Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw człowieka


Odkrywanie tajemnic ludzkiej psychiki w literaturze i sztuce okresu schyłku XIX i początku XX w. Przybliż temat, analizując wybrane dzieła.

Temat. Odkrywanie tajemnic ludzkiej psychiki w literaturze i sztuce okresu schyłku XIX i początku XX wieku. Przybliż temat, analizując wybrane dzieła.

Na początku przedstawię trzy tezy:
Bez wątpienia literatura i sztuka są zwierciadłem epoki.
Bez wątpienia literatura i sztuka mogą odkrywać przed odbiorcą tajemnice ludzkiej psychiki.
Bez wątpienia literatura i sztuka przełomu wieków XIX i XX skupiają w sobie dwa powyższe twierdzenia.

Tematem mojej prezentacji jest odkrywanie tajemnic ludzkiej psychiki w literaturze i sztuce przełomu wieków. Analizując ten temat trzeba podkreślić, że był to idealny czas na tego typu odkrycia. Przełom XIX i XX wieku napawał ówczesnych lękiem i zwątpieniem. Spotkały się ze sobą nurty realistyczne, symboliczne i duże znaczenie zyskała psychologiczna strona dzieł. Autorom przyszło tworzyć w „oparach dekadencji”, filozofii Schopenhauera, Nietschego, Bergsona i psychoanalizy Freuda. W sztuce rozwijał się nurt ekspresjonizmu, który dążył do wyrażania w sposób spotęgowany i dramatyczny wewnętrznych przeżyć twórcy. Ekspresjoniści wierzyli, że sztuka jest sposobem dotarcia do Absolutu, ale nurt ten wywierał także duży wpływ na odbiorcę. Warto również dodać, iż wiele dzieł wcześniejszych na przełomie wieku XIX i XX zyskało nowe odczytania i interpretacje – jak choćby „Pani Bovary” Flauberta. Psychika Emmy – jako bohaterki literackiej – została dogłębnie przebadana przez Freuda, o czym możemy przeczytać w jednej z jego publikacji. Trzeba pamiętać, że człowiek pod koniec XIX wieku czuł się bardzo zagubiony - z jednej strony ograniczały go konwenanse, z drugiej pojawiała się coraz większa swoboda twórcza. Jedni podążali naprzód ku nowemu, inni tęsknili za tym co było, zamykając się na postęp. Taka atmosfera sprzyjała przemyśleniom, szukaniu odpowiedzi, a gdzież jest lepsze na to miejsce, jeśli nie w literaturze i sztuce?

Przyjrzyjmy się, jakie tajemnice ludzkich przemyśleń kryją się w pierwszym wybranym przeze mnie dziele – „Ślepcach” Maeterlincka. Przełom wieków i gwałtowne przyspieszenie cywilizacyjne oddalało od siebie ludzi, którzy stawali się coraz bardziej samotni i niepotrzebni. Dramat nie jest realistyczny, ale jak widać konwencja symboliczna równie dobrze sobie radzi z wglądem w psychikę człowieka. Wielość symboli, didaskalia, które czyta się jak prozę poetycką lub wiersz nawet – czytamy bowiem o „prastarym borze północny wiekuistego wejrzenia”, dowiadujemy się, że stary ksiądz siedzi „pośrodku i ku głębiom nocy” albo pojawia się określenie „spokojny gwar morza”. Te nietypowe didaskalia pozwalają na indywidualną interpretację przeżyć bohaterów i odniesień do własnych refleksji.

Bohaterowie nie ruszają się wcale, jakby byli przykuci łańcuchami do skał, podobni mieszkańcom jaskini Platona. Trzy staruszki modlą się. Wszyscy są zmęczeni i senni. Czekają na przyjście przewodnika, który ma doprowadzić ich do przytułku. Z daleka dochodzi szum morza, fale zdają się być coraz bliżej. Ciszę przerywa jedynie wiatr, szelest liści i nocne ptaki. W końcu pojawia się pies – wskazuje jednemu ze ślepców miejsce, w którym znajduje się martwy ksiądz – ich przewodnik.

