Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw przyrody, natury


Sposoby kreowania obrazu natury w poezji i malarstwie. Dokonaj analizy wybranych dzieł

Natura jest od wieków nieodłączną towarzyszką życia człowieka, więc nic dziwnego, że istota ludzka czuje się dobrze w jej otoczeniu. Życie w zgodzie z przyrodą czyni człowieka spokojnym, bezpiecznym i szczęśliwym. Natura pobudza człowieka do refleksji nad własnym życiem. Stanowi pretekst dla wypowiadania myśli nurtujących człowieka. Kontrast pomiędzy przemijalnym żywotem człowieka a corocznym odradzaniem się przyrody był doskonałym dowodem na jej potęgę i wspaniałość. Czasem jednak natura bywa nieobliczalna, a szalejące niebezpieczne żywioły uświadamiają człowiekowi jego znikomość. Pisarze i malarze, kontemplując krajobrazy, przypatrując się całemu bogactwu natury, pragnęli oddać jej niesamowitość lub wywołać określone uczucie w odbiorcy. Poprzez naturę usiłowali jak najdokładniej przytoczyć emocje, jakie obecne były przy tworzeniu dzieła i te, które powinny pojawić się przy jego odbiorze.

W romantyzmie natura miała szczególne znaczenie, stała się wręcz bohaterem dzieł literackich i malarskich. W sposób metaforyczny ukazywała emocje i uczucia, ale przede wszystkim była niezbadaną i potężna siłą w świecie, w którym, zdawałoby się, rządzą ludzie. Ballada „Świteź” Adama Mickiewicza to jeden z wielu przykładów na sposób kreowania nauty w dziele literackim. W cechy ballady wpisana jest tajemniczość i zagadkowość – taki też nastrój panuje w „Świtezi”. Utwór podzielony jest na trzy części. W pierwszej Mickiewicz opisuje urzekającą urodę jeziora – woda jest gładka, przejrzysta, otacza ją ciemna puszcza. Piękno przyrody kryje jednak ponurą tajemnicę, a miejsce przepełnione jest pełną grozy atmosferą. Pozornie spokojna i przyjazna natura pokazuje swoje drugie oblicze. Autor oddaje nastrój niesamowitości słowami:
„Gdy oko brzegów przeciwnych nie sięga,
Dna nie odróżnia od szczytu,
Zdajesz się wisieć w środku niebokręga.
W jakiejś otchłani błękitu.”

Wyprawa w okolice jeziora nie jest jednak bezpieczna, bo za chwilę dodaje:
„Lecz żeby w nocy jechać do jeziora,
Trzeba być najśmielszym z ludzi.”

W trzeciej części – udramatyzowanej opowieści wyłowionej z wody kobiety-ducha – poznajemy tajemnicę Świtezi. Wiele lat temu rozegrała się tu tragedia. W dawnych czasach, kiedy władca Świtezi, Tuhan, pospieszył z pomocą obleganemu w Nowogrodzie przez siły carskie Mendogowi, ruskie wojska napadły na gród, w którym pozostały jedynie kobiety, starcy i dzieci. Zrozpaczona księżniczka zaczęła prosić Stwórcę o śmierć i wtedy Bóg zatopił miasto, a jego mieszkańców zamienił w kwiaty i zioła. Najeźdźcy zaczęli zrywać rośliny, a wtedy:
„Kto tylko ściągnął do głębini ramię,
Tak straszna jest kwiatów władza,
Że go natychmiast choroba wyłamie
I śmierć gwałtowna ugadza.”

Widoczna jest tu wyraźnie personifikacja natury. Przyroda potrafi sprzyjać ludziom, ale potrafi karać także tych, którzy popełniają grzechy i zbrodnie. W swoich działaniach jest bezwzględna i okrutna. W „Świtezi” natura odegrała rolę sędziego i kata, skazując na śmierć nieprzyjaciół. Jak w każdej balladzie buduje także atmosferę całego utworu – tajemniczą, niepokojącą i fantastyczną.

