Na podstawie analizy wybranych nowel przedstaw symboliczne znaczenie przedmiotów.
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Pozytywizm


Na podstawie analizy wybranych nowel przedstaw symboliczne znaczenie przedmiotów.

Na podstawie analizy wybranych nowel przedstaw symboliczne znaczenie przedmiotów.
Na kształt epoki pozytywizmu złożyło się wiele czynników zarówno natury społecznej, jak i politycznej. Literatura tego okresu opisywała ciężką sytuację narodu polskiego w czasie zaborów, klęski kolejnych powstań i upadek życia gospodarczego. Program pozytywistów odwoływał się do utylitaryzmu, a więc działań zmierzających do podniesienia poziomu dobrobytu całego społeczeństwa. Protestowali oni przeciwko niesprawiedliwości i wyzyskowi. Hasła, które znalazły swoje odbicie w literaturze tego okresu to: "praca u podstaw", "emancypacja kobiet", "praca organiczna" oraz "asymilacja Żydów". Tematem dominującym ówczesnej literatury była zła sytuacja materialna, choroby oraz ciężka praca. Ludzi przy życiu utrzymywała miłość i nadzieja na lepsze jutro. Głównym materiałem dla realistycznego twórcy – obserwatora była codzienna i zwyczajna rzeczywistość.
Najpopularniejszym gatunkiem literackim doby pozytywizmu była nowela. Odwołując się do definicji słownikowej nowela jest to utwór literacki niewielkich rozmiarów, pisany prozą, charakteryzujący się wyraźnie zarysowaną i sprawnie utworzoną akcją główną, mocno udramatyzowaną, która zmierza do punktu kulminacyjnego. Fabuła noweli jest zazwyczaj jednowątkowa, pozbawiona epizodów, rozbudowanych opisów przyrody oraz szczegółowej charakterystyki postaci. Jej treść dotyczy pewnego zdarzenia, opartego na wyrazistym motywie, z pozoru nieistotnym (np. kamizelka, sokół, stół), ale często nabierającym znaczeń symbolicznych. W noweli akcja toczy się w określonym czasie i miejscu, a osobą opowiadającą jej przebieg, zazwyczaj w sposób ,,obiektywny" jest narrator. Ukazywane przez niego wydarzenia mają swoje przyczyny i skutki. Nowele cechują się wyraźnie uwidocznioną pointą. [płentą]
Klasyczny model noweli nowożytnej ukształtował się we Włoszech w okresie renesansu, a jego najdoskonalszym przedstawicielem był Giovanni [dżiowani] Boccaccio [bokaczio]– autor Dekameronu. Według niemieckiego pisarza Paula Heysego, w dobrze skomponowanej noweli występuje wyróżniony dominujący motyw (nazywany sokołem noweli). Najczęściej jest to konkretny przedmiot, któremu nadane jest specjalne, symboliczne znaczenie. Punktem kulminacyjnym jednowątkowej fabuły, w której każdej fazie pojawia się ten motyw, jest odmiana losu bohatera. Heyse swoją teorię noweli oparł na analizie budowy noweli Sokół z Dekamerona Boccaccia. W tej noweli ubogi szlachcic Federigo poświęca ostatnią rzecz, jaka mu pozostała, czyli ukochanego sokoła. Przygotowuje z niego obiad, by mieć czym ugościć ukochaną damę podczas posiłku. Ten postępek odmienia los bohatera, bo wzruszona nim dama, nieprzychylna dotąd bohaterowi utworu, zgadza się wyjść za niego i czyni go bogatym.
Okres drugiej połowy XIX wieku określany jest jako "złoty okres nowelistyki polskiej". Przykładem noweli Bolesława Prusa zgodnie z teorią sokoła jest Kamizelka. Utwór po raz pierwszy został wydrukowany w 1882 r. w Nowinach. Od lat uważany jest za najwybitniejsze dzieło nowelistyki Prusa, a według niektórych nawet całej twórczości nowelistycznej epoki. Autor przedstawia w swym utworze historię starszego człowieka-urzędnika, który z nadmiaru wysiłku oraz ciężkiej sytuacji materialnej zachorował na gruźlicę. Z związku z tym, gdy chudł, w tajemnicy przed żoną skracał pasek