Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw wojny


Jak literatura opowiada o nieludzkiej rzeczywistości? Omów na wybranych przykładach różne rodzaje narracji i narratora w prozie przedstawiającej wojnę i okupację

II wojna światowa - bezprecedensowa, brutalna, zbrodnicza hitlerowska okupacja naszego kraju. To najtrudniejsze doświadczenie narodu polskiego. Wobec prób zacierania śladów tej globalnej zbrodni przez hitlerowców, pisarze czuli się w obowiązku dać świadectwo „czasom pogardy” i przedstawić obraz losu, jaki ludzie ludziom zgotowali. Odbicie hitlerowskiej niewoli w piśmiennictwie artystycznym jest tak różnorodne, jak odmienne były losy Polaków podczas okupacji. W kręgu pozycji literackich, które podejmują tematykę wojenną znajdują się pamiętniki, powieści autobiograficzne, wspomnienia oraz utwory mniej lub bardziej zabarwione fikcją.
Okrutne i bezprecedensowe doświadczenia okupacyjne, jakich uczestnikami i świadkami stało się pokolenie wojenne, wymusiły powstanie nowego sposobu ich opisu. Literatura musiała wypracować nowe środki wyrazu, które potrafiłyby oddać grozę i okrucieństwo wojennych wydarzeń, środki, które rezygnowały z patosu, który zafałszowałby prawdziwy obraz katastrofy.

Nowatorskie pod względem przedstawienia doświadczeń „czasu pogardy” są „Medaliony” Zofii Nałkowskiej. Są one zbiorem ośmiu krótkich opowiadań niejednolitych gatunkowo. Wśród nich znajdziemy zarówno utwory z pogranicza reportażu, eseju czy paraboli. Mimo,
iż książka liczy kilkadziesiąt zaledwie stron, zajmuje bardzo ważne miejsce wśród wielu tomów prozy o problematyce wojennej. Nałkowska dowiodła, że nie długie, szczegółowe opisy, nie ilość faktów, nie ich drobiazgowe, wierne aż do najdrobniejszych szczegółów wyliczanie oddaje najpełniej prawdę o rzeczywistości. „Medaliony” opierają się na materiale autentycznym,
na zeznaniach świadków składanych przed Komisją do Badań Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, gdzie zasiadała pisarka oraz na wizjach lokalnych dokonywanych przez tę komisję.
Nałkowska pragnęła przekazać wiedzę o masowej zagładzie w taki sposób, by wstrząsnąć myśleniem i odczuwaniem ludzi, by te trudne do ogarnięcia fakty i liczby dotarły do nich w sposób autentyczny, głęboki, taki, który nie byłby tylko poszerzeniem wiedzy o „epoce pieców”,
ale i przeżyciem osobistym. Dlatego starała się, by książka, będąc rzeczową, pozornie beznamiętną relacją, była jednocześnie zdolna sprawić na odbiorcy jak najmocniejsze wrażenie, by poruszyła jego umysł, serce i wyobraźnię.
Nałkowska skomponowała swój utwór w oparciu o relację przygodnego towarzysza podróży, konstrukcja opiera się na zasadzie znalezionego pamiętnika. Mamy w utworze do czynienia z dwoma perspektywami, które wyznaczają kompozycyjny porządek, perspektywa narratora (intelektualisty, który próbuje analizować poznawaną rzeczywistość, ale choć wiedza jego jest szeroka i usystematyzowana, to jego poznanie jest tylko zewnętrzne) oraz postaci (ich wiedza ogranicza się do doświadczeń osobistych, ale uzupełnia wiedzę narratora, dzięki swojemu skierowaniu do wewnątrz). Rolę narratora nadrzędnego, stanowiącego porte – parole pisarki, zredukowała do minimum. Narrator ten jedynie udziela głosu i powściągliwie a dyskretnie informuje o zewnętrznym wyglądzie postaci przed nim stojących - naocznych świadków wydarzeń, o ich odruchach, sposobie mówienia, o zachowaniu się. Narrator ten jest ciekawym i uważnym obserwatorem. Wie, że o sprawach, które się toczą przed nim wie mniej, niż ci, których słucha. Dlatego też nie pozwala sobie na komentarze, oceny, oburzenie. Wyraźnym świadectwem postawy pisarki jest pełne przerażonego zdumienia motto „ludzie ludziom zgotowali ten los”.
Autorka „Medalionów” oddaje głos prostym ludziom, którzy mówią swoim prostym językiem. A mówią o zdarzeniach, które wywołują w czytelniku grozę i przerażenie. Mówią o produkcji mydła z ludzkiego tłuszczu, o ogromnym głodzie, który posuwał człowieka do kanibalizmu, o żydowskich rodzicach, którzy wyrzucali swoje dzieci przez okna, by uchronić je od śmierci w płomieniach, o strachu, który pozwalał ludziom obojętnie patrzeć na cierpienie innych, o upadku świata, w którym rozrywką dzieci staje się zabawa w palenie Żydów… To właśnie prostota tego przekazu jest podstawową zasadą, na której opiera się forma artystyczna utworu. Zachowana przez Nałkowską surowość i nieporadność opisu, służy uwiarygodnieniu relacji. Powściągliwość, lakoniczność i chłód narracji stanowią cechy charakterystyczne całego zbioru. Autorka „Granicy” postanowiła oddać głos ocalonym, komentarz zawężając do minimum. Ale właśnie to minimum komentarzowe, lub nawet jego brak są najwymowniejszym i najbardziej sugestywnym komentarzem. Nałkowska sięga po kontrast oraz ironię. Tak jest w przypadku relacji młodego współpracownika hitlerowskiego lekarza z opowiadania „Doktor Spanner”, którą przesłuchiwany kończy słowami „Niemcy potrafią, że tak powiem zrobić coś z niczego”, odnoszącymi się do produkcji mydła z ludzkiego tłuszczu… Dla autorki „Medalionów” wszelkie moralizowanie, ocenianie i dydaktyczne pouczenia byłyby niestosowne. Dlatego pozwala ona przemówić samym faktom.
Jednak nie można traktować „Medalionów” jedynie jako pozbawionego artystycznych walorów, zbioru relacji kilku świadków. Charakteryzują się one bowiem przemyślaną i artystycznie oryginalną kompozycją. Pisarka zajęła się tu bowiem odpowiednim uporządkowaniem zasłyszanych i zauważonych faktów. Kierowała rozwojem napięcia. Prowadziła do puenty. To pozornie nieobecny narrator odpowiednio rozmieszcza relację przesłuchiwanego współpracownika profesora Spannera, by na końcu opowiadania umieścić zdanie, które rzuca światło na sposób myślenia i tego, o którym się zeznaje, i zeznającego.

