Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw drogi/wędrówki


Człowiek w poszukiwaniu innych światów. Na podstawie wybranych tekstów literackich, malarskich i filmowych scharakteryzuj wykreowaną rzeczywistość i ukaż jej funkcje.

TEMAT:
Człowiek w poszukiwaniu innych światów.
Na podstawie wybranych tekstów literackich, malarskich i filmowych scharakteryzuj wykreowaną rzeczywistość i ukaż jej funkcje.

„Idź dalej niezłomnie, a mnie zostaw sny. Nic nie jest stracone, skończone też nie. Gdy droga przed tobą, a sam jesteś w tle”. Tak pisał Edward Stachura, dla którego wędrowanie, poszukiwanie, było nie tylko celem, ale przede wszystkim sensem życia.

Ludzie od zarania dziejów wierzyli, że ich pobyt na ziemi nie jest jedyną i ostateczną formą egzystencji. Ufali, że jest gdzieś furtka prowadząca w nikomu nieznane, tajemnicze miejsca – inne światy.

Poszukiwanie innych światów często bywa zwykłą podróżą, czyli przemieszczaniem się bohatera w określonym celu. Tym celem może być zdobywanie nowych doświadczeń, poznawanie nowych miejsc, ludzi, rzeczy. Nie zawsze jednak celem autora było przedstawienie zwykłej przygody, ale ukazanie głębszego znaczenia, znaczenia symbolicznego, metaforycznego.

Topos nieustannie poszukującego człowieka wyraża istotę ludzkiej kondycji, wiecznego nienasycenia, poczucia braku i niespełnienia. Może symbolizować chęć poznania, ucieczkę, poszukiwanie szczęścia, lepszych warunków życia, może wreszcie wiązać się z ważną misją czy posłannictwem. W wielu przypadkach podróż w inne światy staje się oczywistą parabolą życia ludzkiego, otwierającą nasze umysły na wiele interpretacji.

Jedną z najtrudniejszych symbolicznych podróży, jakie odbywają bohaterowie, są podróże w zaświaty. Różni twórcy proponowali własne wyobrażenia tego, co czeka nas po śmierci. Przyjrzyjmy się jak wizję zaświatów przedstawia Dante Alighieri w dziele swojego życia, czyli w „Boskiej komedii”. Treścią utworu jest podróż samego autora po nieznanym człowiekowi świecie, który podzielony został na 3 regiony: Piekło, Czyściec, oraz Raj.

Wędrówka Dantego po zaświatach rozpoczyna się w nocy z 7 na 8 kwietnia z Wielkiego Czwartku na Piątek Wielkanocny. Początkowym przewodnikiem wędrownika jest Wergiliusz - jeden z najwybitniejszych rzymskich poetów, jednak po raju oprowadzają go Beatrycze - ukochana Dantego, oraz święty Bernard, gdyż dostępu do tajemnic boskich nie mogła mieć osoba pozbawiana łaski chrztu, tak jak Wergiliusz.

Piekło znajduje się pod ziemią, ma kształt zwężającego się ku dołowi stożka. To Lucyfer strącony z nieba spadając zrobił dziurę i utknął w jej środku. Dusze zmarłych przewozi Charon. Piekło właściwe dzieli się na dziewięć kręgów. System kar jest dostosowany do rodzaju grzechów. Niektóre opisy mąk są tak drastyczne, że ukłuło się wyrażenie – sceny Dantejskie.

Czyściec znajduje się na drugiej półkuli ziemi, ma kształt piramidy, powstał z materiału, który wypchał spadający Lucyfer. Jest to królestwo pokuty, ale i nadziei i radości. Góra dzieli się na tarasy. W każdym z rejonów znajdują się inni grzesznicy. Nie ma tu jednak atmosfery grozy, panuje nastrój modlitwy, uczucie radości na myśl o wiecznym szczęściu.

