Bunt wielkiego indywidualisty. Analizując postawy różnych bohaterów literackich z różnych epok, porównaj portrety buntowników
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw bohatera romantycznego


Bunt wielkiego indywidualisty. Analizując postawy różnych bohaterów literackich z różnych epok, porównaj portrety buntowników

Buntowanie się leży w ludzkiej naturze. Każdy z nas buntował się w swoim życiu przeciw czemuś, ponieważ nie ma takiej osoby, która zgodziłaby się na wszystko, co oferują bądź nakazują jej inni. A gdy na drodze człowieka pojawia się coś, co przeszkadza mu w byciu szczęśliwym, coś, co sprawia, że odczuwa on psychiczny dyskomfort, naturalnym jest pragnienie usunięcia tejże przeszkody. Z tego składa się całe nasze życie – z ciągłych starań o utrzymanie uczucia szczęśliwości. Przecież nawet, gdy stajemy w czyjejś obronie, to dlatego, że potrafimy wyobrazić sobie, jak dana osoba się czuje, i odczuć jej krzywdę jak własną – nie zgadzamy się na cierpienie, które przez chwilę stało się także naszym udziałem, dlatego zaczynamy działać. Można nawet zaryzykować stwierdzenie, że buntujemy się z potrzeby udoskonalenia siebie i świata wokół nas. Motyw buntu od dawna interesował literatów – był i wciąż pozostaje dla nich wyzwaniem: wszak za buntem stoją zwykle bardzo silne, długo nawarstwiające się emocje i wyzwaniem jest umiejętne opisanie, a później przedstawienie następstw ich ostatecznego wybuchu, wśród których częstym jest dopadające buntownika poczucie wyobcowania. W końcu zazwyczaj sprzeciwiamy się czemuś powszechnie przyjętemu i siłą rzeczy jesteśmy w tym osamotnieni. W swej pracy oprę się na losach wielkich indywidualności literackich, które stać było na przeciwstawienie się innym, zamanifestowanie swej niezgody na otaczającą rzeczywistość.

Tytułowa bohaterka tragedii antycznej Sofoklesa „Antygona” musi wybrać między prawem boskim, a świeckim. Obaj jej bracia nie żyją, a dziewczyna ma pozwolenie na pochowanie tylko jednego z nich. Antygona próbuje przekonać Kreona, że nie może sądzić ludzi po śmierci, ponieważ oni podlegają już tylko wyrokom boskim. Staje przed bardzo trudnym wyborem. Być posłuszną wobec Boga czy króla? Znajduje się w trudnej sytuacji, jakkolwiek by nie postąpiła zostanie ukarana. Dochodzi tu do skrzyżowania dwóch równorzędnych racji między, którymi staje młoda dziewczyna. Szarpana emocjami i uczuciami musi podjąć jakąś decyzję. Podejmuje decyzję słuszną z własnym sumieniem. Pochowała brata, a jednocześnie złamała zakaz Kreona. Nie boi się kary, którą poniesie za ten czyn. Jest silną osobowością, ma swoje priorytety w życiu i nimi się kieruje. Jej bunt był podyktowany miłością do brata. Wybrała samotną drogę buntu, ale pozostała wierna sobie. Wolała „raczej umrzeć stojąc niż żyć na kolanach”. Kocha obu braci tak samo i nie widzi powodu dlaczego miałaby pochować tylko jednego z nich. Z jej wnętrza płynie poczucie obowiązku, aby zapewnić pochówek obu braciom. Myślenie Kreona polega na chłodnej kalkulacji, w której nie ma miejsca na jakiekolwiek uczucia. Sfera uczuć jest dla niego bardzo odległym tematem, którego nie umie zrozumieć. Inaczej patrzy na to narzeczona następcy tronu. Ona kieruje się uczuciami, jakimi darzyła obu braci, a także wielką pobożnością, w jakiej została wychowana. Przykazań boskich nie próbuje analizować, ani tym bardziej sprzeciwiać się im, ponieważ skoro są to przykazania boskie to muszą być dobre dla ludzi. Kreon zaślepiony przez pychę i władzę przegrał w sferze, której nigdy nie chciał do siebie dopuścić, mianowicie pokonał go strach o życie własnego dziecka. Król w końcu zrozumiał, że żadne racje nie są tak ważne, aby przez nie łamać prawa boskie. W efekcie Kreon odnosi zwycięstwo jako władca, bo udowadnia, że jego prawo tryumfuje nad Antygoną, która zostaje przykładnie ukarana, to jednak moralne zwycięstwo należy do Antygony.

