Zamiłowanie do Tatr i górali na podstawie Młodej Polski
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw gór


Zamiłowanie do Tatr i górali na podstawie Młodej Polski

Dzień dobry Państwo
Tematem prezentacji, którą za chwilę przedstawię, jest: „Zamiłowanie do Tatr i górali (na podstawie Młodej Polski)”. Dzisiaj jednym z symbolem Polski są właśnie te góry. Aż trudno nam sobie wyobrazić sytuację, w której Tatry nie byłyby rozpoznawalne przez Polaków, w której konieczne byłoby ich odkrywanie dla naszych rodaków.
Taka sytuacja miała jednak miejsce jeszcze do połowy XIX wieku. Leżące na uboczu wszelkich szlaków Tatry doczekały się wcześniej jedynie dwóch publikacji: Stanisława Staszica O ziemiorództwie Karpatów i innych gór i równin Polski w 1815 roku oraz Seweryna Goszczyńskiego Dziennik podróży do Tatrów w roku 1832. Dopiero książka Tytusa Chałubińskiego Sześć dni w Tatrach wydana w roku 1879 oraz działalność popularyzatorska Towarzystwa Tatrzańskiego sprawiły, iż Tatry oraz folklor ich mieszkańców zostały odkryte dla Polaków i uzyskały należne miejsce w kulturze narodowej.

Cóż jednak znaczy „odkryć góry dla kultury polskiej”?
Na podstawie prac, które omówię, postaram się Państwa przekonać, iż proces ten był złożony, wielotorowy i obejmujący wiele różnych aspektów.

Swoje rozważania chciałbym zacząć od przedstawienia przyczyn atrakcyjności Tatr i górali w nich mieszkających dla twórców końca XIX i początku XX wieku.
„Że w Tatrach i na Podhalu wszystko i wszędzie jest pięknie (…) o tym wszyscy wiedzą” pisał Chałubiński. Urodę gór opisywali i odmalowywali liczni twórcy. Jednak nie sama uroda stanowiła o atrakcyjności gór. Jak twierdzi Justyna Bajda „górskie szczyty stawały się miejscem uświęconym, gdzie poszukiwano mocy duchowej, wyzwaniem sportowym dla turystów i taterników, ale i artystycznym, dla malarzy i poetów”. Owo wyzwanie, konieczność zmierzenia się z własną słabością było według mnie tym czynnikiem, który sprawił, iż góry były bardziej atrakcyjne niż inne malownicze, lecz łatwiej dostępne zakątki Polski. Trudność z dostaniem się w góry dawała też szansę na samotność (tak poszukiwaną przez wielu twórców), czyniła z turystykę górską czymś wyjątkowym, wyróżniającym.
Świetnie ową wyjątkowość oddał Adam Asnyk opisując samotną i dumną limbę, która z wysokości Tatr „widzi w dole pod sobą tłum świerków rosnących nisko”.
Do nurtu opisującego piękno Tatr oraz ich wyjątkowość zaliczyłbym m.in.: książkę Sześć dni w Tatrach Tytusa Chałubińskiego, wiersze W Kościeliskach w nocy I i II Kazimierza Przerwy Tetmajera oraz Cisza nocna Jana Kasprowicza oraz obrazy Kotsisa Aleksandra Giewont, Stanisława Witkiewicza Jesieniowisko, czy też Leona Wyczółkowskiego U wrót i Ranek w Borze Ciemnosmerczyńskim.
Książka Sześć dni w Tatrach opisuje wycieczki po górach oraz ich urodę. W sposób prosty i bezstronny przedstawia zalety gór, sposób, w jaki „powietrze wirchów już czarodziejski wpływ swój wywiera” oraz piękno i monumentalność Tatr. Wiersze Kazimierza Przerwy Tetmajera prezentują przede wszystkim unikalny nastrój gór wywołany ich urodą, ciszą oraz spokojem. Podobnie czyni Jan Kasprowicz w wierszu Cisza nocna. Sądzę, że omawiane wiersze stanowią jedną z możliwości ucieczki przed dekadencką melancholią. Obcowanie z górami stanowiło próbę odnalezienia lekarstwa na smutki i niepokoje końca wieku.
Przytoczone obrazy w swojej wymowie podobne są do omawianych wierszy. Ukazują urodę Tatr, podkreślają ich monumentalność i spokój. Dodatkowo wydobywają niespotykane na nizinach kolory, grę barw. Widać to zwłaszcza w dziele Wyczółkowskiego Ranek w Borze Ciemnosmerczyńskim.