Raj oddzielony jest od czyśćca ognistym murem i składa się z 9 sfer przezroczystych, odizolowanych od siebie i rozrzuconych w kosmosie. Poszczególne sfery niebios rozmieszczone są na planetach układu słonecznego. Dusze ludzi wyznaczają poszczególne części nieba w zależności od stopnia ich ludzkiej zdolności do kochania Boga. W poszczególnych częściach Raju znajdują się różne kategorie duchów: Ci, którzy dopełnili złożonych ślubów, Ci, którzy prowadzili życie aktywne, osoby żyjące miłością, mędrcy, męczennicy, bojownicy o wiarę, sprawiedliwi i pobożni, duchy kontemplacyjne, anioły i święci.
Na pierwszy plan w opisie raju wysuwają się doznania optyczne i słuchowe, ponieważ w krainie wiecznego szczęścia dominują muzyka i światło, potęgujące atmosferę kontemplacji i ekstazy. Przeżycia bohatera mają charakter mistyczny, trudny do wyobrażenia. Dante skarży się, że ludzki język jest zbyt ubogi, aby przy jego użyciu opisać bogactwo przeżyć, jakie doznał podróżując po Raju. Postaci przebywające w niebie są szczęśliwe, Raj to przede wszystkim radość, miłość i dobro.

Według Dantego prawdziwy sens ludzka egzystencja będzie miała wtedy, gdy człowiek będzie dążyć do doskonałości i do zapewnienia sobie miejsca w Raju. Poemat przynosi wspaniałą wizję przyszłego, rajskiego życia wybranych, upływającego w radości niebiańskiego światła.

Nawiązaniem do omawianego utworu jest wspaniały obraz Eugène’a Delacroix zatytułowany „Dante i Wergiliusz w piekle” z 1822 roku. Dante Alighieri wraz z Wergiliuszem, przemierzają właśnie piekło. Moim zdaniem, obraz Delacroix, przedstawia siódmy krąg piekła, należący do piekła dolnego. Przebywają w nim dusze bluźnierców i tyranów, a mordercy pływają w rzece gorącej krwi - Flegetonie. W innym rejonie ognisty deszcz pada na bluźnierców przeciwko Bogu. Wyżej wymienione elementy zostały uwiecznione na obrazie: barkę otaczają straceńcy, którzy bezskutecznie starają się do niej dostać, a w tle po lewej stronie widać ów, wspomniany przeze mnie ognisty deszcz. Na wzburzonych wodach z trudem utrzymuje się barka, na której stoją przerażeni dwaj mężczyźni: Dante ubrany w stalową opończę z czerwonym kapturem stara się ruchem ręki odegnać kotłujące się w rzece oświetlone z przodu ciała grzeszników, obok Wergiliusz w brązowej szacie pomaga towarzyszowi utrzymać równowagę.
O Delacroix mówi się, że miał „przesadę we krwi, orkan w sercu i słońce w mózgu”. Wywarł ogromne wrażenie na impresjonistach. Niektórzy badacze twierdzą że gdyby nie Delacroix i jego przezwyciężenie klasycyzmu nie powstałby impresjonizm. Jego dzieła charakteryzuje dramatyzm, patos, emocjonalizm, gra świateł i barw.
Innym, lecz jednym z piękniejszych i najbardziej wartościowych dzieł mówiących o poszukiwaniu innych światów jest niewątpliwie „Mały Książe”, tak samo lubiany przez małych, jak i już dorosłych czytelników. Antonie de Saint Exupery przedstawił niezwykłą podróż bohatera w poszukiwaniu miłości i przyjaciela.

Mały Książę mieszka na swej planecie całkiem samotny, ma tylko kwiat – różę, którą się opiekuje. Codziennie wykonuje te same czynności: podlewa kwiat, czyści wulkany i patrzy w niebo. Pewnego dnia postanawia zostawić wszystko i wyruszyć w podróż, bo jak powiedział Wiesław Czermak: „Aby do czegoś dojść, trzeba wyruszyć w drogę”. Nie jest to jednak wycieczka turystyczna, to podróż w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie: czym jest przyjaźń? Podróż staje się lekcją życia. Mały Książę zwiedza kolejno planety na których mieszkali: Król, Pijak, Próżny, Biznesmen, Latarnik, Księgowy. Rozmowy z napotkanymi tam ludźmi przynoszą wiele nowych życiowych prawd i upragnioną wiedzę. W końcu chłopiec dociera na Ziemię. Pierwszą spotka żmiję, potem kwiat, w końcu dociera do ogrodu pełnego róż. Trafia na pustynię, gdzie spotyka Lisa - symbol mądrości, który uświadamia mu, na czym polega istota przyjaźni, utożsamionej ze wzajemnym oswajaniem się:
„Oswajać to znaczy „tworzyć więzy”. […] Jestem dla ciebie tylko lisem, podobnym do stu tysięcy innych lisów. Lecz jeżeli mnie oswoisz, będziemy się nawzajem potrzebować. Będziesz dla mnie jedyny na świecie. I ja będę dla ciebie jedyny na świecie.”
Oswojenie się zabiera wiele czasu, jednak poprzez stopniowe zbliżanie się do siebie i coraz lepsze poznawanie się, więź staje się coraz silniejsza. Nie jest bowiem istotne nic poza zrozumieniem wypływającym z wnętrza i poczuciem pokrewieństwa dusz:
„Dobrze widzi się tylko sercem. Najważniejsze jest niewidoczne dla oczu.”
Jak pisze Paulo Coelho: „Każdy człowiek na kuli ziemskiej ma skarb, który gdzieś na niego czeka”. Wędrówka Małego Księcia stała się wyprawą w inne światy, wyprawą, która przyniosła życiową mądrość, po którą wielu wyruszyło, wyrusza i z całą pewnością wyruszać będzie.

