Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw rewolucji


Zanalizuj i porównaj różne oblicza rewolucji w literaturze różnych epok

Słownik języka polskiego określa znaczenie rzeczownika „rewolucja” jako gwałtowny przewrót w życiu społeczeństwa i państwa. Dąży on do obalenia panującego ustroju społecznego i ustalenia nowego.

Pisarz romantyzmu Zygmunt Krasiński w dramacie „Nie-Boska komedia” w części 3 i 4 w centrum zainteresowań usytuował problem rewolucji socjalnej. Pisarz dostrzegł rośnięcie w silę obozu rewolucyjnego w Europie i przeraził się groźby urzeczywistnienia się widma rewolucji w połowie XIX w. Nie miał wątpliwości, że rewolucjoniści zniszczą dotychczasowe osiągnięcia cywilizacji śródziemnomorskiej. Ukazał w utworze obraz dwóch obozów: ludu i arystokracji. Obraz rewolucjonistów oglądamy oczami Hrabiego Henryka, przywódcy obozu arystokratów, który przebywał w nim w przebraniu. Wszędzie widział nienawiść i żądzę mordu „... Powrozy i sztylety, kije i pałasze, rąk naszych dzieło, oni panu zabiją po błoniach, rozwieszą po ogrodach i borach...” , „Obuch i nóż, to broń nasza, Nam jedno, czy bydło, czy panów rżnąć..” Lud żąda chleba i igrzysk. Leonard z grupą rewolucjonistów urządzają zabawę w stylu orgii, chcą bawić się i żyć na wzór arystokratów, których obalają. Pankracy, przywódca rewolucjonistów zarzuca obozowi arystokratów konserwatyzm, brak troski o naród i państwo, egoizm, prywatę i tchórzostwo. Arystokracja zebrana w Okopach Świętej Trójcy myśli o poddaniu się a nie o walce. Oczywiście liczą na dobre traktowanie ich przez lud. Arystokracja nie potrafiła walczyć do końca z honorem i zwyciężyć albo zginąć.

Krasiński poddał krytyce obydwa obozy walczące o posiadanie władzy w przyszłości. Przez usta Hrabiego wygłosił zasługi arystokracji dla rozwoju kultury i cywilizacji w kraju, opieki nad biednymi i obrony niepodległości. Są w tej obronie argumenty rzeczowe i emocjonalne, tak jak oskarżenie Pankracego. Jego imię po grecku znaczy Wszechwładca. Hrabiego przeraziło tchórzostwo własnej klasy w walce i popełnił samobójstwo. Pankracy ma świadomość, w przeciwieństwie do ludu , którym kieruje, że na nienawiści nie da się zbudować nowej, szczęśliwej rzeczywistości, której ma wizje. " Teraz mój świat łaknie chleba i wygód, ale przyjdą czasy, że cała ziemia pod moją władzą będzie i jednym miastem kwitnącym, jednym domem szczęśliwym, jednym warsztatem bogactw i przemysłu" - tak wyglądała wizja Pankracego szczęśliwej przyszłości pod wodzą rewolucjonistów.

W zakończeniu dramatu zwycięzca ze starcia dwóch obozów, Pankracy pada rażony piorunem mówiąc słowa: „zwyciężyłeś Galilejczyku”. Wiemy że tak nazywano Jezusa. W świecie nienawiści nie było miejsca dla wzorowego ideału arystokraty, Henryka, ani idealnego rewolucjonisty, Pankracego. Śmierć kończy ich działalność. Pozostaje tylko wizja Chrystusa, symbolu bezinteresownej miłości i cierpienia dla ludzkości. Ta miłość daje szanse nadziei zbudowania doskonałego społeczeństwa. Krytyka arystokracji w dramacie miała być ostrzeżeniem dla niej, by zmieniła swój styl życia oraz postawę wobec obywatelskiej powinności jako klasa rządząca. Pisarz, sam arystokrata, wierzył, że do arystokracji będzie należała także przyszłość, gdy wyciągnie właściwe wnioski z krytyki i zmieni się. Nie wyobrażał sobie Europy rządzonej przez prymitywny lud, skoncentrowany na dobrach materialnych i używaniu przyjemności życia. Tytuł dramatu nawiązuje do „Boskiej komedii” Dantego, utworu odrodzenia. Dante ukazał piekło w zaświatach, Przygotowane przez Stwórce za grzechy ludzi. Krasiński pokazał, że piekło może być na ziemi. To nie "boska komedia" lecz ludzie chcą piekła za życia dążąc do rewolucji. Rewolucja będzie piekłem na ziemi.

