Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw domu


Porównanie ujęcia motywu domu rodzinnego w serialu telewizyjnym, filmie i literaturze

Dom rodzinny to miejsce bliskie każdemu. To w nim stawiamy pierwsze kroki, wypowiadamy pierwsze słowa, poznajemy wartości, ale i ronimy pierwsze łzy. Powinien dawać poczucie bezpieczeństwa, być miejscem schronienia, „twierdzą”, przestrzenią, w której spotyka się rodzina, przyjaciele. O wadze domu pisał między innymi w jednym z listów do narzeczonej Żeromski: „Dom jest dla człowieka częścią jego istoty, toteż najbardziej brak tej części odczuwają tacy jak ja, co nie mieli prawie rodzinnego domu…”. Dom to zazwyczaj symbol rodziny, spokoju, stabilizacji, kosmicznego ładu czy pępka świata. Nie dziwi więc fakt, że motyw domu jako miejsca, gdzie żyje rodzina występuje bardzo często na kartach literatury, w produkcjach filmowych i telewizyjnych. Dyskusje i relacje pomiędzy członkami domostw są często wykorzystywane do przedstawienia mentalności przedstawicieli danej epoki, a także ich sposobu postrzegania świata. Dzieła literackie i filmowe dokumentują najważniejsze procesy i zmieniające się relacje jakie zachodzą w przestrzeni rodzinnego domu. I to właśnie o nich opowiem w swojej prezentacji.

Literatura romantyczna skupiała się na jednostkowym bohaterze i jego dylematach. Zazwyczaj był on nieszczęśliwym kochankiem lub bojownikiem o sprawę narodową. Z rozbudowanymi opisami relacji zachodzących w domu rodzinnym, które stanowią tło całego utworu spotykamy się dopiero w pozytywizmie. Podobnie jak Serbinowo w „Nocach i dniach” Marii Dąbrowskiej, tak Korczyn w „Nad Niemnem” są główną areną powieściowych wydarzeń. Dworek rodziny Korczyńskich to majątek dziedziczony z pokolenia na pokolenie. Jego aktualny gospodarz – Benedykt – po powstaniu styczniowym ma problemy z utrzymaniem gospodarstwa. Jednak traktuje je jako „gniazdo ojczyste”, próbuje podtrzymać dawne tradycje i obyczaje, sprzeciwia się modnym nowinkom, a nawet kpi z nich. Dzięki uporowi i umiłowaniu pracy udaje mu się pozostać właścicielem. Dodatkowo w trudnej sytuacji nie wspiera go żona – Emilia, która jest wiecznie schorowana. Kobieta żyje tym, co wyczyta w rozlicznych romansach, marzy o wielkiej miłości i wspanialszym świecie, zupełnie nie rozumie problemów męża. Autorka charakteryzuje ją, używając zabiegu „milieu”, czyli poprzez opis pokoju, w którym pani domu przebywała: „pokój ten przypominał pudełko apteczne oklejona papierem w kwiatki i napełnione wonią olejków i trucizn.” Benedykt, mimo początkowych kłótni z synem – Witoldem – ostatecznie odnajduje w nim podporę i kontynuatora swoich idei. To dodaje mu nowych sił w walce o utrzymanie Korczyna, scala rodzinę. Obraz korczyńskiego domostwa dopełniają: siostra Witolda Leonia, Marta – krewna Benedykta opiekująca się domem, a także Justyna Orzelska z ojcem. Szlachecki dwór z „Nad Niemnem” nie jest pełen przepychu, jak mickiewiczowskie Soplicowo, widać w nim skromność, prostotę, nawet zubożenie. Jest to miejsce raczej smutne, w którym cierpią samotni bohaterowie. Jedyną nadzieją jest przełamanie konfliktu pokoleń pomiędzy Witoldem i Benedyktem. Ich wspólny wysiłek gwarantuje, że Korczyn nie przestanie istnieć, a rodzinne tradycje zostaną przekazane kolejnemu pokoleniu.