Kolejną bardzo ciekawą lekturą mówiącą o wyprawie w inne światy jest słynne, wielokrotnie ekranizowane opowiadanie Karola Dickensa „Opowieść Wigilijna”. Tu także za pomocą wędrówki, z wykorzystaniem magii, ucieczki w świat fantazji, autor chce przekazać pewne przesłanie. Ukazuje on bowiem głęboką przemianę głównego bohatera, skąpca Ebenezera Scrooga, samotnika, człowieka egoistycznego, który nie lubił nikogo i dbał tylko o pomnażanie swojego majątku. W noc wigilijną nawiedza go duch Jakuba Marleya, jego zmarłego partnera w interesach, cierpiącego pod ciężarem łańcucha win, który sam wykuł sobie za życia. Jego wizyta ma uchronić Scrooga przed podobnym losem. Ebenezer jest przerażony. Nie wie czy ma w to wszystko wierzyć, czy są to tylko jego przywidzenia. Po odejściu ducha kolegi kładzie się spać, jednak nawiedzają go kolejne duchy, które zabierają go w magiczną podróż. Ukazują mu sceny z jego przeszłości, teraźniejszości, aż wreszcie obrazy tego, co czeka go w przyszłości, jeżeli nie zmieni swojego postępowania. Ta nietypowa – czarodziejska podróż przywołuje różne wspomnienia, powoduje, że w bohaterze zaczyna coś pękać. Zaczyna odczuwać strach przed wizją samotnej śmierci. Pojmuje beznadziejność swojego dotychczasowego życia, okrucieństwo wobec innych. Zaczyna budzić się w nim dobro, pragnie się zmienić, a nawet naprawić swoje błędy. Po wizycie ostatniego ducha budzi się i już wie, że ta niezwykła wyprawa była tylko snem. Jednak odmieniła go, pozwoliła na znalezienie zgubionego dawno już sensu życia i radości z niego płynącej. Stał się człowiekiem bogatym, ale nie za sprawą majątku, tylko mądrości jaką dała mu podróż. Pasują tu słowa wypowiedziane przez Jana Pawła II: „Bogatym nie jest ten kto posiada, lecz ten kto daje”. Scroog zmienił się, zaczął dawać siebie i swoją pomoc innym, dzięki temu stał się człowiekiem szczęśliwym i spełnionym.

Podróż w poszukiwaniu innych światów znalazła również swoje odzwierciedlenie w filmie. Powstał nawet specjalny gatunek filmu, film drogi, którego schematycznym założeniem jest najczęściej ucieczka lub poszukiwanie nowych doznań, spowodowane znudzeniem i codzienną rutyną.

Ja jednak chciałabym przedstawić film „Wehikuł czasu”, który opowiada o wędrówce w czasie i w przestrzeni. To filmowa adaptacja książki Herberta George Wellsa, wyreżyserowana przez Simona Wellsa – prawnuka autora powieści.

Akcja filmu rozpoczyna się w Nowym Jorku w roku 1899. Głównym bohaterem jest młody amerykański naukowiec Alexander Hartdegen, roztargniony geniusz, którego pomysły nie znajdują zrozumienia zarówno wśród kolegów naukowców, jak i najbliższych przyjaciół. Pewnego dnia w rabunkowym napadzie ginie narzeczona Alexandra - Emma. Zrozpaczony wynalazca nie mogąc pogodzić się ze stratą, konstruuje maszynę umożliwiającą podróż w czasie i przy jej pomocy stara się zmienić przeszłość, zapobiec tragedii. Okazuje się jednak, że przeznaczenia pokonać nie można. Emma ponownie ginie, a załamany porażką Alexander postanawia uciec od znanej mu rzeczywistości i przenosi się w przyszłość o 800 tys. lat. Tam odkrywa z przerażeniem, że ludzkość podzieliła się na dwa gatunki: łagodnych Elojów i zamieszkujących podziemne korytarze Morloków, dla których te pierwsze są jedynie pożywieniem. Po powrocie nie potrafi odnaleźć się w dotychczasowym życiu i wyrusza w kolejną podróż w czasie, z której niestety już nie wraca.