W tym samym czasie, kiedy Nałkowska pracowała nad „Medalionami” w Monachium powstawała oryginalna, o wyraźnie oskarżycielskiej sile proza Tadeusza Borowskiego. Proza Borowskiego stała się świadectwem kryzysu dotychczasowej poetyki realistycznej, która okazała się niewystarczająca i nieadekwatna do wyrażenia totalnego kataklizmu wartości spowodowanego wojną. Jego opowiadania stanowią dokumentację życia w okupowanej Warszawie jak i egzystencji obozowej. Nowatorstwo Borowskiego polega na stworzeniu nowego typu narratora, który usytuowany jest wewnątrz świata, który opisuje i komentuje. Zbieżność imion i funkcji bohatera opowiadań i samego autora, który był oświęcimskim więźniem, ma wywołać wrażenie identyczności losu i postawy, zrekonstruować obozową optykę widzenia, dowodząc tym samym, że nieludzkiego i okrutnego wojennego losu nie można opisywać z epickim dystansem. Narrator Borowskiego to zwykły więzień, ale więzień już doświadczony, człowiek bez złudzeń, uodporniony psychicznie na dokonujące się wokół niego zło, mord i poniżenie setek tysięcy ludzi, to „człowiek zlagrowany”- odczłowieczony, wyalienowany, sprowadzony do czynności fizjologicznych. Potrafi on ulokować się na podrzędnej, lecz stosunkowo wygodnej funkcji w obozie. Raz jest sanitariuszem, który niedawno przeszedł przeszkolenie (U nas w Auschwitzu…), drugi raz pomocnikiem kapo (Dzień na Harmenzach), kiedy indziej ustosunkowanym lagrowcem, uzyskującym dzięki kolegom przydział do dobrego komanda (Proszę państwa do gazu), ale zawsze jest to przede wszystkim człowiek znający na wskroś mechanizm funkcjonowania obozu i przystosowany do tego mechanizmu za cenę znacznej utraty wrażliwości, przyjęcia postawy egoisty czasem nawet cynika. Narrator ten jest ofiarą, ale taką, która zasymilowała się w klimacie zbrodni, nauczyła się żyć w sąsiedztwie ze zbrodnią, wewnątrz zbrodni, żyć czyniąc wszystko, aby przedłużyć swe życie. Poprzez tę postać Borowski widzi i oskarża świat ludobójstwa. Narrator oświęcimskich opowiadań Borowskiego uznaje konieczność odstępowania w obozie od przyjętych norm moralnych, ale wówczas gdy przeradza się ona w sadyzm, piętnuje takie postępowanie.
Konstrukcja takiego narratora, który żyjąc obok zbrodni, w jakimś stopniu odpowiedzialny jest za zło, stanowi dramatyczną formę samooskarżania się Borowskiego. Jest to zarazem samooskarżenie ofiary, która uległa, i jej obrona: upadek człowieka nie jest skutkiem wewnętrznej skazy, lecz tego, że zmuszono go do upadku. Bohater Proszę państwa do gazu jest tym, który „umie żyć” w obozie. Treścią jego istnienia staje się walka o przetrwanie, jest ona celem, któremu podporządkował swoje zachowanie. Jest sprytny, wie, jak należy oszczędzać siły, jak nie „podpadać” SS- manom, jak zdobyć dla siebie więcej jedzenia. Nie szuka pociechy w religii czy ideologii, zdaje sobie sprawę, że obozem rządzi prawo silniejszego. Górą są ci, którym udało się wkręcić na funkcję, wymigać od zbyt ciężkiej pracy a nade wszystko zaś – „zorganizować”, wyłudzić, wydrzeć drugiemu jakąś rzecz do wymiany: parę buraków, kęs chleba, odrobinę cukru. Istota psychologiczna konstrukcji Borowskiego – to studium przystosowania się normalnego człowieka do zagrażającej mu i demoralizującej rzeczywistości.
Pisarz, dając narratorowi własne imię i wyposażając go w inne szczegóły własnej biografii, brał poniekąd na siebie winę za różne czyny, których wcale nie popełnił. Tym gestem manifestował swoja tragiczną solidarność z cierpiącymi i poniżonymi. Owo samooskarżenie i zamierzona drastyczność przedstawionych obrazów było moralną prowokacją, miało wstrząsnąć ludzkim sumieniem, walczyć z obojętnością człowieka wobec wszelkich, minionych i trwających okrucieństw świata.
Obóz koncentracyjny w świetle opowiadań Borowskiego jawi się jako sprawnie działająca faszystowska machina zbrodni, w której więźniowie przywykli do porządku; wszystko działa sprawnie, odbywają się apele, ludzie wychodzą do pracy, wracają, pracuje stale rampa
i krematorium. Obóz to także przedsiębiorstwo produkcyjne dające duże zyski, gdzie wykorzystuje się do końca zwłoki ludzkie do produkcji mydła, wyrobów ze skóry, nawozów, środków do oczyszczania pól, jest miejscem niewolniczej i bezpłatnej pracy, gdzie trzeba i można żyć, wreszcie to doskonały model społeczeństwa totalitarnego. Dla Borowskiego obozy koncentracyjne nie są zaprzeczeniem europejskiej cywilizacji, ale jej niemal doskonałym wytworem. Takie chłodne, bezlitosne spojrzenie na obozową rzeczywistość pozwoliło autorowi wyjść poza ramy schematu kata i ofiary. Relacjonując zewnętrzne zachowania, objawy, więźniarski instynkt samozachowawczy, pisarz czytelnikom pozostawił interpretacje i oceny.
W centrum swych obozowych opowiadań Borowski postawił codzienną walkę
o przetrwanie, przeciętność a nie bohaterskie (heroizm był praktycznie równoznaczny ze śmiercią) wzloty czy załamania. Dzięki technice behawiorystycznej, zastosowanej w większości opowiadań, Borowski eliminuje elementy psychologicznej analizy, tym samym uwypuklając bezsilność człowieka stającego w sytuacjach, które go przerastają. Narrator nie jest wszechwiedzący i nie wnika w motywacje czy uczucia ludzi. Wykorzystując technikę behawiorystyczną, przedstawia człowieka, opisując jego wygląd, zachowanie i język, a nie poprzez myśli czy wewnętrzne przekonania. Dzięki temu dąży do obiektywizmu, choć posługuje się narracją pierwszoosobową, zarezerwowaną zazwyczaj dla subiektywnych form pisarskich. Nie komentuje, przedstawia jedynie suche fakty. Tak dzieje się w opowiadaniach : Proszę państwa do gazu, Ludzie, którzy szli czy Dzień na Harmenzach. Inaczej jest w przypadku opowiadania pt. U nas w Auschwitzu…
tu Borowski nie relacjonuje suchych faktów, nie poddając ich ocenie. Znajduje tu narrator czas na refleksje, na konfrontację obrazów świata przedobozowego ze światem obozowym, w wyniku której rysuje się jasno i wyraźnie groza i okrucieństwo obozowej rzeczywistości.