w kamizelce. Podobnie czyniła jego żona. Nie chcąc się wzajemnie martwić woleli się wzajemnie oszukiwać. O istotności motywu kamizelki świadczy w sposób oczywisty sam tytuł. Rzeczywiście – kamizelka nie jest tu jedynie przedmiotem. Staje się ona powiernicą ludzkich sekretów i świadectwem zmagania się człowieka z chorobą. Stanowi także symbol ogromu i siły ludzkiej miłości. Traktowana jest niemal jak osoba – świadczą o tym animizacje takie, jak np. „pokłuty zębami sprzączki” czy „chora kamizelczyna”. Słowo „kamizelka” występuje w noweli dwadzieścia dziewięć razy. Ta częstotliwość pojawiania się odzwierciedla ważność tytułowego eksponatu, nie można bowiem potraktować go jedynie jako ubocznego motywu o charakterze statycznym i zupełnie przedmiotowym. Kamizelka jest kluczowa w każdej z wersji zdarzeń, którą poznaje czytelnik. Nabiera ona charakteru jako zegar odmierzający czas choroby, to właśnie kamizelka towarzyszy bohaterom jako jedyny rekwizyt do samego końca. Kamizelka również zapewnia kompozycję ramową noweli, pojawia się na początku i na końcu opowieści. Jest ona kluczowa dla osoby opowiadającej historię urzędnika w odkrywaniu skomplikowanych zależności międzyludzkich wynikających z głębokich uczuć.
Drugim utworem Bolesława Prusa wpisującym się w model sokoła jest Katarynka. Powstała w 1881 r. jako jedno z ważniejszych ogniw w bogatej twórczości nowelistycznej Prusa. Autor w utworze wyzyskuje zwyczajne sytuacje np. przybycie na podwórze niechcianego kataryniarza, który wygrywa nieznośne dla pana Tomasza melodie, aby je wzniośle udramatycznić. Niepozorne życie to wartki nurt, który pod powierzchnią skrywa ważkie problemy natury psychologicznej, filozoficznej i jest materiałem do rozważań dla moralisty i pozytywisty. Sceny z dozorcą, które w Katarynce są dwie ukazują jak tytułowy przedmiot wpływa na życie bohaterów. W pierwszej mecenas kategorycznie żąda, by stróż nie ważył się wpuszczać kataryniarzy na teren podwórza, w drugiej - wspaniałomyślnie odwołuje swoje zarządzenie. Zmiana nastawienia jest pośrednio następstwem działania przedmiotu z drugiego planu. Trywialnie powszedni w XIX stuleciu instrument staje się środkiem do osiągnięcia celu, gdyż to widok szczęśliwego, niewidomego dziecka zmienia kawalerskie życie pana Tomasza, popycha je na innego tory, czego najlepszym dowodem jest scena wypisywania nazwisk okulistów z podręcznego kalendarza. Do tej pory wiódł swoje życie monotonnie i mechanicznie, tak jak pracują elementy instrumentu uwalniając przy tym piękny dźwięk. Katarynka pozwoliła panu Tomaszowi nawiązać łączność z rzeczywistością, od której swego czasu szczelnie się odgrodził. Za jej sprawą zrozumiał zapewne, że świat sztuki pozostaje fascynujący do momentu, gdy nie zaczyna zastępować rzeczywistości. Prawdziwie życie niewiele ma wspólnego ze wzniosłymi uczuciami, wywołanymi przez najszlachetniejsze dźwięki czy mistrzowskie pociągnięcia pędzla. Życie to ludzkie dramaty, kalectwo, niedostatek. Pan Tomasz w jednej chwili pojmuje, że jego życiowe zadanie polega na dołożeniu wszelkich starań, by zmienić los niewidomej dziewczynki.