Ciemny las, cmentarne kwiaty, kamienie – miejsce akcji „Ślepców" jest niczym krajobraz duszy człowieka, który stracił Nadzieję, a jedynym wybawieniem od cierpienia jest śmierć. Religia – stary ksiądz-przewodnik, umarła. Bez niej człowiek jest jak ślepy pozostawiony na pastwę losu w lesie. Ale czy na pewno? Najstarszy Ślepiec (według mnie kluczowa postać dramatu) w rozmowie z towarzyszami mądrze stwierdza, że „trzeba starać się żyć". Co to właściwie znaczy? - „Trzeba widzieć, żeby kochać". Okazuje się, że żyjemy razem, ale tak naprawdę osobno. Człowiek przestał się liczyć. Zawsze jesteśmy sami. Ale owo stwierdzenie, że „trzeba starać się żyć” pokazuje, że psychika ludzka w sytuacji zagrożenia zdaje się na intuicję, włącza się instynkt i mechanizmy samozachowawcze. U Maeterlincka wnikamy w tajemnice ludzkiej psychiki pośrednio, poprzez symbole, poprzez ich zewnętrzność, otoczenie. Zaglądamy też do własnego umysłu, by dojść do smutnych i prawdziwych konkluzji – człowiek potrzebuje innych, ale nawet wśród innych może być samotny, widać tu czytelny symbol ludzkiego losu, dążenia po omacku, samotności, rzadkich chwil otuchy. Widać też istotny wpływ filozofii Artura Schopenhauera, która dowodziła braku sensu ludzkiego życia. Odkrywanie tajemnic ludzkiego umysłu było na przełomie wieków zawsze dwustronne – pokazywało myśli bohaterów, a jednocześnie pozwalało przeprowadzać operacje na swojej własnej psychice. A co najważniejsze takie dzieła jak „Ślepcy” oddziałują także i dziś - dramat Maeterlincka to przypowieść o zagubieniu, którego staliśmy się ofiarami, zagubieniu, które towarzyszyło naszym przodkom na przełomie XIX i XX wieku a teraz towarzyszy nam samym, zatraconym w sieci wirtualnych kontaktów, ślepych na to co dookoła, panicznie szukających przewodnika, który albo umarł albo jeszcze się nie narodził.

A jak to wyglądało w sztuce?

Chyba żaden do tej pory prąd w sztuce nie interesował się tak bardzo uczuciami i emocjami, które kierują postępowaniem człowieka, jak ekspresjonizm. Często ważniejsza niż treść obrazu była jego forma (zamaszyste pociągnięcia pędzla, stosowanie sugestywnego koloru, kontrasty i deformacje), jako że i ona eksponowała tajemnice ludzkiej psychiki. Sposoby, które stosował artysta mówiły wiele o jego nastroju, zamiarach twórczych czy sposobie postrzegania świata. Mówiły o artyście, ale przede wszystkim wzbudzały emocje w odbiorcy, pobudzały do odczuwania, do myślenia i zastanawiania się nad tym, co się czai w naszej własnej psychice. Ponieważ „ekspresja” (z łac. exprimere - wyrażać) to wyrazistość, siła oddziaływania dzieła na odbiorcę, na emocjonalną sferę jego psychiki.

Nie inaczej jest z obrazem Muncha pt. „Krzyk” z 1893 roku.. „Namalowałem chmury jak prawdziwą krew. Kolory krzyczały” - tak o doznaniu związanym z powstaniem „Krzyku” pisał w swoim dzienniku Munch. Artysta zasłynął jako twórca dzieł wyrażających lęki i obsesje ludzi przełomu wieków. Proszę spojrzeć na obraz – na pierwszym planie przedstawia krzyczącą postać. Nie wiemy kim ona jest: kobietą, mężczyzną czy dzieckiem. Jej głowa wydaje się za duża w stosunku do ciała i zbyt ciężka dla podtrzymujących ją rąk. Ma na sobie ciemny strój, co tworzy wyrazisty kontrast z jasną barwą ciała. Twarz wyraża przerażenie: usta są otwarte do krzyku. Za postacią widoczne są dwa cienie, które równie trudno scharakteryzować. Przestrzeń wokół wywołuje wrażenie niepokoju i lęku. Most nie ma początku ani końca. Tłem sytuacji jest morze lub zatoka w kolorach czerni, szarości i niepokojącej żółci. Dopełnieniem całej sceny jest pomarańczowo-żółte niebo charakterystyczne dla zachodu słońca. Opisywany obraz budzi w odbiorcy grozę, na co wpływ mają obok jaskrawych barw wijące się linie i deformacje sylwetki. Potęgują one jeszcze przerażenie, jakie możemy ujrzeć na twarzy głównej postaci. Odważne użycie koloru przez artystę ma na celu wzmocnienie ładunku emocjonalnego, jaki niesie ze sobą dzieło. Wzrok przykuwa również obojętność postaci na drugim planie, które zachowują się tak, jakby nie dostrzegały niepokojącego krzyku.

