Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw dobra i zła


Dlaczego źli? Przedstaw wybrane kreacje literackie bohaterów, którzy krzywdzą innych.

Zwykle, gdy ktoś wyrządza nam krzywdę staramy się wyjaśnić, dlaczego tak postąpił. Winy za krzywdy szukamy w sobie, krzywdzicielu, okrucieństwie losu, wadach świata czy woli bożej.
Literatura nie mogła nie poruszyć tak ważnej tematyki, jak krzywda wyrządzana człowiekowi przez człowieka. Pisarze często skupiali swa uwagę na ofiarach, ale w licznych utworach widzimy znakomite portrety krzywdzicieli.
Ale czy można ograniczyć się do stwierdzenia, że człowiek krzywdzący innych jest po prostu zły? Czemu ludzie cierpią przez innych? Czy człowiek jest z natury zły, czy przez jakieś wydarzenia taki się stał i czy zdaje sobie sprawę ze skutków swego działania? Nie chodzi tu o usprawiedliwianie krzywdzących ludzi, ale o wyciągnięcie wniosków dla nas samych. Idzie o zrozumienie, które może nam pozwolić uniknięcia krzywdzenia innych lub pomóc tym, którzy nie świadomie zadają innym ból.

Rozważania rozpocznę od dramatu „Makbet” Williama Szekspira.
Makbet jest wiernym, oddanym rycerzem swego króla, władcy Szkocji, Dukana. Kiedy go poznajemy, jest również człowiekiem szlachetnym i uczciwym, cieszącym się szacunkiem i powszechnym poważaniem oraz sympatią. Wydaje się, że Makbet nie ma żadnych predyspozycji do czynów zbrodniczych i krzywdzenia innych. Jest człowiekiem opanowanym, spokojnym, dobrym strategiem w walce umiejącym przewidywać wypadki i odpowiednio na nie reagować. Jednakże, kiedy tylko trzy wiedźmy zdradzają mu przepowiednię, że zostanie królem, wyzwalają się w nim ukryte dotąd żądze, które z dużym skutkiem podsyca jego ambitna żona, Lady Makbet. To właśnie ta kobieta, uznająca zasadę, że cel uświęca środki, popycha męża do zbrodni, mogących utorować mu drogę do spełnienia ukrytych marzeń. Lady Makbet jest kobietą o silnej osobowości i jednoznacznej charakterystyce. W zestawieniu z Makbetem wyróżnia się stanowczością, okrucieństwem i silna psychiką. Nie załamuje się z powodu rozterek moralnych czy wyrzutów sumienia. Wytrwale realizuje swoje marzenia o władzy u boku męża kierując jego postępowaniem przed i po pierwszym zabójstwie.
To pod wpływem jej wymówek, że Makbet jest człowiekiem słabym psychicznie i tchórzliwym, mężczyzna dojrzewa do decyzji – postanawia zabić Dukana, któremu wiele zawdzięcza. Robi to właściwie wbrew swojej woli, bardziej w imię ocalenia „dobrego imienia” w oczach żony.
Sprytna i zapobiegliwa kobieta nie ma wątpliwości co do tego, że bez jej udziału całe przedsięwzięcie może się nie udać – uważa męża za zbyt słabego, by pomóc losowi w realizacji przepowiedni czarownic.
Lady Makbet jest jakby przedłużeniem inicjatywy wiedźm, kontynuuje ich zamiary, kieruje - jak one – działaniem Makbeta: rozpala żądzę władzy, zachęca do zbrodni, krytykuje go a nawet szantażuje demagogicznymi wymówkami. Jeszcze szybciej i łatwiej niż Makbet poddaje się magii słów wypowiedzianych przez czarownice. Dobór środków do realizacji wytyczonego celu nie nastręcza jej żadnych trudności ani wątpliwości – zabójstwo Dunkana jest najprostszym sposobem, by przyspieszyć otrzymanie korony przez Makbeta, więc o słuszności czy moralnym aspekcie tej decyzji nie ma sensu dyskutować. Głównym motorem napędowym Lady Makbet jest żądza władzy. Kobieta nie ulega emocjom, nie wdaje się w drobiazgowe rozważanie sytuacji, w jej duszy nie ma miejsca na strach. Działa szybko i zgodnie z planem.
Zbrodnia i wspólna tajemnica, wbrew założeniom inicjatorki, nie stała się elementem jednoczącym małżonków. Oprócz tego, że małżonkowie skrzywdzili siebie nawzajem, to droga do objęcia władzy stała się festiwalem krwawych zbrodni.