W odróżnieniu od Bolesława Prusa Henryk Sienkiewicz szybko ujawnił swą dojrzałość artystyczną. Późniejsza jego twórczość opierała się na obserwacjach dokonanych w podróży za granicą, lecz nie uciekał od pozytywistycznych akcentów w utworach. Nowelistykę Sienkiewicza można ułożyć w trzy, krzyżujące się ze sobą kręgi tematyczne: chłopski, antyzaborczo-patriotyczny i amerykański. Najczęstszym motywem jest dola niezadowolonych bohaterów. Autor dbał o powściągliwość, przejrzystą ozdobność szaty stylistycznej. Jednym z kręgów nowelistyki Sienkiewicza był motyw chłopski i właśnie z tego nurty wywodzi się nowela, w której głównym bohaterem było dziecko. Przykładem tragicznego losu dziecka jest nowelka pt. Janko muzykant. W utworze przedstawiony jest obraz dziewiętnastowiecznej polskiej wsi, w której nie ma miejsca na indywidualność i odmienność. W utworze ukazane są losy utalentowanego wiejskiego dziecka- Janka, który jest całkowicie bezbronny wobec panującego porządku świata. A wrażliwość i chęć posiadania skrzypiec jest silniejsza od chłopca. Dopuszcza się kradzieży, by choć na chwilę spełnić swoje marzenie. Tak więc skrzypce są bardzo istotnym elementem kompozycji noweli. Pełnią one w utworze dwie funkcje. W pierwszej są elementem sprawczym głównego zdarzenia, czyli samowolnego wejścia Janka do dworu i jego następstw, w drugiej są przedmiotem marzeń Janka i krystalizacją jego zdolności. Zasadniczy moment fabularny stanowią w noweli kolejne etapy: nocne wejście do dworu, żeby zobaczyć skrzypce, sąd u wójta, wykonanie kary i śmierć Janka. W takim środowisku chłopiec nie miał szans nie tylko na rozwój swoich zainteresowań czy talentów, ale nawet na przetrwanie. Jego śmierć była wynikiem zupełnego braku zrozumienia otoczenia dla tego odmieńca i szacunku dla życia ludzkiego jako wartości samej w sobie. Zakończenie utworu, które ma charakter epilogu, uwydatnia jeszcze jeden aspekt utworu. Złe jest nie tylko to, że ludzie na wsi nie szanują talentów, które są dla nich tylko przeszkadzającymi w życiu odmiennościami. Na naganę zasługują także ci, którzy z racji swojej pozycji społecznej powinni pomagać zdolnym osobom, a wolą szukać ich za granicą niż w swoim sąsiedztwie.
Drugim kręgiem nowelistyki Sienkiewicza był motyw amerykański. Nowela patriotyczna, która zalicza się do tego kręgu to Latarnik. W skondensowanej formie autor zawarł w nim historię Polaka przebywającego na emigracji, gdzie pod wpływem lektury Pana Tadeusza przeżywa swoisty powrót do ojczyzny. Skawiński jako młody chłopak walczył w powstaniu listopadowym, natomiast po klęsce w strachu wyemigrował z kraju. Tułał się po świecie, próbował wielu zawodów, a przez to zmęczył się życiem. Natomiast u schyłku życia jako siedemdziesięcioletni starzec został latarnikiem w latarni w Aspinwall, gdzie odnalazł upragnioną ciszę i spokój. Marzył także o powrocie do Polski, do ojczyzny. Często towarzyszyła mu nostalgia, dlatego czytał gazety, by dowiedzieć się co się dzieje w Polsce i Europie. Potrzeba myślenia o ojczyźnie została jednak wyparta u Skawińskiego przez dominującą potrzebę odpoczynku po latach niepowodzeń i tułaczki. Momentem przełomowym dla wyjścia na pierwszy plan uczuć patriotycznych jest otrzymanie polskich książek. Skala wzruszenia i wspomnień wywołanych przez lekturę Pana Tadeusza, biblii polskiej emigracji, doprowadza do katastrofy w dosłownym i przenośnym znaczeniu tego słowa. Niezapalenie przez Skawińskiego latarni doprowadza do rozbicia się łodzi o skały, a on sam traci posadę latarnika. Z jednej strony utrata wymarzonej posady jest dla niego tragedią, ponieważ musi powrócić na swój tułaczy szlak, ale z drugiej strony w zakończeniu noweli jest pewien ładunek optymizmu. Możemy przypuszczać, że niezależnie od tego, co stanie się z byłym latarnikiem, niezależnie od tego, gdzie rzuci go los, ta książka- Pan Tadeusz będzie mu towarzyszyć. Być może ten etap jego drogi będzie szczęśliwszy, ponieważ w pewien sposób w książce, którą trzymał w ramionach, odnalazł ojczyznę i utracone wspomnienie domu.