„Krzyk” jest odzwierciedleniem uczuć Muncha. Autor był najwidoczniej przerażony światem. Bał się samotności i obojętności innych ludzi. Wiele źródeł podaje, iż czuł on głębokie lęki związane z alienacją współczesnego człowieka. Malując swój obraz, przelał on na płótno swoją duszę, swoje odczucia, swój stan psychiczny. Słuszne wydaje się tutaj stwierdzenie Hermana Bahra z 1916 roku określające ekspresjonizm: „Nigdy nie było czasu takiego przerażenia, takiego śmiertelnego przerażenia. Nigdy świat nie był tak grobowo niemy. Nigdy człowiek nie był tak mały. Nigdy nie odczuwał takiego strachu. Nigdy radość nie była mu tak daleka, a wolność tak martwa. Jest to krzyk nędzy: człowiek woła o swoją duszę (…)”. „Krzyk” Muncha odkrywa zatem to, co spychane jest w głąb ludzkiej psychiki, o czym chciałoby się zapomnieć – jego lęki, obsesje, przerażenie i niemoc.

Mniej przerażający, ale za to o bardzo refleksyjnym tytule jest obraz Paula Gauguina „Skąd przychodzimy? Kim jesteśmy? Dokąd zmierzamy?”. W jaki sposób odkrywa on przed odbiorcą tajemnice ludzkiej psychiki? Przede wszystkim ujawnia możliwe ludzkie tęsknoty (w przypadku Gauguina była to tęsknota za innym kręgiem kulturowym, za egzotyką). Poza tym porusza kwestie egzystencjalne – w każdym człowieku drzemią pytania o sens życia. Gauguin odkrył bodaj największą tajemnicę ludzkiej psychiki – zrozumienie praw boskich i naturalnych, pogodzenie się z nimi, daje człowiekowi wewnętrzny spokój.

Na płótnie ogród pogrążony w mroku i ciszy do złudzenia przypomina biblijny Eden, choć nie sposób nie dostrzec niepokoju odmalowanego w ponurych barwach, które przenikają się z kolorami żywymi. Wyeksponowanie człowieka na tle natury uświadamia odbiorcy, iż człowiek jako istota myśląca, jest wyjątkowy, że żadne inne dzieło stwórcze nie może się z nim równać. Na pierwszym planie malarz przedstawia mężczyznę, którego możemy utożsamiać z Adamem. Postać umieszczona w środku, wskazywałaby na życie szczęśliwe i cudowne, gdyby nie to, że zrywa ona owoc z drzewa, co symbolizuje grzech, którego następstwem jest kara boska. W tej części obrazu widzimy więc jakby podstawę całej reszty (postać zostaje podkreślona również poprzez światło padające jaśniej na jej ciało). Pozostałe sytuacje są jakby skutkami tego, co wyeksponowano na pierwszym planie. Przedstawienie dzieci, osób młodych i starych ukazuje nam cykl życia człowieka – od momentu narodzin do śmierci (wiemy, że śmierć pojawiła się z chwilą grzechu pierwszych ludzi). Gauguin chce nas zmusić do refleksji nad życiem – czy na pewno dobrze wybraliśmy? Czy nie jest za późno, by to zmienić? W cieniu za pięknymi Maoryskami widać dwie przygnębione kobiety, przystrojone w purpurę. Być może zwierzają się sobie ze swoich myśli, obaw, niepokojów. Są uosobieniem człowieka, który wciąż jest zatroskany o przyszłość, często przepełnioną bólem i cierpieniem.

W drugiej części obrazu znajduje się bożek, którego wyprostowana sylwetka i wzniesione ramiona mogą symbolizować zachętę dla człowieka do pogodzenia się ze swoim życiem i otoczeniem. Jego uniesione w górę ręce mogą wskazywać zaświaty, tak jakby chciał połączyć ludzi z Bogiem. Stara zmartwiona kobieta, znajdująca się w lewym dolnym rogu, wprowadza widoczny smutek. Widać, że trapi ją jakieś zmartwienie, być może rozmyśla o śmierci, która niedługo nadejdzie. Na płótnie zobrazowany został sens życia i jego etapy oraz sposób radzenia sobie z tym przez człowieka. Ludzie rodzą się wyjątkowymi stworzeniami, ale z czasem popełniają w swym życiu błędy, przez to cierpią, zamartwiają się, próbują „połączyć” się z Bogiem, nieraz czują się samotni, starzeją się, wspominają, rozmyślają, aż w końcu ich życiowa wędrówka kończy się śmiercią – iście dekadencki obrazek. Jednak z całego dzieła emanuje spokój – człowiek może nie godzić się na starość, cierpienie i śmierć, ale taki jest cykl życia i tajemnicą ludzkiej psychiki jest zrozumienie tego faktu i przyjęcie go z pokorą należną naturze i jej prawom. Dzieło Gauguina jest jakby trochę wbrew dekadenckim poglądom epoki, które przeciwstawiały się naturze i według których nie istniały wartości absolutne. Artysta z jednej strony odmalowuje zgodnie z tym nurtem podporządkowanie człowieka prawom starzenia i rozkładu, ale z drugiej strony wydobywa na plan pierwszy naturalność tych procesów.

