Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw ojczyzny


Literatura narodu pozbawionego państwa. Omów jej funkcje na wybranych przykładach.

Trwająca przez 123 lata niewola państwa polskiego, rozdzielonego i pozostającego przez ten czas pod trzema zaborami: pruskim, austriackim i niemieckim, jako bolesne i znamienne doświadczenie dla naszego narodu, określiła charakter powstającej w tym czasie literatury. Będąca odbiciem społeczno – kulturowych przemian literatura, jako jeden z elementów podtrzymujących tożsamość podzielonego narodu, musiała odnosić się do realiów społeczno – politycznych.
Zadaniem pisarzy romantyzmu, pozytywizmu i Młodej Polski, było więc wskazanie drogi, którą społeczeństwo powinno pójść, aby odzyskać niepodległość. Swoimi dziełami mieli wzbudzać w sercach Polaków ducha walki, nie godzili się z zastaną sytuacją. Dla pozbawionego własnego państwa narodu pisarz stał się niemal wszystkim: duchowym przywódcą, autorytetem moralnym, prawodawcą i przewodnikiem.

Młodość autorów romantycznych przypadła na czas powstania listopadowego. Rozważania na temat przyczyn upadku powstania odnajdziemy we wszystkich ważnych utworach tego czasu.
Pierwszą pozycją, którą chciałabym omówić jest „Konrad Wallenrod” Adama Mickiewicza. Autor w utworze wykorzystał średniowieczną historię jako tło do wydarzeń sobie współczesnych – posłużył się kostiumem historycznym. Kostium historyczny był częstym środkiem stosowanym przez poetów tamtego okresu, ponieważ obowiązywała cenzura.
Konrad Wallenrod, aby walczyć o ojczyznę, musiał skorzystać z podstępu,
a więc zrezygnować z kodeksu rycerskiego. Podszył się pod rycerza Zakonu Krzyżackiego, aby zniszczyć go od wewnątrz nieudolnymi rządami.
Główny bohater dzieła posługuje się metodą lisa. Człowiek decydujący się na taki wybór ma świadomość, że niszczy cenione przez siebie wartości, takie jak prawda, honor, wierność. Przeżywa dramatyczny konflikt sumienia, ale wie jednocześnie, że wybór działania niezgodnego z etyką jest podyktowany koniecznością ratowania wartości wyższej ponad wszystkie inne - ratowania ojczyzny. Ważną rolę pełnią także emisariusze polityczni. Jednym z nich był Halban, doradca Konrada. To właśnie Halban rozbudził w Konradzie patriotę, pomagał mu w wyborze drogi życiowej, mobilizował do działania, podtrzymywał na duchu. Halban był poetą i tym samym Mickiewicz wskazuje wielką rolę poezji w życiu narodu, żyjącego w niewoli. Poezja stoi na straży tradycji, w niej zawarte są wszystkie świętości narodowe. Ma moc przywoływania przeszłości. Opowiada pokoleniom tragiczne wydarzenia i nie pozwala o nich zapomnieć. Roznieca w sercach miłość do ojczyzny i tym samym zachęca do walki. Mobilizuje ludzi do działania na rzecz kraju, pokazuje, że czasem należy poświecić nawet siebie. Mimo, iż spisek jest moralnym grzechem, Mickiewicz ten właśnie wzorzec postępowania ukazuje jako sposób walki o odzyskanie niepodległości.
Od imienia głównego bohatera utworu Adama Mickiewicza powstały terminy: walenrodyzm i postawa walenrodyczna na określenie postawy bohatera, który w imię racji patriotycznych zmuszony jest walczyć podstępem, przybierając maskę i stając się bohaterem dwulicowym.

