Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw przyrody, natury


Romantyczne opisy przyrody. Przedstaw różnorodność ujęć i celowość ich wykorzystania

Przyroda jest od wieków nieodłączną towarzyszką życia człowieka, więc nic dziwnego, że istota ludzka czuje się dobrze w jej otoczeniu. Życie w zgodzie z przyrodą czyni człowieka spokojnym, bezpiecznym i szczęśliwym. Natura pobudza człowieka do refleksji nad własnym życiem. Stanowi pretekst dla wypowiadania myśli nurtujących człowieka. Kontrast pomiędzy przemijalnym żywotem człowieka a corocznym odradzaniem się przyrody był doskonałym dowodem na jej potęgę i wspaniałość. Czasem jednak natura bywa nieobliczalna, a szalejące niebezpieczne żywioły uświadamiają człowiekowi jego znikomość. Artyści tworzący od wieków chętnie wykorzystywali motywy związane z otaczającą ich przyrodą. Szczególnym okresem, w którym motywy bliskie naturze na stałe zagościły na kartach wierszy, poematów czy eposów był romantyzm. Twórcy literatury romantycznej, kontemplując krajobrazy, przypatrując się całemu bogactwu natury, pragnęli oddać jej niesamowitość lub wywołać określone uczucie w odbiorcy. Przyroda pozwalała im jak najdokładniej odzwierciedlić emocje, jakie obecne były przy tworzeniu dzieła i te, które powinny pojawić się przy jego odbiorze.

W romantyzmie natura miała szczególne znaczenie, stała się wręcz bohaterem dzieł literackich. W sposób metaforyczny ukazywała emocje i uczucia, ale przede wszystkim była niezbadaną i potężna siłą w świecie, w którym, zdawałoby się, rządzą ludzie. Poetą, który często odwoływał się do motywu przyrody był Johann Wolfgang Goethe. Wśród licznych jego dzieł bardzo ważną pozycję zajmują ballady, będące dowodem zainteresowania poety ludowymi pieśniami i relacją panującą między człowiekiem a przyrodą. Goethe w utworze „Król Olch” używa natury do tworzenia nastroju. Opisuje przedziwne kształty, otulone mgłą drzewa, obszar pokryty w ciemności, wycie wiatru, szelest olszynowych liści. To wszystko wprowadza nastrój tajemniczości i grozy. Przyroda jest baśniowym bohaterem przyjmującym postacie elfów, rusałek i innych podobnych stworzeń. Ludzie nie mają wpływu na jej działanie. Jest ona siłą sprawczą wydarzeń. Człowiek jest przedstawiony jako zabawka w jej ręku, z którą można zrobić wszystko, co się chce. Nawet ją uśmiercić. Ukazany jest również, jako jeden z wielu elementów przyrody, a nie jako centralny punkt porządku panującego w świecie.

W balladzie Goethego dostrzegamy jak ojciec przy świetle księżyca pędzi na koniu, trzymając w ramionach swojego syna. Chce zdążyć do domu, aby uratować potomka przed złymi siłami. Choć ojciec uspakaja syna i mocno przyciska do siebie, Król Olch spełnia swą wolę. Jeździec przywozi do domu tylko martwe ciało syna. W utworze tym przyroda jest tłem dla rozgrywającego się dramatu. Natura stała się najważniejszą siłą, która kształtuje rzeczywistość. Leśne duchy będące częścią przyrody, biorą udział w akcji, a właściwie tworzą tragiczny sens całego utworu. Myślę, że Goethe nie przypadkowo wybrał las o nocnej porze, gdyż właśnie to miejsce pobudza emocje i uczucia u czytelnika.

Z opisami przyrody spotykamuy się także przy lekturze „Sonetów krymskich” polskiego wieszcza – Adama Mickiewicza. Krajobrazy to nieodłączna część artystycznej relacji z podróży poety na Krym. Bohater sonetów, człowiek zachodu, wkracza w orientalny świat obcych żywiołów: morza, przestrzeni pustynnych, gór, przepaści, tak różnych od litewskich krajobrazów. Płynąc statkiem, czy przemierzając konno górskie szlaki, nie jest jedynie zewnętrznym obserwatorem patrzącym okiem przygodnego turysty. Czuje się fragmentem otaczającej go przestrzeni. Wchłania w siebie wrażenia, obdarza naturę duchowością, samoistnym życiem:
„Wypuszczam na wiatr konia i nie szczędzę razów;
Lasy, doliny, głazy, w kolei, w natłoku
U nóg mych płyną, giną jak fale potoku;
Chcę odurzyć się, upić tym wirem obrazów.”
(X „Bajdary”)