„Podróże kształcą” twierdzili pisarze epoki romantyzmu i musimy przyznać im rację. Dzięki nim poznajemy nowe miejsca, podziwiamy dzieła sztuki, spotykamy ciekawych ludzi. Możemy także odbyć czarodziejską podróż po wspomnienia jaką ukazał nam Karol Dickens w „Opowieści Wigilijnej”. Na poszukiwanie miłości i przyjaciela w inne światy udał się Mały Książę, który dzięki swej podróży docenił to co miał na swojej planecie.
Niezależnie jednak od czasu powstania dzieła literackiego czy intencji autora jedno pozostanie pewne, że poszukiwanie innych światów ma także znaczenie symboliczne.
Zawsze przywołanie tego motywu służy głębszej refleksji nad sensem życia, nad losem ludzkim i przemijaniem czasu. Motyw ten uświadamia nam odwieczne dążenie człowieka do jakiegoś celu, którym może być miłość, śmierć lub kolejne doświadczenie.

strona:    1    2    3    4    5  





Przedstaw i zinterpretuj sposoby funkcjonowania podróży w wybranych dziełach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Dzięki wykorzystaniu podróży autorzy mogli odkrywać nowe światy, snuć refleksje o otaczającej rzeczywistości i ludzkiej egzystencji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Ciekaw wnioski. Rozbudowana bibliografia i plan prezentacji.

Różne funkcje toposu wędrówki. Omów na przykładach dzieł literackich XIX i XX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Wędrówka pełniła w literaturze wiele funkcji – symbolizowała drogę życiową, była pretekstem do rozmyślań o naturze świata, pomagała odnaleźć sens w życiu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca kompletna, zwarta i logicznie skonstruowana. Ciekawe przykłady i ich realizacja.

Motyw drogi w literaturze i w filmie. Omów funkcje na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Charakterystyczne sposoby wykorzystania motywu drogi w literaturze i na wielkim ekranie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca konkretna odpowiadająca w pełni tematowi i tezie prezentacji, Dobry plan ramowy i bibliografia.

W wybranych utworach literackich zbadaj symbolikę motywu wędrówki

Ocena:
20/20
Teza: Bogactwo możliwości odczytania motywu wędrówki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, odpowiednie wykorzystane literackie przykłady. Ciekawe wnioski.

Człowiek w poszukiwaniu innych światów. Na podstawie wybranych tekstów literackich, malarskich i filmowych scharakteryzuj wykreowaną rzeczywistość i ukaż jej funkcje.

Ocena:
20/20
Teza: Ludzie od zarania dziejów wierzyli, że ich pobyt na ziemi nie jest jedyną i ostateczną formą egzystencji. Wierzyli, że jest gdzieś furtka prowadząca w nikomu nieznane, tajemnicze miejsca – inne światy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w wyczerpujący sposób realizuje temat. Różnorodne przykłady. Ciekawa prezentacja multimedialna.

Przedstaw bohaterów szukających wartości i sensu życia. Odwołaj się do różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Poszukiwania sensu własnej egzystencji i wartości, jakie jej mają towarzyszyć to istotny temat literacki.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dojrzała, ciekawe analizy tekstów, świetnie ukazany problem i poprawnie wyciągnięte wnioski.

Motyw podróży w literaturze XIX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Charakterystyczne sposoby wykorzystania motywu podróży w wieku XIX.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca realizuje temat, zawiera zróżnicowane rozumienie pojęcia podróży.

Życie człowieka jako ciągła wędrówka. Omów temat, odwołując się do wybranych dzieł literackich dwóch wybranych epok

Ocena:
20/20
Teza: Każdy człowiek jest wędrowcem, który kroczy przez ziemski padół w poszukiwaniu sensu istnienia i wartości.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa praca oparta na utworach z epoki romantyzmu i współczesnych lekturach.

Podróż i podróżnicy w literaturze

Ocena:
20/20
Teza: Podróże najczęściej znacząco wpływają na kreacje bohaterów literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bez zarzutu. Dokładna, szczegółowo analizuje utwory pod kątem tematu.

