Akcja utwory rozgrywa się we śnie dziewczyny zwanej kopciuszkiem. Ten fantastyczny świat jest sposobem na ucieczkę Leśmiana od światu rzeczywistego przepełnionego nudą. Symbolizm łączy się w wierszu z filozofią. Cała poezja Leśmiana to poezja filozoficzna, na którą wpływ odegrał m.in. filozof Henri Bergson.
Ostatnim utworem wykorzystywanym przeze mnie do omówienia symbolizmu i baśniowości w poezji Bolesława Leśmiana jest ballada Śnigrobek. Wiersz porusza sprawę bytu ludzkiego. Jest to krótka opowieść o miłości łączącej Śnigrobka z Nierozeznawską. Akcja utworu zgodnie z baśniowością toczy się w nieokreślonym czasie i miejscu w tajemniczej krainie na granicy życia, a śmierci. Aby móc zrozumieć balladę należy zwrócić uwagę na zawarte w niej symbole oraz charakter baśniowo-ludowy nawiązujący do świata pierwotnego i mitycznego.
Symboliczny tytuł wiersza oznacza osobę, głównego bohatera, która śni o śmierci, „śni o grobie”, wyobraża sobie ją. Las o barwach jesieni symbolizuje schyłek życia Śnigrobka, okres poprzedzający zimę, a więc śmierć. Paproć zaś symbolizuje życie wieczne, co oznacza, iż jakaś część Śnigrobka nigdy nie zginie.
Śnigrobek jest postacią fantastyczną, symbolem dwóch wymiarów – snu i śmierci. Aby móc dokładne określić znaczenie tego imienia należy zwrócić uwagę na graniczenie wszelkich stanów – życia-śmierci, czasu-bezczasu, przestrzeni-wymiaru, snu-jawy. W połączeniu z fantastycznością występowania Śnigrobka, zauważymy, iż żyje on w nierzeczywistej przestrzeni nieokreślonej czasem. Bohater podróżuje po świecie nierealnym, przekracza wszelkie granice.
Następnie wchodząc w stan półśmierci wchodzi do krainy półduchówm - „Wędrownie się zazłocił - z dali w dal - po dwakroć, / Aż się wsnuł do krainy półduchów i półciał”, gdzie poznaje i zakochuje się w Nierozeznawce – mgły dziewczyny, pod którą ukrywa się śmierć, o czym świadczą jej własne słowa: „kochaj mnie w mej pośmiertnej za grobem niedoli, bom bez niej - nie ta sama...”. Śnigrobek na chwile daje jej poczucie prawdziwego istnienia, lecz Nierozeznawska doprowadza ostatecznie Śnigrobka do śmierci. On nie był świadomy, iż zakochał się we śmierci, umarł w jej miłosnym objęciu - „Szołomiła mu usta, obłąkała ręce, / A on tulił cud chwiejny i czar jej nieścisły - / I patrzał w zakochane mglistości dziewczęce, / Gdzie obok żądzy śmierci - wrą pieszczot domysły”.
Wydawałoby się, iż to mgła dziewczyny jest realna, zaś Śnigrobek nierzeczywisty, lecz naprawdę to Śnigrobek posiada ręce i usta, którymi objął mgłę, „czar jej nieścisły”, to on tulił i patrzał. Dziewczyna jedynie szołomiła i obłąkała. Dla niej obcowanie z miłością i śmiercią było czymś nierealnym, dla Śnigrobka prawdziwym - skonał w objęciu miłosnym.
Owa połowiczna cząstka dotyczy każdego elementu wierszu, nie tylko stanu życia i śmierci. Połowiczne są zaświaty, połowiczna jest dziewczyna i Śnigrobek. Czas nie jest sprecyzowany, a więc jest po części połowiczny. Po liściach jesiennych wiemy, iż Śnigrobek jest u schyłku wieku zbliżając się ku śmierci. Wszechświat na chwilę ożywił się na skutek pogrzebu głównego bohatera, po czym znów zasnął.
Czas i przestrzeń w wierszu to tylko elementy wiersza. Znajdują się obok głównych bohaterów utworu, lecz ich nie dotykają. Istnienie innej przestrzeni nierzeczywistej ukazane zostało w postaci pragnienia wszechświata. Ten świat na granicy jawy, a snu, krainy żywych i umarłych jest zagadką ontologiczną poezji Leśmiana. Śmierć jest tu symbolem wędrówki, nie kończy życia, jedynie zakańcza pewien epizod, dając tym samym początek nowemu. Śnigrobek stał się częścią wszechświata. On umarł, zaś świat się ożywił. Wszystko się rodzi i umiera, wszystko na świecie zmienia swój stan istnienia. Śnigrobek służył tu jako symbol przejścia.
Podsumowując symbolikę i baśniowość poezji Leśmiana zauważymy, iż we wszystkich wierszach śmierć nie jest ostatecznym zakończeniem życia. Jest podobna do wędrówki, oddalania się od świata rzeczywistego, porzuceniem ludzkiego ciała.
Trud podjęty przez symboliczną liczbę dwunastu braci, aby uwolnić dziewczynę jest trudem śmierci. Ostateczność śmierci jest często podważana, choćby na przykładzie Śnigrobka, który wędruje przez różne krainy, zaś mgła musi pozostać w krainie półduchów i półciał.
Dusiołek również jest symbolem zjawiska niematerialnego, jakim jest zło. Jest postacią występującą tylko we śnie przybierając materialną formę, aby móc męczyć i dusić swe ofiary. Kopciuszek poprzez swoje marzenia zapada się we śnie i wyobraża wielki bal, na którym jest prawdziwą damą.
Baśniowość ma za zadanie przybliżyć nam ten świat. Jest sposobem na przedstawienie filozoficznego charakteru przekazu ballad Leśmiana. Wprowadza nas w nowy, nierzeczywisty świat, potęguje nastroje grozy, lęku, strachu. Zarazem jest sposobem na wyjaśnienie nierealności wydarzeń – w świecie rzeczywistym trudno byłoby ukazać nicość, przejście między stanami, śmierć, marzenia, sny, cele, dążenia, zamiary.
Symbolika ma na zadanie pogłębić możliwość interpretacyjną przedstawionego świata poprzez swą wieloznaczność i złożoność. Pełni również funkcje łączności z filozofią, gdyż filozofia została ukazana poprzez symbole Dusiołka, dwunastu braci, ich cieni, młotów, kopciuszka, wróżki, Śnigrobka, mgły-dziewczyny. Symbolika zaprowadza nam również zagadkowość. Jej głębszy wymiar jest sugerowany przez Leśmiana, lecz niejednoznacznie, co oznacz iż możemy ją rozumieć na wiele sposób, lecz należy szukać jej znaczenia w pozarealnych prawdach, poza warstwą zmysłową, gdyż symbole proste są duchowe, zaś skomplikowane wchodzą w różne wymiary.

