Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw przyrody, natury


Symbolika opisów przyrody w literaturze Młodej Polski. Zanalizuj i zinterpretuj wybrane przykłady

Przyroda jest od wieków nieodłączną towarzyszką życia człowieka, więc nic dziwnego, że istota ludzka czuje się dobrze w otoczeniu przyrody. Życie w zgodzie z przyrodą czyni człowieka spokojnym, bezpiecznym i szczęśliwym. Przyroda pobudza człowieka do refleksji nad własnym życiem. Stanowi pretekst dla wypowiadania myśli nurtujących człowieka. Kontrast pomiędzy przemijalnym żywotem człowieka a corocznym odradzaniem się przyrody był doskonałym dowodem na jej potęgę i wspaniałość. Czasem jednak przyroda jest nieobliczalna, a szalejące niebezpieczne żywioły uświadamiają człowiekowi jego znikomość. Pisarze i malarze, kontemplując krajobrazy, przypatrując się całemu bogactwu natury, pragnęli oddać jej niesamowitość lub wywołać określone uczucie w odbiorcy. Poprzez naturę usiłowali jak najdokładniej przytoczyć emocje, jakie obecne były przy tworzeniu dzieła i te, które powinny pojawić się przy jego odbiorze. Motyw przyrody możemy odnaleźć we wszystkich epokach literackich, jednak poszczególne przedstawienia różnią się od siebie. Natura odegrała szczególną rolę dla twórców Młodej Polski i właśnie na tym okresie literackim skupie się w swojej prezentacji. Obok utworów trzech najwybitniejszych poetów – Kazimierza Przerwy-Tetmajera, Jana Kasprowicza i Leopolda Staffa przybliżę opisy przyrody, które ukazał w swym dziele polski Noblista – Władysław Stanisław Reymont.

Powieść, która przyniosła Reymontowi światowe uznanie i w 1924 roku Nagrodę Nobla - ,,Chłopi", to doskonałe studium życia wsi. Autor sam znał je dosyć dobrze i wiedział jak ogromną rolę pełni w nim przyroda. Nie jest ona jedynie mało istotnym, choć barwnym i pięknym tłem dla dziejących się wydarzeń. Natura urasta do rangi bohatera powieści. To jej prawa dyktują postępowanie tytułowych chłopów. Wszystko podporządkowane jest odwiecznemu cyklowi następstw pór roku. Można odnaleźć metaforę ludzkiego losu, tez podporządkowanego określonym cyklom budzenia się do życia i umierania. Zmienność, potęga i urzekające piękno przyrody zostały przez autora oddane za pomocą licznych impresjonistycznych i ekspresjonistycznych opisów. W powieści z łatwością odnajdziemy fragmenty, które w wyobraźni wrażliwego czytelnika stworzą obraz. Pola zasnute welonem mgły, niewyraźne kontury, delikatne barwy i pokryte rosą łąki, to jeden ze sposobów opisywania lipieckiego krajobrazu. Piękna, ulotna chwila zatrzymana przez wytrawnego obserwatora. Budząca się do życia, wiosenna przyroda to również chwila godna uwiecznienia. Piękno wschodu słońca zostaje opisane przy użyciu całej masy ,,barwnych" epitetów. Żywe, mocne kolory, silne kontrasty i dynamika zachodzących zmian wywierają silne wrażenie na czytelniku. Również zachód słońca jest chwilą pełną ekspresji. Krwawe słońce mocno odcina się na tle czarnych dymów. Potęguje to nastrój grozy i niepewności. Taki sposób obrazowania i przedstawiania przyrody miał uzmysłowić czytelnikowi jak ważnym jest ona elementem. To, że nie jest ona jedynie martwym tłem, a czynnikiem wpływającym na życie opisanych w powieści ludzi.