Romantyzm to epoka określana mianem „czasów burzy i naporu”, w której bunt był nie tylko obowiązkiem, z czasem stał się również modą. Źródeł buntu Konrada z III części „Dziadów” Adama Mickiewicza należy szukać w kontekście wydarzeń historycznych i politycznych, jakimi były zabory czyli naruszenie polskiej niepodległości, upadek powstania listopadowego i związane represje oraz wzrost terroru. Nonkonformizm wieszcza przekłada się na kreację romantycznego bohatera i z całą siłą ujawnia się w „Wielkiej Improwizacji”. Konrad-poeta zamknięty w więziennej celi podejmuje prometejską walkę z Bogiem, o swój naród, będący w niewoli. Buntuje się przeciwko martyrologii Polaków i ich krzywdzie sprowadzonej przez carski aparat terroru. Pełen pychy i egoizmu mówi: „Ja chcę mieć władzę, jaką Ty posiadasz, Ja chcę duszami władać, jak Ty nimi władasz”. Konrad nie podejmuje większych działań. Jest przekonany o własnej wartości, czuje się wewnętrznie wolny, krzyczy:
„Ja mistrz!
Ja mistrz wyciągam dłonie! Wyciągam aż w niebiosa i kładę me dłonie
Na gwiazdach jak na szklanych harmoniki kręgach”,
jest przekonany, że potrafi rozmawiać z Bogiem. Cechuje go wielka miłość do ojczyzny, twierdzi również, że ma w sobie boski pierwiastek. Ma zapędy dyktatorskie, chce rządzić miłością. Zarzuca stwórcy, że tego nie robi, że podporządkowuje sobie ludzkość. Konradem zawładnęła myśl o wolności, która wyzwoliła w nim przekonanie o własnej wielkości i misji, pychę, bunt wobec Boga. Pełen egzaltacji monolog mógłby zakończyć się bluźnierstwem, gdyby nie omdlenie bohatera. Konrad to indywidualista i samotnik, a jego bunt ma charakter zarówno mistyczny jak i przyziemny. O uniwersalności dzieła Mickiewicza świadczy fakt, iż zakaz jego wystawiania na deskach teatru spotkał się w 1968 roku z silnym oporem społeczeństwa i zapoczątkował tzw. wydarzenia marcowe, będące przejawem buntu wobec komunistycznej władzy. Podsumowując moje rozważania na temat wolności w epoce romantyzmu możemy dojść do wniosku, że najważniejszym jej aspektem była wolność narodowa, co było ściśle związane z sytuacją polityczną narodu polskiego dlatego też literatura tego czasu bogata jest w postaci bohaterów-buntowników poświęcających swoje życie w imię wolności ogółu.

Rodiona Raskolnikowa, głównego bohatera „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego możemy nazwać buntownikiem z konieczności. Ten dwudziestotrzyletni student prawa, uczący się na Uniwersytecie w Petersburgu musiał przerwać naukę z powodu braku pieniędzy. Nie może liczyć na niczyją pomoc. Państwo nie pomaga takim ludziom jak on. Raskolnikow nie akceptuje świata urządzonego w tak niesprawiedliwy sposób. Jedni są bogaci, inni jak stara lichwiarka bogacą się kosztem innych, a niektórzy muszą zarabiać na życie sprzedając swoje ciało i żebrząc na ulicach. Przez to rodzi w nim się bunt, który owocuje strasznymi wydarzeniami. Rodion próbuje znaleźć rozwiązanie na swoje problemy finansowe. Nie chodzi mu tylko o ukończenie studiów, ale o zapewnienie bytu matce i siostrze. Najlepszym według niego sposobem na wzbogacenie się, byłoby zabicie kogoś zamożnego i zagrabienie jego majątku. Tak wiec Raskolnikow planuje swą zbrodnię, szukając dla niej logicznych uzasadnień. To morderstwo znajduje poparcie w jego teorii ludzi zwykłych i niezwykłych i jest okazją do potwierdzenia własnej wybitności, nieprzeciętności. Musi zabić niestety dwie osoby, ponieważ niespodziewanie w mieszkaniu pojawia się Lizawieta, siostra Alony. Moment zabójstwa jest punktem kulminacyjnym buntu Raskolnikowa. Sposób w jaki zabił siostry był również w pewnym sensie rozładowaniem złych emocji, które w sobie gromadził. Buntuje się również przeciwko Bogu. Pokazuje swoją wyższość nad Stwórcą odbierając życie drugiej osobie. To jego obwinia za taki nie ład na świecie. Uważa, że wszystko leży w rękach człowieka i takiego świata też pragnie, gdzie człowiek będzie sam decydował o sobie. Jednak w tym świecie ścisłej matematyki, gdzie wyraźnie jedno jest konsekwencją drugiego nie uwzględnił właśnie człowieka z jego uczuciami i sumieniem. A przez to został pokonany. Przez miłość cichej i wrażliwej Sonii. Dzięki tej miłości Rodion odnajduje wewnętrzny spokój i dochodzi w nim do przemiany. Ze zbuntowanego indywidualisty stał się człowiekiem, który już nie potrafi żyć sam.

