Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw przemijania


Na podstawie wybranych współczesnych tekstów kultury przedstaw różnorodne ujęcia motywu przemijania

Temat: Na podstawie wybranych współczesnych tekstów kultury przedstaw różnorodne ujęcia motywu przemijania.

Motto: „Byłem tym, kim Ty jesteś dzisiaj. Będziesz tym czym ja teraz” (napis przeczytany na nagrobku)
Dzień dobry Państwu
Temat mojej prezentacji brzmi: Na podstawie wybranych współczesnych tekstów kultury przedstaw różnorodne ujęcia motywu przemijania.
Przemijanie dotyka każdego człowieka. Rodzimy się, wzrastamy, starzejemy i umieramy. Ten cykl jest niezmienny. Stąd zainteresowanie nim zarówno wśród zwykłych ludzi, jak i artystów.
W sztuce był on obecny od zamierzchłych czasów. Świadomość ulotności życia prowadziła do uświadomienia sobie, iż wszystko to marność i tylko marność. W ten sposób powstał topos zwany „Vanitas”.
Tak było kiedyś. Rodzi się pytanie w jaki sposób współczesne teksty kultury zajmują się przemijaniem?
Chcę Państwu udowodnić, że choć zjawisko przemijania jest jedno i dotyczy każdego człowieka można je ukazywać na wiele różnych sposobów.

„Nic dwa razy się nie zdarza i nie zdarzy” rozpoczyna swój wiersz Wisława Szymborska. Utwór ukazuje życie jako coś niepowtarzalnego i ciągle upływającego.
Istotne jest, że żaden człowiek nie może powtórzyć tego, co już przeżył, iż nie da się zmienić przeszłości. Jako „uczniowie życia” „nie będziemy repetować żadnej zimy ani lata”.
Autorka opisuje zjawisko przemiany uczuć na przykładzie miłości. Zauroczenie i zakochanie powoduje, iż człowiek oczekuje drugiego, samo jego imię sprawia, iż można się czuć „jakby róża przez otwarte wpadła okno”. Jednak te chwile przemijają i para ludzi może się stać sobie obcą. W takich sytuacjach metaforycznie poetka pyta: „Róża , jak wygląda róża? Czy to kwiat? A może kamień?”.
Zwróćcie Państwo uwagę na motyw róży, który pojawia się w wierszu. Kwiat ten jest uznawany za jeden z symboli toposu Venitas.
Proces przemijania został ukazany przez poetkę w sposób smutny i gorzki. Jednocześnie Szymborska wskazuje, iż bolesnym jest nie tylko przemijanie życia, ale i uczuć.
W obliczu przemijania tych ostatnich człowiek może jedynie „spróbować szukać zgody”. Wstrząsające, nieprawdaż? Od płomiennej miłości do prób porozumienia.

Aleksander Siergiejewicz Puszkin Bułata Okudżawy to jeden z jego piękniejszych utworów. Lubię słuchać o tęsknocie do dawnych czasów. O tym, że dzisiejszy człowiek tęskni do widoku Puszkina jadącego w saniach.
Jednocześnie tekst Okudżawy ukazuje, iż przemijanie jest czymś naturalnym. Co prawda dzisiaj „królują cokoły, na których nie stoi już nikt” jednak szat z tego powodu nie należy rozdzierać.
Dla poety przemijanie to zjawisko, które jest i nie da się go uniknąć. Opisuje to następująco: „Co było - nie wróci i szaty rozdzierać, by próżno.” Dla Okudżawy zmiany są nieuniknione, dla niego „każda epoka ma własny porządek i ład”.
Jednak poeta stawia pytanie o wartość przemian, o wartość postępu. Oczywiście, zamiast sań mkną auta i rakiety. Nie ma potrzeby „piechotą się wlec na spotkanie”. A jednak mimo wszystko poeta tęskni do wcześniejszych epok, do ich uroku. Żal mu, że „po Moskwie nie suną już sanie”
Czym dla Okudżawy jest przemijanie?
Pierwsza cecha tego zjawiska jaka zostaje wskazana jest jego nieuchronność. Stąd mimo tego, że przecież „żal, że tu w drzwiach nie pojawi się Puszkin”, to należy je przyjmować ze spokojem.

„Życie (..) trwa tyle, co taniec” śpiewa Maryla Rodowicz w swojej piosence pod tytułem „Niech żyje bal”. Autorka słów – Agnieszka Osiecka – porównuje nasz los do balu. Oczywiście jest to bal „najdłuższy, na jaki na proszą”, zaś my nie możemy odmówić w nim udziału. Podobnie jak Szymborska dostrzega, iż „nie grają na bis, chociaż żal”.
Uderza mnie porównanie śmierci – „suchej kostuchy” – do „Mistrza Wykidajły”, który po prostu wyrzuca nas z balu – życia.
Utwór przedstawia życie jako proces nieuniknionego trwania i przemijania. Los człowieka jest przedstawiony w piosence bardzo smutno – nie mamy wyjścia, musimy brać udział w balu, czy chcemy, czy też nie. Na końcu zaś zawsze jest „Mistrz Wykidajło”.
Wizja zawarta w piosence jest bardzo smutna i pesymistyczna.