strona:    1    2    3    4    5    6    7  





Symbol jako sposób nazywania niewyrażalnego. Interpretując wybrane utwory literackie i dzieła malarskie, określ rolę symbolu w komunikacji artystycznej

Ocena:
20/20
Teza: Śmierć, szczególnie u twórców modernistycznych ma często znaczenie symboliczne, jest nośnikiem pewnych głębszych przemyśleń i przeżyć autora

Ocena opisowa nauczyciela: Autor w umiejętny sposób porusza się po świecie literatury i sztuki. Na uwagę zasługuje bogata bibliografia.

Symbolika i baśniowość w poezji Bolesława Leśmiana.

Ocena:
20/20
Teza: Symbolika i baśniowość w poezji Bolesława Leśmiana służy w celu przedstawienia swych poglądów filozoficznych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera kopię sprawdzonej bibliografii i planu ramowego.

Symbolika i baśniowość w poezji Bolesława Leśmiana. Omów problem, odwołując się do utworów.

Ocena:
20/20
Teza: Symbolika i baśniowość w poezji Bolesława Leśmiana na każdym kroku odkrywa się coś niebywale fascynującego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świetnie analizuje poezję Leśmiana i jej baśniowość oraz symbole zastosowane przez poetę.

Strój jako element znaczący w różnych tekstach kultury. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Motyw stroju może pełnić liczne funkcje w tekstach kultury, zaś dyskusja o tym czy „szata czyni człowieka” jest jedną z najbardziej pasjonujących debat w historii kultury.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, wykorzystująca wszechstronne teksty kultury.

Na podstawie analizy wybranych nowel przedstaw symboliczne znaczenie przedmiotów.

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy nowel pozytywistycznych często wykorzystywali przedmioty codziennego użytku w symboliczny sposób.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni poprawna. Dokładnie opisuje wybrane nowele. Obszerny plan ramowy wypowiedzi.

Labirynty i ich oblicza. Zaprezentuj znaczenie utworu odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Motyw labiryntu pojawia się w literaturze od najdawniejszych czasów i zawsze ma sens symboliczny.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja skrupulatnie przedstawia literacki obraz labiryntu od czasów starożytnych po współczesność.

Motyw snu i jego funkcja w literaturze różnych epok. Przedstaw problem na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze różnych epok motyw snu spełnia wielorakie funkcje a każdy artysta inaczej ten motyw wykorzystuje.

Ocena opisowa nauczyciela:

Sztuka wobec niewyrażalnego. Symbol jako środek wyrazu w literaturze i sztuce wybranej epoki

Ocena:
19/20
Teza: Symbolizm zaistniał szczególnie mocno w okresie Młodej Polski. Twórcy pomimo jednoznacznych przekazów, pozostawiali odbiorcom drogę do interpretacji.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bardzo dobra. Autor swobodnie porusza się po świecie literatury.

Femme fatale. Kobieta fatalna w literaturze i sztuce

Ocena:
19/20
Teza: Rola femme fatale zostaje narzucona kobiecie przez samą ofiarę – mężczyznę.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja ciekawa, ukazująca spojrzenie na femme fatale z dwóch odmiennych perspektyw.

Symbol jako środek wyrazu w poezji. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Symbolika stosowana przez poetów różnych epok jest sposobem ukazywania niewyrażalnego. W szczególności technikę tą stosowali twórcy modernizmu.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Autor dotarł do sedna problemu. Język i styl wypowiedzi wymaga 'wygładzenia'.

Omów znaczenie symboliczne przedmiotów na podstawie wybranych dzieł literackich i malarskich

Ocena:
18/20
Teza: Symbolizm obecny był we wszystkich dziedzinach sztuki. Twórcy poprzez symbol wyrażają odczucia, których nie są w stanie lub nie chcą ujawnić wprost, zmuszają przez to odbiorcę do refleksji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Bogata argumentacja, umiejętnie dobrana bibliografia. Można poprawić styl wypowiedzi.

Przedstaw symbol jako środek wyrazu w literaturze i malarstwie . Omów na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Swoboda interpretacyjna w odbiorze symboli powoduje, że każdy może na swój sposób odbierać dzieło symboliczne - przepuszczając je przez filtr swoich odczuć i emocji.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bardzo dobra. Dobry styl, ciekawe wnioski.