Niezmienną od lat zasadą panującą na wsi jest podporządkowanie rytmu życia zmienności pór roku. Dzień zaczyna się wraz ze wschodem słońca, a kończy gdy słońce zachodzi. Rodzaj zajęć wykonywanych w polu, a nawet przy domu jest uzależniony od pory dnia i pory roku. Ponieważ urodzaj zależy od natury, chłopi szanują ją jako „nieposkromioną” siłę i podporządkowują się jej widząc w takim zachowaniu jedyną nadzieję na godne życie. Mieszkańcy Lipiec podporządkowani są naturze. Tak jak i ona żyją powtarzalnym rytmem. Przyroda narzuca im pracę, reguluje odpoczynek. Na jesieni gospodarze orzą pola i sieją zboże, w zimie mają wymuszony odpoczynek od prac polowych, dlatego zajmują się sprawami domu, urządzają wesela jak Boryna i Jagna. Wiosna to czas sadzenia warzyw, pielęgnowania ich, aby w lecie móc zebrać plony. Od zasad natury nie ma odstępstw, chłopi doskonale o tym wiedza, dlatego podporządkowują się jej. Rozumieją jej tajemnicę. Z przyrodą nierozerwalnie łączy się przemijanie, dlatego śmierć dla mieszkańców Lipiec jest czymś zrozumiałym, koniecznym. Najpiękniej umiera stary Boryna. On, największy gospodarz zostaje zabrany przez śmierć wprost z pola, w czasie siewu. Odejście jednego człowieka nie jest dramatem. Natura to wiecznie obracające się koło. Na puste miejsce przychodzi kolejna osoba. Macieja zastępuje jego syn Antek, Kubę, który umiera w trakcie wesela Boryny z Jagą, Pietrek, a żebraczy kij po Agacie przejmuje stary Bylica, który nie chce być ciężarem dla swojej rodziny. Także samopoczucie mieszkańców zależy od pogody i od natury. Reymont opisuje pewien deszczowy dzień, kiedy to cała wieś wydawała się jakby wyludniona, ludzie byli zmęczeni i niechętnie podejmowali jakiekolwiek kontakty z sąsiadami.

Wiersz „Ogród przedziwny” Leopolda Staffa powstał w 1910 roku. W tytule wiersza akcent pada na słowo „ogród”. Natura jest dla Staffa przewodnikiem, nauczycielem życia. Natura będąca symbolem dobroci, łagodności, słodyczy, pojednania czy miłości. Ogród Staffa zawiera elementy różnych ogrodów. W pierwszej strofie mowa o ogrodzie szczęścia, który reprezentują dzieci i kwiaty. Druga strofa zaczyna się słowami „wodotrysk bije tu dziwny” jest to symboliczne „fons vitae” - czyli źródło życia. Wodotrysk jest jak łkanie i śmiech, cierpienie i radość, to co jest piękne może ranić. Ta fontanna reprezentuje ogród ozdobny w tym wierszu. W dalszej części wiersza pojawia się krzew oliwny, reprezentujący ogród mędrców. Jest on symbolem pojednania. Starożytni Grecy manifestowali radość i zgodę igrzysk olimpijskich gałązką oliwną, a w Biblii gałązka oliwna to znak końca potopu i porozumienia. W kolejnej strofie jest mowa o tym, że ptaki występują we wszystkich ogrodach świata. Jest to aluzja do św. Franciszka, za którego pomocą uczymy się poznawać świat natury. W wierszu można także znaleźć elementy ogrodu użytkowego, są nimi ule i pszczoły. Pszczoły są symbolem pracowitości, dostatku i słodyczy życia. Ogród opisany w wierszu jest znakiem wieloznacznym, nie symbolizuje tylko radości, szczęścia i piękna, natura pokazana jest wieloaspektowo. Róże oznaczają nie tylko piękno, ale też cierpienie i ból. Wiersz to pochwała piękna istnienia.

