Strój jako element znaczący w różnych tekstach kultury. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych przykładów
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Symbole


Strój jako element znaczący w różnych tekstach kultury. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych przykładów

Dzień dobry Państwu.
Temat mojej prezentacji brzmi: „Strój jako element znaczący w różnych tekstach kultury. Omów zagadnienie odwołując się do wybranych przykładów.”
W swoim wystąpieniu wykorzystam różne teksty kultury. Będą to utwory literackie, czyli fragmenty Księgi Rodzaju, fragmenty Krawca Sławomira Mrożka oraz Wesele Stanisława Wyspiańskiego.
Oprócz tego wykorzystam dwa obrazy: dzieło Jana Matejki pod tytułem Stańczyk w czasie balu na dworze królowej Bony wobec straconego Smoleńska popularnie nazywane po prostu „Stańczykiem” oraz Portret infantki Małgorzaty Diego Valesqueza.
Sięgnę również po utwory muzyczne – przytoczę Arię Miecznika z II aktu opery Straszny Dwór Stanisława Moniuszki oraz stworzoną przez Jacka Kaczmarskiego piosenkę pod tytułem Z pasa słuckiego pożytek.
W swoim wystąpieniu będę rozważać czemu motyw stroju jest tak popularny oraz jakiej odpowiedzi udzielają teksty kultury na pytanie „Czy szata zdobi człowieka”. Postaram się udowodnić, że motyw stroju może pełnić liczne funkcje w tekstach kultury, zaś dyskusja o tym czy „szata czyni człowieka” jest jedną z najbardziej pasjonujących debat w historii kultury. Czyni to z motywu stroju plastyczne i atrakcyjne tworzywo dla artystów.
Aby to jednak uczynić muszę zacząć od opowiedzenia o szerokim zakresie pojęcia stroju oraz o funkcjach jakie może on pełnić w tekstach kultury.
Za pierwszy strój człowieka można uznać przysłowiowy „listek figowy” Adama i Ewy. Od tamtego czasu ubiór rozwinął się bardzo, przez wieki tworząc kolejne style, mody i wymuszając nawet zmiany technologiczne.
Wyróżniłabym kilka funkcji stroju w tekście kultury:
1. jako symbolu,
2. jako powodu do szerszych rozważań,
3. jako element „scenografii” utworu ,
4. jako przekazu treści, np. statusu społecznego,
5. jako prostego elementu opisanego ze względu na urok,

Strój może stać się symbolem: (1) funkcji pełnionych w społeczeństwie, (2) charakteru człowieka lub (3) wydarzenia.
Odzież może symbolizować pozycję społeczną – kolorystyką, krojem czy też specyficznymi symbolami. Przykładem takiego stroju może być ubiór Stańczyka – postaci z obrazu Jana Matejki. Ubrany na czerwono, ze śmieszną czapką z dzwoneczkami, z porzuconym na podłodze symbolem błazeństwa – specjalnym berłem z wyrzeźbioną głową na końcu – Stańczyk odpowiada wyobrażeniom o wyglądzie błazna. Jednak według Jana Matejki wcale nie strój decyduje o człowieku. Pełny tytuł obrazu brzmi Stańczyk w czasie balu na dworze królowej Bony wobec straconego Smoleńska. Papiery na stole to pisma informujące o upadku twierdzy. Dworzan niewiele to obchodzi – jest bal, więc się bawią (widać ich w tle przez uchylone drzwi). Tym, który ma zatroskaną twarz i jest zamyślony jest błazen. Kto tu więc jest poważny, a kto tylko trefnisiem? – zdaje się zadawać pytanie Jan Matejko.
Tym niemniej należy podkreślić, iż często strój był symbolem pozycji społecznej. Szeroko pisze o tym Andrzej Michałek w książce Słowianie zachodni – monarchie wczesnofeudalne, w której opisuje jak zgodnie ze statusem materialnym i społecznym musieli ubierać się rycerze.
Okazuje się, że pewne formy ubioru były zakazane (określone typy hełmów, barwy, lamówki futrzane, pasiaste tuniki), gdyż społeczeństwo a zwłaszcza Kościół odbierał ich noszenie jako deklarację sympatii do pogaństwa. Okazuje się więc, że w Średniowieczu szata świadczyła o człowieku i źle dobrana mogła skazać go na potępienie ze strony społeczeństwa. Tak więc na swój sposób „czyniła człowieka”.

Jaśkowa czapka z pawim piórem urosła do legendy w kulturze polskiej. Stanowi ona symbol próżności bohatera i ukazuje jak owa próżność (schylenie się po pawie pióro) gubi wielkie sprawy (zgubienie złotego rogu). Można więc stwierdzić, iż strój może symbolizować tak cechy ludzkiego charakteru, jak i konsekwencje z tych cech wynikające.