Idealną ilustracją do dzieła Mickiewicza jest „Poranek” pędzla niemieckiego mistrza romantyzmu Caspara Davida Friedricha. Nie można obyć się bez porównań – tajemnicze jezioro na pierwszym planie, gąszcz okalający brzegi, ciemny las i góry w tle – wszystko w ciemnych, ponurych barwach. Niemal całość krajobrazu spowija mgła – symbol tajemnicy i grozy. Ponury nastrój łagodzi górujące nad krajobrazem niebo odmalowane ciepłym żółcieniem, różem i oranżem. Samotna postać w łódce na środku jeziora wydaje się być zjawą, która zabłądziła tu w nocy i jeszcze nie zdążyła wrócić w wodne głębiny. Także chatka na brzegu jeziora, wygląda na dawno opuszczoną, co potęguje nastrój niepokoju.

Kolejny sposób kreacji przyrody w literaturze romantycznej przedstawia Juliusz Słowacki w powstałym „na morzu pod Aleksandrią” „Hymnie” („Smutno mi, Boże!”).
Poeta, stojąc na pokładzie statku, podziwia piękny widok:
„(...)Dla mnie na zachodzie
Rozlałeś tęczę blasków promienistą;
Przede mną gasisz w lazurowj wodzie
Gwiazdę ognistą...
Choć mi tak niebo ty złocisz i morze,
Smutno mi, Boże!”

Oglądany krajobraz skłania artystę do refleksji i przemyśleń. Wie, że tak cudowna natura może być jedynie dziełem samego Boga, do niego więc zwraca się w swym hymnie i otwiera przed nim „głąb serca” – smutnego, opuszczonego, zawiedzionego. Poeta czuje się jak pielgrzym, który wędruje bez celu, jest zabłąkany i zagubiony – „sto mil od brzegu i sto mil przed brzegiem”. Widok lecącego sznura bocianów przywołuje w jego sercu wspomnienia polskich pól, ojczystych krajobrazów, których długo nie dane mu było oglądać. Jego przeogromny żal spowodowany jest także wizją niepewnej przyszłości. Przedstawione widoki – nieskończone morze, bociany – służą ukazaniu uczuć wewnętrznych podmiotu lirycznego – wyrażają jego tęsknotę do ojczyzny, żal, smutek. Taki zabieg nazywamy psychizacją krajobrazu.
Ostatnia strofa to przypomnienie cudownego pejzażu, ale jest to także uświadomienie sobie nieuchronności przemijania:
„Na tęczę blasków, którą tak ogromnie
Anieli twoi w siebie rozpostarli,
Nowi gdzieś ludzie w sto lat będą po mnie
Patrzący - marli.
Nim się przed moją nicością ukorzę,
Smutno mi, Boże!”

W świecie stworzonym przez wielkiego Boga jedynie natura jest trwała. Wobec jej stałości człowiek czuje swą małość i kruchość. Poeta wyobraża sobie, że być może za sto lat ktoś będzie patrzył na takie samo niebo i blaski słońca na nim rozpostarte. Poeta nie odmawia Stwórcy wielkości i boskości, docenia jego niezwykłość i ogromne dzieło stworzenia świata. Z utworu wyłania się krucha postać na tle nieobjętej natury, zagubiona w wielkim świecie, rzucona na obce ziemie, pełna niepewności i zwątpienia. Jedynym jej prawem jest możliwość mówienia o swoich uczuciach i doznaniach.