Przyrodę i jej rolę ukażę także w innym wierszu Leopolda Staffa noszącym tytuł „Wysokie drzewa”. Utwór jest wyrazem zachwytu nad pięknem przyrody. Opis wysokich drzew widzianych w promieniach zachodzącego słońca. Tytułowe drzewa są symbolem całej przyrody, są ogromne, monumentalne taj jak i ona. Wywiera ona duży wpływ na twórcę. Wyraźnie podkreśla jedność człowieka z naturą. Jego dusza napełnia się spokojem i poczuciem wolności. Dzięki przyrodzie poeta wprowadza nas w nastrój panujący w utworze. Nastrój wprowadzają także odpowiednio dobrane kolory. Piękna natura zestawiona została ze światem wewnętrznym człowieka. Wraz z kontemplacją, podziwianiem przyrody „rośnie wyzwolona dusza”. Tu ujawnia się symboliczna wymowa utworu. Poeta celowo wyeksponował jedynie ogólne znamiona pejzażu (nie wiemy, o jakich drzewach mowa itp.), dzięki czemu skłonił czytelnika do refleksji filozoficzno-egzystencjalnej. Obcowanie z naturą wyzwala w człowieku wartości nie tylko estetyczne, ale i duchowe. Pod jej wpływem człowiek rozwija się, nabiera cennych, dodatnich cech, czuje się szczęśliwy.

Zafascynowanie górską przyrodą możemy odnaleźć w licznych poezjach Kazimierza Przerwy-Tetmajera. „Widok ze Świnicy do Doliny Wierchcichej” przedstawia pejzaż tatrzański, a przede wszystkim uczucie spokoju i ukojenia, jakie niesie ze sobą obcowanie z górską atmosferą wyciszenia, namiętności i cierpień przypominającą sen. Opis statyczny górskiej przyrody służy jako tło dla refleksji podmiotu lirycznego. Widoki ujęte są za pomocą obrazowania impresjonistycznego: poeta starał się uchwycić i oddać ulotny moment, w którym obserwuje niepowtarzalny kolor opromieniony światłem lub szczegół widoczny tylko dzięki chwilowemu oświetleniu. Cały obraz jest uchwycony tylko w jednym momencie, bo za chwilę zmienią się barwy i oświetlenie. W ten sposób poeta oddaje nastrój niepowtarzalnej chwili. Piękno natury gór jednakże przynosi nie tylko ukojenie, ale także „tęsknicę i niewysłowiony żal”. Poeta szukał w pejzażu tatrzańskim ucieczki od dręczących go problemów i znajdował ją, ale tylko na chwilę.

Inny utwór Kazimierza Przerwy-Tetmajera pod tytułem „Melodia mgieł nocnych nad Czarnym Stawem” również traktuje o przyrodzie. Poeta przedstawił pejzaż górski, pogrążony w nocnym mroku, który rozproszony został jedynie przez światło księżyca. Dzięki przyrodzie przemawia do naszych zmysłów i odczuć. Łączy barwy, ruch, zapach i dźwięk. W wierszu tym poeta ożywił krajobraz tatrzański. Tetmajer, chce abyśmy uzmysłowili sobie lekkość, zmienność i zwiewność nocnych mgieł nad Czarnym Stawem Gąsienicowym. Na tle gór ukazał nieustanny ruch tych mgieł, nietoperzy i sów, starał się odtworzyć szmer drzew i potoków. Powstał w ten sposób bogaty obraz, który odwołuje się do różnych zmysłów i jest syntezą artystyczną, która wzbogaca odczucie piękna górskiego pejzażu w nocy. Elementami tego impresjonistycznego obrazu poetyckiego są: śpiąca woda w kotlinie, szmer potoków, szum limb, szept boru, woń kwiatów, spadająca gwiazda, mgły bawiące się puchem mlecza, promienie gwiazd przybijające mgły do szczytów skalnych. Cała ta piękna przyroda ukazana jest w ciągłym ruchu i w oświetleniu więc w utworze tym można zauważyć chęć podmiotu do zarejestrowania bogatych, przelotnych zjawisk wynikających z obserwacji przyrody.