Listek figowy, którym zakryli swoja nagość Adam i Ewa stanowi wieloznaczny symbol. Można go interpretować jako ukazanie przemiany człowieka po poznaniu dobra i zła, można mówić o pierwszym ubiorze ludzkości. Dla mnie pozostanie on symbolem tego, co się wydarzyło – zjedzenia owocu zakazanego. Oba te pojęcia – tzn. „owoc zakazany” i „listek figowy” pozostają zresztą tylko symbolami – nie podejrzewam, aby w rzeczywistości chodziło o jabłko i listek zerwany z figi.

„Istota to powierzchowność, przynajmniej taka istota, którą możemy pojąć i rozróżnić” – stwierdza Krawiec – tytułowy bohater dramatu Stanisława Mrożka. Akcja utworu rozgrywa się wokół stroju. Jednak sam Krawiec to nie tylko mistrz igły i nożyczek, ale również kreator Ekscelencji oraz… filozof.
Rozważania o stroju pozwalają artyście stawiać pytania na o wiele poważniejsze tematy i zmuszać odbiorcę utworu do poszukania odpowiedzi (a przynajmniej do uświadomienia sobie, że istnieją tego typu pytania).
Sztuka Sławomira Mrożka stanowi przykład utworu, w którym motyw stroju oraz rozważania na temat jego wpływu na noszącego go człowieka stanowią punkt wyjścia do głębszych rozmyślań.
W dyskusji „czy szata czyni człowieka?” poeta smutno stwierdza – niestety, tak.

Jedna z najpiękniejszych arii operowych skomponowanych przez Stanisława Moniuszkę to Aria Miecznika z II aktu opery Straszny Dwór. Miecznik – ojciec dwóch szlachcianek – opisuje w nim wymogi wobec przyszłych zięciów. Na męża – według niego – nadaje się wyłącznie ten, „kto kontusza i żupana nie zamienił w obcy strój”. Okazuje się więc, że strój w tym utworze odgrywa kluczową rolę.
Kto był i oglądał to przedstawienie, ten musi przyznać, iż jego atutem jest barwność strojów – tak szlachty, jak i służby dworskiej. Można więc powiedzieć, iż tworzą one klimat, są ważnym elementem scenografii utworu.
Według bohaterów Strasznego Dworu strój jest ważny, czyni człowieka przypisując mu pozycję społeczną - inaczej chodzą ubrane szlachcianki, inaczej służące - oraz poglądy polityczne - patrioci chodzą w kontuszach, żupanach i „przy karabeli”.

Strój może być głównym nośnikiem treści dzieła. Przykładem takiego tekstu kultury jest Portret infantki Małgorzaty. Kiedy spojrzy się na dziewczynkę ubraną w sztywną, przytłaczającą i dziwną suknię aż jej się szkoda robi. To dziecko powinno biegać, bawić się i śmiać. Tymczasem pozycja córki królewskiej sprawia, że musi występować w odpowiednio dobranym ceremonialnym stroju. Gdyby nie ubranie omawiany portret mógłby mieć tytuł „Portret dziewczynki”, jednak odzież od razu narzuca, kim ona jest. Nie tyle jej wygląd jest ważny (chociaż sądzę, iż też miał znaczenie) co ubiór. Dla Velasqueza (nadwornego malarza) i jego środowiska strój liczył się bardzo – był elementem ceremoniału i kreował człowieka.

Odrębną grupą utworów są te, których autor po prostu opisuje strój lub sposób jego noszenia. Człowiek w niego ubrany jest w tego typu utworach zupełnie nieistotny. Przykładem takiego utworu jest piosenka Jacka Kaczmarskiego pod tytułem Z pasa słuckiego pożytek.
Poeta opowiada o słynnym „pasie słuckim” – dzięki któremu „człowiek się staje bardziej ludzki”.
Jego sposób noszenia określał między innymi nastrój (dobór strony mówił o żałobie lub radości), to co się właśnie robi (złoty kolor w czasie pokoju, karmazynowy w okresie wojny), wyznanie („tak się owiniesz – już żeś Kalwin, na opak włożysz – toś katolik”).
Pozornie piosenka ta opowiada o tym, jak „szata czyni człowieka”. Jednak jej głównym tematem jest opisanie symboliki związanej z pasem słuckim – tyle i aż tyle.

Rozważyłam liczne teksty kultury. Co z nich wynika.
Po pierwsze należy stwierdzić, iż motyw stroju może pełnić w tekstach kultury wielorakie funkcje.
Po drugie warto docenić mnogość funkcji czyni motyw stroju niezwykle plastycznym tworzywem dla twórców.
Po trzecie należy przyznać, że dyskusja o tym „czy szata czyni człowieka?” pozostaje nierozstrzygnięta ze względu na liczne odmienne wypowiedzi.