Bunt Tomasza Judyma z „Ludzi bezdomnych” Stefana Żeromskiego to bunt przeciw nieprawidłowości poglądów i niemożności zmienienia świata. O swoim buncie mówi: „Muszę oddać, com wziął. Ten dług przeklęty..” Pochodził on z ubogiej rodziny. Matka szybko zmarła, a ojciec był alkoholikiem. Na wychowanie zabrała go ciotka. Jedyną korzyścią jaką Tomasz czerpał z mieszkania z ciotką to możliwość kształcenia się. Ucieka od ciotki i stawia sobie priorytet życiowy, mianowicie chce się wykształcić. Jako student jest sumienny i pracowity. Ponad rok jest na praktyce lekarskiej w Paryżu. Przez to, że wywodzi się z niższej grupy społecznej chce poświęcić się całkowicie pomocy ludziom z nizin społecznych. Próbuje do tego namówić innych lekarzy na spotkaniu u doktora Czernisza gdzie wygłasza „kilka uwag, czy słówko w sprawie higieny” Niestety jego pomysł nie spotyka się z uznaniem innych. Buntuje się przeciwko nim, ludziom wykształconym, którzy mają możliwości, ale nie chcą pomóc potrzebującym. To właśnie najbardziej bolało Judyma, który nic nie mógł zrobić na obojętność otoczenia. W trakcie swojego życia odwiedza wiele miejsc dla ubogich. Noclegownie w Paryżu, biedne i żydowskie dzielnice Warszawy, chłopskie chaty w Cisach i domy górników w Zagłębiu. Poznajemy wraz z nim ogrom biedy i bezmiar chorób. Do walki z tym wszystkim staje jednak sam, jak to zazwyczaj bywa w takich sytuacjach. Chce podjąć walkę ze złem całego świata i ślepo wierzy w to, że jednemu człowiekowi uda się je pokonać. Nie szuka w ludziach pomocników, jest w stanie stanąć sam do tej walki, walki o lepszy byt najniższych warstw społecznych. Odrzuca wizję tolerowania dotychczasowych warunków życia ubogich i postanawia ją zmienić. Nie brał pod uwagę żadnych kompromisów, bo nie widzi innej drogi niż bunt aby osiągnąć swój cel. Reakcje Judyma na biedę i cierpienie ludzi możemy obserwować od pobytu w Paryżu do osiedlenia się w Zagłębiu. Postać doktora Tomasza jest postacią bardzo interesującą. Na jej przykładzie można zgłębić tajniki psychiki człowieka zbuntowanego. Aby jego bunt miał sens, Judym wyzbywa się wszystkiego co dla niego w życiu najważniejsze. Woli zostawić ukochaną kobietę, niż być z nią w związku i spychać ją na drugi plan. Czynniki, które wpłynęły na takie postępowanie Judyma to to, że wywodzi się z niższej warstwy społecznej, że musi spłacić dług zaciągnięty u ludzi z jego klasy społecznej. To, że Judym był bardzo wrażliwy również mogło wpłynąć na jego postępowanie i podejmowanie takich a nie innych decyzji. W rezultacie Tomasz wybiera samotność i niesienie pomocy innym ludziom co tak naprawdę również go nie uszczęśliwia.