Dekadencki wiersz Leopolda Staffa pt. „Deszcz jesienny” wyraźnie wpisuje się w klimat epoki i stanowi przegląd stanów psychicznych człowieka końca wieku. Przyroda jest tłem, ale także wyrazicielem uczuć i przeżyć podmiotu lirycznego. W melancholijnym nastroju padającego deszczu podmiot obnaża przed czytelnikiem swoje tajemnice – lęki, obawy, wizje senne. Melodyjny wiersz przeplatany jest refrenem, który utwór zaczyna i kończy, spinając go w klamry, pomiędzy nimi zaś odczytujemy odrębne wizje zmęczonej psychiki smutnego człowieka – otóż kiedy „O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny /I pluszcze jednaki, miarowy, niezmienny” podmiot liryczny ma pesymistyczne przeczucie końca, po którym nie będzie już nic dobrego ani jasnego, co wyraża w przekonaniu: „wieczornych snów mary powiewne (…) na próżno czekały na słońca oblicze”. Przejmujący smutek, „czarna żałoba” i rozpacz wyzierają z każdego wersu tej zwrotki, która może być opisem snu, ale równie dobrze może być stanem podświadomości podmiotu lirycznego, jego skrywanymi lękami przed tym, co może nastąpić. Cały utwór Staffa jest utrzymany w tonie dekadencji i symbolizmu, dlatego też obrazy rysowane przez poetę są niejasne, wieloznaczne i tak przerażające jak szatan z ostatniej wizji – który „strwożon swym dziełem (…) położył się na tym kamiennym pustkowiu / by w piersi łkające przytłumić rozpacze”. Niesamowity to obraz, gdy władca wszelkiego zniszczenia i zła, płacze nad zniszczeniem, którego przecież sam dokonał. A dalej „deszcz dzwoni jesienny / I pluszcze jednaki, miarowy, niezmienny”. Staff odsłonił jedną z tajemnic ludzkiej psychiki, jaką jest lęk przed katastroficzną wizją życia człowieka na ziemi i ukrył tę wizję w pięknych i przejmujących strofach poezji. Dostrzegł nieszczęście człowieka, jego smutną egzystencję, ukazał nędzę tego świata, w którym „Szczęście przyjść chciało, lecz mroków się zlękło”, a deszcz, symbol smutku, uwydatnił jeszcze poprzez swoją monotonię i niezmienność stan melancholii podmiotu lirycznego, który ze swoimi odczuciami jest sam w świecie, w którym „rozpacz płacze”.

Na koniec moich rozważań przedstawię książkę w niezwykle ciekawy sposób wnikającą do ludzkiego umysłu. Mamy bowiem w przypadku Stevensona jednego bohatera o rozszczepionej osobowości, co wskazuje na zainteresowanie ówczesnych psychologią i magią zarazem. Schyłek XIX wieku to czas, w którym bigoteria i obłuda, będące charakterystycznymi cechami Anglii pod panowaniem królowej Wiktorii, rozprzestrzeniły się na całą Europę. Patriarchalne społeczeństwo cechowała swoista schizofrenia – szacowni obywatele, zajmujący często wysoko cenione stanowiska, „po godzinach” przeistaczali się w żądnych uciech bywalców podejrzanych tancbud, burdeli i palarni opium. Z kolei ich żony, nierzadko zarażone przez małżonków syfilisem, siedziały w domu, a córki wychodziły na zewnątrz jedynie w towarzystwie przyzwoitek, zaś fortepiany miały zasłonięte nogi, żeby się „nie kojarzyło”. Niemal na każdym kroku groził skandal lub chociaż zgorszenie. Nic więc dziwnego, że literatura tego okresu w sposób symboliczny to wykorzystywała.
Historia doktora Jekylla i pana Hyde’a Roberta Louisa Stevensona jest powszechnie znana, lecz warto ją przypomnieć: oto Jekyll, wybitny doktor medycyny oraz filantrop, wynajduje eliksir, który czyni go zwyrodniałą kreaturą, nieznającą hamulców moralnych. Naukowiec ma więc możliwość prowadzenia podwójnego życia – przykładnego dżentelmena i folgującego własnym instynktom łajdaka – pana Hyde’a. Z czasem ta druga natura zaczyna dominować nad szlachetną, co prowadzi do tragedii. Schyłek XIX wieku to również czas pracy Zygmunta Freuda i jego poglądów, jakoby umysł ludzki składał się z Ego (jaźń) i Superego (moralny wzór dla świadomości, wszelkie zakazy, nakazy, które sobie narzucamy) a także Id, w którym zawarte są nasze potajemne pragnienia oraz instynkty, niemające nic wspólnego z moralnością. Otóż, stosując późniejszą nomenklaturę Freuda, w historii doktora Jekylla i pana Hyde’a uderza to, że psychika bohatera jest rozdarta między Superego oraz Id, czyli między tym, co wzniosłe, a tym, co niskie – przynajmniej według przyjętych przez społeczeństwo kategorii. To, co interesowałoby psychiatrów, czyli owo rozdwojenie jaźni, zostało wzbogacone pierwiastkiem naukowej fantastyki, sprawiającym, że bohater, prócz dwóch osobowości, ma również dwie zupełnie odmienne postacie. Nie ma chyba lepszej symboliki poważanego Superego i tłumionego Id. Stevenson pokazuje czytelnikowi, jak może funkcjonować chora psychika, że człowiek może mieć dwie – tak różne! – twarze i że nie spodziewamy się nawet, jakie tajemnice kryją się w umysłach ludzi, których znamy i cenimy, czego przykładem jest rozdwojony główny bohater.