Krytykę mieszczańskiej rodziny odnaleźć możemy w „Moralności pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej. Dramat pokazuje typową rodzinę, która tylko pozornie żyje zgodnie z zasadami przyzwoitości i moralności. W pierwszej scenie obserwujemy gospodynię – panią Anielę Dulską, która się krząta, wydaje polecenia służbie, zwołuje rodzinę. Wydawałoby się przeciętny, zwyczajny dom. Wszystko wygląda jak należy. Jednak, jak pokazuje dalsza część utworu, to tylko pozory. W tym domu brak uczuć, ciepłych, pozytywnych emocji. Mieszkańcy tylko udają, że są rodziną. Dzieciom brak poczucia bezpieczeństwa, zrozumienia i miłości rodziców. O zakłamaniu świadczy między innymi bunt Zbyszka przeciw matce. Bohater jednak bardzo szybko ze względu na własną wygodę podporządkowuje się jej. Główna zasada tego domu jest taka, by swoje brudy w domu prać, to znaczy by we własnych czterech ścianach ukryć wszelkie niedoskonałości, a na zewnątrz świecić przykładem. Mimo iż Zapolska nieraz w sposób humorystyczny opisuje zwyczaje rodzinne, na przykład spacer pana Felicjana wokół stołu w salonie, tak naprawdę demaskuje obłudę i niegodziwość mieszczaństwa i sztucznych rodzinnych relacji.

Groteskowo ujęty motyw rodzinnego domu możemy odnaleźć w „Tangu” Sławomira Mrożka. Autor ukazuje dom Stomilów, w którym mieszkają trzy pokolenia, które w żaden sposób nie potrafią się porozumieć. Dom wypełniają porozrzucane rupiecie. Ojciec nie potrafi być ojcem, jego miejsce zajmuje syn – Artur, próbując przywróci porządek, zaś babcia zachowuje się jak nastolatka. Artur o swoim domu mówi: „W tym domu panuje bezład, entropia i anarchia (…). Żadnego porządku, żadnej zgodności z dniem bieżącym. Żadnej skromności ani inicjatywy. Tutaj nie można oddychać, chodzić, żyć!”. Jednym z problemów ukazanym w „Tangu” jest konflikt pokoleń. Jednak to młode pokolenie oskarża starszych o brak zasad, jest konserwatywne. Celem głównego bohatera – Artura – jest powrót do normalności, w której miałby prawo do buntu. Zarzuca swojemu ojcu, że jego pokolenie doprowadziło do upadku norm, „przeciw którym można się było jeszcze buntować (…) Brak norm stał się waszą normą. A ja mogę się buntować tylko przeciw wam, czyli przeciwko waszemu rozpasaniu”. Mrożek wykorzystał motyw domu rodzinnego by ukazać upadek moralny świata. Pokazuje między innymi przyzwyczajenie do niechlujnego wyglądu, akceptację romansów pani domu, babcię, która zachowuje się jak nastolatka. Artur tak określa ten stan: „(…) burdel, gdzie nic nie funkcjonuje, bo wszystko dozwolone, gdzie nie ma ani zasad, ani wykroczeń (…)”. Sprzeciw Artura wydawał się w końcu przynosić sukcesy, lecz zwątpienie w słuszność własnych racji doprowadziło do śmierci głównego bohatera.

