Kreacja głównego bohatera w literaturze romantycznej. Omów temat na wybranych przykładach
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw bohatera romantycznego


Kreacja głównego bohatera w literaturze romantycznej. Omów temat na wybranych przykładach

Romantyzm to epoka, która wykształciła nowy typ bohatera. Jest to postać zrośnięta z epoką, organizująca większość utworów – symbol młodego człowieka pierwszej połowy XIX wieku. Pierwowzorami późniejszych romantycznych historii były jednak dwa zachodnioeuropejskie utwory.
„Cierpienia młodego Wertera” Johanna Wolfganga Goethego wprowadzają pojęcie Weltschmerzu, czyli bólu istnienia, który towarzyszyć będzie, między innymi, młodemu Kordianowi. Goethe wykreował również werterowski model bohatera, utożsamiany z biernością, rezygnacją, nostalgią, ucieczką w świat wewnętrznych przeżyć, co ostatecznie prowadzi go do samobójstwa.
Z kolei „Giaur” Byrona kreuje typ bohatera bajronicznego - indywidualistę, buntownika, osobę niezwykle tajemniczą, która często występuje przeciw powszechnie przyjętym prawom i normom społecznym. Bohater ten wśród romantyków polskich stał się inspiracją dla takich twórców jak Mickiewicz, Słowacki, Goszczyński czy Malczewski.
Wymienione kreacje romantycznych bohaterów miały duży wpływ na literaturę rodzimą. Polscy twórcy w swych utworach nie tylko odwoływali się do zachodnich wzorców, ale potrafili stworzyć nowe, niepowtarzalne kreacje. Postaci były zwykle budowane według ogólnego schematu: młodość głównego bohatera określona była przez samotność, poczucie wyobcowania wśród ludzi, wrażliwość i bunt wobec świata. Młody romantyk kocha, lecz jest to uczucie tragiczne, bez szans na powodzenie. Punkt przełomowy w jego biografii to samobójstwo, popełnione w wyniku zawodu miłosnego, często poprzedzone ślubem ukochanej z kimś innym. Druga część biografii bohatera to „życie” po samobójstwie. Moment śmierci jest niejasno określony – nasz bohater dalej żyje. Następuje w nim wielka metamorfoza. Przeistacza się z nieszczęśliwego kochanka w bojownika o sprawę ojczyzny. W walce o wolność sięga po wszelkie środki – spisek, bunt, zamach – czasem dwuznaczne moralnie. Teraz przymioty bohatera to prometeizm, mesjanizm i tytanizm. Bohater prywatnie przegrywa, lecz jego idea pozostaje zwycięska, przyszłość zaś jest nieokreślona.
Przedstawiony przeze mnie schemat realizują, oczywiście z pewnymi odstępstwami, bohaterowie Mickiewicza, Słowackiego i Krasińskiego.