Kończąc niniejsze rozważania, trzeba zdać sobie sprawę, że nie sposób wyczerpać tego tematu w tak krótkim czasie. Przełom wieku XIX i XX to mieszanka nurtów, wielość dzieł z różnych dziedzin sztuki i w każdym z nich można odkryć tajemnice ludzkiej psychiki, czy to twórcy, czy bohatera czy swojej własnej zainspirowanej sztuką. W prezentacji zostały przywołane dzieła, w których dokonano swoistej „operacji” na psychice człowieka, obnażono jego słabe strony, pokazano jego lęki, rozdwojenie, a także pragnienia. Działo się to w zgodzie z dominującą w tamtym czasie estetyką ekspresji, stawiającą przed twórczością artystyczną przede wszystkim zadanie wyrażania osobowości, tego co podmiotowe, indywidualne, niepowtarzalne, uzewnętrznianie tzw. „ja głębokiego”. Dzieła przełomu wieków dostarczają nam wiele prawd o człowieku i jego kondycji psychicznej. W dzisiejszym, zdawałoby się tak odległym od tamtego świecie, w którym rządzi pośpiech, natłok informacji i wielość powierzchownych znajomości, warto się zastanowić, analizując np. przywołane przez mnie dzieła, czy czasem nie są nam dziwnie bliskie stany psychiczne bohaterów literatury i sztuki sprzed stu lat…

strona:    1    2    3    4    5    6  





Wizerunek Boga, świata i człowieka w literaturze. Przedstaw zagadnienie na podstawie dwóch wybranych epok literackich

Ocena:
20/20
Teza: Literackie wizerunki,Boga, świata oraz człowieka zmieniają się w renesansie i romantyzmie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta, napisana płynnym językiem. Zawiera analizę omawianych utworów poetyckich.

Motyw heroicznego sukcesu człowieka w literaturze różnych epok. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Nietypowy sukces człowieka – heroizm w walce ze złem, cierpieniem, własnymi słabościami.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, oparta na dobrze dobranych lekturach.

Człowiek i jego zmaganie z losem. Przedstaw problem, odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Zmagania z losem jako główny motor kształtowania światopoglądu i charakteru człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpująco przedstawia zmagania człowieka z losem. Przejrzysta kompozycja, ciekawe wnioski.

Czyny ludzkie i ich moralne konsekwencje. Omów na przykładach wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: „Człowiek zbudowany jest z przeciwności, w tym całe jego dramatyczne bogactwo i urok” - Jalu Kurek

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni odpowiada tematowi. Ciekawe przykłady literackie, dobry styl wypowiedzi.

Relacja między człowiekiem a Bogiem. Różne rozstrzygnięcia tego dylematu

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze wszystkich epok bardzo wiele miejsca poświęcano zagadnieniu relacji między człowiekiem a Bogiem, które było analizowane z wielu stron zarówno w liryce, dramacie, jak i epice.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca oparta o czytelny plan. Przywołuje najważniejsze utwory, ukazując różnorodność postaw człowieka wobec boga.

