Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw gór


Oblicza polskich gór w malarstwie i literaturze. Omów funkcje i sposoby przedstawiania pejzażu górskiego w wybranych dziełach

Motto:
„Lecz jeśli cię zapomnę, daleki szczycie tatrzański,
Potoku Biały, gdzie z synem barwne roiłem żeglugi (…)
Niechaj się w kamień tienszański obrócę” [Aleksander Watt]

Dzień dobry Państwo
Tematem prezentacji, którą za chwilę przedstawię, jest: „Oblicza polskich gór w malarstwie i literaturze. Omów funkcje i sposoby przedstawiania pejzażu górskiego w wybranych dziełach”.
Dzisiaj każdy Polak wie, co to góry, zaś Tatry dla większości z nas stanowią jeden z symboli naszej ojczyzny. Aż trudno nam sobie wyobrazić sytuację, w której Tatry i inne polskie góry nie byłyby rozpoznawalne przez Polaków. Taka sytuacja miała jednak miejsce jeszcze do XIX wieku. Leżące na uboczu wszelkich szlaków góry doczekały się wcześniej jedynie dwóch publikacji: Stanisława Staszica O ziemiorództwie Karpatów i innych gór i równin Polski w 1815 roku oraz Seweryna Goszczyńskiego Dziennik podróży do Tatrów w roku 1832. Temat gór odkryli dla sztuki polskiej romantycy. Jednak pisali głównie o Alpach. Dopiero książka Tytusa Chałubińskiego Sześć dni w Tatrach wydana w roku 1879 oraz działalność popularyzatorska Towarzystwa Tatrzańskiego sprawiły, iż Tatry oraz folklor ich mieszkańców zostały odkryte dla Polaków i uzyskały należne miejsce w kulturze narodowej.
Pejzaż jest słowem zaczerpniętym z języka francuskiego. Oznacza „krajobraz”, prezentację, której tematem jest widok natury. Pejzaż może pełnić różnorodne funkcje w utworze bądź dziele. Są to m.in.
1. stanowienie elementu opisu rzeczywistości.
2. stanowienie elementu konstrukcji utworu.
3. tworzenie symbolu, punktu wyjścia do dalszych rozważań.
4. bycie obiektem zachwytu, źródłem wrażeń estetycznych.
Twórcy kreując obraz natury posługują się różnymi technikami. Można do nich zaliczyć m.in.
1. dokładny i beznamiętny opis stanu faktycznego, wykonanie swoistej „fotografii”.
2. dokonanie wizualizacji pejzażu (czy to za pomocą słowa, czy to za pomocą pędzla lub innych technik).
3. dokonanie wizualizacji obrazu i uzupełnienie go o środki wyrazu działające na inne zmysły.
4. przedstawienie własnej, symbolicznej wizji pejzażu i skupienie się wyłącznie na wybranych elementach.

W swojej prezentacji postaram się Państwa przekonać, że pejzaż może pełnić wiele funkcji w utworze, m.in. przedstawiać rzeczywistość, stanowić element konstrukcji utworu, stanowić symbol będący punktem wyjścia do dalszych rozważań lub też stanowić źródło doznań estetycznych. Do jego funkcji dostosowana jest technika budowania pejzażu.
Często – zwłaszcza w fotografii i malarstwie – mamy do czynienia z dokumentowaniem wyglądu miejsc. Cechą charakterystyczną tego typu dzieł jest realistyczne oddawanie pejzażu (co nie oznacza braku podkreślania jego piękna). Tworzone obrazy obejmują cały widok i nie skupiają się jedynie na wybranych elementach krajobrazu. Przykładem mogą być fotografie gór dokumentujące ich wygląd lub obrazy, np. Stanisława Witkiewicza pod tytułem Jesieniowisko.
W literaturze z tego typu opisami spotykami się w opracowaniach naukowych, przewodnikach lub pamiętnikach. Przykładem takiego pamiętnika może być książka napisana przez Tytusa Chałubińskiego pod tytułem Sześć dni w Tatrach. Większość tekstu tego utworu to po prostu opis Tatr, górali oraz wycieczek. Język w jakim są tworzone jest prosty, bez metafor i hiperboli. Chałubiński pisze w taki sposób, aby czytelnik kierując się informacjami zawartymi w książce mógł przejść opisywaną trasą. Stąd tekst jest bardzo rzeczowy, np.:
„Prawie o zachodzie słońca jesteśmy dobrze nad granicą lasów, w długiej, już prawdziwie alpejskiej dolinie wiodącej do przełęczy zwanej Polskim Grzebieniem.”.
Bardzo wymowne w tego typu dziełach jest traktowanie światłą księżycowego (tak lubianego przez poetów): „Nie troszczymy się, że wieczór zapadnie. Droga wprawdzie długa, ale dobrze znana (…), zresztą mamy jakąś szansę oświetlenia księżycowego”. O osobistych ocenach pejzażu przez autora mówią jedynie nieliczne przymiotniki, np. „piękna dolina”, „powietrze wirchów wywiera czarodziejski wpływ”. Można więc stwierdzić, iż w tego typu przypadkach następuje dokładny i beznamiętny opis stanu faktycznego, wykonanie swoistego „odwzorowania” rzeczywistości.