Śmierć jest najdotkliwszym przejawem przemijania. Dzisiaj osoba bliska nam towarzyszy – jutro już jej nie ma na tym świecie. Film Tatarak ukazuje jedną z głębszych prawd psychologicznych – często bardziej niż nasze własne przemijanie boli nas odchodzenie bliskich osób. Po nas nie odczuwamy pustki, po nich – bardzo.
Dzieło Wajdy opowiada o dramacie utraty bliskich na dwóch płaszczyznach – literackiej (bohaterka Tataraku traci bliską osobę) oraz filmowej (w filmie znajdują się odniesienia do osobistych dramatów Jandy – aktorki grającej główną bohaterkę.
Utwór ukazuje przemijanie jako coś bardzo bolesnego, coś, czego skutki odczuwamy do końca życia. Tych skutków nie da się zapomnieć ani skompensować.

Obraz S. Dalego pod tytułem Zegary ukazuje „więdnięcie” i deformowanie się czasu.
To, co już zostało odmierzone, to, co już minęło, niknie w naszej pamięci. Symbolem tego zjawiska staje się wiotczenie zegarów. Malarz genialnie ukazał (w sposób symboliczny) jak funkcjonuje przemijanie czasu.
Lubię patrzeć na to dzieło i zastanawiać się nad towarzyszącym zjawisku przemijania efektowi zniekształcania czasu. Jedne wydarzenia pamiętamy i zajmują one wiele miejsca w naszej pamięci, inne – nawet jeśli obiektywnie trwały dłużej – są jedynie mglistym mgnieniem.
Czym dla nas jest czas? zdaje się pytać twórca. Z punktu widzenia psychologii na pewno nie jest tak niezmienny, równo odmierzany jak twierdzą fizycy. Na jego postrzeganie nakłada się bowiem zjawisko przemijania. Stąd jego deformacje tak genialnie ukazane przez Dalego.

Powieść Turms nieśmiertelny Miki Waltariego wybrałam ze względu na przepiękny sposób ukazania przemijania ludzkiego życia. Pewnego dnia Turms – tytułowy bohater powieści – stwierdza, że czas jego ludzkiego życia dobiegł końca. „Wziąłem gliniana czarkę stojącą przed boginią, wyjmowałem z niej jeden kamień po drugim i wspominałem. A wszystko, co pamiętałem, spisałem.”. Tak ukazuje genezę powstania opowieści Turms. Każdy z kamyków oznacza kolejny etap jego życia, gdyż jak wierzy „życie ludzkie jest podzielone na okresy, każdy o określonej długości. Po każdym okresie człowiek odnawia się i myśli jego się zmieniają”.
Charakterystyczną cechą powieści Miki Waltariego jest właśnie ukazywanie historii życia głównego bohatera z punktu starszego człowieka rozliczającego się z własnym losem.
Z takiej perspektywy wszelkie wydarzenia, jakie zaszły, nabierają innego wymiaru. Nawet najbardziej dramatyczne wydarzenia zostają ukazane z pewną nostalgią i dystansem. Śmierć przyjaciela, klęski w bitwach, utrata kochającej kobiety sprzedanej przez zazdrosną kapłankę – wszystko to ukazywane jest ze spokojem. Tym bardziej dojmujący staje się smutek, jaki odczuwamy poznając kolejne klęski przydarzające się człowiekowi. Jednak z opowieści wynika , że wszystko przemija – zarówno dobro, jak i zło. Wstrząsa scena, gdy będący w podeszłym wieku Turms rozgląda się po swoim domu i nie znajduje nic cennego pośród kosztowności. Jedynie mała czarka z kamykami symbolizującymi jego życie nabiera dla niego wartości.
Opowiadając o przemijaniu można by przytoczyć inne opowieści Waltariego – najsławniejszą o Egipcjaninie Sinuhe, wzruszającą o Mikaelu lub wiele innych. Wybrałam jednak historię Turmsa, gdyż jest tam jeszcze jeden – dla mnie bardzo ważny – motyw. Chodzi o odwagę wobec śmierci i wiarę w nieśmiertelność.
„I nie wątpiłem już, lecz wiedziałem, że kiedyś powrócę. Powstanę kiedyś z grobu w nowym ciele przy wichurze pod bezchmurnym niebem. Z żywicznym zapachem pinii w nozdrzach. Z niebieskim stożkiem bogini przed oczyma. I jeśli będę to wtedy pamiętał, wybiorę najskromniejszą glinianą czarkę spośród skarbów w komorze grobowej. Wysypię kamienie
na dłoń, będę ich dotykał palcami i wspominał mój miniony żywot.” Tak opisuje swoją wiarę w odrodzenie Turms. Przy tej wierze motyw przemijania staje się mniej smutny, mniej przerażający dla człowieka.
Zwróćcie Państwo uwagę, iż Waltari ukazuje motyw przemijania jako cykliczny i powtarzający się etap w szeregu kolejnych wcieleń człowieka. Tak więc ciężarowi przemijania może człowiek przeciwstawić swoją wiarę w nieśmiertelność.