W „Sonetach krymskich” ludzie nie panują bowiem nad światem, lecz są jego częścią, a ich cywilizacja wtapia się w przyrodę. Natura jest tu wroga kulturze, cechuje ją trwałość, zdolność do odradzania się w przeciwieństwie do nietrwałej przemijającej kultury. To przenikanie cywilizacji i natury uzmysławiają obecne w romantycznym pejzażu obrazy rozpadających się i porośniętych ruin dawnych budowli. Patrząc na owe znaki czasu, bohater dostrzega nie tylko chwilę teraźniejszą. W jego wyobraźni ożywa również historia tych miejsc i związanych z nimi ludzi:
„Te zamki, połamane zwaliska bez ładu,
Zdobiły cię i strzegły, o niewdzięczny Krymie!(...)
Tu Grek dłutował w murach ateńskie ozdoby,
Stąd Italczyk Mongołom narzucał żelaza
I mekkański przybylec nucił pieśń namaza.
Dziś sępy czarnym skrzydłem oblatują groby;”
(XVII „Ruiny zamku w Bałakławie”)

W sonetach natura przemawia do człowieka poprzez szelest wiatru, zapach kwiatów, migotanie gwiazd. Zadaniem podróżnika jest rozszyfrowanie tego alfabetu. Wędrówka bohatera staje się w ten sposób pielgrzymką do granic świata. Pielgrzym przeczuwa, że na niewidocznym dnie morskich głębin czy górskich przepaści, tak jak na najwyższych szczytach znajduje się miejsce, gdzie usłyszeć można „co mówi Bóg do przyrodzenia”:
„Mirzo, a ja spójrzałem! Przez świata szczeliny
Tam widziałem - com widział, opowiem - po śmierci,
Bo w żyjących języku nie ma na to głosu.”
(XV, „Droga nad przepaścią w Czufut-Kale)

Z innym ujęciem motywu natury spotkamy się w balladzie „Świteź” Adama Mickiewicza. W cechy ballady wpisana jest tajemniczość i zagadkowość – taki też nastrój panuje w „Świtezi”. Utwór podzielony jest na trzy części. W pierwszej Mickiewicz opisuje urzekającą urodę jeziora – woda jest gładka, przejrzysta, otacza ją ciemna puszcza. Piękno przyrody kryje jednak ponurą tajemnicę, a miejsce przepełnione jest pełną grozy atmosferą. Pozornie spokojna i przyjazna natura pokazuje swoje drugie oblicze. Autor oddaje nastrój niesamowitości słowami:
„Gdy oko brzegów przeciwnych nie sięga,
Dna nie odróżnia od szczytu,
Zdajesz się wisieć w środku niebokręga.
W jakiejś otchłani błękitu.”

Wyprawa w okolice jeziora nie jest jednak bezpieczna, bo za chwilę dodaje:
„Lecz żeby w nocy jechać do jeziora,
Trzeba być najśmielszym z ludzi.”

W trzeciej części – udramatyzowanej opowieści wyłowionej z wody kobiety-ducha – poznajemy tajemnicę Świtezi. Wiele lat temu rozegrała się tu tragedia. W dawnych czasach, kiedy władca Świtezi, Tuhan, pospieszył z pomocą obleganemu w Nowogrodzie przez siły carskie Mendogowi, ruskie wojska napadły na gród, w którym pozostały jedynie kobiety, starcy i dzieci. Zrozpaczona księżniczka zaczęła prosić Stwórcę o śmierć i wtedy Bóg zatopił miasto, a jego mieszkańców zamienił w kwiaty i zioła. Najeźdźcy zaczęli zrywać rośliny, a wtedy:
„Kto tylko ściągnął do głębini ramię,
Tak straszna jest kwiatów władza,
Że go natychmiast choroba wyłamie
I śmierć gwałtowna ugadza.”
Widoczna jest tu wyraźnie personifikacja natury. Przyroda potrafi sprzyjać ludziom, ale potrafi karać także tych, którzy popełniają grzechy i zbrodnie. W swoich działaniach jest bezwzględna i okrutna. W „Świtezi” natura odegrała rolę sędziego i kata, skazując na śmierć nieprzyjaciół. Jak w każdej balladzie buduje także atmosferę całego utworu – tajemniczą, niepokojącą i fantastyczną.