Wiemy, że w 1917 r rewolucja stała sie faktem historycznym w Rosji. Powieść Stefana Żeromskiego „Przedwiośnie” przybliża czytelnikom obraz sowieckiej rewolucji. Widzimy ją poprzez obserwacje bohatera powieści, młodego polaka Cezarego Baryki. Jako licealista przebywał w Baku w Rosji z rodzicami i był świadkiem dziejących się w mieście rewolucyjnych wydarzeń. Brak silnej władzy administracyjnej wyzwalał w ludziach zwierzęce instynkty i panowało bezprawie. A właściwie panowało prawo siły fizycznej i bezczelności, powołującej się na sprawiedliwość dziejową. Rabowano bogatych w imię rewolucji. Teraz tworzyła się w mieście nowa grupa uprzywilejowanych obywateli, zwolenników nowej władzy, czyli czerwona arystokracja. Cezary początkowo też zachłysnął się pięknem haseł rewolucji. Później obserwując pychę i pogardę dla ludzi, przywódców rewolucji, nabierał do niej dystansu. Dojrzewał ideowo jako człowiek. W Baku wyzwoliły się stłumione od lat niechęci narodowościowe i religijne. Rozpoczęli między sobą walkę Ormianie i Turcy. Rewolucja w Baku to siła niszcząca dobra materialne i kulturalne oraz deprawująca człowieka. Żeromski uznał, że rewolucja może fascynować jako radykalna zmiana dotychczasowego ładu społecznego, natomiast jej forma jest przerażająca, ponieważ wyzwala instynkty zwierzęce w ludziach, upadla ich. W działaniu rewolucyjnym ginie idea w imię której podjęto walkę. Ta idea to piękna wizja powszechnej sprawiedliwości dla wszystkich. Rewolucjoniści realizowali zasadę zabrać tym co mają dać tym co nie posiadają. Nie ważne jest prawo własności. Widmo śmierci, stosy martwych ludzi wtapiają się w pojęcie rewolucji. To widział Cezary Baryka na ulicach Baku. Patrzył z przerażeniem na trupa pięknej ormianki, bezsensowną jej śmierć. Ten trup dziewczyny urósł w jego pamięci i przeżyciach do symbolu rewolucji. Dlatego dla bohatera powieści, rewolucja została koszmarnym Faktem historycznym. Przebywając w Polsce, bał się wiatru od wschodu, jak pisarz określił wzrost nastrojów rewolucyjnych w ojczyźnie. Ta metafora wyrażała groźbę rewolucji w Polsce, ponieważ polscy rewolucjoniści chcieli na wzór Związku Radzieckiego burzyć stary ład i budować nowy, tak jak 100 lat wcześniej pisał Krasiński: „Nam panów czy bydło rżnąć to wszystko jedno.”