Walka człowieka z przeciwnościami losu. Omów temat, odwołując się do wybranych dzieł literackich i filmowych

Ocena:
20/20
Teza: Różnorodność bohaterów literackich i filmowych, którym los nie oszczędził przykrych doświadczeń.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świetnie napisana, oparta na niebanalnych przykładach filmowych. Pozostałe lektury przedstawione zostały poprawnie.

Jakiej wiedzy o człowieku dostarczyły ci poznane utwory literackie? Odpowiedz na podstawie wybranych przykładów z literatury XX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Poszczególni pisarze odkrywają przed czytelnikiem ponadczasowe prawdy o człowieku i jego człowieczeństwie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w interesujący sposób odkrywa literackie prawdy o człowieku. Bogata bibliografia.

Ludzie godni i nikczemni w literaturze. Scharakteryzuj postawy, odwołując się do wybranych przykładów z literatury

Ocena:
20/20
Teza: Mimo iż większość czytelników pragnie w życiu postępować tak jak godni bohaterowie, często intrygują i przyciągają ich złe postacie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera ciekawe wnioski. Poprawny styl i sposób prowadzenia argumentacji.

Indywidualizm - wyraz dumy i wielkości człowieka, przejaw jego pychy, manifestacja inności... Oceń postawę wybranych bohaterów literackich różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Różne przyczyny indywidualizmu na podstawie losów wybranych bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wzorcowa, w pełni realizuje temat, odnosząc się do wszelkich rodzajów indywidualizmu.

Tragizm człowieka uwikłanego w swój czas historyczny. Omów temat na podstawie utworów wybranej epoki literackiej

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze współczesnej ważnym tematem są przeżycia jednostki uwarunkowane określonym momentem dziejowym.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, zawierająca ważne wnioski. Przemyślana kompozycja i adekwatność w stosunku do tematu.

Jednostka wobec historii. Przedstaw zmagania się poszczególnych bohaterów z ich historycznym czasem

Ocena:
20/20
Teza: Jednostka wobec biegu dziejów może czuć się bezradna lub może próbować przeciwstawić się mu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ambitna, oparta na poprawnie dobranych lekturach.

Przedstaw i omów portret człowieka współczesnego, odwołując się do wybranych przykładów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Współczesna literatura ukazuje zdecydowanie negatywny obraz jednostki ludzkiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo dojrzała i wielowątkowa.

Zanalizuj postawy człowieka w sytuacji ekstremalnej na przykładzie literatury obozowej

Ocena:
20/20
Teza: Na zmiany w zachowaniu i postawy w sytuacji ekstremalnej ma wpływ trwanie sytuacji stresogennej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwie i szczegółowo opisuje postawy człowieka w ekstremalnych sytuacjach. Poprawnie dobrana literatura obozowa, czytelny wstęp i zakończenie.

Pan i sługa w literaturze. Przedstaw różne realizacje tego motywu, odwołując się do wybranych utworów.

Ocena:
20/20
Teza: Pan i sługa mogą mieć różne oblicza, ale najważniejszą ich cechą jest wzajemna więź i wierność sługi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i dopracowana. Umiejętnie wyciągnięte wnioski.

Odkrywanie tajemnic ludzkiej psychiki w literaturze i sztuce okresu schyłku XIX i początku XX w. Przybliż temat, analizując wybrane dzieła.

Ocena:
20/20
Teza: Literatura i sztuka są zwierciadłem epoki, mogą odkrywać przed odbiorcą tajemnice ludzkiej psychiki. Bez wątpienia literatura i sztuka przełomu wieków XIX i XX skupiają w sobie dwa powyższe twierdzenia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, oparta na nietuzinkowych lekturach. Przemyślana kompozycja i wnioski.

Człowiek w poszukiwaniu innych światów. Na podstawie wybranych tekstów literackich, malarskich i filmowych scharakteryzuj wykreowaną rzeczywistość i ukaż jej funkcje.

Ocena:
20/20
Teza: Ludzie od zarania dziejów wierzyli, że ich pobyt na ziemi nie jest jedyną i ostateczną formą egzystencji. Wierzyli, że jest gdzieś furtka prowadząca w nikomu nieznane, tajemnicze miejsca – inne światy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w wyczerpujący sposób realizuje temat. Różnorodne przykłady. Ciekawa prezentacja multimedialna.

Człowiek kowalem swego losu. Na przykładzie wybranych bohaterów literackich rozważ słuszność tej tezy

Ocena:
20/20
Teza: Bohaterowie literaccy świadomie podejmują wybory życiowe lub są zdeterminowani czynnikami zewnętrznymi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni przemyślana. Ciekawy dobór przykładów, poprawna argumentacja.