Świadectwo literatury postrzegano często jako hołd złożony tym, których pochłonęły baraki i krematoria Auschwitz, Brzezinki i innych obozów zagłady. Słowo miało w sobie moc wydobywania jednostki z anonimowego tłumu więźniów. Powracała prastara funkcja literatury, w opowieści więzień stawał się na nowo człowiekiem mającym własną historię, myśli, uczucia, przyjaciół, bliskich. Ale też miała literatura ujawnić prawdę i dążyć do wymierzenia sprawiedliwości.
Waga wymienionych czynników sprawiła, że autorzy rezygnowali z posiłkowania się fikcją. Znaczna większość deklarowała, że ich relacja nie ma nic wspólnego ze „zmyśleniem”. Taką deklarację złożyła Seweryna Szmaglewska w przedmowie do „Dymów nad Birkenau”.
Autorka relacjonuje w nich swój trzyletni pobyt w Brzezince. Dymy nad Birkenau to „przewodnik” po obozie i jego historii na tyle obiektywny i dokładny, że ich autorka została powołana na świadka w procesie norymberskim. Wspomnienia Szmaglewskiej są dokładnym i rzeczowym naświetleniem warunków życia w Auschwitz. Pod względem gatunkowym oscylują między powieścią, pamiętnikiem a dokumentem o cechach reportażu. Sama autorka stwierdza, że jej książka miała być szybkim, notatnikowym niemal aktem oskarżenia, który przyczyni się do wymierzenia sprawiedliwości. Narracja prowadzona jest z punktu widzenia trzecioosobowego narratora (narracja autorska), uczestnika i obserwatora zdarzeń, który z perspektywy czasu dokonuje ich rejestracji i dlatego posiada wiedzę wyprzedzającą opisywane zdarzenia, co zresztą często ujawnia. Rola narratora w tym utworze sprowadza się jedynie do zdania wiernego sprawozdania z życia w obozie, zaświadczenia o zbiorowej niedoli. Szmaglewska opisuje dokładnie i w przejmujący sposób, każdy aspekt obozowej rzeczywistości. Na kartach książki dokumentuje codzienne zmagania kobiet z nędzą, brudem, głodem, chorobą, bólem, katorżniczą praca i tęsknotą. Dokonuje tego z niezwykłą wiernością , w przeciwieństwie do behawiorystycznej techniki Borowskiego, Szmaglewska prezentuje perspektywę pogłębioną o wymiar psychologiczny, wnika w uczucia i je opisuje. Z jej relacji emanuje rozpacz, poczucie krzywdy i niesprawiedliwości. Jednak jej analiza nie prowadzi do formułowania ocen czy do moralizatorstwa. Autorka daleka jest od tego typu komentarzy, a przecież narrator personalny Szmaglewskiej unika opisu okrutnych praktyk stosowanych wobec więźniarek przez kapo. Jeszcze jedna rzecz wyróżnia prozę Szmaglewskiej od już scharakteryzowanej. Obozowe doświadczenia są doświadczeniami nie indywidualnymi lecz globalnymi, wspólnotowymi, dlatego też bohater jej prozy jest bohaterem zbiorowym.