Współczesny film skupia się głównie na nieszczęśliwych rodzinach. Wśród nich odnaleźć możemy rodziny patologiczne, w których przemoc jest stosowana systematycznie, rodzice uzależnieni są od alkoholu bądź innych używek, a obowiązki rodzicielskie często są zaniedbywane. Reżyserzy poruszają także problem rodzin niepełnych, co przedstawię, przywołując film „Kochankowie mojej mamy” Radosława Piwowarskiego. Mama kilkuletniego Rafała, w której postać doskonale wcieliła się Krystyna Janda, najczęściej przebywa w towarzystwie mężczyzn. Często zdarza się, że syn opiekuje się matką, która wraca do domu w stanie nietrzeźwym. Sam niejednokrotnie idzie do szkoły głodny i podkrada kolegom kanapki. Przyłapany - musi przyprowadzić matkę na rozmowę z nauczycielką. Na spotkaniu z dyrektorem impulsywna mama broni Rafała i decyduje się przenieść go do innej szkoły, którą załatwia częsty bywalec w ich domu - pan Witek. Nowym znajomym mamy jest zdradzany przez żonę pan Staszek, ale ani on, ani inni adoratorzy nie znajdują u Rafała akceptacji jako potencjalni ojczymowie. W kamienicy jedyną zaprzyjaźnioną osobą mamy jest starsza pani Lena, zajmująca się handlem alkoholem. Po scysji z polonistką posądzającą Rafała o niesamodzielną pracę po raz kolejny chłopiec zmienia szkołę. Po wigilii matka ma kryzys alkoholowy. Zaniepokojony Rafał wyrzuca z domu wszystkie używki. Rano przychodzi milicja z decyzją zabrania go do domu dziecka. Chłopak bardzo przeżywa rozstanie z matką, ale uczy się dobrze. Odwiedza go pani Lena i pan Witek. Gdy pewnego dnia przyjeżdża do domu, w swoim pokoju zastaje ulokowanego Witka. Zawiedziony i rozgoryczony, wraca do domu dziecka. W dniu zakończenia roku szkolnego mama zjawia się w ślubnej sukni – wychodzi za mąż za pana Witka. Po początkowym silnym buncie Rafał akceptuje nową sytuację rodzinną. Historia ta ukazuje, że mimo rodzinnych kłopotów finansowych i alkoholowych, należy starać się o godne życie.

Problem przemocy we współczesnej rodzinie porusza następny utwór literacki. Książka Wojciecha Kuczoka pokazuje dorastanie młodego człowieka od najmłodszych lat do chwili ukształtowania psychiki. Mały K. – bezimienny bohater „Gnoju” jest jedynakiem, więc wszystkie wychowawcze możliwości i starania rodziców zwrócone są właśnie ku niemu. Chłopiec podlega systematycznej tresurze przez ojca. Każdy jego ruch cechuje ostrożność – nigdy nie jest pewien, co może być oznaką „niegrzeczności” i tym samym zasługiwać na karę wymierzaną znienawidzonym pejczem. Życie małego K. znamionuje cierpienie i strach, wszczepiony w domu tak dobrze, że nie opuszcza go również poza nim – szkoła, droga do niej, sanatorium – wszystkie miejsca, w których się znajduje, okazują się kryć jakieś niebezpieczeństwo. Ciągłe bezpodstawne kłótnie rodziców wzmagają w chłopcu pragnienie, aby własny dom unicestwić. Marzeniem dziecka jest nadejście wojny, która pochłonie tylko jedną ofiarę – jego ojca - Starego K. Pod wpływem nieustannie odczuwanego leku i niepewności psychika dorastającego dziecka zostaje zniszczona. Książkę kończy wyznanie bohatera, stał się dorosłym człowiekiem, wolnym od ucisku, ale cień tego domu wciąż kładzie się na jego życiu i ciągnie wytrwale, gdziekolwiek ten nie będzie przed tym cieniem uciekał. Największy dramat tej powieści tkwi właśnie w tym, że mamy wręcz pewność, że syn pójdzie w ślady ojca, że tego genetycznego obciążenia nie da się pozbyć raz na zawsze.