Współczesnym polskim pisarzem, który w swej twórczości nawiązał do nowelistyki i o którym warto wspomnieć jest Paweł Huelle. Stół to pierwsze opowiadanie ze zbioru Opowiadania na czas przeprowadzek. Tytułowy stół był zwyczajny, okrągły, skupiał rodzinę podczas wspólnych posiłków. Wiadomo, że był to niemiecki stół kupiony od pana Polaske, który wyjechał do Niemiec. W nowym mieszkaniu przeszkadzał on szczególnie pani domu, która wyobrażała sobie siedzących przy nim gestapowców, a od tego robiło jej się niedobrze. Chciała, aby mąż jak najszybciej porąbał go na kawałki. Stół dzielił bohaterów opowiadania, zawsze był wstępem do kłótni i awantur. Jednak kobieta nie musiała długo prosić męża o zlikwidowanie przedmiotu, jak się okazało stół z powodu nierównych nóg wreszcie popsuł się i nadawał się jedynie do spalenia. Nadszedł czas na kupno nowego stołu. W poszukiwaniach uczestniczył dziecięcy narrator opowiadania, dzięki któremu można poznać miasto i jego okolice. Wszystko zaczęło się od odkrywania obcych napisów, które kojarzyły się z byłym sąsiadem i opowieści mamy o złych i niedobrych Niemcach. Poznawanie pięknych przedmiotów i niezwykłych ogrodów mówi chłopcu, że działo się tu coś, o czym nie mówiono mu w szkole i domu. W czasie tej tułaczki podczas poszukiwania nowego stołu syn nawiązał bliższy kontakt z ojcem, który był dla niego „wzorem wierności moralnym zasadom”. Czas spędzony u pana Kaspra spowodował zainteresowanie chłopca Gdańskiem. To właśnie ojciec jest tym, który jako pierwszy wyjaśnia Pawłowi czym jest Gdańsk. Wyjaśnienia ojca nie dają jednoznacznej odpowiedzi Pawłowi, który nadal szuka i poznaje historię miasta. Tak więc widać, że tytułowy stół jest elementem opowiadającym historię oraz różne wydarzenia opisujące życie ludzi, którzy stół wykonali, ale także ludzi, którzy przy tym stole zasiadali.
Podsumowując analizę wybranych utworów literackich należy zauważyć, że w każdej wybranej przez mnie noweli centralnym motywem był konkretny przedmiot, na pozór błahy i codziennego użytku, lecz niosący symboliczne znaczenie. Pierwszy utwór to Kamizelka, w którym tytułowy przedmiot jest symbolem wielkiej miłości dwojga ludzi oraz zegarem odmierzającym czas choroby starego urzędnika. W drugiej noweli pt. Katarynka ukazany został wpływ zwykłego instrumentu na życie ludzkie, jak bardzo radość chorego dziecka z powodu melodii katarynki potrafi zmienić nastawienie mężczyzny, który wiódł dotąd schematyczne i uporządkowane życie, lecz niestety pozbawione emocji. Utwór pt. Janko Muzykant ukazuje jak bardzo spełnienie marzenia posiadania skrzypiec może wpłynąć na życie młodego i wrażliwego chłopca. Kradzież instrumentu zakończyła się dla Janka śmiercią, ale choć przez chwilę mógł poczuć się wyjątkowo i spełnić swoje marzenie. Sienkiewicz także odwołuje się w swych utworach do tematyki emigracji. Główny bohater Latarnika Skawiński przebywa w latarni morskiej marząc o powrocie do ojczyzny. Paczka z polskimi książkami diametralnie odmienia jego życie, to właśnie przez lekturę Pana Tadeusza nie zapalił latarni i został wyrzucony z pracy i zmuszony do dalszej życiowej tułaczki. Ale być może dzięki lekturze Pana Tadeusza odnalazł utraconą ojczyznę w swoim sercu. Trzeba mieć nadzieję, że tak właśnie było. Współczesny pisarz Paweł Huelle wokół tytułowego stołu koncentruje wydarzenia historyczne, które wynikają z opowieści bohaterów. Stół stoi w gdańskim mieszkaniu, czyli w miejscu gdzie przecinają się linie historyczne Polaków, Niemców, Skandynawów. Inaczej mówiąc: stół, gdyby mógł mówić, mógłby opowiadać historie, o jakie trudno nawet w książkach czy podręcznikach.