„Giaur” George’a Byrona to utwór, który przedstawia dramat cierpienia i poczucia krzywdy, które odczuwa główny bohater, nie dość, że cierpiący po śmieci ukochanej kobiety, to jeszcze niosący brzemię zbrodni w swym sercu.
Akcja utworu toczy się w Grecji w końcu XVIII.
Temat stanowią dzieje miłości Giaura i Leili, zakończone jej tragiczną śmiercią, która z kolei pociągnęła za sobą dokonanie zemsty na Hassanie przez Giaura. Wenecjanin głęboko pokochał muzułmańską brankę, Gruzinkę – Leilę. Była ona niezwykle piękna, kochał ją też jej pan – basza Hassan.
Gdy dowiedział się o jej zdradzie, ukarał kobietę zgodnie ze zwyczajem muzułmańskim, topiąc ją w wodach zatoki. Zrozpatrzony Giaur nie zdołał zapobiec egzekucji, nie zdążył, jak planował, wykraść ukochanej i uciec z nią. Poprzysiągł jednak Hassanowi zemstę.
Hassan też cierpiał po stracie Leili, nie mógł zaznać spokoju, dręczyło go sumienie, nie cieszyły inne niewolnice, piękny pałac, ogrody. Miał też świadomość zgodności swego postępowania z prawem zwyczajowym i religijnym. Żył we wspólnocie i jej prawami się kierował. Z utratą ukochanej kobiety stracił też szczęście, dlatego postanowił wyruszyć w podróż w poszukiwaniu nowej żony.
Giaur, który związał się z bandą zabójców, zaczaił się na niego w górskim wąwozie, napadł, wyciął w pień jego orszak i zabił Hassana. Po dopełnieniu zemsty tułał się po świecie, by wreszcie znaleźć schronienie w klasztorze. Do końca życia Giaur pozostał wierny uczuciu do Leili, nie zamierzał układać sobie życia bez niej, cierpiał z powodu śmierci i krzywdy, której – bez złej woli – stał się pośrednim sprawcą. Podtrzymując znajomość z Leilą, naraził ją na posądzenie o zdradę i śmierć, siebie tym samym uczynił mścicielem i zabójcą.

Lew Tołstoj powiedział: „Dziwne, jak wszyscy ukrywamy, że jednym z głównych motorów naszego życia są pieniądze”.
Rodion Raskolnikow wykreowany przez Fiodora Dostojewskiego w powieści „Zbrodnia i kara” to bohater rozczarowany światem, w którym brak pieniędzy nie pozwala mu się realizować. Znajduje się on w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej: nie stać go na kontynuowanie nauki, opłacenie skromnego, lichego pokoju, nawet na codzienne regularne posiłki. Pomocą finansową służy mu matka, która zresztą przeżywa podobne kłopoty. Z tego powodu siostra Rodiona – Dunia zamierza poślubić odpychającego, starego kawalera – liczy na to, że pomoże on ukończyć bratu studia.
Raskolnikow obserwuje wokół siebie ludzi wynędzniałych, mieszkających w złych warunkach, borykających się z ciągłym brakiem środków do życia. Dostrzega ich upadek moralny wywołany trudnościami przerastającymi odporność psychiczną oraz konieczność zarabiania sposobami powszechnie uważanymi na hańbiące. Krótko mówiąc, Rodion na każdym kroku zauważa nierówność społeczną i wielkie obszary nędzy.
Mężczyzna chciałby więc zmienić świat, który wydaje mu się źle urządzony. W swoim artykule napisanym do petersburskiej gazety podzielił społeczeństwo na ludzi zwyczajnych i genialnych. Genialni decydują o losach świata i przyczyniają się do jego rozwoju, a zwyczajni stoją tylko na przeszkodzie. I dlatego uważa, że zwyczajnych ludzi należy usuwać. Chce wykorzenić przyczynę ludzkiego cierpienia, wierzy przy tym, że wybitne jednostki mają do tego celu swobodę wyboru środków. Zgodnie z tą myślą zabija znienawidzoną społeczną wesz, która pasożytuje na biednych - starą lichwiarkę Aldonę. Zabił, aby zagrabić jej mienie. Raskolnikow nie zamierza jednak zagarnąć dla siebie zgromadzonych kosztowności. Pieniądze lichwiarki, wyciśnięte z ubogich ludzi, pragnie przekazać na potrzeby biedaków. Teoria Rodiona usprawiedliwia zbrodnię dokonaną przez wybitną jednostkę na rzecz ogółu. Uważa, że warto poświęcić odrażającą staruchę, wykorzystującą trudną sytuację innych ludzi do pomnażania własnego majątku:

„Zabij ją i weź jej pieniądze z tym, że następnie z ich pomocą poświęcisz się służbie dla całej ludzkości, dla dobra powszechnego(...)”.

Jej pieniądze, teraz bezużyteczne, mogą wiele zmienić w życiu tych, na których pasożytowała.
Raskolnikow, kierowany wzniosłymi pobudkami, skrzywdził i zabił dwie kobiety – wystąpił przeciwko chrześcijańskiemu nakazowi ochrony życia i złamał prawo naturalne. Zrozumiał, że żadna teoria nie może usprawiedliwić zabójstwa, choćby było wymierzone w człowieka otaczanego powszechną pogardą i nienawiścią. Rodion szybko staje się ofiarą własnej zbrodni dokonanej na lichwiarce i jej siostrze, ma świadomość tego, że za zbrodnie należy się kara. Świadomość tego czynu odbiera mu spokój, burzy porządek życia. Sonia, którą do prostytucji zmusiła bieda w domu, bierze na siebie cierpienie Rodiona. Kobieta wierzy w jego dobroć siłą rodzącego się uczucia i dzięki temu pomaga mu wydobyć się z dna niewiary.
Dostojewski w swoim utworze pokazał związek między ekonomiczną a moralną sytuacją człowieka.

Czy istnieje prawda o człowieku? Czy można choć w przybliżeniu określić kim naprawdę jest człowiek, co tkwi w jego psychice kiedy krzywdzi innych? Zadaje to pytanie Zofia Nałkowska w „Granicy”. Pisarka stara się znaleźć granicę moralności, której nie można bezkarnie przekroczyć – a przekroczył ją Zenon Ziembiewicz. Zenon był synem zubożałych szlachciców, którzy byli zarządcami bogatego dworu Tczewskich w Boleborzy. Niestety bohater nie miał dobrego przykładu ze strony rodziców: ojciec namiętnie romansował z młodymi dziewczętami służącymi we dworze, a matka to tolerowała. Postępowanie ojca budziło w Zenonie odrazę, bohater obiecywał sobie, że nie stanie się człowiekiem takim jak on. Zenon marzył o innym życiu, uczył się, bo chciał być kimś, zrobić karierę. Co jakiś czas jednak na przeszkodzie stawały bohaterowi rozmaite okoliczności, z którymi nie potrafił sobie poradzić. Miłość do Elżbiety była dla Zenona pierwszym uczuciem wieku młodzieńczego, uczuciem, które od początku niosło za sobą cierpienie. Zakochał się w niej, kiedy był w gimnazjum i udzielał jej korepetycji. Dziewczyna, wówczas piętnastoletnia, traktowała go z wyższością, dokuczała mu, a on pomimo wszystko z uporem wracał do niej następnego dnia. Po jego wyjeździe za granicę na studia, ich kontakt się zerwał.
Podczas wakacji w Boleborzy i krótkim pobycie w mieście, Zenon zobaczył Elżbietę na ulicy i postanowił ją odwiedzić, by przekonać się, że jego „sztubackie” uczucie minęło. Z przekory zjawił się u niej kolejnego dnia, rozumiejąc, że nadal ją kocha. Przed powrotem do Paryża również Elżbieta zakochała się w Zenonie. Było to niestety trudne uczucie. Rozdzieleni na rok, musieli sobie zaufać, choć wątpliwa jest w tym czasie wierność Zenona, który w Paryżu miewał liczne przygody, tłumacząc je zaspokajaniem potrzeb fizycznych.
I również romans Zenona z Justyną narodził się podczas wakacji w Boleborzy. Od początku, według założeń Zenona miał się zakończyć w dniu jego wyjazdu do Paryża. Potem wielokrotnie Ziembiewicz zastanawiał się, co nim kierowało, kiedy zainteresował się córką kucharki, dlaczego wszędzie ją spotykał, a ona zawsze szukała jego towarzystwa. Urzekła go radością życia, naiwnym podejściem do wielu spraw i oddaniem. Niczego tak naprawdę jej nie obiecywał. Ich ponowne spotkanie po roku było zupełnie przypadkowe, ponieważ Zenon nie wiedział, że dziewczyna przebywa w mieście.
Początkowo ich cotygodniowe spotkania w jego pokoju hotelowym tłumaczył tym, że ma zamiar oddać pieniądze, których nie wypłacili Bogutowej jego rodzice. Justyna zaspokajała też jego fizyczne potrzeby. Kiedy podjął decyzję, że należy zakończyć związek, okazało się, że dziewczyna jest w ciąży. Zenon dał jej pieniądze, mówiąc, że jej decyzji pozostawia to, co zrobi z ciążą.