Na podstawie powieści Kuczoka powstał film Magdaleny Piekorz pt. „Pręgi”. Jest to współczesny dramat psychologiczny opowiadający o dojrzewaniu do ojcostwa. Głównym tematem filmu są relacje ojca i syna, jednak nie tylko w chwili ich trwania. Obraz traktuje również o wpływie wychowania na późniejsze jego życie. Pierwsza część filmu rozgrywa się w Polsce, w biednej miejscowości w latach osiemdziesiątych. Głównym bohaterem jest dwunastoletni Wojtek, który po śmierci matki mieszka razem z ojcem. Rodzic wyznaje bardzo surowe zasady i pragnie wychować syna na silnego mężczyznę. Nie potrafi okazywać uczuć, przez co jego wysiłki wychowawcze przynoszą wręcz odwrotne skutki. Podobnie jak stary K. stosuje przemoc fizyczną – między innymi używa do bicia syna pejcza. Karze go za każde, nawet drobne przewinienie, z przekonaniem, że dobrze wychowuje syna. Tak naprawdę go kocha, tylko nie umie tego okazać, zamiast bycia przykładem budzi w nim strach i niechęć, a nawet nienawiść. Druga część filmu pokazuje widzom już trzydziestoletniego Wojtka. Jest samodzielnym, dojrzałym człowiekiem, ma własne pasje, jednak izoluje się od otoczenia. Nosi maskę człowieka niewrażliwego i cynicznego, lecz tak naprawdę cechuje go wielka wrażliwość. Żyje sam, bo tak łatwiej i bezpieczniej. Nie ma rodziny, więc nie staje przed problemem powielenia błędów ojca. Dopiero kobieta i prawdziwa miłość pozwalają mu przełamać koszmar dzieciństwa. Początkowo „Pręgi” miały być opowieścią o relacji chłopca i ojca, ale to rozwijało się tak niesamowicie, że twórcy postanowili opowiedzieć, co dzieje się z dorosłym bohaterem.

Przedstawiona w telenoweli „Klan” rodzina Lubiczów może na siebie liczyć, kiedy życie dostarcza im kłopotów i trudnych chwil. Najstarszymi w rodzie byli Maria i Władysław. Ich życie małżeńskie układało się harmonijnie, wprowadzali więc ciepłą atmosferę, spokój i miłość w gniazdo rodzinne. Maria urodziła pięcioro dzieci, te z kolei doczekały się wnuków i prawnuków. Protoplaści rodu Lubiczów nie mogli jednak czuwać wiecznie nad losami swoich dzieci. Odchodzą z tego świata, pozostawiając w smutku najbliższych. Ich brak najbardziej odczuje najstarsza córka Elżbieta, która mieszkając w domu rodzinnym, mogła się dzielić swoimi problemami z rodzicami. Czynnikami spajającymi rodzinę Elżbiety są dzieci – Beata i Michał. Na ekranie spotykamy się z wieloma perypetiami tej rodziny, które zawsze kończą się polubownie, bowiem jej członkowie szanują się wzajemnie i potrafią wybaczać sobie słabości.

Przedstawię jeszcze rodzinę Pawła Lubicza - syna Marii i Władysława. Jest on cenionym chirurgiem. Z Krystyną - pracującą na Uniwersytecie Warszawskim w charakterze wykładowcy filologii słowiańskiej – tworzą zgodne małżeństwo, choć również nie zawsze dopisuje im szczęście w życiu. Ich dzieci - Agnieszka i Ola dostarczały rodzicom wielu trosk. Na początku serialu Agnieszka była zbuntowaną uczennicą klasy maturalnej, indywidualistką, gotową za wszelką cenę bronić swojego światopoglądu. Życie dostarcza jej ciągłych rozczarowań. Przeżywa wiele zawodów miłosnych, a znajomość z Mironem - przywódcą gangu, kończy się przyjściem na świat córeczki Zosi, z którą opuszcza Polskę w nadziei, że wreszcie uda jej się zdobyć upragnioną miłość i szczęście rodzinne. Za płomienną miłością tęskni też Ola Lubicz, ale jej dążenia miłosne stale kończą się fiaskiem. Ciągle wpada w sidła nieodpowiednich mężczyzn. Bagaż doświadczeń, które dotykają dzieci Lubiczów spoczywa na barkach rodziców, którzy udzielają im duchowego wsparcia i proponują różne rozwiązania zaistniałych problemów. I podobnie jak w „M jak miłość” potrafią ostatecznie znaleźć wspólny język ze swoimi dziećmi. Rodzina jednoczy się, by być silniejsza w pokonywaniu trudności życiowych.