„Mała Apokalipsa” Tadeusza Konwickiego stanowi ostrą krytykę rzeczywistości polskiej lat siedemdziesiątych naszego wieku, kiedy państwo było w stanie całkowitego rozkładu. Panował w nim terror, zakłamanie, zniewolenie i chaos. Polityka była jednym wielkim kłamstwem, czyli przedstawiony został „obraz świata zgnojonego, zniszczonego [...] wszystko jest nieważne, skłamane, zniszczone – rzeki, lasy, pogoda, kalendarz, godność ludzka”. Władza ukazana w powieści opierała się na działalności milicjantów i funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa. Wszystko było kontrolowane, a społeczeństwo manipulowane. W całym kraju szerzyła się propaganda, która tworzyła obraz wspaniałego państwa. Hymnem narodowym była przejęta od Związku Radzieckiego Międzynarodówka, kolory flagi zostały zmienione, pozostał na niej jedynie malutki biały pasek. Człowiek tak na prawdę był marionetką, która nie miała nic do powiedzenia, bo o wszystkim decydowała władza. Ubezwłasnowolnienie panowało do tego stopnia, że ludzie nie wiedzieli jaki jest dzień i pora roku, ponieważ kalendarz należał do Urzędu Bezpieczeństwa. Akcja utworu umiejscowiona została w Warszawie, w 40 rocznicę powstania PRL-u, a czas akcji obejmuje około 12 godzin. Jest on zamazany, nieokreślony, co doskonale przedstawia chaos i rozpad tamtej rzeczywistości. Krytyczna ocena świata połączona jest z sylwetką głównego bohatera - pisarza, który wędruje ulicami miasta w poszukiwaniu racji. Odwiedzili go Rysio i Hubert z żądaniem, aby dokonał aktu samospalenia na znak protestu przeciwko totalitarnemu państwu, w którym nie sposób było normalnie funkcjonować. Przeciwstawiał się światu, rezygnował z pokus, ambicji, zaszczytów, aby ocalić godność i honor. Zanim bohater dokonał samospalenia, odbył wędrówkę po Warszawie. Obserwował, analizuje swoje życie, stosunki z ludźmi. Jest to jego mała Apokalipsa, zapowiedz końca, a „małej” bo osobistej zagłady, prywatnej. Kolejnymi etapami wędrówki były zło i grzech. Bohater próbował znaleźć sens swojej egzystencji. W końcu dokonał świadomego wyboru. Nie umarł dla opozycji, ani dla tego ginącego świata. Robił to, aby odnaleźć sens życia w śmierci, zwracał się w ostatecznym momencie do Boga i ludzi. Decyzja bohatera była próbą walki z obojętnością i zwątpieniem. Towarzyszyła jej nadzieja, że ta śmierć nie będzie daremna i że przyniesie jakąś zmianę. Postać głównego bohatera jest idealnym odbiciem całego społeczeństwa peerelowskiej Polski. Społeczeństwa trwającego w beznadziei dnia codziennego. Próbującego walczyć o prawdę i wolność poprzez heroiczne i desperackie akty walki. Jednak poprzez postawę pisarza powieść niosła nadzieję na ocalenie elementarnych wartości takich jak dobro, wolność czy sprawiedliwość.

Porównując wszystkie postawy można stwierdzić, że bunt jest zjawiskiem nieodzownym w ludzkim życiu. Bunt znany jest ludziom już od starożytności. Pozwala nam się rozwijać, pomaga iść naprzód do celów, które sobie postawiliśmy. Na podanych przykładach widać, że buntujemy się najczęściej przeciwko innym osobom. Każdy z pisarzy inaczej przestawia swojego bohatera zbuntowanego. Zachowanie buntownika jest zawsze spowodowane jakimiś czynnikami, bądź traumatycznym zdarzeniem w życiu człowieka. Nie każdy miałby tyle siły i odwagi co doktor Judym, bohater „Małej apokalipsy” czy Antygona, aby iść pod prąd życiowych problemów i przy tym jeszcze wyznaczać sobie cele do spełnienia. Mimo podobieństw między nimi, każdy z nich inaczej przeżywa swój bunt, jeden pokornie oddaje się przeznaczeniu tak jak Tomasz, a Rodion Raskolnikow w imię swojego buntu zabija dwie osoby i walczy z własnym sumieniem. Jak powiedział Marek Hłasko „Wierzę w bunt jako najwyższą wartość młodości. Wierzę w bunt jako najwyższą formę nienawiści do terroru, ucisku i niesprawiedliwości i wierzę również w to, że nie ma buntu bez celu”.

strona:    1    2    3    4    5  





Ewolucja bohatera w literaturze romantycznej. Rozwiń temat na przykładach wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Romantyczna literatura polska, odwołując się do zachodnioeuropejskich wzorców, stworzyła niepowtarzalne kreacje bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w sposób szczegółowy pokazuje podobieństwa i różnice bohaterów romantycznych. Poprawny język. Przejrzysta budowa pracy.