Romans ten wpłynął destrukcyjnie zarówno na Ziembiewicza, jak i Bogutównę. Zenon wciąż odczuwał niepokój, bojąc się, że o jego związku z Justyną dowiedzą się inni, potem winił się za jej stan psychiczny i starał się za wszelką cenę pomóc dziewczynie, chociaż zawsze znajdował wytłumaczenie dla swoich poczynań.
Uczucie Zenona i Elżbiety, wystawione na próbę w momencie ponownego związania się mężczyzny z Justyną, jednak przetrwało. Po krótkim rozstaniu, Zenon pojechał do Warszawy za Elżbietą, by ponownie prosić ją o rękę. Elżbieta wybaczyła zdradę, biorąc częściowo na siebie załatwienie spraw związanych z Bogutówną, co świadczyło o jej głębokim uczuciu do Zenona. Niestety, w pewnym momencie nie potrafiła dać sobie ze wszystkim rady, zwłaszcza kiedy mąż obarczył ją winą za chorobę psychiczną Justyny, za to, że na jej tragedii zbudowali swoje szczęście. Była to miłość tragiczna, w którą nieustannie wdzierała się niezakończona sprawa Bogutówny.
Aby uwolnić się od swojej psychicznej udręki, Justyna postanowiła w końcu zabić siebie i Zenona. Oślepiony Zenon sam odebrał sobie życie, a ona czekała na wyrok w więzieniu. Ich romans zniszczył również szczęście małżeńskie Elżbiety i Zenona, którzy nie potrafili zaznać prawdziwej radości. Zenon, Justyna i Elżbieta, uwikłani w swoisty trójkąt uczuciowy, zapłacili drogą cenę za krótki romans Ziembiewicza i Bogutówny. On stracił spokój ducha i starał się nie dostrzegać swojej winy za krzywdy wyrządzone żonie i kochance, Justyna – straciła dziecko, zamknęła się w świecie urojeń i snów, bez złej woli skrzywdziła Zenona i Elżbietę a sama Elżbieta, największa ofiara tej historii, straciła złudzenia, kiedy okazało się, że pomimo zapewnień męża, Justyna wciąż istniała w ich życiu.

Okazuje się, że czasem nie trzeba być świadomym zła, aby kogoś skrzywdzić. Często zło wynika z niewiedzy, niedojrzałości i krótkowzroczności. Przykładem takiego postępowania jest epizod z życia Cezarego Baryki, bohatera „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego. W ciągu całej akcji powieści Cezary stopniowo dojrzewa, tak fizycznie, jak i duchowo i psychicznie. Na początku utworu, w rodzinnym Baku, jest dzieckiem - niewiele wie o życiu, bo i niczego mu nie brakuje. Później Cezary zostaje młodym i agresywnym rewolucjonistą, lecz ten epizod nauczył go, że rewolucja nie koniecznie oznacza coś dobrego. Gdy wraca jego ojciec i ruszają w daleką podróż do Polski, Cezary dojrzewa i odkrywa nowe idee. Do kraju przodków dociera już samotnie i srodze się zawodzi. W końcu, już w Polsce, walczy zbrojnie ze swymi dawnymi towarzyszami spod znaku czerwonego sztandaru. Po wojnie wyrusza z poznanym na froncie przyjacielem - Hipolitem do majątku ziemskiego w Nawłoci. Szybko przyzwyczaja się do szlacheckiego trybu życia a w dworku Wielosławskich poznaje Wandę i Karolinę. Tam także spotyka Laurę. Spędza czas na flirtach i lenistwie. Życie płynie mu powoli. Ze wszystkimi trzema zakochanymi w nim kobietami obchodzi się w wyjątkowo egoistyczny sposób. Dwie dziewczęta z Nawłoci traktuje jak rozrywkę – flirtuje z jedną z nich, drugiej nie zauważa. Wanda – skrzywdzona, choć zakochana, najpewniej nie całkiem zdrowa na umyśle i jeszcze bardziej od Cezarego niedojrzała - truje Karolinę, z którą flirtował Cezary.
Silne choć niedoskonale uczucie łączy Cezarego z Laurą Kościeniecką. Namiętność całkowicie przesłoniła myśli chłopaka, choć sama Laura oczywiście nie traktowała go całkiem poważnie. O ich romansie dowiaduje się narzeczony Laury i nawłociańska idylla Cezarego musi się zakończyć. Postępował niedojrzale, za co w gruncie rzeczy trudno go winić.
„Człowiek to rzecz święta, której krzywdzić nie wolno nikomu” – w pełni zgadzam się ze słowami Stefana Żeromskiego, którego cała twórczość jest szukaniem, żarliwym wołaniem o zmianę nieludzkich stosunków.