Zaprezentowane wizerunki rodzinnych domostw, miejsc najbliższych człowiekowi, pokazują, jak bardzo różnorodne mogą to być miejsca. Na przykładzie każdego z domów możemy określić sposób myślenia ówczesnych ludzi i filozofii, która im przyświecała. Nie dwój jednakowych domów rodzinnych, a relacje pomiędzy poszczególnymi domownikami układają się niejednakowo. Istnieją domy, w których tradycje, wzajemny szacunek i miłość są cigle pielęgnowane, co zapewnia, że rodzina staje się najsilniejszym oparciem, ale są też takie miejsca, gdzie przemoc i patologia uniemożliwiają normalne stosunki, niszczą psychikę szczególnie najmłodszych. Myślę, ze tak jak w życiu, tak w literaturze nie ma rodzin idealnych. Najważniejsze by każdej rodzinie i każdemu domowi przyświecała miłość, wówczas nawet największe perypetie udaje się przeżyć. Dopóki dom rodzinny będzie podstawową przestrzenią, w której dorastamy i żyjemy, dopóty nie zniknie z kart literatury, prezentując oblicza coraz szybciej zmieniającego się świata.

strona:    1    2    3    4    5  





Ojczyzna jako dom. Przedstaw na wybranych przykładach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Motyw domu jako ojczyzny możemy obserwować na przykładzie wielu epok, a jego realizacja zależy od intencji autora.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, temat zrealizowany przejrzyście. Dobra bibliografia i plan pracy.

Arkadyjskie ujęcia domu w literaturze polskiej. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze do motywu arkadii odwołują się pisarze i poeci, którzy z dystansu patrzą na swój młodzieńczy dom, na „kraj lat dziecinnych”.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpująco opisuje wizje idyllicznych domów. Poprawny język, przejrzysta treść.

Różne obrazy domu w literaturze polskiej. Zanalizuj wybrane przez siebie przykłady

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze polskiej dom to zazwyczaj ostoja tradycji, nieraz motyw domu bywa wykorzystany by ukazać wady domowników - reprezentantów określonej grupy społecznej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta. Bogata bibliografia, poprawny plan wypowiedzi.

Różne ujęcia motywu domu w literaturze i sztuce różnych epok. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Motyw domu w różnorodny sposób bywa wykorzystywany przez artystów rożnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata, wykorzystuje przykłady z literatury i sztuki. Obszerna bibliografia. Poprawny język.

Dom i rodzina jako motyw literacki. Omów różne sposoby jego ujęcia na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy literatury, świadomi, jak wielką rolę w egzystencji każdego odgrywa dom i rodzina, często sięgali po związane z nimi motywy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Poprawna bibliografia i ramowy plan pracy.

Jakie znaczenie ma dom i rodzina w życiu człowieka? Zaprezentuj funkcjonowanie tego motywu, odnosząc się do utworów różnych epok literackich

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy, analizując mechanizmy tworzące rodzinny dom, szeroko opisywali jego znaczenie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca konkretna, na temat, zawiera właściwą analizę poprawnie dobranych dzieł.

Literatura XX wieku o domu i rodzinie - serio i prześmiesznie. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Zarówno śmieszne, jak i poważne obrazy rodzinnego domu wiele mówią o świadomości i wartościach wyznawanych przez ich mieszkańców.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana płynnym językiem. Ciekawe przykłady, w pełni zrealizowany temat.

Dom i bezdomność w literaturze. Omów wpływ tych kategorii na losy bohaterów w wybranych utworach z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Wpływ motywu domu lub jego braku na życie i wybory literackich bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w różnorodny sposób mówi o domu i jego braku. Ciekawe przykłady literackie.

Porównanie ujęcia motywu domu rodzinnego w serialu telewizyjnym, filmie i literaturze

Ocena:
20/20
Teza: Dzieła literackie i filmowe dokumentują najważniejsze procesy i zmieniające się relacje jakie zachodzą w przestrzeni rodzinnego domu.