W innej konwencji utrzymany jest obraz „Dziwny ogród” Józefa Mehoffera. Pochodzi on z roku 1903. Ogród Mehoffera jest arkadią, której wieczne trwanie zostało zagrożone i nic nas też nie zapewnia o jej trwałych etycznych fundamentach. Na pierwszym planie obrazu znajduje się dziecko w promieniach słońca, kwiaty, oraz ogromna ważka, która psuje sielskość tego obrazu. W dalszej części widać piękną kobietę ubraną w granatową, długą suknie i tego samego koloru kapelusz. Przed słońcem chowa się jeszcze jedna kobieta, ubrana w czerwono białą suknie. Obraz Mehoffera jest pełen kwiatów, widać je w każdej części obrazu. Nagi chłopiec kojarzy się z Amorem i symbolizuje niewinność, beztroskę życia. Kwiaty, które trzyma w ręku – malwy, są symbolem piękna i jego nietrwałości. Symbolem miłości i bezpieczeństwa jest kobieta, będąca zapewne matką chłopca. Pełne owoców drzewa symbolizują dostatek, a girlandy kwiatów bujność natury. Jak widać wszystkie elementy przyrodnicze coś znaczą, nawet ważka, która staje się zapowiedzią nieokreślonego bliżej niebezpieczeństwa, śmierci i przemijania. Całość to obraz niezwykłej, sielankowej krainy Edenu lub Arkadii utożsamianych ze szczęściem i radością. Ten obraz przenosi nas od mimetycznego przedstawiania natury, przez jej stylizacje baśniowe i mityczne, na płaszczyznę zdarzeń symbolicznych. Stary motyw zostaje odnowiony, powiązany z najnowszymi poszukiwaniami artystycznymi – impresjonistyczną analizą światła przechodzącego przez gałązki i liście i secesyjną fascynacją światem owadów i jego pięknymi kształtami i barwami.

W czasie gdy powstał obraz Mehoffera tworzył Leopold Staff. Znana mu była twórczość wspomnianego malarza i być może jego obraz zainspirował Leopolda Staffa do napisania „Ogrodu przedziwnego”. Wiersz ten powstał w 1910 roku. Staff nawiązuje do tytułu obrazu, ale w tytule wiersza akcent pada na słowo „ogród”. Natura jest dla Staffa przewodnikiem, nauczycielem życia. Natura będąca symbolem dobroci, łagodności, słodyczy, pojednania czy miłości. Ogród Staffa zawiera elementy różnych ogrodów. W pierwszej strofie mowa o ogrodzie szczęścia, który reprezentują dzieci i kwiaty. Druga strofa zaczyna się słowami „ wodotrysk bije tu dziwny” jest to symboliczne „fons vitae” - czyli źródło życia. Wodotrysk jest jak łkanie i śmiech, cierpienie i radość, to co jest piękne może ranić. Ta fontanna reprezentuje ogród ozdobny w tym wierszu. W dalszej części wiersza pojawia się krzew oliwny, reprezentujący ogród mędrców. Jest on symbolem pojednania. Starożytni Grecy manifestowali radość i zgodę igrzysk olimpijskich gałązką oliwną, a w Biblii gałązka oliwna to znak końca potopu i porozumienia. W kolejnej strofie jest mowa o tym, że ptaki występują we wszystkich ogrodach świata. Jest to aluzja do św. Franciszka, za którego pomocą uczymy się poznawać świat natury. W wierszu można także znaleźć elementy ogrodu użytkowego, są nimi ule i pszczoły. Pszczoły są symbolem pracowitości, dostatku i słodyczy życia. Ogród opisany w wierszu jest znakiem wieloznacznym, nie symbolizuje tylko radości, szczęścia i piękna, natura pokazana jest wieloaspektowo. Róże oznaczają nie tylko piękno, ale też cierpienie i ból. Wiersz to pochwała piękna istnienia.