Kolejnym utworem, pomocnym w rozważaniach będą „Rozmowy z katem” Kazimierza Moczarskiego. W roku 1949 Kazimierz Moczarski, dziennikarz, prawnik z wykształcenia, żołnierz Armii Krajowej, zostaje osadzony przez władze komunistyczne wraz ze zbrodniarzem, wysokiej rangi oficerem SS Jrgenem Stroopem w jednej celi więzienia mokotowskiego w Warszawie. Stroop – krzywdziciel, odpowiedzialny za śmierć dziesiątków tysięcy ludzi, został skazany na karę śmierci, której wykonania oczekiwał w tej właśnie celi. To wydarzenie sprowokowało Moczarskiego do stworzenia portretu osobowości hitlerowca, opisu jego życia i sposobu pięcia się po szczeblach kariery, okupionej okrutnymi zbrodniami.
Sam utwór opowiada historię ludobójcy Jurgena Stroopa. Czytając, ma się wrażenie, jak gdyby bohater był przeznaczony do zabijania, a okoliczność wojny tylko mu w tym pomogła. Do mordowania nie został pchnięty przez jakieś ekstremalne wydarzenia, czyny te były owocem jego wychowania i cech charakteru. Bohater swoją zbrodniczą działalność zaczynał w szeregach policji terroryzując ludność oporną systemowi. Kulminacją jego działań okazała się pacyfikacja i likwidacja Warszawskiego getta. Po tej akcji Stroop może się „pochwalić” uśmierceniem 71 tysięcy Żydów. Nie czuje skruchy, a swoje czyny usprawiedliwia rozkazami i rzeczywistością wojenną.
Jednak w tej sytuacji chciałabym zadać pytanie, czy oficer SS – Jurgen Strop jest ludobójcą i katem, czy zarazem i ofiarą?
Poszukując odpowiedzi zagłębiamy się wraz z autorem w życie Stroppa, poczynając od lat dziecięcych. Łatwo zauważyć wpajaną mu swoistą ideologię i to nie tylko przez otoczenie, ale także przez bliskie mu osoby. Kreując bezwiednie taki wzorzec osobowy, Stropp nie zdaje sobie sprawy z tego, że już od młodzieńczych lat staje się ofiarą, ofiarą systemu który próbuje go zniewolić, wszczepiając w jego świadomość wzorce według których powinien postępować. Wciąż słyszy o czystości narodu aryjskiego i jego wyższości ponad inne narody. Co zatem może zrobić człowiek, który wychowany w taki sposób podąża ścieżką, która doprowadzi go w ostateczności do zagłady. Zapewne nic, wciągnięty bowiem w tą machinę nie jest świadom tego, iż robi coś złego. Poddając się ideologii faszystowskiej, awansuje w hierarchii - staje się ważną osobistością. Ten wzlot jednak prowadzi ku pewnemu upadkowi, niemniej jednak sam Stroop nie wie czy to co robi jest złe, czy dobre, brakuje mu własnej moralności, a za dobre uważa to, co dobrem może być dla narodu.
W wyniku działania systemu poznajemy obraz mordercy tysięcy, który uważa iż nic złego nie zrobił. Według niego żydzi to naród, który stoi na równi ze zwierzętami, a skoro zwierzęta można mordować bez konsekwencji, tak i niszcząc podgatunek ludzki powinno się w jego mniemaniu być nagradzanym - a nie karanym.
Stroop staje się ostatecznie ofiarą systemu, systemu w którym nie liczy się jednostka, a życie ludzkie warte jest mniej niż nic