Okupacja to czas brzemienny w działania o charakterze zbrojnym, które miały na celu wyzwolenie się spod jarzma zaborcy, albo przynajmniej dające wybór sposobu umierania… Dla Polaków takim doniosłym zrywem było powstanie warszawskie. Relację z życia
w okupowanej, powstańczej Warszawie dał Miron Białoszewski w „Pamiętniku z powstania warszawskiego”. Ten na wskroś oryginalny utwór przedstawia raport o zagładzie miasta
z perspektywy cywila, który był jej świadkiem. I choć jest to relacja daleko opóźniona,
bo sporządzona po 23 latach to dystans czasowy nie burzy wiarygodności utworu, zdołał bowiem Białoszewski odtworzyć atmosferę czasu zagrożenia, ucieczki, poszukiwania pożywienia, ratowania rannych – a więc klimatu dramatycznych chwil, które były udziałem samego autora.
Pamiętnik… ukazuje powstanie z perspektywy przeciętnego cywila, nie biorącego udziału ani w konspiracji, ani w walkach z hitlerowcami, i stanowi całkowite zaprzeczenie obowiązkowego, martyrologiczno – bohaterskiego sposobu pisania o wydarzeniach sierpnia 1944 roku. Pierwszoosobowa, pamiętnikarska narracja ukazuje punkt widzenia człowieka przerażonego, bezradnego i bezbronnego wobec wojny, mającego dość zabijania, hitlerowców a nawet, czasami, powstańców. Powstanie dla narratora – bohatera to nie walka na barykadach, pośród walących się domów, rany lub heroiczna śmierć. Wzorem ogromnej większości mieszkańców Warszawy, spędza powstanie w kolejno zmienianych piwnicach, chowając się przed ogniem, bombami, organizując pożywienie. To jego świadomy wybór, odrzucenie etosu żołnierza, przedstawionego w literaturze pokolenia wojennego jako dominująca postawa młodych podczas okupacji. Ten bez reszty prywatny człowiek Białoszewskiego nie walczy z okupantami, pozostaje bierny aż do końca. Nie czuje się wybrany przez historię, nie ma zamiaru oddać życia na jej ołtarzu. Chce przeżyć, a zatem musi starać się o zaspokojenie elementarnych potrzeb, znowu człowiek, tak jak w niektórych opowiadaniach Borowskiego zostaje sprowadzony do biologii. Codzienność, drobne kłopoty, świat oglądany z okien piwnic jakby zawęża jego perspektywę widzenia wojny. Białoszewski z wielką szczerością opowiada o mądrym tchórzostwie, mówi tylko prawdę – nawet wtedy, gdy pozostaje ona w sprzeczności z naszymi narodowymi mitami i obiegowymi wyobrażeniami ukształtowanymi przez patriotyczną propagandę, literaturę, szkołę.
Wypowiedź jest prowadzona w pierwszej osobie, jej nadawcą (narratorem) jest autor, którego imię i nazwisko pojawia się wielokrotnie w tekście. I choć narrator relacjonuje wydarzenia minione, robi to w taki sposób, że adresat odnosi wrażenie, jakby stawały się one na jego oczach, były relacjonowane na żywo. Narrator zapisuje, odtwarza, informuje, wskazuje konkretne miejsca
i fakty, ale również stara się dociec, dlaczego miasto skazane jest na zagładę, zrozumieć sens wydarzeń i ludzkich losów. Stawia dramatyczne pytania, z których wynika niemożność ogarnięcia ludzkim rozumem tak straszliwego pogromu zostawionej na pastwę Niemców Warszawy. Jest to więc wypowiedź świadka i uczestnika oraz człowieka podejmującego refleksję natury filozoficznej, moralnej i historycznej.
Dramatyzm opisywanych wydarzeń potęguje narracja oparta na specyficznym języku – zbudowanym na mowie potocznej, mieszającym różne elementy stylistyczne w celu oddania złożoności i chaosu zdarzeń oraz przeżyć. Narrator nie unika opisów z użyciem wulgaryzmów, wprowadza obrazy brzydoty i degradacji człowieczeństwa. W poszarpanej składni uzewnętrznia gonitwę myśli, lęków, wątpliwości a czasem – po prostu – nakładanie się na siebie rozmów, okrzyków, myśli. Oddaje w ten sposób dramatyzm i szybkość zdarzeń. Sprawia, że odbiorca odczuwa relację jako tworzoną „na żywo”. Dzięki wrażeniu autentyczności i prawdy narracja zastosowana w Pamiętniku prowadzi do zaangażowania emocjonalnego czytelnika. Dzieło to nie jest więc chłodnym, wystudiowanym zapisem faktograficznym, ale dodatkowo jest rejestrem nastrojów i uczuć, jakie towarzyszyły ludności walczącej Warszawy.