Ocena opisowa nauczyciela: Świetna praca oparta na bogatym materiale. Przemyślana i konsekwentna kompozycja.

Dom. Omów realizację tego motywu literackiego, odwołując się do utworów ukazujących różne jego ujęcie

Ocena:
20/20
Teza: Pojęcie domu w literaturze ma bardzo szerokie zastosowanie i występuje w postaci dosłownej, jak i symbolicznej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, ukazuje w jak różny sposób można postrzegać dom.

Motyw domu, z którego się odchodzi, do którego się powraca. Przedstaw różne obrazy domu i oceń jego wartości w życiu wybranych bohaterów

Ocena:
20/20
Teza: Literatura od wieków wykorzystuje motyw domu by ukazać jego wagę w życiu człowieka, a także ludzką wędrówkę przez życie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, oparta na ciekawej teorii, ukazująca wszechstronność wykorzystania motywu domu, przede wszystkim w sposób symboliczny.

Polski dom i polskie tradycje. Analizując przykłady z literatury, przedstaw sposób wykorzystania i funkcje tego motywu

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze polskiej odnajdziemy wiele wizerunków domów, w których jednym z najważniejszych zadań było przekazywanie narodowych tradycji

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dowodzi, że polskie tradycje przyczyniały się do zachowania tożsamości narodowej. Dobrze wybrane przykłady, wnikliwe podsumowanie.

Wpływ domu rodzinnego na kształtowanie osobowości człowieka. Omów na wybranych przykładach literackich i własnych doświadczeniach

Ocena:
19/20
Teza: Występująca w domu rodzinnym miłość jest warunkiem przekazania młodym ludziom określonego systemu wartości oraz tradycji kształtujących osobowość.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, w pełni zrealizowany temat i uargumentowana teza.

Symbolika domu w literaturze polskiej różnych epok. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Oprócz dosłownego znaczenia pojęcia dom często niesie ono ze sobą bogatsze, symboliczne treści.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca realizuje temat na dobrze dobranych przykładach. Dobry język wypowiedzi, czytelna konstrukcja.

Obraz domu rodzinnego w literaturze. Przedstaw, opierając się na wybranych przykładach z rożnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Relacje pomiędzy członkami domostw są często wykorzystywane do przedstawienia mentalności przedstawicieli danej epoki, a także ich sposobu postrzegania świata.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje na właściwie dobranych przykładach jak różnie może zostać wykorzystany motyw rodzinnego domu. Poprawny język, dobrze uargumentowana teza.

Motyw domu w literaturze i sztuce. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Artyści przedstawiali zarówno tradycyjne wyobrażenia domostw, jak też takie, które odbiegały od idealistycznych wyobrażeń.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna pokazuje jak zmieniał się dom na przestrzeni lat. Praca odwołuje się głównie do tradycji szlacheckiej. Poprawny język wypowiedzi. Bogata bibliografia.

Omów rolę domu rodzinnego w życiu bohaterów wybranych dzieł literackich

Ocena:
19/20
Teza: We wszystkich odwołujących się do motywu rodzinnego domu utworach podkreślana jest waga stosunków panujących w rodzinie i mich wpływu na samopoczucie jej członków.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat.

Czy dom i rodzina mogą stać się przewodnią ideą w życiu człowieka? Rozważ zagadnienie, odwołując się do wybranych lektur

Ocena:
19/20
Teza: Czy rzeczywiście dla każdego dom i rodzina to najważniejsze elementy w życiu?

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawna, przemyślana prezentacja.

Samotność i bezdomność w literaturze polskiej. Omów problem, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
17/20
Teza: Często terminy samotności i bezdomności łączą się ze sobą, są tożsame. Ludzie, którzy nie mają swojego miejsca zamieszkania lub nie mogą się odnaleźć w swoim świecie, czują się samotni.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Teza została w pełni uargumentowana.