Wieś spokojna i wesoła czy ponura i przerażająca? Zaprezentuj różne spojrzenia na przestrzeń i społeczność wsi w dziełach literackich różnych epok.
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw wsi


Wieś spokojna i wesoła czy ponura i przerażająca? Zaprezentuj różne spojrzenia na przestrzeń i społeczność wsi w dziełach literackich różnych epok.

Dzień dobry Państwu
Temat mojej prezentacji brzmi: „Wieś spokojna i wesoła czy ponura i przerażająca? Zaprezentuj różne spojrzenia na przestrzeń i społeczność wsi w dziełach literackich różnych epok”.
Mam zamiar przekonać Państwa, iż wbrew temu, co ukazują niektóre utwory, wieś polska nie jest ani skrajnie ponura, ani też skrajnie idylliczna. Jest po prostu normalna.
Wieś polska została opisana na wiele sposobów. Ukazywano ją jako „Arkadię” lub też jako „piekło na ziemi”. „Punkt widzenia zależy od punktu siedzenia” – mówi jedno z przysłów. W przypadku wsi polskiej można mówić o jego modyfikacji: „punkt widzenia zależy od sposobu patrzenia”. Tymczasem wieś jest zjawiskiem złożonym, miejscem, gdzie dobro i zło, szczęście i smutek przeplatają się ze sobą.
W mojej prezentacji zechcę Państwa przekonać, że wieś polską opisywano i opisuje się albo jako sielankową krainę, albo jako ponurą i smutną. Tymczasem wieś polska nie jest ani tak, ani taka – jest różnorodna i ciekawa.

O urokach życia na wsi pisał Jan Kochanowski w wielu utworach. Jednym z nich była Pieśń Panny XII.
Według Jana Kochanowskiego wieś jest miejscem wręcz idyllicznym. Jej wszystkich zalet nawet trudno wymienić. Do głównych należy spokój życia wiejskiego oraz szczęście, co uprawnia do zwrotu „wsi spokojna, wsi wesoła”.
Poeta ukazuje wieś, jako miejsce, gdzie „człowiek (…) uczciwie bez wszelkiej lichwy żywie, pobożne jego staranie i bezpieczne nabywanie”. Życie na wsi jest dostatnie, gdyż jej mieszkańcowi pola przynoszą tyle, że może wyżywić siebie i innych przez cały rok, „sady obradzają”, „pszczoły miód dawają”, owce przynoszą wełnę i jagnięta, ryby można łowić w rzekach, lasy dają zwierzynę. I wszystkie te rzeczy można mieć żyjąc w spokoju.
Opisywany świat to miejsce radosne i wręcz bajkowe. Wieczorami ludzie zbierają się, aby śpiewać, słuchać opowieści i tańczyć. Człowieka otaczają arkadyjskie obrazy: „ptacy w koło odzywają się wesoło”, „stada igrają przy wodzie”, „pasterz, siedząc w chłodzie, gra w piszczałkę proste pieśni”, zaś w lesie skaczą fauni.
Owemu radosnemu i szczęśliwemu życiu na wsi Kochanowski przeciwstawia inne sposoby życia. Pisze „Inszy się ciągną przy dworze albo żeglują przez morze, gdzie człowieka wicher pędzi, a śmierć bliżej niż na piędzi”. Inaczej niż na wsi zysk musi być ryzykowny lub wręcz „oblany krwią”.
Odbiorca poznawszy opis Kochanowskiego aż pragnie zamieszkać na takiej wsi i dziwi się, że można żyć inaczej. W tym wszystkim jest jednak pewne „ale” – Kochanowski opisuje wieś z punktu widzenia ziemianina, w dodatku zamożnego.
Utwór Kochanowskiego nawiązuje do formy sielanki, w której wychwala się zalety życia na wsi.