Zaprezentowana tu różnorodność sposobów mówienia o wojnie i okupacji wymownie świadczy o tym, jak silnym piętnem odcisnęły się te wydarzenia nie tylko na psychice i świadomości człowieka, ale także na sztuce, na literaturze, która w obliczu tak nieludzkich doświadczeń początkowo stanęła bezsilna, by z czasem wypracować środki, które najpełniej i prawdziwie, bez zakłamania wyraziłyby, tragedię, która stała się udziałem milionów.

strona:    1    2    3    4    5    6  





Obraz okrucieństw wojny na wybranych przykładach literatury lagrowej i łagrowej

Ocena:
20/20
Teza: Literatura łagrowa i lagrowa nie powinna jedynie uświadamiać o ogromie cierpienia, powinna również być przestrogą na przyszłość.

Ocena opisowa nauczyciela: Oryginalna kompozycja pracy, przemyślana i konsekwentnie poprowadzona. Dojrzałe przemyślenia.

Zmiany w przedstawianiu motywu wojny na przestrzeni epok. Przedstaw na przykładzie literatury i kultury.

Ocena:
20/20
Teza: Wojna ewoluuje i dojrzewa wraz z rozwojem cywilizacji, jednak zawsze, niezależnie od powodu przynosi cierpienie i śmierć.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wykorzystuje wiele źródeł - zarówno literackich, jak i malarskich czy filmowych. Ukazuje, jak motyw wojny ewoluował od czasów najdawniejszych do dziś.

Wojna jako gloryfikacja bohaterstwa czy ukazanie okrucieństwa i cierpienia. Omów na wybranych przykładach z literatury i sztuki

Ocena:
20/20
Teza: Artyści różnorako przedstawiali sceny batalistyczne. Najczęściej można spotkać dwa ujęcia tego tematu: idealizację bohaterów oraz przedstawienie zła, chaosu i okrucieństwa bitwy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, odpowiednio poprowadzony wątek. Ciekawe przykłady z różnych epok oraz wnioski.

Obraz Syberii w literaturze i sztuce. Przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Tragiczne losy Polaków wpłynęły na istotę występowania przestrzeni syberyjskiej w kulturze polskiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała i przemyślana. Ukazuje obraz i motyw Syberii w sposób kompleksowy.

Epizody II wojny światowej w literaturze i filmie. Omów na podstawie wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Przez cały wiek XX tematy związane z wojną poruszane były przez kolejnych twórców literatury, a także reżyserów filmowych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca potraktowana poważnie. Bogate przykłady, obszerny materiał ilustrujący tezę.

Wojna jako romantyczna legenda i jako przerażająca prawda. Przedstaw, odwołując się do wybranych tekstów kultury

Ocena:
20/20
Teza: Zarówno w literaturze, malarstwie, jak i filmie możemy odnaleźć skrajnie różne wizje wojny. Jedne kładą nacisk na jej romantyczną legendę, inne pokazują pełnię okrucieństwa, moralne i fizyczne szkody jakie wyrządzają konflikty.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni kompletna. Bogate i różnorodne przykłady. Widać samodzielne myślenie ucznia.