„Dziady” Adama Mickiewicza to przykład romantycznego dramatu, złożonego z kilku części. W drugiej, opisującej obrzęd Dziadów, pojawia się tajemniczy upiór. Z części czwartej dowiadujemy się, że jest to Gustaw, nieszczęśliwie zakochany młody samobójca.
Gustaw to romantyczny kochanek nacechowany werteryzmem: nadmiernie uczuciowy, odczuwający ból istnienia, darzący niespełnioną miłością ukochaną Marylę. Podobnie jak główny bohater z utworu Gothego, tak i Gustaw czuje się niezrozumiany przez otoczenie. Popełnia samobójstwo, lecz żyje nadal za sprawą powstania z grobu w uroczystość Dziadów.
W części trzeciej następuje przemiana romantycznego kochanka Gustawa w Konrada - bojownika o sprawę polską.
Imię Konrad, które przybiera, ma być nawiązaniem do innego wojownika: Konrada Wallenroda. Jest on owładnięty pragnieniem poświęcenia się dla ludzkości, w tym celu postanawia zmierzyć się z Bogiem. W „Wielkiej Improwizacji”, bohater ujawnia wiele cech swojego charakteru. Konrad jest indywidualistą i samotnikiem. Uważa się za wielkiego artystę, mogącego zmierzyć się z samym Bogiem. Konrad jest pyszny, sam siebie nazywa mistrzem. We własnym osądzie jest wyjątkowy i równy Bogu, jeżeli nie od niego wyższy. Gardzi ludźmi, którzy swoją pracą osiągnęli życiowe cele. Czuje się od nich lepszy. Jednakże jego główną i największą miłością są ojczyzna i naród. Konrad jest w stanie, jak twierdzi, wznieść się na Boskie wyżyny, ale nie chce pozostawiać ukochanego kraju. Bohater utożsamia się z narodem:
„Nazywam się Milijon
bo za miliony kocham i cierpię katusze”.
Cierpi dla dobra ojczyzny. Pragnie jedynie odrodzenia i szczęścia kraju, ale uważa się za wybrańca, który ma do tego doprowadzić. Konrad twierdzi, że jego absolutna, wręcz boska władza może sprawić, że naród odżyje. Chce od Boga „rządu dusz”, pragnie podzielić się z nim władzą. Bohater jest zuchwały, pyszny i ironiczny wobec Boga. Twierdzi, że Najwyższy popełnia błędy, jest bezlitosny. W końcu wypowiada słowa:
„Kłamca kto Ciebie nazwał miłością,
Ty jesteś tylko mądrością”.
Bohater nieomal posuwa się do największego bluźnierstwa: nazwania Boga „carem”, ale szczęśliwie słowo to wypowiada diabeł.
Konrad jako pierwszy realizuje schemat polskiego bohatera romantycznego. Z wrażliwego kochanka przeistacza się w dumnego wojownika. Swoją przemianę odnotowuje na ścianie celi:
„Umarł Gustaw – narodził się Konrad”.
Chce ratować swoja ojczyznę, czyni to jednak w niewłaściwy sposób. W próbie zmierzenia się z Bogiem ponosi klęskę. Jego winy zostaną mu jednak wybaczone z powodu wstawiennictwa księdza Piotra i miłości, jaką Konrad żywił do Matki Boskiej. Zostanie jednak ślad po grzechu pychy i bluźnierstwa – mała rana na czole, dokuczająca bardziej niż rany w sercu, zadane przez wrogów.
Kordiana, tytułowego bohatera dramatu Juliusza Słowackiego, czytelnicy poznają jako piętnastoletniego chłopca. Zakochany w starszej od siebie kobiecie – Laurze - przeżywa typowe rozterki romantycznego kochanka - odczuwa „ból istnienia”, owładnięty jest uczuciem, nie widzi dla siebie żadnych celów życiowych. Brakuje mu wiary i zapału, jest zbyt słaby. Przeraża go ogrom świata. Podejmuje – za przykładem bliżej nieokreślonego przyjaciela lub jedynie w zgodzie z obowiązującą powszechnie „modą” – nieudaną próbę samobójczą.
Akt II ukazuje nam Kordiana jako niedoszłego samobójcę, teraz - podróżnika. Poprzez wędrówkę, poszukuje on celów i wartości, wyzbywa się młodzieńczych złudzeń i ideałów. Dowiaduje się, że światem rządzi pieniądz, prawdziwa miłość nie istnieje, a Kościół podporządkowany jest polityce, nie Bogu. Na górze Mont Blanc wygłasza swój monolog, w którym przedstawia ideę walki o niepodległość Polski, wzorem Winkelrieda, szwajcarskiego bohatera narodowego. Wypowiada słowa:
„Polska Winkelriedem narodów”.
Akt III ukazuje Kordiana jako mężczyznę, który ma ukształtowane ideały. Jest odważny i nieugięty, wręcz bezlitosny. Cechuje go żądza zemsty nad carem. Z miłości do kraju podejmuje się uśmiercić władcę. Jego ofiara jest bezinteresowna:
„Narodowi
Zapisuję, co mogę… Krew moją i Życie
I tron do rozrządzenia próżny”.
Okazuje się jednak, że Kordian nie jest zdolny do tak hańbiącego i niehonorowego czynu. Kiedy przekracza on próg komnaty sypialnianej, napięcie, jakie jest jego udziałem, doprowadza go na skraj obłędu. Pada nieprzytomny, zaś Car, który go wkrótce znajduje, bez trudu domyśla się jego zamiaru.
Przyczyną klęski bohatera staje się ułomność ludzkiej natury powiązana z boskością jego pragnień. Kordian powodowany jest czystymi pobudkami, pragnie tylko dobra swojego kraju. Nie może jednak zrealizować swojego planu, bo przewyższa on jego możliwości.