Bunt wielkiego indywidualisty. Analizując postawy różnych bohaterów literackich z różnych epok, porównaj portrety buntowników

Ocena:
20/20
Teza: Losy wielkich indywidualności literackich, które stać było na przeciwstawienie się innym, zamanifestowanie swej niezgody na otaczającą rzeczywistość.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca pokazuje kilku ciekawych, odmiennych bohaterów, którzy nie bali się powiedzieć - nie. Poprawny plan i bibliografia.

Kreacja głównego bohatera w literaturze romantycznej. Omów temat na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Romantyczna literatura polska, odwołując się do zachodnioeuropejskich wzorców, stworzyła niepowtarzalne kreacje bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Bez zastrzeżeń.

Funkcjonowanie motywu cierpienia w literaturze romantycznej. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Zaprezentowanie funkcjonowania motywu cierpienia w literaturze romantycznej.

Ocena opisowa nauczyciela: Bogata w przykłady i cytaty z literatury podmiotowej praca.

Czołowi bohaterowie wybranych polskich dramatów romantycznych. Przedstaw podobieństwa i różnice między nimi

Ocena:
20/20
Teza: Wzorcowych bohaterów polskiego romantyzmu odnajdziemy w dramatach Mickiewicza, Słowackiego i Krasińskiego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat, ukazując czterech bohaterów polskich dramatów romantycznych.

Wewnętrzna przemiana bohatera literackiego. Omów jej istotę oraz funkcję, analizując wybrane dramaty romantyczne

Ocena:
20/20
Teza: Metamorfoza jako kluczowy moment biografii romantycznego bohatera

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat, odwołuje się do najwybitniejszych polskich dramaturgów doby romantyzmu.

Dialog z tradycją romantyczną w literaturze późniejszych epok. Omów zagadnienie na podstawie wybranych utworów.

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy późniejszych epok ustosunkowują się polemicznie do tradycji romantycznej.

Ocena opisowa nauczyciela: W pełni wyczerpany temat prezentacji. Poprawna bibliografia i ramowy plan.

Literacki portret bohatera romantycznego i kontynuacja jego wizerunku w późniejszych epokach literackich

Ocena:
19/20
Teza: Cechy bohatera romantycznego pozostają niezmienne, niezależnie od epoki literackiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, rozbudowane argumenty, odwołania do różnych przykładów literackich. Można rozbudować trochę wnioski.

Przedstaw różne formy manifestacji buntu romantycznego w wybranych utworach

Ocena:
19/20
Teza: Poszczególni bohaterowie romantyczni buntowali się przeciw Bogu, światu, uczuciom, zaborcy czy niesprawiedliwości zastanej rzeczywistości.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przedstawia różne rodzaje romantycznego buntu.

Różne wcielenia bohatera romantycznego. Dokonaj porównania na podstawie wybranych przykładów z literatury polskiej i obcej

Ocena:
19/20
Teza: Wypracowane na początku romantyzmu wzorce bohaterów ze względu na specyficzne losy Polski okazały się za ubogie, dlatego też polscy twórcy tego okresu musieli wypracować własne modele bohaterów romantycznych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo przejrzysta i zwięzła. Pokazuje w ciekawy sposób różnice miedzy zachodnim bohaterem romantycznym a rodzimym.

Bohater romantycznych dramatów. Przedstaw sposoby kreowania go w wybranych utworach romantycznych

Ocena:
17/20
Teza: Prezentacja sylwetek bohaterów romantycznych w znanych polskich utworach. Próba odnalezienia odniesień w późniejszych okresach literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra, choć nie wyczerpuje do końca tematu. Można dopracować argumenty i poszerzyć wnioski. Zwięzły ramowy plan wypowiedzi.

Metamorfozy bohatera romantycznego

Ocena:
17/20
Teza: Charakterystyka bohaterów romantycznych. Próba poznania przyczyn ich przemian.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bogato uargumentowana, mocne poszczególne części, jednak jako całość nie zachwyca. Można dopracować wstęp i wnioski.