Tą samą (z punktu widzenia historycznego) wieś opisuje również Szymon Szymonowic w wierszu Żeńcy. Jednak jego perspektywa jest diametralnie odmienna.
„Już południe przychodzi a my jeszcze żniemy;
Czy tego chce urzędnik, że tu pomdlejemy?” – żali się Oluchna, jeden z bohaterek utworu.
„Niesmaczno idą pieśni, gdy się poci czoło” – stwierdza Pietrucha. Przypomnijmy, że dla Kochanowskiego na wsi radośnie się śpiewa, rozbrzmiewają na niej „ pieśni rozmaite”.
Obraz wsi tworzony przez Szymonowica jest ponury: ekonom chodzi z batem i pogania chłopów, gospodyni bije komornice i nie daje jeść, wszystko opiera się na wyzysku i przemocy. Świat chłopa pańszczyźnianego to znojna praca od świtu aż do nocy.
Utwór "Żeńcy" nie jest typową sielanką, przedstawiającą idylliczny obraz życia na wsi. Przeciwnie, Szymon Szymonowic ukazuje całą prawdę o ówczesnych stosunkach społecznych.
Warto jednak zwrócić uwagę, iż chociaż Szymon Szymonowic opisuje tak jak i Jan Kochanowski wieś funkcjonującą w systemie pańszczyźnianym, jednak

„Już miesiąc zaszedł, psy się uśpiły…” – któż nie zna słów tego utworu spopularyzowanego przez zespół Mazowsze? Jednak czy wielu z nas analizowało treść tego utworu? W swojej wymowie jest on bardzo prosty i naiwny. Wieś odmalowana przez Karpińskiego jest miejscem idyllicznym (jak to w sielance). Jedynymi problemami jej mieszkańców są rozterki sercowe. W dodatku nawet te nieliczne problemy rozwiązują się po myśli bohaterów – Filon okazuje się wierny wobec Laury i – zapewne – żyją długo i szczęśliwie pośród prześlicznych krajobrazów.
Przytaczam ten utwór, aby ukazać, iż obraz wsi może być aż tak bardzo naiwny. Nawet Kochanowski chwaląc życie wiejskie starał się racjonalnie ukazać płynące korzyści. Tymczasem Karpiński tworzy wizję świata kompletnie oderwaną od rzeczywistości. Tak, drodzy Państwo, w ten sposób również można ukazywać wieś.

Wstrząsające jest porównanie omawianej sielanki Karpińskiego z wierszem Konopnickiej pod tytułem „Wolny najmita”.
„Blady, nędzną odziany siermięgą”, chatę zabrano mu za zaległe podatki, ostatnie dziecko opuchło z głodu i zmarło na wiosnę… - nie ma w tym opisie miejsca na choćby cień radości. Wszystko jest ponure i napawające trwogą. Jakże różni się to od wizji wsi, w której Filon „klaszcze pod borem”.
Konopnicka – zgodnie z uchem epoki, w której żyła – ukazała problemy wsi, w tym problem „wolnych najmitów”. Po przeprowadzeniu uwłaszczenia przez cara (1864 rok) wielu chłopom los nie polepszył się, a pogorszył. I właśnie los jednego z nich opisuje poetka.
Obraz wsi kreowany przez nią jest najbardziej ponurym ze wszystkich, jakie omawiam. Nawet w „Żeńcach” chłopi mają jakieś nadzieje, rozmawiają, potrafią mimo wszystko żartować (choćby oszukując Starostę). Tymczasem bohater wiersza Konopnickiej jest samotny. Społeczeństwo ani go nie potrzebuje, ani też się nie interesuje jego losem. Może – jako wolny człowiek – rwać włosy, umrzeć – nikogo to nie wzruszy.