Zafascynowanie górską przyrodą możemy odnaleźć w licznych poezjach Kazimierza Przerwy-Tetmajera. Utwór pod tytułem „Melodia mgieł nocnych nad Czarnym Stawem” traktuje o naturze, która powoduje zachwyt. Poeta przedstawił pejzaż górski, pogrążony w nocnym mroku, który rozproszony został jedynie przez światło księżyca. Dzięki przyrodzie przemawia do naszych zmysłów i odczuć. Łączy barwy, ruch, zapach i dźwięk. W wierszu tym poeta ożywił krajobraz tatrzański. Tetmajer, chce abyśmy uzmysłowili sobie lekkość, zmienność i zwiewność nocnych mgieł nad Czarnym Stawem Gąsienicowym. Na tle gór ukazał nieustanny ruch tych mgieł, nietoperzy i sów, starał się odtworzyć szmer drzew i potoków. Powstał w ten sposób bogaty obraz, który odwołuje się do różnych zmysłów i jest syntezą artystyczną, która wzbogaca odczucie piękna górskiego pejzażu w nocy. Elementami tego impresjonistycznego obrazu poetyckiego są: śpiąca woda w kotlinie, szmer potoków, szum limb, szept boru, woń kwiatów, spadająca gwiazda, mgły bawiące się puchem mlecza, promienie gwiazd przybijające mgły do szczytów skalnych. Cała ta piękna przyroda ukazana jest w ciągłym ruchu i w oświetleniu więc w utworze tym można zauważyć chęć podmiotu do zarejestrowania bogatych, przelotnych zjawisk wynikających z obserwacji przyrody.

Unikalność górskiej natury była również tematem wielu obrazów. Stanisław Witkiewicz, jest autorem „Krokusów na tle śnieżnych gór”. W pejzażu tym malarz bardzo realnie, ale i plastycznie uchwycił piękno natury. W obrazie zachwyca wiosenny krajobraz hal rozciągający się u podnóża Tatr. Stosując technikę impresjonistycznego obrazowania, ukazał wybijający się na pierwszy plan dywan krokusów. Drugi plan to świerkowy las, który zdaje się tworzyć bramę ku górskim szczytom. Te zaś tworzą plan trzeci. Ośnieżone, pięknie oświetlone przez smugę światła, delikatnie, acz z ogromną mocą pną się ku niebu. Obraz zdaje się być nieco bajkowy, ale czy właśnie nie tak jawią się góry wczesną wiosną? Moim zdaniem podkreślenie delikatności, ale i mocy gór pokazuję, że mogą być one bardzo zwodnicze. Przyciągają swoim pięknem, ale równocześnie bywają niebezpieczne i pełne pułapek, bowiem Tatry, to nie tylko piękno, to również potęga i majestat.

Natura odgrywała i nadal odgrywa dużą rolę w dziełach literackich, szczególnie w poezji, oraz malarskich. Właśnie ona stanowi pewne dopełnienie. Jej sposób kreacji jest bardzo różnorodny. Spełnia nie tylko rolę tła, ale również spełnia rolę symbolu, w literaturze wpływa na przebieg wydarzeń oraz na psychikę bohatera. To przyroda jest elementem kompozycji, tworzy nastrój. Wielokrotnie była głównym bohaterem utworów, wyrazicielem uczuć i przeżyć podmiotu lirycznego. W różnych okresach natura pełniła różne funkcje. Dzięki niej poznawaliśmy uciechy i niepokoje pisarzy, poetów i malarzy, doznawaliśmy uczucia grozy, tajemniczości lub podziwialiśmy piękno widziane ich oczyma. Przyroda żyła i żyje własnym życiem, ma swój określony rytm i nadal zaskakuje człowieka. Nawet mimo ogromnego postępu cywilizacyjnego pozostaje nieodgadniona i nieosiągalna dla istoty ludzkiej. Wydaje mi się, że dlatego natura pozostaje ogromną inspiracją dla wielu pisarzy czy malarzy, a sposoby jej przedstawiania wciąż zaskakują.

strona:    1    2    3    4    5  





Rola natury w dziełach literackich różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Natura w życiu ludzi odgrywa ważną rolę. Nic dziwnego, że motyw przyrody wykorzystywało wielu artystów traktując ja jako tło, symbol lub bohatera lektury.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca niezwykle bogata. Wiele przykładów literackich z różnych epok.