Kolejną funkcją i rolą natury w dziele literackim, którą chciałabym poruszyć, jest jej rola bliska nam również poza literaturą. Przyroda może się bowiem jawić jako raj utracony i kraina szczęśliwa, do której się ucieka i której się szuka. Taką rolę opiewał poeta okresu Młodej Polski - Kasprowicz w „Księdze ubogich” III. Autor w licznych powtórzeniach oznajmia, że tam, gdzie się znajduje, na łonie natury:
„Nie ma tu nic szczególnego,
Żadnych tu dziwów świata:
Fundament z skalnych odłamów,
Z płazów świerkowych chata”.
Zupełnie jakby chciał przekonać czytelnika, że ten krajobraz nie wart jest oglądania. Ale właśnie przekornie okazuje się, że wart jest więcej, niż się wydaje – tam bowiem można znaleźć wytchnienie, o czym mówią wersy:
„Pozbywa się moje serce -
O ludzie, żyjący nadzieją! -
Wszelakiej skazy, gdy widzę,
Jak trawy śmiać się umieją.”
Kasprowicz docenia piękno natury, jej prostotę, dlatego też skromnie bagatelizuje jej bogactwo ciągłymi powtórzeniami: „Nie ma tu nic szczególnego / żadnych tu dziwów świata”, „Nie ma tu nic szczególnego / Droga się snuje pod płotem”, „Nie ma tu nic szczególnego / Dzwon się odezwał z wieży” itd; twierdzi:
„Wyciągam ręce i zgarniam
Skarby bożego władztwa...”
Natura od wieków dostarczała człowiekowi pożywienia ale także odpoczynku, natchnienia i piękna po prostu. Niby dostępna w zasięgu ręki, wszak nas otacza, a jednak można ją przeoczyć, nie dostrzec jej uroku. Mądry ten, kto umie się nad tym dziełem Bożym zatrzymać. Poeta stwierdza, że jego serce pozbywa się
„Wszelakiej skazy, gdy widzę,
Jak trawy śmiać się umieją.”
Zatem prostota i wszechobecność natury jest wszystkim, czego potrzebuje do szczęścia. Taka rola natury jest niezwykle istotna, daje bohaterom literackim siły do zmagań ze światem, czytelników zmusza do refleksji nad sobą i nad tym światem właśnie, a twórcom pozwala wyrazić siebie i zwrócić uwagę na to, na co ich zdaniem spojrzeć się powinno.

Przyroda odgrywała i nadal odgrywa dużą rolę w dziełach literackich. Właśnie ona stanowi pewne dopełnienie. Spełnia nie tylko rolę tła, ale również spełnia rolę symbolu, w literaturze wpływa na przebieg wydarzeń oraz na psychikę bohatera. To przyroda jest elementem kompozycji, tworzy nastrój. Wielokrotnie była głównym bohaterem utworów, wyrazicielem uczuć i przeżyć podmiotu lirycznego. Dzięki niej można poznawać uciechy i niepokoje pisarzy, poetów Młodej Polski, doznawać uczucia grozy, tajemniczości lub podziwiać piękno widziane oczyma artystów. Przyroda żyła i żyje własnym życiem, ma swój określony rytm i nadal zaskakuje człowieka. Nawet mimo ogromnego postępu cywilizacyjnego pozostaje nieodgadniona i nieosiągalna dla istoty ludzkiej. Wydaje mi się, że dlatego przyroda pozostaje ogromną inspiracją dla wielu twórców, także w czasach współczesnych.

strona:    1    2    3    4    5  





Rola natury w dziełach literackich różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Natura w życiu ludzi odgrywa ważną rolę. Nic dziwnego, że motyw przyrody wykorzystywało wielu artystów traktując ja jako tło, symbol lub bohatera lektury.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca niezwykle bogata. Wiele przykładów literackich z różnych epok.