Powieść Władysława Reymonta Chłopi jest jednym z przełomowych utworów. Na poparcie tej tezy mogłabym przytoczyć przykłady zastosowania nowatorskich technik (na przykład impresjonistyczne opisy przyrody), nowoczesnego jak na czasy, gdy dzieło powstawało ujęcia tematu, czy też niemalże etnograficznych opisów zwyczajów ludowych.
Dla mnie jednak jest najważniejsze to, iż wreszcie wieś została opisana bez pierwotnego założenia. Na przykład dla Kochanowskiego była „Arkadią”, znów dla Konopnickiej piekłem wolnego najmity, tymczasem… Tymczasem Reymont potrafił stworzyć obraz wsi takiej, jaka po prostu jest, Istnieją w niej ludzie dobrzy i źli. Dzieje się zarówno dobrze, jak i źle. Tak, jak w życiu.
Wieś stanowi mozaikę losów, charakterów i zdarzeń, a nie monolit ponury bądź sielankowy. Obok siebie funkcjonują wesela i pogrzeby, radosne święta i post. Bohaterowie i kochają, i nienawidzą, pomagają i szkodzą. Są – wykreowanie przez Reymonta – ludzcy.
W reymontowskich Lipcach nie ma miejsca dla faunów biegających po lesie, jest jednak zachwyt nad pięknem okolicy (to nawiązanie do Kochanowskiego). Funkcjonuje wykorzystywanie biedoty wiejskiej (jak w Żeńcach), jednak owa biedota to już nie bezwolni chłopi pańszczyźniani. Potrafią dbać o swoje. Miłość Jagny i Antka nie przypomina przygód Laury i Filona – jest bliższa rzeczywistości. Bardziej ludzka, bardziej wiarygodna.
Czasami w Chłopach można wyczuć gorycz zawartą w wierszu Wolny najmita. Kuba umiera w strasznych okolicznościach. Jednak owa gorycz jest tylko jedną z nutek, jednym z wielu elementów budujących obraz wsi.

Opisałam Państwu kilka tekstów kultury. Na ich przykładach można spostrzec, iż
1. W literaturze polskiej różnych epok dominowały dwa sposoby postrzegania wsi polskiej – albo jako sielankowej krainy (np. Kochanowski, Karpiński), albo jako miejsca ponurego i przerażającego (Szymonowic, Konopnicka).
2. Jednak należy zwrócić uwagę, że wieś polska jest zjawiskiem o wiele bardziej złożonym, niż przez wieki wydawało się twórcom. Ukazuje to Reymont w powieści Chłopi. W opisywanych przez niego Lipcach dzieją się rzeczy i dobre, i złe – tak, jak w innych miejscach.

Przedstawiłam Państwu wybrane utwory opisujące wieś. Pochodziły one z różnych epok, przedstawiały odmienne punkty widzenia. Mam nadzieję, że przekonałam Państwa do tezy, iż wieś polska nie jest i nie była ani wyłącznie krainą smutną i ponurą, ani też miejscem idyllicznego życia. Była – tak jak i inne miejsca, terenem, gdzie życie toczy się wielowątkowo i „różnie się plecie” – raz dobrze, a raz źle.
Dziękuję Państwu za uwagę.

strona:    1    2    3    4  





Motyw wsi. Przedstaw różne jego ujęcia na przykładzie wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Literatura dostarcza nam wiele obrazów wsi - od renesansowych sielanek, po młodopolski realizm. Możemy jednak łatwo wychwycić różnice i podobieństwa poszczególnych wizji wsi

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dojrzała, przemyślana konstrukcja, poprawny język, bogata bibliografia.

Różnorodność obrazów wsi i sposobów jej przedstawiania w literaturze polskiej i światowej

Ocena:
20/20
Teza: Literackie wizje wsi ścierają się ze sobą. Jaki jest jej prawdziwy obraz?

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo dobra. Temat potraktowany przekrojowo. Ewolucja obrazowania wsi celnie ukazana przez kolejne argumenty.

Porównaj literacką i malarską wizję wsi zaprezentowaną w „Chłopach” W. Reymonta i obrazach J. Chełmońskiego

Ocena:
20/20
Teza: Powieść Reymonta i obrazy Chełmońskiego we wnikliwy sposób przedstawiają obraz młodopolskiej wsi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwie porównuje oba obrazy wsi. Poprawna bibliografia i plan pracy. Dobry język wypowiedzi.

Na podstawie wybranych utworów przedstaw obraz wsi od renesansu do Młodej Polski

Ocena:
20/20
Teza:

Ocena opisowa nauczyciela: Przejrzysta prezentacja napisana sprawnym językiem. Poprawna konstrukcja i logiczny podział pracy.

Chłop, jego życie i praca. Zaprezentuj na podstawie wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Najważniejszą rzeczą dla każdego mieszkańca wsi jest ziemia, z którą nieodłącznie związana jest praca.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpująco realizuje temat. Poprawna bibliografia i ramowy plan pracy.