Literatura wyrazem pesymistycznego, czy optymistycznego widzenia natury człowieka. Omów w oparciu o przykłady z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: W każdym człowieku znajdują się pokłady dobra, ale silne są także zasoby zła.

Ocena opisowa nauczyciela: Przemyślana prezentacja oparta na ciekawych przykładach. Trafne wnioski.

Ofiary własnych ambicji na przykładzie bohaterów różnych epok literackich. Omów, analizując wybrane utwory

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie kreacji bohaterów literackich, którzy stali się ofiarami własnych ambicji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świadczy o samodzielnym myśleniu autora. Poprawna literatura i plan prezentacji.

Portret psychologiczny bohaterów. Omów na podstawie wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Psychologiczne portrety trojga bohaterów prozy XIX i XX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świetnie charakteryzuje troje bohaterów literackich. Dojrzały wstęp oraz wnioski.

Jednostka wobec zbiorowości w ujęciu twórców dwóch wybranych epok. Rozważ problem na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Jednostki wyróżniające się na tle społeczeństwa w twórczości romantycznej i młodopolskiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Obszerna praca ukazująca szczególne jednostki w społeczeństwie. poprawna bibliografia i plan prezentacji.

Społecznik a indywidualista. Wykaż różnice na podstawie wybranych lektur

Ocena:
20/20
Teza: Podstawowe różnice, które dzielą postawy społecznikowskie i indywidualistyczne.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat pokazując złożoność problemu.

Wizja Boga, świata i losu człowieka w literaturze średniowiecznej. Omów na wybranych przykładach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie wizji Boga, świata i losu człowieka w literaturze średniowiecznej.

Ocena opisowa nauczyciela: Szczegółowa i przemyślana prezentacja ukazująca bogactwo średniowiecznej świadomości.

Zachowanie człowieka w sytuacjach ekstremalnych. Przedstaw na wybranych przykładach literackich.

Ocena:
19/20
Teza: Nie jest możliwa obiektywna ocena zachowań człowieka w sytuacji zagrożenia życia. Gdy nasze podstawowe potrzeby fizjologiczne i psychiczne nie są zaspokojone nie potrafimy normalnie funkcjonować i odzywają się w nas instynkty zwierzęce.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat potraktowany poważnie. Przytoczone argumenty udowadniają w pełni tezę.

Poszukiwanie przez bohaterów literackich prawdy o życiu i sobie samym. Przedstaw na podstawie wybranych lektur

Ocena:
19/20
Teza: Doświadczenia życiowe są siłą sprawczą wielkich zmian w życiu nie tylko w odniesieniu do postaci wykreowanych na kartach powieści, ale także do autorów poszczególnych dzieł.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, dokładnie realizuje założenia tematu. Poprawny styl i język wypowiedzi.

W poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie - jak żyć? Odwołaj się do wybranych utworów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Literatura XIX i XX wieku dostarcza nam coraz więcej postaci walczących z przeciwnościami losu, zmagających się z samym sobą, rozdartych, „szukających własnego ja”.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, doskonale łączy z sobą poszczególne lektury. Poprawny język.

Bohaterowie wierni swoim ideałom. Przedstaw na wybranych przykładach literackich

Ocena:
19/20
Teza: Patrząc na dorobek literacki twórców na przestrzeni epok, nie pozwala on na nadmierny optymizm, bowiem autorzy wskazują na szereg czynników, które raczej ograniczają jednostkę, nie pozwalając na indywidualizm i swobodny rozwój.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świadczy o dojrzałości autora. Lekkość poruszania się po obszarze kultury. Ciekawe lektury.

Walka człowieka z samym sobą. Przedstaw na literackich przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Twórcy literaccy w swych dziełach prócz fabuły poruszali wątki psychologiczne bohaterów. Poprzez zachowania postaci możemy dokonać oceny motywacji ich często kontrowersyjnych czynów.

Ocena opisowa nauczyciela: Mądra i przemyślana praca. Standardowe odwołania do literatury. Poprawna kompozycja.

Motyw człowieka upokorzonego. Omów zagadnienie, odwołując się do literatury różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze możemy odnaleźć różne oblicza upokorzenia człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dobrze skonstruowana, odwołuje się do wielu przykładów.

Jednostka wobec zbiorowości. Rozważ problem, odwołując się do przykładów z dwóch różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Różne postrzeganie misji społecznych i narodowych przez bohaterów dwóch kontrastujących ze sobą epok – magicznego romantyzmu i racjonalnego pozytywizmu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca odzwierciedla temat. Zawiera pełną bibliografię i plan pracy.