Z pozoru bardzo zadziwiająca jest fascynacja właśnie twórców Młodej Polski kulturą góralską. Ci dekadenci, osoby o bardzo złożonych osobowościach, często nie widzący sensu życia oczarowani zostali przez ludzi prostych, wyznających bardzo podstawowe i nieskomplikowane prawdy życiowe.
Chałubiński opisuje tą filozofię góralską z pewnym podziwem. Lecz jak nie podziwiać kogoś, kto przyznaje, że nie było w jego życiu dnia, w którym nie byłby szczęśliwy? „Bo i po cóż się smucić?” – pyta góral. Jak nie podziwiać prostotę i jednocześnie trafność zasad rządzących światem ludzi gór? To, co w nich najbardziej podziwiano, to radosność, skłonność do muzykowania, śpiewu i pięknych gawęd (legendarną postacią stał się tutaj Sabała) oraz podchodzeniu do życia z dużą dozą stoicyzmu.
Filozofię góralską i ich kulturę opisują m.in. Kazimierz Przerwa Tetmajer w zbiorze baśni góralskich pod tytułem Na skalnym Podhalu oraz Tytus Chałubiński we wspominanej już książce Sześć dni w Tatrach.
Kazimierz Przerwa Tetmajer w książce Na skalnym Podhalu zebrał opowieści góralskie. Spisał w ten sposób folklor ludowy. Jednocześnie – poprzez ów folklor – ukazał poglądy górali na życie, ich obyczajowość i mentalność. Pośrednio przedstawiło również urodę Tatr, jednak wyobrażenie o górach ukazał jakby oczyma górali, oczyma bohaterów opowieści.
Inaczej , bardziej bezpośrednio, uczynił to Tytus Chałubiński. On z kolei w swojej książce Sześć dni w Tatrach opisał sposób zachowania tych górali, których sam poznał.
Różnorodność przyczyn, dla których twórcy Młodej Polski tworzyli dzieła o Tatrach powoduje, iż proces odkrywania Tatr dla kultury polskiej był złożony.
Z jednej stronie brali w nim udział Ci, którzy poszukiwali doznań estetycznych, zachwycali się pięknem gór (Praktycznie wszyscy autorzy omawianych dzieł dostrzegali urodę gór). Z drugiej Ci, którzy szukali w górach ukojenia i spokoju (np. wymienieni poeci). Jeszcze inni szukali w górach nie tylko piękna, ale i symboli, choćby limby lub krzaku róży. W końcu byli i tacy, którzy zachwycali się nie tylko górami, ale również kulturą góralską, prostotą i trafnością ich filozofii, folklorem.
To wielostronne postrzeganie tatr powodowało, iż nie istniał jeden, schematyczny opis gór lecz wiele. Ich wspólnym elementem był zachwyt nad Tatrami, jednak przyczyny owego zachwytu były przedstawiane różnorako.
Proces odkrywania Tatr dla społeczeństwa polskiego musiał być wielotorowy.
Wynikało to z różnorodności odbiorców przekazu o górach. Dlatego podkreślać należało nie tylko urodę gór, ich magię, ale równocześnie wypracować sieć tras turystycznych (co czynił i o czym pisze Tytus Chałubiński), uzyskać status uzdrowiska dla Zakopanego i… wypracować modę na bywanie w Tatrach. Z tej przyczyny każdy, kto nawiązywał w swoim dziele do Tatr brał udział w ich popularyzacji, w tworzeniu w świadomości społecznej obrazu gór, które warto i należy odwiedzić i poznać.
Mam nadzieję, że przekonałem Państwa do następujących wniosków.
Po pierwsze, motyw gór, góralskiej kultury i Tatr jest dzisiaj szeroko wykorzystywany, zaś Tatry stanowią jeden symboli polskości.
Po drugie, obecną popularność Tatry zawdzięczają pracy twórców Młodej Polski oraz innych entuzjastów Tatr z przełomu wieku XIX i XX, którzy wprowadzili Tatry i górali do kultury polskiej.
Po trzecie, proces wprowadzania Tatr i kultury góralskiej do świadomości społecznej i do kultury polskiej był wielotorowy i złożony. Wynikało to zarówno z przyczyn, dla których Tatry były atrakcyjne, jak i ze złożoności grupy odbiorców i ich różnych oczekiwań.