Na wybranych przykładach ukaż funkcjonowanie motywu przyrody w literaturze i innych dziełach sztuki

Ocena:
20/20
Teza: Artyści poprzez naturę usiłowali jak najdokładniej przytoczyć emocje, jakie obecne były przy tworzeniu dzieła i te, które powinny pojawić się przy jego odbiorze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, zawiera konkretne przykłady i argumenty.

Pejzaż romantyczny w literaturze i malarstwie. Porównaj sposoby przedstawienia, odwołując się do wybranych tekstów i obrazów

Ocena:
20/20
Teza: Pejzaż romantyczny jest przykładem pejzażu tajemniczego, baśniowego, dynamicznego i zarazem będącego wyrazicielem emocji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpuje temat. Poprawna bibliografia i ramowy plan prezentacji.

Rola natury w dziele literackim

Ocena:
20/20
Teza: Pisarze różnych epok literackich naturze przypisują różne funkcje: narratora, symbolu, tajemnicy, ucieczki i raju utraconego, prowokuje do przemyśleń.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo Dobra praca, w pełni wyczerpuje temat.

Pory roku w literaturze. Omów funkcjonowanie tego motywu na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Pory roku w literaturze jako kreator zajęć i cyklu życia człowieka, ilustracja symboli oraz emocji bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca oryginalna, przemyślana, bibliografia trafna, a język klarowny.

Sposoby kreowania obrazu natury w poezji i malarstwie. Dokonaj analizy wybranych dzieł

Ocena:
20/20
Teza: Poeci i malarze, kontemplując krajobrazy, przypatrując się całemu bogactwu natury, pragnęli oddać jej niesamowitość lub wywołać określone uczucie w odbiorcy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana dobrym językiem. Poprawnie realizuje temat.

Romantyczne opisy przyrody. Przedstaw różnorodność ujęć i celowość ich wykorzystania

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy literatury romantycznej, przypatrując się całemu bogactwu natury, pragnęli oddać jej niesamowitość lub wywołać określone uczucie w odbiorcy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różnorodność odwołania się do motywów natury w epoce romantyzmu.

Symbolika opisów przyrody w literaturze Młodej Polski. Zanalizuj i zinterpretuj wybrane przykłady

Ocena:
20/20
Teza: Natura odegrała szczególną rolę dla twórców Młodej Polski.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera właściwie dobraną literaturę pisarzy i poetów. Poprawnie sformułowana teza i wnioski.

Jaką rolę pełni przyroda w wybranych utworach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Przyroda jako stały element literatury; różnorodne funkcje przyrody w utworach literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Szczegółowy opis natury i sposobu jej obrazowania.

Przyroda wiosną. Przedstaw różne sposoby jej opisywania w wybranych utworach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Wiosna jako popularny temat i motyw w utworach literackich ze względu na bogata symbolikę.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa, bogata w przykłady literackie, dojrzała prezentacja.

Jaką rolę pełni przyroda w wybranych utworach literackich? Przeanalizuj zagadnienie na podstawie dwóch epok

Ocena:
20/20
Teza: Przyroda jako stały element literatury; różnorodne funkcje przyrody w utworach literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: W pełni poprawna prezentacja. Przejrzysty plan i bibliografia.

Pejzaż i przyroda w literaturze i malarstwie romantycznym

Ocena:
19/20
Teza: Twórcy niemal wszystkich epok w sposób mniej lub bardziej widoczny, wyrażali siebie poprzez naturę.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawna praca, poprawna bibliografia, bogata literatura przedmiotu.

Natura nie przestaje zadziwiać bogactwem. Przyroda tematem malarzy i poetów różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Poeci i malarze wykorzystywali bogactwo natury opisując lub odmalowując jej różne formy w swoich dziełach.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawna, choć bardzo skrótowa prezentacja, oparta na oryginalnych dziełach.