Kolejny sposób kreacji przyrody w literaturze romantycznej przedstawia Juliusz Słowacki w powstałym „na morzu pod Aleksandrią” „Hymnie” („Smutno mi, Boże!”).
Poeta, stojąc na pokładzie statku, podziwia piękny widok:
„(...)Dla mnie na zachodzie
Rozlałeś tęczę blasków promienistą;
Przede mną gasisz w lazurowj wodzie
Gwiazdę ognistą...
Choć mi tak niebo ty złocisz i morze,
Smutno mi, Boże!”
Oglądany krajobraz skłania artystę do refleksji i przemyśleń. Wie, że tak cudowna natura może być jedynie dziełem samego Boga, do niego więc zwraca się w swym hymnie i otwiera przed nim „głąb serca” – smutnego, opuszczonego, zawiedzionego. Poeta czuje się jak pielgrzym, który wędruje bez celu, jest zabłąkany i zagubiony – „sto mil od brzegu i sto mil przed brzegiem”. Widok lecącego sznura bocianów przywołuje w jego sercu wspomnienia polskich pól, ojczystych krajobrazów, których długo nie dane mu było oglądać. Jego przeogromny żal spowodowany jest także wizją niepewnej przyszłości. Przedstawione widoki – nieskończone morze, bociany – służą ukazaniu uczuć wewnętrznych podmiotu lirycznego – wyrażają jego tęsknotę do ojczyzny, żal, smutek. Taki zabieg nazywamy psychizacją krajobrazu.

Ostatnia strofa to przypomnienie cudownego pejzażu, ale jest to także uświadomienie sobie nieuchronności przemijania:
„Na tęczę blasków, którą tak ogromnie
Anieli twoi w siebie rozpostarli,
Nowi gdzieś ludzie w sto lat będą po mnie
Patrzący - marli.
Nim się przed moją nicością ukorzę,
Smutno mi, Boże!”
W świecie stworzonym przez wielkiego Boga jedynie natura jest trwała. Wobec jej stałości człowiek czuje swą małość i kruchość. Poeta wyobraża sobie, że być może za sto lat ktoś będzie patrzył na takie samo niebo i blaski słońca na nim rozpostarte. Poeta nie odmawia Stwórcy wielkości i boskości, docenia jego niezwykłość i ogromne dzieło stworzenia świata. Z utworu wyłania się krucha postać na tle nieobjętej natury, zagubiona w wielkim świecie, rzucona na obce ziemie, pełna niepewności i zwątpienia. Jedynym jej prawem jest możliwość mówienia o swoich uczuciach i doznaniach.


Omawiając przyrodę i jej literacką rolę nie można pominąć epopei narodowej Adama Mickiewicza pod tytułem „Pan Tadeusz”. Świat flory i fauny pełni w „Panu Tadeuszu” kilka funkcji. Niewątpliwie szczegółowe opisy piękna przyrody litewskiej są wynikiem tęsknoty Mickiewicza za ojczyzną. Natura stanowi tło dla rozgrywającej się akcji. Jest elementem świata przedstawionego, a także tematem rozmów postaci. Opisy natury często odzwierciedlały odczucia ludzkie lepiej, niż pisanie o nich wprost - były komentarzem do przeżyć ludzi. W utworze Mickiewicza przyroda spełnia jeszcze wiele ról. Między innymi: stanowi epizod akcji, ukazuje piękno kraju, opis jest całością niezależną od akcji, podkreśla tęsknotę autora za ojczyzną, miłość do ojczystych krajobrazów. Mickiewicz być może poprzez opisy natury chce wyeksponować ludzkie uczucia, zachowania. Porównanie między innymi stawów do pary kochanków jest szalenie głębokie i skłania ku refleksjom. W „Panu Tadeuszu” trzy czwarte utworu zajmują opisy przyrody. Jest ona bohaterem dzieła. Ukazana została zgodnie z duchem filozofii romantycznej jako byt uduchowiony. W rozmowie Hrabiego z Tadeuszem w księdze IV autor, ukazując bogactwo przyrody polskiej wyraża refleksję, że krajobraz właściwy dla danej krainy jest materialnym obrazem ducha jej mieszkańców. Przyroda jest świadkiem historii danego narodu oraz jego kultury. Zawiera w sobie najistotniejsze elementy tradycji danego narodu.