Romantyczna historiozofia stworzyła również koncepcję martyrologii narodu polskiego. Najogólniej mówiąc, koncepcja ta głosiła pogląd o przeznaczeniu narodu polskiego do cierpienia, którego czytelnym znakiem było ciemiężenie narodu przez okupanta. Cierpienie to miało jednak doprowadzić do wyzwolenia Polski spod jarzma zaborcy. Romantyczne przekonanie o martyrologicznym wymiarze okupacji, znalazło swoje odzwierciedlenie w dramacie czołowego romantyka – Adama Mickiewicza, w III część „Dziadów”. Mickiewicz również używa kostiumu historycznego. Autor nawiązuje do sytuacji Polski pod zaborami, porównuje ten okres do rządów Heroda, zauważa też wytrwałe dążenie do niepodległości. Mickiewicz odsyła nas do roku 1822, kiedy to Polska znajdowała się pod panowaniem cara Aleksandra I, w imieniu którego rządził Nowosilcow. Celem jego rządów było zniszczenie polskości. Polskę Mickiewicz porównuje do wielkiego więzienia. Wspomina także o procesach członków różnych towarzystw literackich, skazywanych bez podawania powodu. Podkreśla niesprawiedliwość sądów i brak możliwości obrony.
Nowosilcow, chcąc przypodobać się carowi, zapełnia więzienia niewinnymi ludźmi. Więźniowie nie mogą kontaktować się ze światem zewnętrznym. Okna są zabite deskami, co prowadzi do tego, że więźniowie tracą poczucie czasu. Jedzenie jest porównywane do trucizny. Jedynym sposobem na przeżycie w tych warunkach jest przyzwyczajenie. Skazani nie uważają swojego pobytu za bezsensowny. Cierpią za innych, którzy są na wolności i mogą aktywnie walczyć o ojczyznę. Ludzie, którzy zostali skazani na wywóz na Syberię to przeważnie młodzi ludzie, skuci kajdankami. Każdy ma oddzielnego strażnika, traktowani są jak przestępcy. Mimo to, więźniowie manifestują swoją przynależność narodową – cytując słowa hymnu. Mimo carskich represji, prześladowań, więzienia, zesłań na Syberię - patrioci wytrwale dążą do wyzwolenia kraju. Nawet w więzieniu są solidarni i bohaterscy, wzajemnie się chronią i pomagają. Jeden z nich – Żegota, opowiadając mit o ziarnie, ukazuje sens cierpienia polskiej młodzieży. Tak jak wschodzi ziarno - tak zaowocuje postawa patriotów. Wysocki natomiast w swojej wypowiedzi mówi o tym, że proces wyniszczania polskości tak naprawdę nie pozbawi Polaków poczucia narodowości. Porównuje narodowość polską do lawy, która jest zimna i twarda z wierzchu, lecz w środku gorąca. Tą skorupą są Rosjanie. Gorąco, które jest pod skorupą, to poczucie narodowości polskiej.
Głównym bohaterem utworu jest jednak Konrad. Jest patriotą. Czuje się nieszczęśliwy, ponieważ nie ma słuchaczy, jego poezja jest niezrozumiała dla zwykłych ludzi. Jest samotny. Za swojego jedynego partnera może uważać Boga i naturę. Nazywa sam siebie mistrzem, jest pyszny i pewny siebie. Uważa siebie za twórcę świata, świata poetyckiego. Widzi w tym przewagę nad Bogiem, ponieważ świat, który stworzył Bóg jest śmiertelny. Konrad znajduje się w wyjątkowej chwili, czuje w sobie moc, aby zmierzyć się z Bogiem i naturą. Chce poznać zamiary Boga. Potęga, wytrwałość i miłość do ojczyzny dają mu prawo do rozmowy z Bogiem. Chce się dowiedzieć, w jaki sposób może pomóc swojej ojczyźnie. Wrodzony talent poetycki będzie także bronią Konrada. Konrad żąda od Boga podobnej mocy do władania ludźmi. Chce rządzić przede wszystkim myślami i uczuciami rodaków. Uważa, że jego rządy byłyby lepsze od rządów Boga. Na milczenie Konrad reaguje gniewem, oskarża Boga o brak miłości. Konrad uważa, że świat stworzony przez Boga, jak i On sam, jest zmienny. Sądzi, że ma prawo do zemsty na Bogu za to, że Ten doświadczył jego ojczyznę cierpieniem. Według Konrada, milczenie Boga jest świadectwem obojętności na losy ludzi. Ma zamiar porównać Boga do cara. Bóg nie chce nawiązać rozmowy z Konradem, ponieważ ten grzeszy pychą. Jedynym godnym Boga człowiekiem jest osoba skromna, pobożna. Miłość do ojczyzny chroni Konrada przed całkowitym potępieniem.
W alegoryczny sposób Mickiewicz wyraził swój sąd o przyczynach klęski listopadowej. Konrad symbolizuje powstańców, którzy mimo ogromnego patriotyzmu przegrali, ponieważ w swej pysze nie starali się włączyć do walki całego narodu. Mickiewicz wzywa do realizowania nowej idei - mesjanizmu. Polega on na dowolnym poddaniu się cierpieniu w imię większej misji, jaką jest symboliczna śmierć Polski, prowadząca do odkupienia całego świata (podobnie jak śmierć Chrystusa zbawiła ludzkość). Polacy są w tym ujęciu narodem wybranym, na którym spoczywa specjalne zadanie. Nie powinni więc buntować się czy pogrążać w rozpaczy, lecz wypełniać swoją misje godnie i z pokorą. Podkreśla również rolę wybitnej jednostki, poety, która stojąc na czele narodu, jest jego przewodnikiem i obrońcą.