Trzeci literacki obraz rewolucji ukazał Ignacy Witkiewicz w „Szewcach”. Pisarz posłużył się groteską jako formą artystycznego przekazu i przejaskrawień by poprzez świadomą deformacje postaci wydarzeń uwypuklić zło jakie niesie rewolucja i wszystkie systemy władzy totalitarnej opartej na dyktaturze. Witkiewicz widział w rewolucji zagrożenie dla indywidualizmu człowieka, jego duchowych przeżyć. Przerażało go wyzwolenie się prawa do nienawiści i zabijania ludzi w sposób bezwzględny i cyniczny tylko dlatego, że urodzili się w niewłaściwej grupie społecznej. Piękne hasło rewolucji "dobro ludu" w praktyce stało się pustym sloganem. Uniformizm, standaryzacja w życiu, rozwój urbanizacji i techniki zostały potraktowane jako zagrożenie dla dotychczasowej kultury i cywilizacji. Władza oparta na dyktaturze zagraża przeciętnemu człowiekowi. Ludziom nie odpowiada ustrój kapitalistyczny bo jest zróżnicowanie majątkowe, różny standard warstw społecznych. Szewcy chociaż pracują, żyją biednie, inaczej bo lepiej żyje prokurator Scurvy, przedstawiciel burżuazji i arystokratka, kobieta wyzwolona księżna Irina. Zazdrość i poczucie poniżenia budzi nastroje rewolucyjne wśród szewców. Ich dążenia do władzy uprzedził prokurator przejmując władzę jako dyktator przyjmując ustrój faszystowski. Miał wsparcie w grupie bojówkarzy "dziarskich chłopaków". Nowa władza zaczyna rządy od aresztowania szewców i dręczenia ich brakiem pracy. Przymusowe bezrobocie staje się źródłem cierpienia więźniów. Faszyzm w dramacie to ustrój silnej władzy i ślepego posłuszeństwa poddanych. Gwarancją utrzymania takiego systemu jest dobrze zorganizowana karna policja. Dowodem bezwzględności tej władzy jest stosunek syna do ojca. Szewc Sajetan został uwięziony przez syna, będącego w oddziale "dziarskich chłopców". Udaje się przejąć władzę szewcom i wprowadzają ustrój komunistyczny. Prokurator zostaje uwięziony, szewcy głoszą kult pracy. Posiadanie władzy odmienia ludzi. Chcą tylko dostatniego i godnego życia. Idee znikają. Teraz szewcy posługują się siłą. Usuwają nieposłusznego szewca Sajetana marzącego o ideałach. Witkiewicz ukazał jeszcze jeden przewrót społeczny "technokratów". Technokracja to rządy urzędników, dyrektorów, techników, którzy szczęście narodu widzą w zdobyczach nauki i techniki. A to łączy się z automatyzacją życia i uderza w indywidualizm człowieka. Człowiek zostaje odczłowieczony, pozbawiony dotychczasowej kultury. Staje się bezduszną maszyną. Ukazane w utworze przewroty społeczne prowadzą do pesymistycznych wniosków i budzą lęk człowieka przed przyszłością. Bohaterowie chcą zdobyć władzę a pisarz ukazuje jak władza ich deprawuje. Zdobycie i posiadanie władzy jest traktowane jako korzystanie z przywilejów. Władza daje zaszczyty, poczucie wyższości, profity. Symbolem posiadania władzy staje się prawo do "ładnych dziwek i dużej ilości piwa". Władza wyzwala obłudę, fałsz wobec społeczeństwa. Następuje rozdźwięk między słowami, hasłami a codzienną praktyką. Dzięki formie groteski Witkiewicz odsłonił w "Szewcach" zło rewolucji i dyktatorskich rządów.

Również ostrze krytyki pod adresem rewolucji i jej wodzów zostało wyrażone w obrazie parabolicznym czyli w formie przypowieści. Parabolą posłużył się Orwell w „Folwarku zwierzęcym”. W Wielkiej Brytanii w pierwszej połowie XX w. właściciel Folwarku Dworskiego, zapomniał zamknąć na noc drzwi od kurnika, bo był pijany. Gospodarskie zwierzęta wykorzystały okazję i zwołały się na naradę w której stwierdzono, że człowiek wykorzystuje je. Świniak Major wygłosił przemówienie, że zwierzęta produkują pożywienie a człowiek je konsumuje. Człowiek nie dba o interesy zwierząt, był to początek przygotowań do przewrotu. Na czele buntu stanęły dwa wieprze Chyży i Napoleon. Zwierzęta wypędziły ludzi z folwarku i przemianowały go na Folwark Zwierzęcy. Rozpoczęły się rządy zwierząt. Na ścianie stodoły wypisano 7 Przykazań a wśród nich zasady: „Wszystkie zwierzęta są sobie różne i nie będą naśladować ludzi”. Zarząd folwarkiem objęły świnie a do pomocy używały psów. Zwierzęta pracowały ciężko ale były zadowolone bo pracowały dla siebie. Napoleon zdecydował się na współpracę z ludźmi bo zwierzęta nie mogły sobie poradzić z niektórymi sprawami. Świnie zaczęły żyć wygodnie jak ludzie, sypiać w łóżku i dobrze jeść. Napoleon stawał się coraz bardziej dyktatorem. Wkrótce zwierzęta zrozumiały że nie wolno buntować się i nie mówić prawdy. 7 przykazań zmieniano dodając jakieś zdanie, np. wszystkie zwierzęta są równe, dopisano: ale niektóre równiejsze. Napoleon domagał się kultu dla swej osoby. I tak się stało, np. kury śpiewały: pod przewodnictwem wodza Napoleona zniosłam 5 jaj przez 6 dni. Napoleon coraz bardziej bratał się z ludźmi a oddalał się od zwierząt, goniąc do roboty. Ta przypowieść o gospodarstwie rządzonym przez zwierzęta jest krytyką i parodią systemu władzy totalitarnej. Był to obraz rzeczywistości zbrodniczych rządów Stalinizmu, wodza rewolucji Stalina. Bunt na folwarku to historia rewolucji październikowej w Rosji. Walka Napoleona z Hyżym o władze to aluzja do wymordowania przez Stalina swoich towarzyszy, konkurentów do władzy. Oddział wiernych psów to służby bezpieczeństwa. Pisarz ukazał jak degraduje się grupa rewolucjonistów na przykładzie zachowań świń. Konkluzja z utworu jest prosta: świnie wprowadziły dla zwierząt większy reżim niż miały wtedy gdy folwarkiem kierował człowiek. Teraz na folwarku rządziła tyrania i strach przed władzą, czyli nie było sprawiedliwości o którą walczono. Pisarz odsłonił przez metaforę zło rewolucji jako systemu władzy bo nie daje sprawiedliwości społecznej i zniewala ludzi oraz posiadający władze stają się grupą uprzywilejowaną.