Ostatnim utworem, który pomoże wyjaśnić czym kierują się osoby krzywdzące innych będzie „Pachnidło”, utwór napisany przez Patrick’a Suskinda. XVIII - wieczny Paryż, światowe centrum mody i elegancji, jest miejscem, gdzie żyje bohater tej niezwykłej opowieści - osobliwy karzeł obdarzony niepospolicie wrażliwym zmysłem powonienia. Jan Baptysta Grenouille tworzy eliksiry do produkcji perfum, które są powszechnie uznawane za niedoścignione w swej wyszukanej wytworności. Jednak żadne go nie satysfakcjonują, geniusz zapachów marzy bowiem o wydestylowaniu wonności nad wonnościami z dziewiczego ciała kobiecego. Ta myśl każe mu szukać dziewczyny o idealnym zapachu. Poszukiwanie idealnego zapachu każe mu zabijać bez litości kolejne kobiety. Zabija beznamiętnie, a czasem nawet nieświadomie, gdy przez dziwny splot wydarzeń ginie ktoś z jego otoczenia. Spróbuję jednak wyjaśnić dlaczego ten mężczyzna był złym człowiekiem.
„Upał przygniatał cmentarz ołowianą czapą i tłoczył w sąsiednie uliczki powietrze ciężkie od odoru zgniłych melonów przemieszanego ze swądem palonego rogu. (…) Ryby, rzekomo tegoż ranka świeżo złowione w Sekwanie, cuchnęły już tak strasznie, że ich smród głuszył smród trupów. (…) matka (…) przykucnęła za blatem do oprawiania ryb i tam, podobnie jak cztery razy przedtem, urodziła i nożem od ryb odcięła pępowinę”.
Tak pojawia się na świecie Jan Baptysta Grenouille. Potwór, którego „geniusz (…) i jedyna ambicja ograniczały się do dziedziny, która w historii nie pozostawia śladów: do ulotnego królestwa zapachów”. Ta wyłaniająca się z niebytu postać jest od początku taka jak otoczenie, które ją wydało i przyjęło. Czy to wpłynęło w decydujący sposób na życie, postawę, stosunek do świata owego stwora?
Główny bohater to zarówno szalony morderca, jak i wrażliwy człowiek pragnący miłości i akceptacji, gdyż od początku był niechciany.
Jest zdolny do wszystkiego i nie cofnie się przed niczym, aby urealnić swoje pragnienie. Przecież z samego założenia Bóg, Natura, Wszechświat nie tworzy morderczej człowieczej maszyny! Przecież dzieło, które stoi przed tym potwornym herosem, to nie zagłada świata, a wynalezienie czegoś najcudowniejszego.
Czyż zatem morderstwo jest jakoś wytłumaczalne? Ale które morderstwo? To, które jest tylko środkiem prowadzącym do celu? Niestety nie…
Edward Stachura, nawiązując do Plauta śpiewał:
„Człowiek człowiekowi wilkiem (...) Człowiek człowiekowi szpadą, Człowiek człowiekowi zdradą.”
Zło jest częścią człowieczeństwa równie obecna w życiu, jak dobro. Podstawowym objawem zła w człowieku, ale i podstawą jego instynktu przetrwania, jest egoizm. To właśnie z powodu poszukiwania szczęścia lub w obliczu zagrożenia człowiek najczęściej gotowy jest krzywdzić innych. Drugim powodem jest bezkarność - krzywdzeni są zwykle słabsi od złoczyńców i jako tacy nie mogą się bronić przed wyrządzanym im złem ani mścić za krzywdy. Wielu ludzi zresztą krzywdzi innych tylko dlatego, że im wolno i nie grozi im za to kara. Znajdują perwersyjną przyjemność w szerzeniu zła, choć robią to bezcelowo.
Jeśli dobrze się przyjrzeć, to obecność zła zdaje się przytłaczać dobro. Czy powinno to powodować odrzucenie wiary w człowieczeństwo? Niekoniecznie. Dobro po prostu jest mniej widoczne, bo kojarzy się większości ludzi z normalnością, a tej po prostu się nie zauważa.