W 1908 roku Maria Konopnicka wysłała do czasopisma „Przodownicy” maszynopis jednej z najważniejszych polskich pieśni patriotycznych, a zarazem chyba najsłynniejszego wiersza w swym dorobku – „Roty”.
„Rota” była wynikiem inspiracji wydarzeniami we Wrześni, gdzie młodzież szkolna z rodzicami sprzeciwiła się polityce germanizacyjnej kanclerza Rzeszy Otto von Bismarcka, który zapowiadał wyzywająco i bezczelnie, że polskie kobiety będą po niemiecku śpiewać kołysanki swoim dzieciom.
Utwór rozpoczyna się słowami znanymi chyba każdemu Polakowi, słowami – przysięgą wierności ojczyźnie: „Nie rzucim ziemi skąd nasz ród....” Jego wymowa jest jednoznaczna: zniewolony lud musi bronić „ducha polskości” do chwili, gdy „się rozpadnie w proch i pył krzyżacka zawierucha”, gdy zwycięstwo będzie niepodważalne i ostateczne.
Istotne jest zastosowanie przez poetkę pierwszej osoby liczby mnogiej podmiotu lirycznego. Wszelkie obietnice są wypowiadane w imieniu wielu osób: „Nie rzucim ziemi…”, „Nie damy…”, „Bronić będziemy…”, „Duch będzie nam hetmanił”. Aby podkreślić historyczną potęgę Polski, podmiot wypowiada słowa: „Polski my naród, polski lud, Królewski szczep Piastowy”, by potem wyliczać okrucieństwa zaborców: „Nie będzie Niemiec pluł nam w twarz Ni dzieci nam germanił…”.
Rota Marii Konopnickiej – pieśń, głos buntu, przeciw zniewoleniu i germanizacji, a zarazem wspaniałe świadectwo czym dla człowieka jest miejsce, w którym się urodził, gdzie żyje, gdzie są groby jego przodków.
„Nie rzucim ziemi skąd nasz ród”, jesteśmy polakami, zawsze bohatersko walczyliśmy w obronie naszej ziemi, nie zostaniemy niewolnikami, nie pozwolimy się upokarzać, nie wyrzekniemy się swojego języka, swojej religii, będziemy się bronić – mówi Konopnicka.
Utwór ten, będący apelem, odezwą i przysięgą budził nadzieję, że „odzyska ziemię dziadów wnuk”. Taką obietnicę, podobnie jak tysiące ciemiężonych przez zaborców Polaków, złożyła Konopnicka.