Tragizm młodości w obliczu zagrożenia wojennego. Przedstaw młodych bohaterów zmagających się z wojenną rzeczywistością, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Na pokolenia, których okres dorastania przypadła na czas konfliktu zbrojnego, wojna ma niebagatelny wpływ, który jest widoczny przez całe ich życie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świetnie realizuje temat, odwołując się do wielu przykładów. Przedstawia pełny obraz tragizmu młodych w związku z przeżyciami II wojny światowej.

Świat odwróconego dekalogu na wybranych przykładach literatury wojny i okupacji

Ocena:
20/20
Teza: Próbę odpowiedzi na pytania związane z zachowaniem dekalogu w „czasach pogardy” daje literatura okresu wojny i okupacji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat i tezę prezentacji. Poprawne liczne przykłady, spójna konstrukcja.

Czy my jesteśmy ludzie dobrzy? Okres wojny to czasz zburzenia systemu wartości czy tylko zachwiania nimi? Rozważ problem odwołując się do wybranych utworów literackich.

Ocena:
20/20
Teza: Wojna jako przeżycie ekstremalne w życiu człowieka, które burzy świat wartości i chwieje emocjami człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca na szczegółowych przykładach realizuje temat. Barwna narracja, poprawny styl wypowiedzi.

Martyrologia Polaków w czasie II wojny światowej w literaturze i filmie. Omów zagadnienie na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Artyści wszystkich dziedzin włączyli się w dzieło upamiętniania grozy II wojny światowej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa i barwna. Napisana płynnym językiem.

Kat i ofiara - przedstaw postawy moralne Polaków i Niemców w czasie II wojny światowej w literaturze

Ocena:
20/20
Teza: Różne spojrzenia autorów na problem stereotypowego określania Niemców jako katów, a Polaków jako ofiary.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni zgodna z tematem. Opisywane losy oddają założenia tematu. Poprawny plan i bibliografia.

Różne sposoby przedstawiania wojny w literaturze i filmie XX wieku. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Temat wojny był eksplorowany w XX wieku w literaturze i produkcjach filmowych w różnorodny sposób.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w szeroki sposób traktuje temat wojny. Ciekawe przykłady, dobrze rozwinięte wątki.

Człowiek zdeterminowany przez zło. Zanalizuj problem, charakteryzując wybrane postacie literackie z utworów o tematyce związanej z II wojną światową

Ocena:
20/20
Teza: Podczas wojny wszechobecne cierpienie, śmierć, pragnienie przeżycia za wszelką cenę determinowały przede wszystkim katów, ale nieraz i ofiary, które zatracały ludzkie odruchy, stając się podobnymi do zwierząt.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, pokazuje jak w różny sposób wszechobecne podczas wojny zło może wpływać na człowieka.

Jaką prawdę o człowieku i kulturze europejskiej przynosi literatura poświęcona II wojnie światowej? Omów temat w oparciu o wybrane utwory

Ocena:
20/20
Teza: Refleksje literackie związane z człowiekiem i kulturą europejską w perspektywie II wojny światowej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja próbuje odpowiedzieć na pytanie, na które nie ma właściwie odpowiedzi. Na jednostkowych przykładach ukazuje kondycję człowieka z czasów II wojny światowej.

Można stracić życie, ale ludzkiej godności stracić nie wolno. Ustosunkuj się do tego stwierdzenia, wykorzystując literaturę okresu wojny i okupacji

Ocena:
20/20
Teza: Literackie zapisy ludzkich wyborów podczas wojny i okupacji.

Ocena opisowa nauczyciela: Dojrzała i przemyślana prezentacja. Brawo za samodzielne myślenie.

Przeżycia wojenne w poezji K. K. Baczyńskiego i T. Różewicza. Porównaj postawy twórców, analizując wybrane teksty literackie.

Ocena:
20/20
Teza: Wpływ wojny na twórczość literacką – różne sposoby ukazywania trudnych przeżyć wojennych.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo wyczerpująca, analityczna praca. Głębokie i trafne przemyślenia.

Człowiek jako ofiara wojny. Przedstaw na podstawie wybranych dzieł literatury współczesnej.

Ocena:
20/20
Teza: Zaprezentowanie, na podstawie wybranych dzieł literatury współczesnej motywu człowieka, który stał się ofiarą wojny.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, bogata w literackie przykłady. Poprawna bibliografia i ramowy plan prezentacji.

Jak literatura opowiada o nieludzkiej rzeczywistości? Omów na wybranych przykładach różne rodzaje narracji i narratora w prozie przedstawiającej wojnę i okupację

Ocena:
20/20
Teza: Obowiązkiem pisarza jest danie literackiego świadectwa z „czasów pogardy”.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, w pełni zasługuje na pochwałę.

Omów na wybranych przykładach stanowisko literatury i filmu wobec doświadczeń II wojny światowej

Ocena:
20/20
Teza: II wojna światowa widziana oczami pisarzy i filmowców.

Ocena opisowa nauczyciela: Przemyślana praca zawierająca pogłębioną analizę ukazanych utworów.