Sposób prezentacji wsi i chłopów w dziełach twórców Młodej Polski. Omów zagadnienie na podstawie analizy wybranych utworów z literatury i malarstwa

Ocena:
20/20
Teza: Zarówno poeci, pisarze, jak i malarze Młodej Polski w swych dziełach utrwalali różne oblicza wsi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo dobrze skonstruowana, wizje malarskie i literackie przeplatają się. Ciekawy i bogaty opis młodopolskiej wsi.

Wyidealizowany i naturalistyczny obraz polskiej wsi. Omów różne sposoby ukazania wsi na podstawie wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Naturalizm i idealizm odmienne sposoby literackiego kreowania obrazu wsi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, bogata w treści.

Zbadaj sposób przedstawienia i funkcjonowania motywu wsi i jej mieszkańców, odwołując się do wybranych przykładów literatury polskiej XIX i XX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Wiek XIX i XX skoncentrował się głównie na problemach trawiących polskich mieszkańców wsi, nie uniknął również bezkrytycznej fascynacji wiejskim życiem i kulturą.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni zgodna z tematem. Przejrzyste przykłady i argumenty, poprawne wnioski.

Wieś jako temat literacki w twórczości pisarzy Młodej Polski i dwudziestolecia międzywojennego. Przedstaw problem, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Niedola i zacofanie cywilizacyjne wsi jako główne tematy utworów Młodej Polski i dwudziestolecia międzywojennego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w szczegółowy sposób opisuje polską wieś. Spójne ujęcie tematu, zgodne z tezą.

Impresjonistyczne i realistyczne obrazy wsi na podstawie literatury i malarstwa

Ocena:
20/20
Teza: Impresjonizm i realizm znacznie różnią się, ze względu na używanie różnych środków artystycznej ekspresji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Ukazuje bogate przykłady, przede wszystkim literackie.

Różne ujęcia obrazu wsi polskiej w literaturze wybranych epok. Omów zagadnienie, dobierając odpowiednie przykłady

Ocena:
20/20
Teza: Dwa główne kierunki w ukazywaniu wsi: wieś jako Arkadia i miejsce idealne oraz wieś realna, z opisem prawdziwego życia chłopa.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna. Rozbudowana argumentacja.

Chłopi i życie wiejskie w twórczości S. Wyspiańskiego, W. Reymonta i S. Żeromskiego

Ocena:
20/20
Teza: Poszczególne literackie obrazy polskiej wsi wiele różni, ale dzięki temu uzyskujemy szeroką panoramę chłopskiej egzystencji.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat.

Wieś polska w ujęciu J. Kasprowicza, S. Wyspiańskiego, W. S. Reymonta. Omów temat na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Różnorodne kreacje wiejskiego życia na polskiej wsi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana. W pełni ukazuje obrazy wsi i chłopów zaznaczone w temacie. Bogata bibliografia.

Wieś spokojna i wesoła czy ponura i przerażająca? Zaprezentuj różne spojrzenia na przestrzeń i społeczność wsi w dziełach literackich różnych epok.

Ocena:
20/20
Teza: Wieś polską opisuje się albo jako sielankową krainę, albo jako ponurą i smutną. Tymczasem wieś polska nie jest ani tak, ani taka – jest różnorodna i ciekawa.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo przejrzysta prezentacja, oparta głównie na utworach poetyckich. Treść dokładnie odpowiada tezie.

Literacki portret chłopa. Ukaż różnorodne obrazy chłopa i wsi w oparciu o wybrane przykłady z polskiej literatury

Ocena:
19/20
Teza: Każdy z obrazów polskiej wsi prezentuje inną stronę wiejskiego życia.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Autor swobodnie porusza się po literaturze zarówno staropolskiej, jak i współczesnej.

Obraz wsi w literaturze wybranej epoki literackiej

Ocena:
19/20
Teza: Literatura młodopolska dostarcza nam wielu realistycznych obrazów wsi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dobra. Poprawny styl wypowiedzi, barwny język, konstrukcja prezentacji przemyślana. Obszerna treść.