Okres modernizmu to czas, kiedy Stanisław Wyspiański pisze „Wesele”. Ten dramat został napisany po ponad trzydziestu latach od ostatniej próby wyzwolenia się spod władzy zaborcy.
Główną przyczyną powstania tego utworu stały się rzeczywiste zaślubiny poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczyków, które odbyły się 20 listopada 1900 roku i na których jednym z gości był Stanisław Wyspiański. Wykorzystał on wesele inteligenta z chłopką, by poddać ocenie naród, zrewidować prawdy o możliwościach zrywu narodowego. Na scenie obserwujemy weselną chatę bronowicką, a w niej pogodzonych i połączonych radością - bo taką właśnie chwilą jest wesele - przedstawicieli wszystkich ówczesnych grup społecznych, a więc inteligencji i chłopów. W chacie weselnej zebrali się więc reprezentanci klas, których wzajemny stosunek, czy też ewentualny sojusz, mógł mieć rozstrzygające znaczenie dla przyszłości narodu. Okazuje się jednak, że obydwie grupy trzymają się oddzielnie, a wszelkie, raczej grzecznościowe próby nawiązania wzajemnego kontaktu są skazane na niepowodzenie.
Zgromadzeni w domu goście z miasta próbują się porozumieć z chłopami, ale grubiaństwo, bezpośredniość i czasem zbytnia szczerość chłopów, a także lekceważenie ich przez „miastowych” nie ułatwiają tego zadania.
Pomiędzy inteligencją a wieśniakami istnieje przepaść kulturowa. Różnice w wykształceniu, zainteresowaniach, sposobie bycia nie dadzą się wyrównać poprzez modne małżeństwa artystów – inteligentów z wiejskimi dziewczynami. Młodopolska chłopomania i stylizacja na ludowość jest tylko zewnętrzną oznaką rzeczywistej potrzeby pojednania obu grup, nie kryje jednak pod sobą prawdziwych, szczerych intencji. Przybyli z Krakowa goście w większości mają poczucie wyższości nad społecznością bronowicką. Udająca zainteresowanie życiem na wsi Radczyni w gruncie rzeczy jest niechętna środowisku, w jakim się znalazła. Dziennikarz nie docenia w Czepcu partnera w dyskusji na tematy polityczne, nie podejmuje zadania oświecania i informowania, do którego jest powołany z racji swojego zawodu. Artyści, którym romantyzm narzucił rolę przewodników narodu, uciekają od tej powinności, ulegają poetyckim fantasmagoriom, młodopolskim modom i dekadenckim nastrojom. Inteligenci obawiają się siły tkwiącej w chłopach, są niechętni, by zrozumieć rzeczywiste problemy wsi i poznać charakter jej mieszkańców. Powołani do kierowania narodem inteligenci są skłonni do skupiania się na własnych sprawach, są bierni, niezdolni do podjęcia działania na rzecz odzyskania wolności. Chłopi natomiast dostrzegają niemoc i ignorancję „gości z miasta”, zarzucając im chwilowe zauroczenie życiem na wsi. Chłopi, według młodopolskich przekonań, to najzdrowsza część społeczeństwa polskiego. Oni pielęgnują narodowe tradycje i zdają sobie sprawę ze swojej siły i możliwości. Domagają się udziału w życiu narodowym. Cechują się energią, zadziornością, zgłaszają gotowość do czynu niepodległościowego, pełni są dobrych chęci. Chociaż są świadomi, że ich udział w staraniach o odzyskanie wolności jest konieczny, sami nie potrafią do nich przystąpić, oczekują wezwania i kierownictwa ze strony inteligencji. Kierują się własnym rozumem i realnie widzą sprawy narodowe, nie popadają w melancholię ani poetyckie uniesienia. Ich realizm i zapał mógłby być gwarancją sukcesu, o ile zostałby właściwie wykorzystany.
Wyspiański poddaje krytyce obydwie przedstawione w „Weselu” grupy społeczne. Inteligencję przedstawia jako nieodpowiedzialną, niezdolną do działania, nie dbającą o polityczne uświadomienie chłopów. Najcięższym oskarżeniem obarcza w dramacie Gospodarza, który misję zorganizowania powstania przekazuje nie przygotowanemu do tego zadania reprezentantowi chłopstwa, Jaśkowi. Wieśniakom autor zarzuca prymitywizm zachowań i ambicji oraz skłonność do pijaństwa i awantur.
Z poszczególnych scen dramatu Wyspiańskiego wyłania się gorzka krytyka narodu polskiego, zawierająca elementy satyry i autoironii. Społeczeństwo polskie zostało ukazane jako bierne i zniechęcone, niezdolne do aktywnego podjęcia walki narodowowyzwoleńczej, czekające na cud i nie dostrzegające nadarzającej się okazji odrzucenia pęt niewoli. Jednocześnie autor „Wesela” wskazuje, że brak jest grupy społecznej, która byłaby zdolna do przyjęcia odpowiedzialności za losy całego narodu, choć można doszukać się odrobiny nadziei i optymizmu, iż nadejdzie czas, kiedy społeczeństwo polskie będzie gotowe do walki o wolność swej ojczyzny.
Momentem pozornej integracji obu środowisk jest wspólny, somnambuliczny „chocholi taniec”, który zamyka drogę do starań o niepodległość. Chochoł, okrywający przez zimę różę, która zakwitnie na wiosnę, symbolizuje swoisty optymizm oraz nadzieje Wyspiańskiego, że społeczeństwo polskie przebudzi się w końcu ze snu, spowodowanego wieloletnią niewolą.