Dekalog człowieka w czasie wojny. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Omówienie dekalogu człowieka, obowiązującego w czasie wojny.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja opiera się na literaturze obozowej. Ciekawy sposób odniesienia dekalogu katolickiego do sytuacji panującej w łagrach i lagrach.

Obraz II wojny światowej w literaturze i filmie. Omów zjawisko na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: II wojna światowa w oczach pisarzy i filmowców.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo ciekawa prezentacja pokazująca wojnę z różnorodnych perspektyw, oparta na polskiej literaturze i niemieckiej kinematografii.

Różne postawy ludzi w czasie II wojny światowej. Rozważ problem na wybranych przykładach z literatury polskiej

Ocena:
20/20
Teza: Bohaterowie literaccy, którym przyszło żyć podczas II wojny światowej, zajmowali wobec tego żywiołu różne stanowiska.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat.

Obrazy wojen, walk, powstań w literaturze i sztuce. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Poszczególne dzieła malarskie oraz utwory literackie mogą stanowić ciekawą historię polskich zmagań militarnych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w treści, wszystkie elementy zawarte w tytule zostały przedstawione na odpowiednio dobranych przykładach.

Motyw żołnierza-tułacza, żołnierza-powstańca w literaturze polskiej. Przedstaw temat, odwołując się do utworów z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Prozatorskie i poetyckie przykłady żołnierzy świadczą najczęściej o niezłomności i patriotyzmie walczących, a także dokumentują trudne karty z polskiej historii.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja konkretna i poprawna.

Omów sposoby ukazania realiów zaboru rosyjskiego w literaturze XIX wieku.

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze XIX wieku różnie ukazywano realia życia pod zaborami, zależało to od panującej formacji literackiej (romantyzm, pozytywizm, Młoda Polska) oraz stopnia zaostrzenia cenzury.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja szczegółowo opisuje różne sposoby rusyfikacji Polaków i walki z polskością. Dobry język, przejrzysty styl.

Druga wojna światowa jako czynnik kształtujący twórczość pisarzy XX wieku. Zinterpretuj wybrane przykłady pod kątem wpływu wydarzeń wojennych na kształt artystyczny dzieł

Ocena:
20/20
Teza: Obowiązkiem pisarza jest danie literackiego świadectwa z „czasów pogardy”.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobrze zaplanowana, logiczna i spójna.

Literackie obrazy bitew. Przedstaw sposoby ich kreacji i określ ich rolę w wybranych utworach

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze istnieją różne obrazy bitew, sposób ich przedstawiania oraz funkcje tego motywu zależą od światopoglądu i ideałów danej epoki.

Ocena opisowa nauczyciela: Przekrojowa praca w pełni spełniająca kryteria prezentacji maturalnej.

Wpływ wojny na psychikę dziecka. Omów problem na podstawie wybranych tekstów literatury polskiej i obcej

Ocena:
19/20
Teza: Na podstawie zaprezentowanych pozycji z literatury polskiej i obcej można zwrócić uwagę na bardzo istotny fakt, jakim jest wpływ wojennych doświadczeń dzieci na ich psychikę i dorosłe życie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca oryginalna, ciekawy dobór lektur i ich charakterystyka.

Próby ocalenia człowieczeństwa na przykładzie literatury łagrowej i lagrowej. Przedstaw temat na podstawie wybranych utworów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Przez obozy przewinęły się miliony ludzi, a każdy z nich przyjmował inną postawę wobec mechanizmu, z jakim przyszło mu się zmierzyć. Nie sposób ocenić rzeczywistości obozowej współczesną miarą.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo ciekawie poprowadzona praca, oryginalna kompozycja, wiele przykładów literackich.

Próby zachowania moralności podczas wojny i okupacji. Omów problem, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
19/20
Teza: Żadne warunki nie zwalniają człowieka od jego obowiązków moralnych, nawet podczas wojny, a spełniając je wobec innych może osiągnąć szczęście.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i dojrzała. Liczne przykłady literackie, ukazujące różnorodność przedstawionego problemu.

Obraz hitlerowskich obozów i sowieckich łagrów w literaturze XX wieku. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Hitlerowskie obozy koncentracyjne i sowieckie łagry były konsekwencją systemu totalitarnego, miejscem cierpień milionów niewinnych ofiar i masowego ludobójstwa.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szeroko opisuje sytuację w obozach i łagrach. Odnosi się do licznych pozycji literackich.

II wojna światowa w literaturze i sztuce

Ocena:
19/20
Teza: Wielość ujęć wojennego tematu, które wzajemnie się uzupełniają, świadczy o ponadczasowej randze tego problemu.

Ocena opisowa nauczyciela: Szeroki wachlarz literatury poświęconej okresowi wojny. Dobrze opracowana bibliografia i plan.

Hitlerowscy oprawcy podczas II wojny światowej

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze odnajdujemy wiele postaci hitlerowskich zbrodniarzy. Nie ma jednego wzorca osobowości katów z II wojny światowej, choć wszystkich łączą podobne cechy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, wyróżniająca się na tle innych. Oryginalne lektury.