Motyw pielgrzyma-tułacza w literaturze polskiego romantyzmu. Omów temat, analizując wybrane utwory

Ocena:
20/20
Teza: Motyw pielgrzyma-tułacza wykreowany w literaturze zależy głównie od światopoglądu danej epoki literackiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja napisana poprawnie, dobra kompozycja, przemyślane wnioski.

Funkcjonowanie motywu wędrówki w wybranych tekstach literackich. Omów na wybranych utworach

Ocena:
19/20
Teza: Motyw wędrówki to motyw uniwersalny, który można spotkać w literaturze różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca omawia problem na wybranych trzech przykładach. Poprawnie uargumentowana teza.

Różne sposoby ujęcia motywu wędrówki w literaturze. Przeanalizuj, odwołując się do wybranych dzieł

Ocena:
19/20
Teza: Twórcy literatury przedstawiali podróże zarówno na płaszczyźnie fizycznej jak i duchowej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana dobrym językiem. Ciekawe przykłady i wnioski.

Współczesne nawiązania do dantejskiego motywu wędrówki. Przedstaw, odwołując się do Boskiej Komedii Dantego

Ocena:
19/20
Teza: Współcześni artyści prowadząc dialog z tradycją, potwierdzają fakt, iż ludzkie doświadczenia, są wciąż te same.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i oryginalna. Ciekawa prezentacja pps. Drobne potknięcia językowe.

Motyw pielgrzyma, tułacza, wędrowcy w literaturze. Przedstaw na podstawie wybranych utworów z różnych epok literackich

Ocena:
19/20
Teza: Motyw pielgrzyma, tułacza, wędrowcy wykreowany w literaturze zależał od światopoglądu danej epoki literackiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Świadome wykorzystanie tekstów do uzasadnienia tematu, funkcjonalna kompozycja, wysoka sprawność językowa.

Podróż jako przygoda i doświadczenie. Zanalizuj motyw wędrówki i sposób jego ujęcia w literaturze różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Każda podróż jest dla wędrowca wyzwaniem i przygodą oraz poszerza jego doświadczenia życiowe.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca odwołuje się do różnorodnej literatury, ukazując wieloznaczność pojęcia wędrówki.

Bohaterowie w poszukiwaniu sensu i celu życia. Omów na wybranych przykładach motyw wędrówki w literaturze

Ocena:
18/20
Teza: Motyw wędrówki obecny jest w literaturze od samych jej początków i wielu uczonych badało jego funkcjonowanie w kulturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawna praca i ciekawe przykłady literackie. Poprawny język i styl wypowiedzi.

Funkcjonowanie motywu drogi w różnych epokach literackich. Przedstaw, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
18/20
Teza: Bez względu czy stykamy się z antycznymi, czy współczesnymi tekstami kultury, droga zwykle rozumiana jest w wieloraki sposób.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Ukazuje drogę pod różnymi postaciami. Poprawny plan i bibliografia.

Motyw wędrówki w literaturze

Ocena:
18/20
Teza: Na przestrzeni wieków twórcy wykorzystywali motyw wędrówki jako pretekst do przedstawienia ludzkich losów oraz do refleksji nad ludzkim życiem.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła, oryginalna, dobrze dodane lektury. Ciekawa prezentacja pps.

Funkcje motywu wędrówki w wybranych utworach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Droga i wędrówka zawsze była, i wciąż jest, najczęściej wybieranym sposobem mówienia o życiu człowieka, ponieważ wędrówka ma nie tylko znaczenie przemieszczenia, zmiany miejsca, ale też ma wymiar duchowy.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna. Dobrze dobrana bibliografia.

Podróżnicy, wędrowcy, pielgrzymi - przedstaw bohaterów poszukujących celu, opierając się na wybranej literaturze

Ocena:
18/20
Teza: Przywołanie motywu podróży jest pretekstem do refleksji nad ludzkim losem, nad ciągłym dążeniem człowieka do celu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana. Poprawna kompozycja i styl wypowiedzi.

Różne ujęcia motywu podróży w literaturze. Przedstaw zagadnienie, analizując celowo wybrane przykłady

Ocena:
17/20
Teza: Droga jest poszukiwaniem, zdobywaniem doświadczeń, uczy jak stawić czoło wyzwaniom dodatkowo jest źródłem wielu przygód. Podróż może być również rozumiana jako wyprawa w głąb siebie w celu samopoznania lub przeciwnie, może być ucieczką

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Kolejne przytoczone argumenty właściwie realizują temat.