Funkcje, jakie odgrywała literatura dla narodu, który został pozbawiony państwa są różne. Romantycy starali się wzbudzić, zagrzać społeczeństwo do walki, do czynu. Mickiewicz w swoich utworach podsuwał gotowe pomysły, które, gdyby zostały dobrze zrealizowane, mogłyby pomóc w odzyskaniu wolności. „Rota” Marii Konopnickiej jest zaś apelem, odezwą i przysięgą, że „odzyska ziemię dziadów wnuk”. Modernizm i „Wesele” Wyspiańskiego przyniosły już tylko rzeczywisty obraz sytuacji narodu, wytknięcie braku porozumienia między stanami i uśpienie narodu.
Jedno jest jednak pewne. Poeta literatury narodu pozbawionego państwa staje się narodowym wieszczem i prorokiem, literatura - służbą, posłannictwem i misją.

strona:    1    2    3    4    5    6  





Rola poety i poezji w życiu społeczeństwa i narodu

Ocena:
20/20
Teza: Poezja jako drogowskaz życia społeczeństwa XIX i XX wieku, a Poeta jako kronikarz swoich czasów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, rozbudowane i poprawnie przeprowadzone argumenty, ciekawe wnioski, bogata bibliografia. Prezentacja wzorcowa.

Ojczyzna jako dom. Przedstaw na wybranych przykładach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Motyw domu jako ojczyzny możemy obserwować na przykładzie wielu epok, a jego realizacja zależy od intencji autora.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, temat zrealizowany przejrzyście. Dobra bibliografia i plan pracy.

Walka narodowowyzwoleńcza jako motyw literatury polskiej. Rozważ na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Mit niepokornych Polaków, którzy zawsze będą się buntować, przetrwał do dziś, także za sprawą literatury, która utrwaliła tradycje narodowowyzwoleńczej walki.

Ocena opisowa nauczyciela: Motyw ukazany obrazowo i dokładnie, Poprawna bibliografia i plan wypowiedzi.

Wolna i zniewolona, w marzeniach i rzeczywistości, ale zawsze Polska. Przedstaw funkcjonowanie motywu ojczyzny w wybranych utworach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Ojczyzna stanowi częsty motyw literacki, a jego przywołanie ma różne funkcje.

Ocena opisowa nauczyciela: Ojczyzna przedstawiona przekrojowo. Dobrze dobrana literatura z różnych epok.

Romantyczna i pozytywistyczna koncepcja patriotyzmu. Omów i porównaj na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: W epoce romantyzmu i pozytywizmu silny był pierwiastek patriotyczny i głęboko odcisnął się w literaturze epoki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana płynnym językiem, w pełni poprawna.