Zostały do tej pory przedstawione przemiany bohaterów romantycznych: Wertera, Konrada i Kordiana. Postać Wertera stała się niejako pierwowzorem bohaterów polskich dramatów. Zarówno Gustaw – Konrad, jak i Kordian w młodości zachwycają się poezją i miłością, dręczy ich ból istnienia oraz poczucie bezradności i bezsensu. Ich miłość jest nieszczęśliwa, prowadzi do niejasnego samobójstwa. Tu właśnie rozpoczyna się kreacja postaci różna od pierwowzoru. Konrad i Kordian stają się bojownikami o sprawę polską. Najważniejsza jest dla nich wolność. Dyskusyjna pozostaje jednak ich etyka i moralność: pycha i bluźnierstwo Konrada w „Dziadach” i chęć zamordowania Cara w „Kordianie”.
Kolejny specyficzny bohater literatury romantycznej, typ postaci byronicznej, to Konrad Wallenrod.
Jest to postać tragiczna, rozdarta między patriotyzmem i obowiązkami wobec ojczyzny, a osobistym szczęściem, które decyduje się w końcu poświęcić, bo:
„szczęścia w domu nie zaznał bo go nie było w ojczyźnie”
Jego dramat pogłębia dodatkowo niehonorowy sposób walki z wrogiem, na który jest zmuszony przez polityczne okoliczności. Mickiewicz pokazuje swojego bohatera w całym jego skomplikowaniu psychologicznym, w sposób niejednoznaczny i często wywołujący kontrowersyjne oceny. Z jednej strony Konrad Wallenrod jest w stanie dokonać heroicznego czynu, z drugiej jednak przeżywa chwile wahania, zwątpienia, odwleka chwilę decydującego ciosu. Ma świadomość, że w jego tragiczny los wpisana jest śmierć - wypełniwszy swoją spiskową misję, Konrad nie mógłby ujść krzyżackiej zemście. Spokojne, szczęśliwe życie u boku kochającej go Aldony jest niemożliwe. Jego wewnętrzny dramat jest tym większy, że wie, iż złamał życie nie tylko sobie, ale także Aldonie. Czyn, którego dokonał, wyniszcza go od środka, skłania ku alkoholizmowi, wreszcie powoduje samobójczą śmierć.
Od imienia głównego bohatera utworu Adama Mickiewicza powstały terminy: walenrodyzm i postawa walenrodyczna na określenie postawy bohatera, który w imię racji patriotycznych zmuszony jest walczyć podstępem, przybierając maskę i stając się bohaterem dwulicowym.