W części utworów pejzaż jest jedynie elementem konstrukcji utworu. W „Żelaznych wrotach” Kazimierza Przerwy Tetmajera stanowi on opis miejsca rozgrywania się akcji, w wierszu Jana Kochanowskiego „Do gór i lasów” tworzy punkt wyjścia do opowiedzeniu przez poetę o swoim życiu. Opis pejzaży w tego typu utworach jest realistyczny, oddający rzeczywisty wygląd gór. Ilość prezentowanych detali zależy od koncepcji utworu. U Kochanowskiego będzie to stwierdzenie „wysokie góry”, w opowiadaniach „Na skalnym Podhalu” pejzaż może być bardzo ogólny, na przykład: „I wezmą mu się roztaczać przed oczyma: nowotarski bór, zaskalskie gaje, ludzimierskie torfowiska i kamieńce”, lub też szczegółowy, na przykład: „Tu nagruchotane konarów, drzewek, łom, skręty, zwał, aż się polanka w lesie zrobiła z widokiem”. Przy tego typu funkcji twórcy ograniczają się do wizualizowania obrazu tak, aby odbiorca mógł wyobrazić sobie to, o czym artysta opowiada.

W wielu utworach opis przyrody stanowi symboliczną prezentację głębszych treści. Ma to miejsce m.in. w wierszu „Limba” Adama Asnyka mówiącym w rzeczywistości o losie jednostki wybitnej czy też w wierszu „Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach” Jana Kasprowicza. W obu omawianych przypadkach konstruowanie obrazu pejzażu zostało podporządkowane nadrzędnej roli, jaką jest przekazanie, zobrazowanie prezentowanych przez autorów poglądów. Do dzieł symbolicznych można również zaliczyć obraz Stanisława Gałka, „Jezioro w górach (Limba)”, który nawiązuje do omawianego wiersza Adama Asnyka. W tego typu budowaniu obrazu twórcy skupiają się na dokładnym opisie elementów symbolicznych, resztę ukazując tylko pobieżnie, jako tło, zostawiając miejsce dla wyobraźni odbiorcy.

Pejzaż może również stanowić główny przedmiot wypowiedzi artystycznej. Zachwyt nad jego pięknem jest głównym i często jedynym motywem utworu. Do tego typu dzieł można zaliczyć utwory Wojciecha Bellona (np. „Bukowina I”), czy też Kazimierza Przerwy Tetmajera („Melodia mgieł nocnych”). Tetmajer w wymienionym wierszu przedstawił pejzaż górski, pogrążony w nocnym mroku, który rozproszony został jedynie przez światło księżyca. W tym miejscu warto zwrócić uwagę jak odmiennie od Chałubińskiego traktuje poeta światło księżyca. Chcąc uzmysłowić czytelnikowi lekkość i zwiewność mgieł, poeta porównał je do „puchu mlecza”, „ćmy błony przeźroczystej”. Poeta łączy wrażenia związane z różnymi zmysłami: wzroku, słuchu (dźwięk – wrażenie dźwięków zostało uzyskane za pomocą dźwięcznych wyrazów pełnych ć, ź, dź itp. oraz zwrotów typu: „cicho, cicho”), powonienia (wrażenie zapachu uzyskiwane jest poprzez nawiązanie do kwiatów woni rzeźwej). Ten zawierający wiele zmysłów opis górskiego pejzażu, pełen spokoju i delikatności jest ucieczką przed zgiełkiem cywilizacji, monotonią życia w mieście.
Piękno przyrody oddają też liczne obrazy, m.in. Aleksandra Kotsisa „Giewont II”, Leona Wyczółkowskiego „Giewont o zachodzie słońca” czy też – dla mnie najpiękniejszy – „Las w Zakopanem w słońcu” również Leona Wyczółkowskiego. Przy tego typu dziełach pejzaż przedstawiany jest w sposób wyidealizowany, często zostaje on przetworzony przez wyobraźnię autora. Stoswane są różnorodne techniki, np. impresjonizm. Wizualizacja obrazu wzbogacana jest o środki działające na inne zmysły.