strona:    1    2    3    4    5  





Dokonaj prezentacji nowelistyki okresu pozytywizmu, interpretując i analizując wybrane utwory.

Ocena:
20/20
Teza: Pozytywiści uważali, że nowela doskonale, w zwięzłej formie mogła ukazać najważniejsze idee społeczne epoki i zawrzeć proste przesłanie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpująco realizuje temat. Dobrze dobrana literatura podmiotu i przedmiotu.

Kreacje kobiet w epoce pozytywizmu, a postulat emancypacji

Ocena:
20/20
Teza: Emancypacja dla wielu kobiet w epoce pozytywizmu okazała się społeczno-ekonomiczną koniecznością.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Ukazuje kilka portretów kobiet. Bogata literatura przedmiotu.

Porównaj realizację haseł pracy organicznej i pracy u podstaw w literaturze polskiej II połowy XIX wieku. Omów zagadnienia na podstawie analizy wybranych utworów różnych twórców

Ocena:
20/20
Teza: Sposób, w jaki poszczególni autorzy, ukazywali w literaturze realizację haseł „pracy u podstaw” oraz „pracy organicznej”.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje założenia. Bogate przykłady literackie różnorodnych autorów.

Na podstawie analizy wybranych nowel przedstaw symboliczne znaczenie przedmiotów.

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy nowel pozytywistycznych często wykorzystywali przedmioty codziennego użytku w symboliczny sposób.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni poprawna. Dokładnie opisuje wybrane nowele. Obszerny plan ramowy wypowiedzi.

Główna tematyka epoki pozytywizmu. Przedstaw zagadnienie, odnosząc się do konkretnych dzieł literackich

Ocena:
18/20
Teza: Literatura w okresie pozytywizmu była jedynym sposobem kształtowania świadomości narodu i jego duchowego oblicza, była jedynym sposobem aktywizacji Polaków przeżywających klęskę powstania.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Ogólnie charakteryzuje epokę i jej dzieła. Poprawna konstrukcja.

Hasła pozytywistyczne i ich odzwierciedlenie w literaturze. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Tendencyjna literatura pozytywizmu zawiera ukryte hasła epoki, propaguje kult pracy i nauki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna szeroko opisuje hasła i idee pozytywizmu.

Nowele pozytywistyczne. Przedstaw jak były realizowane hasła epoki w poszczególnych utworach

Ocena:
17/20
Teza: Nowele odegrały ogromną rolę w szerzeniu w polskim społeczeństwie haseł pozytywizmu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna i zwięzła.