Inny typ bohatera wprowadza w swoim utworze Zygmunt Krasiński. Hrabia Henryk to początkowo Mąż. Marzy on o poetyckiej sławie, ma wielkie ambicje, lecz porzuca je i żeni się z Marią, którą opuszcza, gdy pojawia się „kochanka lat młodych” - Dziewica.
Ukazująca się Mężowi kochanka kusi go złudzeniem wyzwolenia się z prozy życia, ucieczką od rzeczywistości. Piękność kobiecego ciała okazuje się jednak pozorem, rozkładającym się trupem. Tak właśnie widzi go żona poety, podczas gdy on widzi dziewicę w rozkwicie wiośnianego piękna. Jest ona dla niego syntezą piękna poezji, ideałem kobiecości, kontrastem dla domowego życia, w którym czuje się zredukowany do roli męża i dlatego wybucha protestem przeciw mieszczańskiemu życiu:
„Od dnia ślubu mojego spałem snem odrętwiałym, snem żarłoków, snem fabrykanta Niemca przy żonie Niemce”.
Wtedy Żona, by dorównać Mężowi i być godną jego miłości, błaga Boga o dar poezji. Stopniowo popada w stan odrętwienia umysłu – cierpi na obłąkanie. W szpitalu do którego trafia, wciąż słychać głosy wariatów, którzy na swój sposób interpretują rzeczywistość i cierpią na manię wielkości. Podobnie dzieje się w przypadku małego Orcia. Maria przed śmiercią błogosławi nowo narodzone dziecię i przeklina je, jeśli nie zostanie poetą. Chłopiec zdradza poetycki talent, lecz z czasem traci wzrok i popada w szaleństwo. Przemawia językiem poezji i kontaktuje się z duchami, jego życie toczy się na płaszczyźnie wyobrażeń.
Henryk przyczynia się do cierpień i śmierci najbliższych. Wie, że nie sprawdza się także w roli ojca: „O synu, przebacz, żem ci dał życie (...)”. Poezja jest więc przyczyną cierpień, przekleństwem – koszmarną klątwą ciążącą nad rodem Hrabiego.
Mąż w II części dramatu występuje jako hrabia Henryk. Po przemianie wewnętrznej zostaje przywódcą obozu arystokratów. Od początku ma świadomość, że broni przegranej sprawy - nie wyzwolenia narodowego, a jedynie utrzymania przywilejów klasy rządzącej. Zachowuje cały czas indywidualistyczną trzeźwość osądu sytuacji, jest nawet w stanie wewnętrznie przyznać obiektywną rację przeciwnemu obozowi rewolucjonistów w rozmowie z ich wodzem, Pankracym. Jednak poświęca się swojej sprawie z całą ofiarnością, na jaką go stać, traktując to jako kwestię honoru. Kiedy ginie jego syn, a walczący nie mają już czym się bronić, Henryk popełnia samobójstwo, rzucając się w przepaść.

Bohater romantyczny to jednostka niepowtarzalna, niezwykła, to wielki indywidualista. Jest to postać zbuntowana, zmagająca się ze społeczeństwem, z Bogiem, z sobą. Nieustannie walczy, powodowana pasją tworzenia nowego. Sprzeciwia się społecznej niesprawiedliwości, tkwiącemu w ludziach złu, obojętności świata i jego sztywnym konwenansom. Bohater romantyczny jest wrażliwy (często przewrażliwiony), idealistyczny, marzycielski, skłonny do bezinteresownych poświęceń. Dla wielkiej idei jest w stanie poświęcić wszystko, nawet osobiste szczęście. Często też bywa samotny, wyobcowany, niezrozumiany i nieakceptowany przez większość. Czasem sam trzyma się na uboczu, zmagając się z wielką namiętnością lub poczuciem winy.

W większości przypadków wśród wspólnych cech biografii romantycznych wymienić należy te, związane z trzema kolejnymi etapami życiowymi zaznaczonymi na kartach dzieł. Przede wszystkim łączy ich „górna i chmurna” młodość, nawiązywała ona do losów Wertera z powieści Goethego. Są wrażliwymi indywidualistami o refleksyjnym usposobieniu. Przeżywają wielką miłość, która najczęściej kończy się tragicznie – zabójstwem, jak to obserwujemy na przykładzie Giaura, Jacka Soplicy, lub samobójczą próbą - Kordian, Gustaw. Kolejną cechą jest metamorfoza, którą przechodzą. Często prywatna miłość zmienia się w miłość do ojczyzny: z romantycznego kochanka przeistaczają się w bojownika sprawy narodowej. Krajowi poświęcają swoje siły, są gotowi oddać za niego życie.
Mimo, iż każdy z romantycznych bohaterów jest na swój sposób podobny, każdy to wielkie indywiduum na miarę romantycznego dzieła.

strona:    1    2    3    4    5    6  





Ewolucja bohatera w literaturze romantycznej. Rozwiń temat na przykładach wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Romantyczna literatura polska, odwołując się do zachodnioeuropejskich wzorców, stworzyła niepowtarzalne kreacje bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w sposób szczegółowy pokazuje podobieństwa i różnice bohaterów romantycznych. Poprawny język. Przejrzysta budowa pracy.