Koncepcja człowieka w literaturze średniowiecza i renesansie. Przeanalizuj na przykładzie wybranych tekstów wyżej wspomnianych epok

Ocena:
19/20
Teza: Odmienność pojmowania koncepcji człowieczeństwa w średniowieczu i renesansie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni odzwierciedla temat. Poprawna bibliografia i ramowy plan pracy.

Scharakteryzuj różne postawy człowieka w obliczu nieszczęścia. Odwołaj się do wybranych utworów

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze często możemy odnaleźć jednostkowe reakcje człowieka na nieszczęście.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna - ciekawe i niejednorodne przykłady odbierania przez człowieka nieszczęścia.

Uprzedmiotowienie człowieka jako problem w literaturze. Omów i zinterpretuj zjawisko na wybranych utworach współczesnych

Ocena:
19/20
Teza: Sprowadzenia człowieka do przedmiotu na przykładzie literatury wojennej oraz „Kartoteki” Tadeusza Różewicza.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca porusza trudny i niejednoznaczny problem. Poprawna bibliografia i ramowy plan.

Synteza losu polskiego XIX wieku. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Cechy wspólne poszczególnych postaci, a typowy polski los bohatera XIX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje bogactwo losów Polaków istniejących w XIX wieku na kartach literatury oraz udowadnia niemożliwość przedstawienia syntezy polskiego losu.

Jaki wpływ mają negatywne przeżycia na losy człowieka? Odpowiedz na pytanie na podstawie wybranych utworów literackich

Ocena:
18/20
Teza: Cierpienie jest nieodłącznym towarzyszem człowieka. Bohaterowie literaccy starają odnaleźć sens w jego przeżywaniu.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, oryginalne lektury. Na uwagę zasługuje rozbudowana bibliografia i dobry styl wypowiedzi. Można pogłębić argumentację, aby zdobyć maksymalną liczbę punktów.

Rola doświadczeń życiowych w kształtowaniu człowieka. Przestaw na przykładzie wybranych utworów literackich i filmów

Ocena:
18/20
Teza: Drzewo nie smagane wiatrem, rzadko kiedy wyrasta na silne i zdrowe.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Ciekawa teza uargumentowana na przykładach literackich i filmowym.

Zawiłości psychiki ludzkiej ukazane w literaturze polskiej i obcej

Ocena:
18/20
Teza: Zarówno psychologia, jak i literatura próbują zgłębić psychikę człowieka. Jednak nigdy nie będzie poznana w pełni.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szeroko opisuje temat. Kolejne argumenty dobrana poprawnie. Ciekawa literatura.

Błędne decyzje, niewłaściwe wybory. Omów jak pod ich wpływem zmieniło się życie bohaterów literackich

Ocena:
18/20
Teza: Bohaterowie utworów literackich stają przed wieloma dylematami. Często zdarza się tak, że dokonują niewłaściwych wyborów i nie zawsze są na tyle dojrzali aby ponieść ich konsekwencje.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w ciekawy sposób opisuje drogi różnych bohaterów literackich. Poprawna bibliografia i rozbudowany ramowy plan wypowiedzi.

Najciemniejsze oblicza człowieczeństwa. Przedstaw na wybranych utworach literackich.

Ocena:
17/20
Teza: Ciemne strony natury człowieka: podłość, chciwość, egoizm, okrucieństwo. Czasem te mroczne strony natury człowieka, zaczynają przewyższać dobre cechy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, opisująca kilka z wielu negatywnych cech człowieka. Poprawna bibliografia.

Trudne decyzje bohaterów literackich. Pokaż na wybranych przykładach z różnych epok literackich

Ocena:
17/20
Teza: Bohaterowie literaccy stają przed traumatycznymi wyborami, czasem dużo cięższymi niż rzeczywiste życiowe problemy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Poprawny język i styl wypowiedzi.

Moralność człowieka poddana próbie. Przedstaw problem na wybranych przykładach.

Ocena:
16/20
Teza: We wszystkich utworach można znaleźć motyw moralności. Niekiedy bohaterowie stają przed wyborem i tylko od ich etycznego kodeksu zależy, jaką drogą pójdą.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Zawiera kilka usterek językowych. Teza poprawnie uargumentowana.

Kondycja ludzka ukazana w literaturze rożnych epok.

Ocena:
16/20
Teza: Literatura różnych epok ukazuje w sposób indywidualny postawy swych bohaterów, a poprzez to kondycję sobie współczesnych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła. Zawiera niezbędne argumenty do udowodnienia tezy. Poprawna bibliografia.