Góry są piękne. Ich uroda przykuwa uwagę na tyle, że często nie zauważamy innych funkcji, jakie krajobraz górski pełni w utworze lub dziele. Można jednak stwierdzić, że pejzaż stanowi częsty motyw w literaturze i sztuce i pełni w dziełach różne funkcje. Kolejnym nasuwającym się stwierdzeniem jest fakt, iż sposób przedstawienia pejzażu dostosowany jest do funkcji, jaką według autora ma on pełnić w dziele.

Dziękuję Państwu.

strona:    1    2    3    4  





Motyw gór w literaturze i sztuce różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Góry funkcjonują w sztuce na różne sposoby w zależności od dominujących prądów epoki i funkcji jaką spełniają w konkretnym dziele. Pozwalają człowiekowi pełniej poznać i zrozumieć siebie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca osobista, oddająca zafascynowanie autora Tatrami. Nietuzinkowe literackie wybory. Dojrzały i przemyślany pomysł zrealizowania tematu.

Fascynacje tatrzańskie w młodopolskiej literaturze i malarstwie

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze i malarstwie polskim szczególną rolę odgrywają Tatry.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta, w pełni ukazuje obecność Tatr w literaturze młodopolskiej.

Tatry jako inspiracja twórczości literackiej i malarskiej. Dokonaj analizy porównawczej wybranych dzieł

Ocena:
20/20
Teza: Inspiracje tatrzańskie w literaturze i malarstwie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca logicznie skonstruowana, napisana ze znawstwem poruszanej materii.

Góry jako źródło inspiracji artystycznej. Omów na podstawie wybranych przykładów z różnych epok literackich

Ocena:
20/20
Teza: Zaprezentowanie motywu gór, który stał się źródłem artystycznej inspiracji dla twórców z różnych epok literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Bogata w przykłady malarskie i literackie prezentacja wzbogacona o prezentację multimedialną.

Sposób wykorzystania motywu gór w twórczości poetyckiej różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Jednym z podstawowych tematów poezji jest natura. Pośród utworów jej poświęconych znaczącą rolę odgrywa motyw gór.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ambitna, zawierająca wnikliwą, nietuzinkową analizę omawianych liryk. Bogaty język. Można zastanowić się nad szerszą prezentacją wniosków.

Fascynacje górami w sztuce. Omów zjawisko na wybranych przykładach z literatury, filmu, malarstwa

Ocena:
18/20
Teza: Góry fascynują ludzi od zawsze, dlatego w literaturze i sztuce często pojawiają się jako stały symbol i archetyp. Artyści różnych epok ulegli fascynacji tymi monumentalnymi pomnikami przyrody - w twórczości symbolizują one to co stałe i niew

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpuje temat, ukazując motyw gór wykorzystany przez twórców rożnych dziedzin sztuki. Język poprawny, bibliografia i materiały dodatkowe ciekawe. Można poszerzyć literaturę przedmiotu.

Sposób kreacji gór w utworach literackich różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Góry w znaczeniu symbolicznym. Odwołują się do nich przede wszystkim poeci różnych epok, wykorzystując, w zależności od swej wrażliwości oraz funkcji, jaką ma pełnić utwór. Góry wciąż pozostają uniwersalnym i ponadczasowym motywem liter

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, przejrzysta, skupiona wokół odpowiednio dobranych i zanalizowanych utworów, choć niewyróżniająca się. Trafne cytaty.

Oblicza polskich gór w malarstwie i literaturze. Omów funkcje i sposoby przedstawiania pejzażu górskiego w wybranych dziełach

Ocena:
18/20
Teza: Pejzaż może pełnić wiele funkcji w utworze, m.in. przedstawiać rzeczywistość, stanowić element konstrukcji utworu, stanowić symbol będący punktem wyjścia do dalszych rozważań lub też stanowić źródło doznań estetycznych. Do jego funkcji

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w bardzo wiele przykładów, choć ich analiza jest powierzchowna.

Zamiłowanie do Tatr i górali na podstawie Młodej Polski

Ocena:
18/20
Teza: Proces odkrywania Tatr dla kultury polskiej był złożony, wielotorowy i obejmujący różne aspekty.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, świadczy o samodzielnym myśleniu. Poszczególne przykłady omówione nieco powierzchownie.