Jedno jest pewne motyw stroju może pełnić liczne funkcje w tekstach kultury, zaś dyskusja o tym czy „szata czyni człowieka” jest jedną z najbardziej pasjonujących debat w historii kultury. Czyni to z motywu stroju plastyczne i atrakcyjne tworzywo dla artystów.

Mam nadzieję, że przekonałam o tym Państwa.
Dziękuję bardzo.

strona:    1    2    3    4  





Symbol jako sposób nazywania niewyrażalnego. Interpretując wybrane utwory literackie i dzieła malarskie, określ rolę symbolu w komunikacji artystycznej

Ocena:
20/20
Teza: Śmierć, szczególnie u twórców modernistycznych ma często znaczenie symboliczne, jest nośnikiem pewnych głębszych przemyśleń i przeżyć autora

Ocena opisowa nauczyciela: Autor w umiejętny sposób porusza się po świecie literatury i sztuki. Na uwagę zasługuje bogata bibliografia.

Symbolika i baśniowość w poezji Bolesława Leśmiana.

Ocena:
20/20
Teza: Symbolika i baśniowość w poezji Bolesława Leśmiana służy w celu przedstawienia swych poglądów filozoficznych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera kopię sprawdzonej bibliografii i planu ramowego.

Symbolika i baśniowość w poezji Bolesława Leśmiana. Omów problem, odwołując się do utworów.

Ocena:
20/20
Teza: Symbolika i baśniowość w poezji Bolesława Leśmiana na każdym kroku odkrywa się coś niebywale fascynującego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świetnie analizuje poezję Leśmiana i jej baśniowość oraz symbole zastosowane przez poetę.

Strój jako element znaczący w różnych tekstach kultury. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Motyw stroju może pełnić liczne funkcje w tekstach kultury, zaś dyskusja o tym czy „szata czyni człowieka” jest jedną z najbardziej pasjonujących debat w historii kultury.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, wykorzystująca wszechstronne teksty kultury.

Na podstawie analizy wybranych nowel przedstaw symboliczne znaczenie przedmiotów.

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy nowel pozytywistycznych często wykorzystywali przedmioty codziennego użytku w symboliczny sposób.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni poprawna. Dokładnie opisuje wybrane nowele. Obszerny plan ramowy wypowiedzi.

Labirynty i ich oblicza. Zaprezentuj znaczenie utworu odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Motyw labiryntu pojawia się w literaturze od najdawniejszych czasów i zawsze ma sens symboliczny.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja skrupulatnie przedstawia literacki obraz labiryntu od czasów starożytnych po współczesność.

Motyw snu i jego funkcja w literaturze różnych epok. Przedstaw problem na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze różnych epok motyw snu spełnia wielorakie funkcje a każdy artysta inaczej ten motyw wykorzystuje.

Ocena opisowa nauczyciela:

Sztuka wobec niewyrażalnego. Symbol jako środek wyrazu w literaturze i sztuce wybranej epoki

Ocena:
19/20
Teza: Symbolizm zaistniał szczególnie mocno w okresie Młodej Polski. Twórcy pomimo jednoznacznych przekazów, pozostawiali odbiorcom drogę do interpretacji.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bardzo dobra. Autor swobodnie porusza się po świecie literatury.

Femme fatale. Kobieta fatalna w literaturze i sztuce

Ocena:
19/20
Teza: Rola femme fatale zostaje narzucona kobiecie przez samą ofiarę – mężczyznę.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja ciekawa, ukazująca spojrzenie na femme fatale z dwóch odmiennych perspektyw.

Symbol jako środek wyrazu w poezji. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Symbolika stosowana przez poetów różnych epok jest sposobem ukazywania niewyrażalnego. W szczególności technikę tą stosowali twórcy modernizmu.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Autor dotarł do sedna problemu. Język i styl wypowiedzi wymaga 'wygładzenia'.

Omów znaczenie symboliczne przedmiotów na podstawie wybranych dzieł literackich i malarskich

Ocena:
18/20
Teza: Symbolizm obecny był we wszystkich dziedzinach sztuki. Twórcy poprzez symbol wyrażają odczucia, których nie są w stanie lub nie chcą ujawnić wprost, zmuszają przez to odbiorcę do refleksji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Bogata argumentacja, umiejętnie dobrana bibliografia. Można poprawić styl wypowiedzi.

Przedstaw symbol jako środek wyrazu w literaturze i malarstwie . Omów na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Swoboda interpretacyjna w odbiorze symboli powoduje, że każdy może na swój sposób odbierać dzieło symboliczne - przepuszczając je przez filtr swoich odczuć i emocji.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bardzo dobra. Dobry styl, ciekawe wnioski.