Dziękuję Państwu

strona:    1    2    3  





Motyw gór w literaturze i sztuce różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Góry funkcjonują w sztuce na różne sposoby w zależności od dominujących prądów epoki i funkcji jaką spełniają w konkretnym dziele. Pozwalają człowiekowi pełniej poznać i zrozumieć siebie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca osobista, oddająca zafascynowanie autora Tatrami. Nietuzinkowe literackie wybory. Dojrzały i przemyślany pomysł zrealizowania tematu.

Fascynacje tatrzańskie w młodopolskiej literaturze i malarstwie

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze i malarstwie polskim szczególną rolę odgrywają Tatry.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta, w pełni ukazuje obecność Tatr w literaturze młodopolskiej.

Tatry jako inspiracja twórczości literackiej i malarskiej. Dokonaj analizy porównawczej wybranych dzieł

Ocena:
20/20
Teza: Inspiracje tatrzańskie w literaturze i malarstwie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca logicznie skonstruowana, napisana ze znawstwem poruszanej materii.

Góry jako źródło inspiracji artystycznej. Omów na podstawie wybranych przykładów z różnych epok literackich

Ocena:
20/20
Teza: Zaprezentowanie motywu gór, który stał się źródłem artystycznej inspiracji dla twórców z różnych epok literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Bogata w przykłady malarskie i literackie prezentacja wzbogacona o prezentację multimedialną.

Sposób wykorzystania motywu gór w twórczości poetyckiej różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Jednym z podstawowych tematów poezji jest natura. Pośród utworów jej poświęconych znaczącą rolę odgrywa motyw gór.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ambitna, zawierająca wnikliwą, nietuzinkową analizę omawianych liryk. Bogaty język. Można zastanowić się nad szerszą prezentacją wniosków.

Fascynacje górami w sztuce. Omów zjawisko na wybranych przykładach z literatury, filmu, malarstwa

Ocena:
18/20
Teza: Góry fascynują ludzi od zawsze, dlatego w literaturze i sztuce często pojawiają się jako stały symbol i archetyp. Artyści różnych epok ulegli fascynacji tymi monumentalnymi pomnikami przyrody - w twórczości symbolizują one to co stałe i niew

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpuje temat, ukazując motyw gór wykorzystany przez twórców rożnych dziedzin sztuki. Język poprawny, bibliografia i materiały dodatkowe ciekawe. Można poszerzyć literaturę przedmiotu.

Sposób kreacji gór w utworach literackich różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Góry w znaczeniu symbolicznym. Odwołują się do nich przede wszystkim poeci różnych epok, wykorzystując, w zależności od swej wrażliwości oraz funkcji, jaką ma pełnić utwór. Góry wciąż pozostają uniwersalnym i ponadczasowym motywem liter

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, przejrzysta, skupiona wokół odpowiednio dobranych i zanalizowanych utworów, choć niewyróżniająca się. Trafne cytaty.

Oblicza polskich gór w malarstwie i literaturze. Omów funkcje i sposoby przedstawiania pejzażu górskiego w wybranych dziełach

Ocena:
18/20
Teza: Pejzaż może pełnić wiele funkcji w utworze, m.in. przedstawiać rzeczywistość, stanowić element konstrukcji utworu, stanowić symbol będący punktem wyjścia do dalszych rozważań lub też stanowić źródło doznań estetycznych. Do jego funkcji

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w bardzo wiele przykładów, choć ich analiza jest powierzchowna.

Zamiłowanie do Tatr i górali na podstawie Młodej Polski

Ocena:
18/20
Teza: Proces odkrywania Tatr dla kultury polskiej był złożony, wielotorowy i obejmujący różne aspekty.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, świadczy o samodzielnym myśleniu. Poszczególne przykłady omówione nieco powierzchownie.