strona:    1    2    3    4    5    6    7    8  





Człowiek walczący ze złem. Omów na podstawie wybranych postaci literackich

Ocena:
20/20
Teza: Trudno mówić o jednym obliczu zła, dlatego w literaturze motyw zła i walki z nim jest tak szeroko wykorzystany.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, argumenty właściwie dobrana. Logiczne określenie problemu i wnioski. Bogata bibliografia.

Przyczyny i konsekwencje przyjmowania przez człowieka różnych postaw wobec zła. Omów temat, odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze przedstawione zostały różnorodne motywacje ludzi w zetknięciu ze złem i konsekwencje dokonanych wyborów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca obszernie i szczegółowo analizuje pracę. Poprawny konspekt i bibliografia.

Motyw zła w literaturze. Omów działanie tego motywu

Ocena:
20/20
Teza: Zło to przeciwieństwo dobra, coś niepożądanego, co nie powinno istnieć, a niezmiennie towarzyszy człowiekowi od zarania dziejów ludzkości.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różnorodność wizerunków zła. Na uwagę zasługuje bogata bibliografia i poprawnie skonstruowany konspekt. Cieszy logika wywodu.

Bohater negatywny w literaturze. Scharakteryzuj wybrane postacie i określ ich rolę w kilku utworach z różnych epok.

Ocena:
20/20
Teza: Bohater negatywny wzbogaca treść utworu, czyni go ciekawszym i wykorzystując zasadę kontrastu wzmacnia jego przekaz.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w sprawny i horyzontalny sposób ukazuje problem bohatera negatywnego. Poprawny język i styl wypowiedzi.

Analizując wybrane utwory literackie, omów funkcje śmierci i zła w baśniach, bajkach i mitach

Ocena:
20/20
Teza: Zło i śmierć podstawowymi elementami baśniowego, bajkowego i mitycznego świata.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Ciekawe przykłady literatury podmiotowej, przemyślana kompozycja.

Walka dobra ze złem jako temat dzieł literackich. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Literatura często odwołuje się do motywu walki dobra ze złem.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świetnie realizuje temat, pokazując wieloaspektowość walki dobra i zła.

Ludzie godni i nikczemni w literaturze. Scharakteryzuj postawy, odwołując się do wybranych przykładów z literatury

Ocena:
20/20
Teza: Mimo iż większość czytelników pragnie w życiu postępować tak jak godni bohaterowie, często intrygują i przyciągają ich złe postacie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera ciekawe wnioski. Poprawny styl i sposób prowadzenia argumentacji.

Przyczyny zła na świecie. Przeanalizuj refleksje twórców literatury rozstrzygających jeden z najważniejszych problemów ludzkości

Ocena:
20/20
Teza: Trudno mówić o jednym obliczu zła, dlatego w literaturze motyw przyczyn zła na świecie jest tak szeroko wykorzystany.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, wykorzystuje kilka ważnych lektur. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Człowiek zdeterminowany przez zło. Zanalizuj problem, charakteryzując wybrane postacie literackie z utworów o tematyce związanej z II wojną światową

Ocena:
20/20
Teza: Podczas wojny wszechobecne cierpienie, śmierć, pragnienie przeżycia za wszelką cenę determinowały przede wszystkim katów, ale nieraz i ofiary, które zatracały ludzkie odruchy, stając się podobnymi do zwierząt.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, pokazuje jak w różny sposób wszechobecne podczas wojny zło może wpływać na człowieka.

Bohater walczący ze złem. Przedstaw na przykładzie wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Bohaterowie, którzy nie poddali się w walce ze złem.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Konkretne przykłady postaci walczących ze złem.

Czarny charakter. Bohater negatywny w dziełach literackich różnych epok. Na wybranych przykładach omów funkcje bohatera negatywnego.

Ocena:
20/20
Teza: Funkcje bohatera negatywnego – dydaktyzm, kontrast, prowokacja do refleksji nad systemem wartości.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w zupełności wyczerpuje temat i realizuje zapisana tezę.

Od Makbeta do Zbrodni i kary. Literackie odbicie mrocznej strony duszy człowieka

Ocena:
20/20
Teza: Kiedy człowiek ulega mrocznej stronie swej duszy, zawsze prowadzi to do jego tragedii.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta, dobrze skomponowana, widać, że została uprzednio przemyślana.