Natura odgrywała i nadal odgrywa dużą rolę w dziełach literackich, szczególnie w okresie romantyzmu. Cel jej wykorzystania jest bardzo różnorodny. Spełnia nie tylko rolę tła, ale również spełnia rolę symbolu, w literaturze wpływa na przebieg wydarzeń oraz na psychikę bohatera. To przyroda jest elementem kompozycji, tworzy nastrój. Wielokrotnie była głównym bohaterem utworów, wyrazicielem uczuć i przeżyć podmiotu lirycznego. Dzięki niej mozna poznać uciechy i niepokoje pisarzy, poetów, doznać uczucia grozy, tajemniczości lub podziwiać piękno widziane ich oczyma. Przyroda żyła i żyje własnym życiem, ma swój określony rytm i nadal zaskakuje człowieka. Nawet mimo ogromnego postępu cywilizacyjnego pozostaje nieodgadniona i nieosiągalna dla istoty ludzkiej. Wydaje mi się, że dlatego natura pozostaje ogromną inspiracją dla wielu twórców, a sposoby jej ujęć wciąż zaskakują.

strona:    1    2    3    4  





Rola natury w dziełach literackich różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Natura w życiu ludzi odgrywa ważną rolę. Nic dziwnego, że motyw przyrody wykorzystywało wielu artystów traktując ja jako tło, symbol lub bohatera lektury.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca niezwykle bogata. Wiele przykładów literackich z różnych epok.

Na wybranych przykładach ukaż funkcjonowanie motywu przyrody w literaturze i innych dziełach sztuki

Ocena:
20/20
Teza: Artyści poprzez naturę usiłowali jak najdokładniej przytoczyć emocje, jakie obecne były przy tworzeniu dzieła i te, które powinny pojawić się przy jego odbiorze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, zawiera konkretne przykłady i argumenty.

Pejzaż romantyczny w literaturze i malarstwie. Porównaj sposoby przedstawienia, odwołując się do wybranych tekstów i obrazów

Ocena:
20/20
Teza: Pejzaż romantyczny jest przykładem pejzażu tajemniczego, baśniowego, dynamicznego i zarazem będącego wyrazicielem emocji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpuje temat. Poprawna bibliografia i ramowy plan prezentacji.

Rola natury w dziele literackim

Ocena:
20/20
Teza: Pisarze różnych epok literackich naturze przypisują różne funkcje: narratora, symbolu, tajemnicy, ucieczki i raju utraconego, prowokuje do przemyśleń.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo Dobra praca, w pełni wyczerpuje temat.

Pory roku w literaturze. Omów funkcjonowanie tego motywu na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Pory roku w literaturze jako kreator zajęć i cyklu życia człowieka, ilustracja symboli oraz emocji bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca oryginalna, przemyślana, bibliografia trafna, a język klarowny.

Sposoby kreowania obrazu natury w poezji i malarstwie. Dokonaj analizy wybranych dzieł

Ocena:
20/20
Teza: Poeci i malarze, kontemplując krajobrazy, przypatrując się całemu bogactwu natury, pragnęli oddać jej niesamowitość lub wywołać określone uczucie w odbiorcy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana dobrym językiem. Poprawnie realizuje temat.

Romantyczne opisy przyrody. Przedstaw różnorodność ujęć i celowość ich wykorzystania

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy literatury romantycznej, przypatrując się całemu bogactwu natury, pragnęli oddać jej niesamowitość lub wywołać określone uczucie w odbiorcy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różnorodność odwołania się do motywów natury w epoce romantyzmu.

Symbolika opisów przyrody w literaturze Młodej Polski. Zanalizuj i zinterpretuj wybrane przykłady

Ocena:
20/20
Teza: Natura odegrała szczególną rolę dla twórców Młodej Polski.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera właściwie dobraną literaturę pisarzy i poetów. Poprawnie sformułowana teza i wnioski.

Jaką rolę pełni przyroda w wybranych utworach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Przyroda jako stały element literatury; różnorodne funkcje przyrody w utworach literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Szczegółowy opis natury i sposobu jej obrazowania.

Przyroda wiosną. Przedstaw różne sposoby jej opisywania w wybranych utworach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Wiosna jako popularny temat i motyw w utworach literackich ze względu na bogata symbolikę.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa, bogata w przykłady literackie, dojrzała prezentacja.

Jaką rolę pełni przyroda w wybranych utworach literackich? Przeanalizuj zagadnienie na podstawie dwóch epok

Ocena:
20/20
Teza: Przyroda jako stały element literatury; różnorodne funkcje przyrody w utworach literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: W pełni poprawna prezentacja. Przejrzysty plan i bibliografia.

Pejzaż i przyroda w literaturze i malarstwie romantycznym

Ocena:
19/20
Teza: Twórcy niemal wszystkich epok w sposób mniej lub bardziej widoczny, wyrażali siebie poprzez naturę.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawna praca, poprawna bibliografia, bogata literatura przedmiotu.

Natura nie przestaje zadziwiać bogactwem. Przyroda tematem malarzy i poetów różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Poeci i malarze wykorzystywali bogactwo natury opisując lub odmalowując jej różne formy w swoich dziełach.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawna, choć bardzo skrótowa prezentacja, oparta na oryginalnych dziełach.