Wieś jako temat literatury i sztuki. Zaprezentuj różne obrazy wsi na podstawie wybranych utworów literackich i dzieł malarskich

Ocena:
19/20
Teza: Dwa obrazy wsi w literaturze polskiego renesansu i działach sztuki późniejszych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo dobra. Bogate słownictwo, dogłębna analiza. Dobór materiałów wskazuje na głęboką analizę literatury.

Nurt wiejski w literaturze okresu realizmu i naturalizmu. Analizując celowo wybrane utwory literatury polskiej omów stylistykę i funkcję tego nurtu.

Ocena:
19/20
Teza: Artyści pragnąc zwrócić uwagę na los chłopów, wykorzystali panujące w literaturze kierunki: naturalizm i realizm.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwie analizuje temat. Poprawny język i styl wypowiedzi. Dobry konspekt prezentacji.

Analizując wybrane utwory literatury romantyzmu i Młodej Polski, omów inspirującą rolę kultury ludowej dla pisarzy tych epok.

Ocena:
19/20
Teza: Kultura ludowa była inspiracją dla pisarzy romantyzmu i Młodej Polski.

Ocena opisowa nauczyciela: Szczegółowa i rozbudowana praca. Ciekawe przykłady, logiczny wywód.

Ludowość i ludomania. Omów różne sposoby nawiązywania do folkloru i życia ludu w twórczości literackiej

Ocena:
19/20
Teza: W twórczości literackiej możemy odnaleźć wiele utworów, których tematyka skupia się na wsi, na życiu, tradycjach i obyczajach jej mieszkańców.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca konkretna, napisana poprawnym stylem.

Obraz wsi w literaturze i innych dziedzinach sztuki. Dokonaj analizy porównawczej wybranych dzieł

Ocena:
19/20
Teza: Wieś – kolebka kultury, oaza spokoju, miejsce kojarzące się z biedą, ubóstwem, ale także z tradycją, obyczajami.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła, w pełni realizuje temat. Na uwagę zasługuje spójność wypowiedzi.

Na podstawie wybranych utworów literatury staropolskiej, zrekonstruuj różnorodne obrazy wsi i jej mieszkańców

Ocena:
19/20
Teza: Motyw wsi funkcjonuje w literaturze polskiej od jej początku jednak dość szczegółowo występuje dopiero od okresu renesansu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, odnosi się głównie do renesansowych sielanek. Przedstawia zarówno sielskie obrazy wsi, jak i realistyczne.

Społeczność wiejska utrwalona w literaturze polskiej. Omów na trzech wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Charakterystyka społeczności wiejskiej na przykładzie trzech wybranych utworów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przedstawia bogatą panoramę polskiej wsi w utworach Młodej Polski.

Wieś w literaturze i sztuce. Omów na podstawie utworów i dzieł malarskich różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Wieś nie zawsze nadążała za postępem cywilizacyjnym. XIX i XX wiek, to okres ogromnych przemian na wsi.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra. Autorka skupia się na bardzo barwnych obrazach polskiej wsi. Na uwagę zasługuje bogata bibliografia.

Porównaj różne wizje wsi, analizując wybrane przykłady literackie

Ocena:
18/20
Teza: Pomimo upływu lat możemy odnaleźć wiele elementów wspólnych w obrazowaniu wsi przez twórców literatury.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ma formę mocno rozbudowanego konspektu. Doskonała na powtórki. Argumenty przemyślane, odważne wnioski.

Różnorodne sposoby prezentacji wsi i chłopów w dziełach kultury wybranej epoki

Ocena:
18/20
Teza: Twórcy Młodej Polski nie oparli się zjawiskom chłopomanii, ich wizje wsi nie zawsze odpowiadały prawdzie.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Konstrukcja prezentacji prawidłowa. Na uwagę zasługują cytaty i ciekawe wnioski. Język wypowiedzi wymaga "wygładzenia".

Obraz wsi polskiej ukazany w literaturze i malarstwie różnych epok

Ocena:
17/20
Teza: Od sielanki do realizmu. Różne obrazy wsi ukazane w dziełach kultury różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przeciętna. Język wypowiedzi wymaga dopracowania. Na uwagę zasługuje dobór cytatów.