Przedstawiłam kilka tekstów kultury traktujących o przemijaniu. Mam nadzieję, że przekonam Państwa, iż:
Po pierwsze: Przemijanie wywołuje zainteresowanie u każdego człowieka. Prędzej czy później. Stąd jest to motyw popularny. Widać to także w tekstach kultury, które odnoszą się do tego zagadnienia. Gdyby nie interesowało ono ludzi, nie zajmowali by się nim artyści.
Po drugie: Pomimo tego, iż temat przemijania wydawałby się podobny dla wszystkich, w końcu cykl narodzin, życia i śmierci jest taki sam. Można jednak motyw ten postrzegać odmiennie. Przykładem tego są m.in. omówione utwory. Od pesymizmu w utworze „Niech żyje bal” aż do pogodnej akceptacji i nadziei Miki Waltariego możemy śledzić różne interpretacje przemijania. Możemy smucić się jego istnieniem jak Szymborska, przyjmować jego efekty do wiadomości jak Okudżawa lub po prostu opisywać jak Dali. Można powiedzieć, że przemijanie jest jedno, jednak sposobów jego interpretacji wiele.
Mam nadzieję, przekonałam Państwa, iż choć zjawisko przemijania jest jedno i dotyczy każdego człowieka można je ukazywać na wiele różnych sposobów.
„Marność nad marnościami” – mawiali wielcy myśliciele. Mam jednak nadzieję, iż Państwo nie ocenicie mojego wystąpienia jako marnego.
Dziękuję Państwu za uwagę.

strona:    1    2    3    4  





Artystyczne interpretacje motywu vanitas vanitatum w literaturze i sztukach plastycznych. Analizując wybrane dzieła, omów sposoby funkcjonowania motywu

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze wszystkich epok możemy odnaleźć żywe odwołania do biblijnego motywu vanitas. Temat ten stał się szczególnie bliski wszystkim twórcom, którzy zastanawiają się nad sensem ludzkiego istnienia.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja wzorowa. Dojrzały język wypowiedzi, dogłębna analiza problemu. Brawo! 20 punktów.

Motyw vanitas w Biblii i literaturze późniejszych epok

Ocena:
20/20
Teza: Źródła motywu vanitas możemy odnaleźć w Biblii. Temat ten jest uniwersalny i towarzyszy wszystkim literackim rozważaniom o tajemnicy śmierci

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bardzo dobra. Bogaty język wypowiedzi, poprawny dobór literatury, ciekawe wnioski.

Geneza i funkcja motywu marności w utworach średniowiecznych i barokowych. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Motyw marności funkcjonuje w tekstach kultury od starożytności po współczesność, w niektórych epokach bywał jednak bardziej popularny niż w innych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i przejrzysta. Dobrze dobrane przykłady, poprawna bibliografia.

Motyw przemijania w literaturze różnych epok. Przedstaw na wybranych utworach

Ocena:
20/20
Teza: Przemijanie to przede wszystkim ulotność i niestałość egzystencji, a także kruchość oraz marność.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat przedstawiony w konsekwentny sposób. Pokazuje różne odniesienia do przemijania. Bogata bibliografia.

Symbolika grobów i mogił w literaturze. Przedstaw odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Miejsce pochówku może symbolizować miłość silniejszą niż śmierć, tragiczną historię bohaterów lub tajemnicę.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca kompleksowo realizuje temat. Kolejne utwory prezentują różnorodną symbolikę. Logiczna kompozycja, poprawna bibliografia i plan prezentacji.

Motyw mogiły w literaturze i sztuce

Ocena:
20/20
Teza: Motyw mogiły wykozystywany był najczęściej do snucia refleksji o przemijaniu, kruchości ludzkiej egzystencji, a także żądzącym ludzkim życiem przeznaczeniu.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przemyślana i bogata w nietuzinkowe przykłady.

Na podstawie wybranych współczesnych tekstów kultury przedstaw różnorodne ujęcia motywu przemijania

Ocena:
20/20
Teza: Choć zjawisko przemijania jest jedno i dotyczy każdego człowieka można je ukazywać na wiele różnych sposobów.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa praca oparta na współczesnych tekstach kultury.

Motyw mogiły w literaturze. Przedstaw na wybranych utworach

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze motyw mogiły wykorzystywany jest różnorodnie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpująco traktuje temat. Podaje wiele konkretnych przykładów. Na uwagę zasługuje logiczny wywód.