Zło jest wynikiem opętania duszy przez namiętność. Potwierdź lub zaneguj prawdziwość niniejszego stwierdzenia, prezentując bohaterów czyniących zło

Ocena:
20/20
Teza: Kiedy dusza człowieka zostaje opętana przez namiętność, zawsze prowadzi to do jego jego klęski.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świadczy o kompetencjach piszącego. Konsekwentnie zrealizowany temat.

Różne pojęcia motywu zła w literaturze, filmie i sztuce. Omów zagadnienie odwołując się do wybranych przykładów.

Ocena:
20/20
Teza: Artyści ukazują zło na wiele sposobów, ale zazwyczaj w opozycji do dobra, przypominając o wolnej woli człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różne oblicza zła w literaturze, sztuce i filmie. Przedstawia zło jako motyw diabła, jako kreację, sztukę (podnieta) oraz jako narzędzie totalitaryzmu. Bogata prezentacja multimedialna.

Motyw kuszenia w literaturze i sztuce. Przedstaw na przykładzie wybranych dzieł

Ocena:
20/20
Teza: Różnorodne realizacje motywu kuszenia w literaturze oraz sztuce.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat.

Dlaczego źli? Przedstaw wybrane kreacje literackie bohaterów, którzy krzywdzą innych.

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie kreacji bohaterów literackich, którzy krzywdzą innych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca obszerna, bogata w literackie przykłady.

Walka dobra ze złem. Omów na wybranych przykładach literackich i filmowych

Ocena:
20/20
Teza: Trudny wybór między dobrem a złem w utworach literackich i filmowych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat.

Walka dobra ze złem w literaturze i filmie

Ocena:
20/20
Teza: Motyw walki dobra ze złem jest przedstawiany w tekstach kultury w niezwykle różnorodny sposób.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, wyczerpująca temat. Odwołuje się zarówno do przykładów literackich, jak i filmowych.

Przedstaw różne ujęcia motywu światła i ciemności. Odwołaj się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Symbolika światła i ciemności opiera się na dychotomii dobro – zło.

Ocena opisowa nauczyciela: Wnikliwa analiza występowania w literaturze motywu ciemności i światłości.

Motyw zła w literaturze. Omów na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Trudno mówić o jednym obliczu zła, dlatego w literaturze motyw zła i walki z nim jest tak szeroko wykorzystany.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w wieloaspektowy sposób ukazuje wykorzystywany w literaturze motyw zła.

Zmaganie dobra ze złem. Przedstaw zagadnienie, odwołując się do literatury romantycznej

Ocena:
20/20
Teza: W obserwacji zmagań dobra i zła ważną role odegrała literatura romantyczna, ukazując różne ich aspekty.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat.

Problem narkomanii. Zaprezentuj zagadnienie, odwołując się do wybranych dzieł literackich i filmowych

Ocena:
20/20
Teza: W jaki sposób bohaterowie literaccy i filmowi radzą sobie z nałogiem?

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa i pouczająca prezentacja oparta na poprawnie dobranych tekstach kultury.

Różne przyczyny i konsekwencje wyboru zła przez bohaterów literackich. Przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Literatura nie unika przedstawiania postaci negatywnych i wyborów przez nich dokonywanych.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawny styl wypowiedzi, dobrze dodane lektury. Logiczna konstrukcja pracy.

Różne wcielenia diabła w literaturze

Ocena:
19/20
Teza: Postać diabła była i jest natchnieniem dla rzeszy pisarzy, którzy przedstawiają go w swych utworach w różnoraki sposób.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera wszelkie niezbędne informacje, pokazuje różnorodność szatańskich postaci w różnych epokach

Scharakteryzuj różne postawy człowieka w obliczu nieszczęścia. Odwołaj się do wybranych utworów

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze często możemy odnaleźć jednostkowe reakcje człowieka na nieszczęście.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna - ciekawe i niejednorodne przykłady odbierania przez człowieka nieszczęścia.

Zdolność odróżniania dobra od zła dana ludziom to ich przekleństwo? Skomentuj decyzje wybranych bohaterów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Właściwa zdolność odróżniania dobra od zła jest błogosławieństwem.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni poprawna.Ciekawe postawienie problemu i wnioski.