Prawda o człowieku w czasach pogardy. Jakich wyborów moralnych dokonywali bohaterowie literatury wojennej?

Ocena:
19/20
Teza: Wojna często degraduje psychikę człowieka, to czas dylematów moralnych i przewartościowania wartości. Literatura powojenna stara się udzielić odpowiedzi na pytania kim był człowiek w "czasach pogardy"

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Na uwagę zasługuje dojrzały język i bogata argumentacja.

Motyw wojny na wybranych przykładach literatury dawnej i współczesnej

Ocena:
19/20
Teza: Mimo zmieniających się konwencji, sztuki wojennej oraz charakteru konfliktów zbrojnych, zasadniczy ich wpływ na postać człowieka pozostaje ten sam.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w skrócony sposób oddaje ideę tematu. Konkretne przykłady i konkretne wnioski.

Wpływ wojny na psychikę człowieka. Omów temat na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Wojna wywołuje niezatarte wrażenie na każdym, kto jest jej uczestnikiem. Szczególnie jeśli jako żołnierz walczy po jednej ze stron.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca oryginalna, podobnie jak zaprezentowane literackie przykłady. Przemyślana i niewątpliwie samodzielna.

Sceny batalistyczne w literaturze i sztuce różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Wizerunki wojny w poszczególnych okresach historycznych były odmienne, jednak zawsze inspirowały licznych twórców. Sceny batalistyczne to współcześnie źródło wiedzy o ludziach, narzędziach niszczenia i faktach historycznych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, oparta na właściwych argumentach. Solidna bibliografia i wnioski.

Powstanie warszawskie w prozie i poezji. Omów temat, odwołując się do wybranych tekstów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Powstanie warszawskie dla kolejnych pokoleń Polaków stało się symbolem męstwa i determinacji w walce o niepodległość.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, zawiera bogatą bibliografię. Poprawny konspekt i poszczególne argumenty.

Młodzi ludzie i patriotyzm w czasach II wojny światowej. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Dojrzałość i miłość do ojczyzny młodych bohaterów II wojny światowej na kartach utworów literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, w pełni ukazuje postawy młodych patriotów podczas II wojny światowej.

Obozowa codzienność na podstawie prozy lagrowej i łagrowej

Ocena:
18/20
Teza: Literatura obozowa stanowi ważne świadectwo życia i sposobów przetrwania w łagrach i lagrach.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat przedstawiono zwięźle na podstawie odpowiednio dobranej tematyki. Ciekawa kompozycja.

Polska i Polacy podczas II wojny światowej. Zaprezentuj na podstawie wybranych utworów

Ocena:
18/20
Teza: Zbrodnie faszyzmu i stalinizmu na Polakach są w dalszym ciągu otwartą raną, co znalazło odzwierciedlenie w twórczości pisarzy i poetów okresu powojennego.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, głęboka analiza problemu, rozsądnie dobrany zestaw argumentów. Można poprawić styl wypowiedzi

Chwała oręża polskiego w literaturze i sztuce krajowej. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Twórcy różnych epok inspirowani bohaterskimi czynami, zasługami polskich jednostek, a także okropnością wojny tworzyli dzieła o różnej wymowie i przesłaniu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w przykłady i treści, zawiera wiele przykładów z literatury malarstwa i filmu. Niedokładna bibliografia.

Apokalipsa II wojny światowej jako zagłada polskiej Arkadii. Przedstaw na przykładzie wybranych utworów literackich

Ocena:
18/20
Teza: Upadek ludzkości i zagłada świata były w ujęciu wszystkich autorów tak wielkie, że uważali oni za zasadne nazywanie rzeczywistości wojennej przejawem apokalipsy, która zniszczyła nie tylko Arkadię, ale i zwykłą codzienność.

Ocena opisowa nauczyciela: Oryginalny temat i wnikliwa analiza, głównie utworów poetyckich. Poprawny język i styl wypowiedzi.

Poetyckie obrazy II wojny światowej w polskiej poezji współczesnej. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
17/20
Teza: Wojna jest tak silnym wstrząsem dla artystów, że nie mogą o niej nie pisać.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca na wybranych przykładach ukazuje wojnę w polskich utworach poetyckich. Poprawna analiza i załączona antologia, brak samodzielnych wniosków.

Literacki obraz narodu polskiego podczas okupacji hitlerowskiej

Ocena:
17/20
Teza: Wojna stała się doświadczeniem zaprzeczającym wszelkim kategoriom humanizmu. Wśród Polaków i polskich Żydów znaleźli się tacy, którzy zachowali moralność, jak i ci paktujący z okupantem.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, standardowa. W prosty sposób opisuje zachowania Polaków i ich losy podczas wojny. Poprawny język.

Motywy batalistyczne w literaturze i sztuce. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
17/20
Teza: Batalistyka przemierzyła w ostatnich latach bardzo długą drogę. Od utworów nawołujących do walki o niepodległość, do sztuki współczesnej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna, choć wykorzystuje ciekawe przykłady. Prawidłowe wnioski, różnorodna literatura.