Przedstawiłem 4 literackie obrazy rewolucji, poczynając od utworu z okresu romantyzmu później dwa dzieła z XX-lecia międzywojennego i współczesny utwór. Były to: obraz realistyczny( Przedwiośnie ) i wizyjny czyli oparty na wyobraźni pisarza ( Nie-Boska Komedia ), była parabola jako metafora ( Folwark Zwierzęcy ) i groteska świadoma deformacja uwypuklająca zło rewolucji ( Szewcy ). Te różnice wyrażają się w sposobie prezentowania obrazu rewolucji i dziełach literackich. Natomiast wszystkie 4 obrazy łączy widzenie w rewolucji, wynaturzenia człowieka, jego deprawacje i dyktaturę władzy.

Dla wszystkich pisarzy rewolucja jest siła niszczącą, opartą na ludzkiej krzywdzie. Nie ważne staje się czy nowa władza chce igrzysk i chleba czy pięknych kobiet i piwa lub żyć w dostatku i bawić się, bo zawsze chce posiadać więcej niż inni obywatele. Jest jasne, że władza totalitarna deprawuje sprawujących rządy i zapominają o idei w imię której podjęto walkę, zmieniono rządy. Utwór napisany przed Rosyjską rewolucja brzmiał jak ostrzeżenie. Pozostałe 3 napisane gdy istniał związek radziecki były jego krytyką i demaskowaniem rozdźwięku między pięknymi hasłami o równości a okrutną praktyką, w której pogardzano i lekceważono człowieka pracy. Wokół słychać było tylko slogany a widać było krzywdę ludzką. Dzisiaj wiemy, że czterej pisarze mieli rację ostrzegając przed rewolucja jako złym systemem rządów. Rewolucjoniści rządzili związkiem radzieckim w XX w ale zanim powitaliśmy XXI w przestał istnieć system rządów totalitarnych bo tak sprawowali władze rewolucjoniści, chociaż mówili o demokracji. Prawdziwa władza demokratyczna szanuje każdego człowieka, jego prawo do wolności i sprawiedliwości oraz szacunku dla swej godności i duchowego rozwoju.

strona:    1    2    3    4    5    6  





Motyw rewolucji w literaturze i sztuce różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Rewolucja pomimo tego, że prezentowana przez twórców w różnoraki sposób, zawsze zmierza do zburzenia dotychczasowej wizji świata.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bardzo dojrzała. Na uwagę zasługuje rozbudowana bibliografia, ciekawy dobór argumentów i wybór omawianych materiałów. Brawo! 20 punktów

Na podstawie wybranych utworów przedstaw obraz rewolucji, jej siłę oraz wpływ na otaczającą rzeczywistość

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy opisują przebieg i skutki rewolucji, pragnąc przestrzec przez zgubnymi skutkami przewrotu.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa, zwięzła praca pokazująca na trzech przykładach, jaki stosunek do rewolucji mieli poszczególni autorzy.

Obraz rewolucji w literaturze i sztuce. Na podstawie wybranych dzieł omów różny sposób jego przedstawienia

Ocena:
19/20
Teza: Rewolucja jako bunt przeciwko światu, systemowi politycznemu, wartościom. Różne oblicza i różne formy występowania motywu rewolucji w literaturze i sztuce różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Dobra praca. Autor w czytelny sposób prezentuje swoje argumenty. Styl wypowiedzi poprawny. Do ideału brakuje pogłębionych wniosków.

Zanalizuj i porównaj różne oblicza rewolucji w literaturze różnych epok

Ocena:
17/20
Teza: Rewolucja jako przewrót polityczny, rewolucja groteska, rewolucja - parabola - różne oblicza rewolucji w literaturze światowej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Dobry dobór literatury i argumentów. Wstęp do uzupełnienia.