Bunt wielkiego indywidualisty. Analizując postawy różnych bohaterów literackich z różnych epok, porównaj portrety buntowników

Ocena:
20/20
Teza: Losy wielkich indywidualności literackich, które stać było na przeciwstawienie się innym, zamanifestowanie swej niezgody na otaczającą rzeczywistość.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca pokazuje kilku ciekawych, odmiennych bohaterów, którzy nie bali się powiedzieć - nie. Poprawny plan i bibliografia.

Kreacja głównego bohatera w literaturze romantycznej. Omów temat na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Romantyczna literatura polska, odwołując się do zachodnioeuropejskich wzorców, stworzyła niepowtarzalne kreacje bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Bez zastrzeżeń.

Funkcjonowanie motywu cierpienia w literaturze romantycznej. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Zaprezentowanie funkcjonowania motywu cierpienia w literaturze romantycznej.

Ocena opisowa nauczyciela: Bogata w przykłady i cytaty z literatury podmiotowej praca.

Czołowi bohaterowie wybranych polskich dramatów romantycznych. Przedstaw podobieństwa i różnice między nimi

Ocena:
20/20
Teza: Wzorcowych bohaterów polskiego romantyzmu odnajdziemy w dramatach Mickiewicza, Słowackiego i Krasińskiego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat, ukazując czterech bohaterów polskich dramatów romantycznych.

Wewnętrzna przemiana bohatera literackiego. Omów jej istotę oraz funkcję, analizując wybrane dramaty romantyczne

Ocena:
20/20
Teza: Metamorfoza jako kluczowy moment biografii romantycznego bohatera

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat, odwołuje się do najwybitniejszych polskich dramaturgów doby romantyzmu.

Dialog z tradycją romantyczną w literaturze późniejszych epok. Omów zagadnienie na podstawie wybranych utworów.

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy późniejszych epok ustosunkowują się polemicznie do tradycji romantycznej.

Ocena opisowa nauczyciela: W pełni wyczerpany temat prezentacji. Poprawna bibliografia i ramowy plan.

Literacki portret bohatera romantycznego i kontynuacja jego wizerunku w późniejszych epokach literackich

Ocena:
19/20
Teza: Cechy bohatera romantycznego pozostają niezmienne, niezależnie od epoki literackiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, rozbudowane argumenty, odwołania do różnych przykładów literackich. Można rozbudować trochę wnioski.

Przedstaw różne formy manifestacji buntu romantycznego w wybranych utworach

Ocena:
19/20
Teza: Poszczególni bohaterowie romantyczni buntowali się przeciw Bogu, światu, uczuciom, zaborcy czy niesprawiedliwości zastanej rzeczywistości.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przedstawia różne rodzaje romantycznego buntu.

Różne wcielenia bohatera romantycznego. Dokonaj porównania na podstawie wybranych przykładów z literatury polskiej i obcej

Ocena:
19/20
Teza: Wypracowane na początku romantyzmu wzorce bohaterów ze względu na specyficzne losy Polski okazały się za ubogie, dlatego też polscy twórcy tego okresu musieli wypracować własne modele bohaterów romantycznych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo przejrzysta i zwięzła. Pokazuje w ciekawy sposób różnice miedzy zachodnim bohaterem romantycznym a rodzimym.

Bohater romantycznych dramatów. Przedstaw sposoby kreowania go w wybranych utworach romantycznych

Ocena:
17/20
Teza: Prezentacja sylwetek bohaterów romantycznych w znanych polskich utworach. Próba odnalezienia odniesień w późniejszych okresach literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra, choć nie wyczerpuje do końca tematu. Można dopracować argumenty i poszerzyć wnioski. Zwięzły ramowy plan wypowiedzi.

Metamorfozy bohatera romantycznego

Ocena:
17/20
Teza: Charakterystyka bohaterów romantycznych. Próba poznania przyczyn ich przemian.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bogato uargumentowana, mocne poszczególne części, jednak jako całość nie zachwyca. Można dopracować wstęp i wnioski.