Na wybranych przykładach ukaż funkcjonowanie motywu przyrody w literaturze i innych dziełach sztuki

Ocena:
20/20
Teza: Artyści poprzez naturę usiłowali jak najdokładniej przytoczyć emocje, jakie obecne były przy tworzeniu dzieła i te, które powinny pojawić się przy jego odbiorze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, zawiera konkretne przykłady i argumenty.

Pejzaż romantyczny w literaturze i malarstwie. Porównaj sposoby przedstawienia, odwołując się do wybranych tekstów i obrazów

Ocena:
20/20
Teza: Pejzaż romantyczny jest przykładem pejzażu tajemniczego, baśniowego, dynamicznego i zarazem będącego wyrazicielem emocji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpuje temat. Poprawna bibliografia i ramowy plan prezentacji.

Rola natury w dziele literackim

Ocena:
20/20
Teza: Pisarze różnych epok literackich naturze przypisują różne funkcje: narratora, symbolu, tajemnicy, ucieczki i raju utraconego, prowokuje do przemyśleń.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo Dobra praca, w pełni wyczerpuje temat.

Pory roku w literaturze. Omów funkcjonowanie tego motywu na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Pory roku w literaturze jako kreator zajęć i cyklu życia człowieka, ilustracja symboli oraz emocji bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca oryginalna, przemyślana, bibliografia trafna, a język klarowny.

Sposoby kreowania obrazu natury w poezji i malarstwie. Dokonaj analizy wybranych dzieł

Ocena:
20/20
Teza: Poeci i malarze, kontemplując krajobrazy, przypatrując się całemu bogactwu natury, pragnęli oddać jej niesamowitość lub wywołać określone uczucie w odbiorcy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana dobrym językiem. Poprawnie realizuje temat.

Romantyczne opisy przyrody. Przedstaw różnorodność ujęć i celowość ich wykorzystania

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy literatury romantycznej, przypatrując się całemu bogactwu natury, pragnęli oddać jej niesamowitość lub wywołać określone uczucie w odbiorcy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różnorodność odwołania się do motywów natury w epoce romantyzmu.

Symbolika opisów przyrody w literaturze Młodej Polski. Zanalizuj i zinterpretuj wybrane przykłady

Ocena:
20/20
Teza: Natura odegrała szczególną rolę dla twórców Młodej Polski.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera właściwie dobraną literaturę pisarzy i poetów. Poprawnie sformułowana teza i wnioski.

Jaką rolę pełni przyroda w wybranych utworach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Przyroda jako stały element literatury; różnorodne funkcje przyrody w utworach literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Szczegółowy opis natury i sposobu jej obrazowania.

Przyroda wiosną. Przedstaw różne sposoby jej opisywania w wybranych utworach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Wiosna jako popularny temat i motyw w utworach literackich ze względu na bogata symbolikę.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa, bogata w przykłady literackie, dojrzała prezentacja.

Jaką rolę pełni przyroda w wybranych utworach literackich? Przeanalizuj zagadnienie na podstawie dwóch epok

Ocena:
20/20
Teza: Przyroda jako stały element literatury; różnorodne funkcje przyrody w utworach literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: W pełni poprawna prezentacja. Przejrzysty plan i bibliografia.

Pejzaż i przyroda w literaturze i malarstwie romantycznym

Ocena:
19/20
Teza: Twórcy niemal wszystkich epok w sposób mniej lub bardziej widoczny, wyrażali siebie poprzez naturę.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawna praca, poprawna bibliografia, bogata literatura przedmiotu.

Natura nie przestaje zadziwiać bogactwem. Przyroda tematem malarzy i poetów różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Poeci i malarze wykorzystywali bogactwo natury opisując lub odmalowując jej różne formy w swoich dziełach.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawna, choć bardzo skrótowa prezentacja, oparta na oryginalnych dziełach.