Ojczyzna ponad wszystko. Analizując wybrane teksty, uzasadnij, że niektóre utwory literatury polskiej mogą być lekcją patriotyzmu dla młodego czytelnika

Ocena:
20/20
Teza: Z utworów przepełnionych miłością do ojczystego kraju do dziś możemy uczyć się patriotyzmu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat.

Odwołując się do wybranych utworów, przedstaw wyobrażenia Polaków o godności, honorze i powinnościach wobec kraju

Ocena:
20/20
Teza: Niezmienne przez wieki wyobrażenia Polaków o godności, honorze i powinnościach wobec kraju – patriotyzm, miłość do ojczyzny i poczucie odpowiedzialności za los narodu.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przemyślana, można zauważyć własne refleksje autora.

Literatura narodu pozbawionego państwa. Omów jej funkcje na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Zaprezentowanie i omówienie funkcji literatury narodu pozbawionego państwa.

Ocena opisowa nauczyciela: Przejrzysta i ciekawa praca.

Różne koncepcje wyzwolenia ojczyzny w literaturze romantycznej. Przedstaw zagadnienie, ilustrując je przykładami

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze romantycznej odnajdziemy różnorodne koncepcje polskich dziejów, a także propozycje dróg, jakie należy wybrać by odzyskać wolność.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bogata w lektury proponujące różne drogi odzyskania niepodległości.

Motyw małej ojczyzny i jego różne realizacje w literaturze. Przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy przywoływali motyw małej ojczyzny, powracając w swych utworach do krainy dzieciństwa.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Ciekawe nieszablonowe przykłady literackie z XIX i XX wieku.

Przedstaw obraz Śląska, odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Teza: Śląsk najczęściej bywa przedstawiany jako miejsce o przemysłowym krajobrazie, palących problemach społecznych i głęboko zakorzenionej tradycji.

Ocena opisowa nauczyciela: W poprawny sposób ukazane zostały cechy Śląska utrwalone w tekstach literackich.

Różne sposoby ukazywania miłości do ojczyzny w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy odgrywali istotną rolę w utrwalaniu wizerunku wzorowego poddanego i obywatela, gotowego dla dobra ojczyzny oddać swoje życie.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja ukazuje motyw patriotyzmu na przestrzeni kilku epok. Trafnie diagnozuje rozwój tego motywu, stawia ciekawe pytania.

Przedstaw motyw miłości do ojczyzny i określ jego rolę w literaturze i sztuce romantycznej

Ocena:
20/20
Teza: Poeci, jak i malarze pragnęli w swych dziełach pokazać polską historię i tradycje, pokrzepić zniewolony naród lub ukazać swą miłość do ojczystego kraju.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo spójna prezentacja, zawiera wnikliwe analizy i przemyślenia.

Omów dramat narodu polskiego w świetle Dziadów i Wesela

Ocena:
20/20
Teza: Rola literatury w dokumentowaniu cierpień narodu polskiego podczas zaborów.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w rozbudowany sposób przedstawia sytuację Polaków pod zaborami. Poprawna bibliografia i plan.

Sposoby kształtowania postawy patriotycznej Polaków poprzez literaturę. Omów, analizując stosowne przykłady literackie

Ocena:
20/20
Teza: Ze względu na tragiczną historię krzewienie patriotycznej postawy Polaków stało się jednym z głównych zadań literatury.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja szeroko kreśli wizje krzewienia patriotyzmu autorów tworzących w różnych epokach literackich.

Kreacje małych ojczyzn: Soplicowo, Korczyn, Nawłoć... Omów temat na wybranych tekstach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Popularność motywu ziemiańskiej „małej ojczyzny” w literaturze polskiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna. Teza znalazła swoje odzwierciedlenie w treści pracy.

Motyw ojczyzny w literaturze polskiej. Przestaw temat, analizując jego funkcje na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Ojczyzna stanowi ważny element systemu wartości każdego z nas.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa literatura przedmiotu i przejrzysta koncepcja pracy ukazuje sposoby mówienia o ojczyźnie i choć nie wyczerpuje tematu, zmusza do refleksji. Pracę dobrze się czyta, podążając za myślą Autora.