Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw labiryntu


Labirynty i ich oblicza. Zaprezentuj znaczenie utworu odwołując się do wybranych utworów literackich

Aleksander Fredro powiedział: ,,W labiryncie życia ścieżki niezliczone”. Motyw labiryntu pojawia się w literaturze od najdawniejszych czasów i zawsze ma znaczenie symboliczne. Oznacza zamęt, zamieszanie, sytuację bez wyjścia, trudny i zawiły problem, nieskończoność, świat czy ludzkie życie. W środku skomplikowanej budowli znajduje się zazwyczaj niebezpieczeństwo, groźna siła albo coś drogiego, świętego, strzeżonego przed ludzkim wzrokiem. Greckie słowo „labirynthos” dosłownie oznacza „dom podwójnej siekiery”. Współcześnie zaś labiryntem nazywa się ciąg korytarzy, w którym trudno odnaleźć wyjście.
Najsłynniejszy labirynt, tzw. kreteński, został zbudowany przez Dedala i znajdował się w pałacu w Knossos na Krecie. Według mitologii greckiej uwięziony był tam Minotaur- przedstawiany jako człowiek z głową byka. Został on zrodzony ze związku Pasifae –żony Minosa i byka zesłanego przez Posejdona. Król chciał go ukryć przez ludzkim wzrokiem, gdyż przypominał mu o zdradzie żony i upokorzeniu. Za zabicie syna Androgeosa Minos zmusił Ateńczyków, aby co dziewięć lat siedmiu młodzieńców i siedem panien było przysyłanych w ofierze Minotaurowi .Tym samym potwierdził zależność Aten od Krety. Potwora zgładził Tezeusz, a pomogła mu córka Minosa- Ariadna, zauroczona odwagą młodzieńca. Za pomocą kłębka nici ułatwiła mu powrót z labiryntu, magiczny miecz pozwolił zabić Minotaura. W ten sposób Tezeusz wyprowadził żywych Ateńczyków z labiryntu. Schronienie bestii nie znajdowało się pod ziemią, lecz było skomplikowaną budowlą złożoną z komnat i korytarzy. Badania archeologiczne pokazują, że mit ma podłoże historyczne. Zabicie monstrum symbolizuje złamanie przez Greków kreteńskiego panowania nad swoimi miastami. Mitologiczna historia przez wieki pobudzała wyobraźnię twórców, którzy w różnorodny sposób ukazywali motyw labiryntu.
W odmienny sposób przedstawił motyw labiryntu Bruno Schulz. Opowiadanie „Sklepy cynamonowe” to urywki fantastycznej autobiografii, którą pod koniec lat dwudziestych spisywał w swej prowincjonalnej samotni, na wyłączny użytek paru przyjaciół. Dzięki poparciu Zofii Nałkowskiej gotowa książka stała się debiutem Schulza. Sukces literacki „Sklepów cynamonowych „umożliwił Schulzowi nawiązanie nowych przyjaźni w środowisku warszawskim ze Stanisławem Ignacym Witkiewiczem, Witoldem Gombrowiczem. Opowiadanie przywołuje wspomnienie z okresu nudnych dni zimowych. Przedstawiony jest w nim opis wieczornego spaceru - rodzinnej wyprawy do teatru. Po przyjściu na miejsce okazało się, że ojciec zapomniał portfela. Matka zdecydowała, by chłopiec szybko po niego poszedł. Czytelnik jest świadkiem jego niezwykłej wędrówki. Przestrzenie, które przemierza, są częścią jego wyobraźni. Miasto nabiera dziwacznych kształtów. Są tu ulice - tunele, domy poodwracane plecami. Wszystko to postrzega w poświacie rozgwieżdżonego nieba. Chłopiec pragnie obejrzeć egzotyczne i kolorowe sklepy cynamonowe. Nie może ich odnaleźć, czuje, że zabłądził. Poszukiwaniom towarzyszy lęk, poczucie winy i strach przed karą wymierzona przez rodziców, ale również fascynacja i podziw. W pewnym momencie trafia do swojej szkoły. Tam podgląda lekcję rysunków i ożywione figury woskowe. Przechodzi obok mieszkania dyrektora, które budzi jego niepokój, jako że jest to teren zakazany. Czuje na sobie spojrzenie córki dyrektora. Świat przedstawiony ukazany jest z perspektywy dziecka; jest odrealniony, stanowi nieskrępowaną kreację rzeczywistości, w konwencji marzenia sennego-oniryzmu, rzeczywistość cechuje dynamika, zacierają się granice między światem realnym a wyobrażanym. Często dochodzi do hiperbolizacji zjawisk, kontrastów, wprowadzane są elementy niesamowitości i tajemniczości - pisarz oddziałuje na emocje, przedstawiając szczególne sytuacje. W opowiadaniu „Sklepy cynamonowe” można zauważyć motyw labiryntu – są nim niezliczone uliczki miasta, po których błąka się w nocy narrator, dom pełen zakamarków, korytarzy, tajemnic i niezamieszkałych pomieszczeń, gmach gimnazjum i niebo. Może być to symbol ochrony środka – miejsca świętego, może też oznaczać zasadę budowy świata. Może być też czymś niebezpiecznym. Błądzenie w labiryncie to albo poszukiwanie czegoś niezwykłego (np. sklepów cynamonowych), albo odejście od centrum życia. U Schulza labirynt może również istnieć we wnętrzu człowieka, w jego psychice, w zagmatwaną sieć mogą układać się halucynacje, majaki. Labirynty nie mają granic, błyskawicznie rozrastają się, towarzyszą temu równie niezwykłe przemiany czasu, co sprzyja zaskakującym wędrówkom, błądzeniu i niezwykłym przygodom bohatera. Przestrzeń labiryntu służy przede wszystkim przedstawieniu kondycji człowieka- szukającego, ale i odkrywającego nieznane mu dotąd obszary.
Symbolem ludzkiego życia stał się labirynt w powieści austriackiego pisarza Franza Kafki. Motyw labiryntu w ,,Procesie” można odnaleźć na dwóch płaszczyznach. Jako miejsce oraz ogół zdarzeń, które wywołują chaos oraz sprawiają, że główny bohater czuje się zagubiony. Józef K. jest typowym urzędnikiem i przeciętnym człowiekiem. Jest samotny i niezależny, zajmuje dość wysokie stanowisko prokurenta, czyli pełnomocnika. W trzydzieste urodziny przychodzą do niego funkcjonariusze sądu i aresztują go. Wina Józefa K. nigdy nie została wyjaśniona, sam bohater jej nie poznał. Według sądu jest to wina oczywista i nie wymaga obrony, gdyż fakt postawienia w stan oskarżenia jest równoznaczny ze stwierdzeniem, że sąd jest nieomylny. Józef K. w świecie sądów czuje się nieswojo. Nie wie, dokąd iść, szybko się buntuje i denerwuje. Mimo że próbuje wykorzystać swoją wiedzę, to czuje się zażenowany. Długo błądzi po poddaszach domów, ale nie dociera do celu. Rozpoczyna walkę z tajemniczą instytucją, zwaną sądem. Szukając uzasadnienia dla wytyczonego mu procesu , wkracza w dziwny i nierzeczywisty świat. Jego życie zmienia się w koszmar. W utworze dominuje przestrzeń zamknięta- pokoje, biura, zamknięte murami podwórka, strychy, korytarze i rupieciarnie. Przestrzeń jest labiryntem nieludzkiej i wrogiej jednostkom cywilizacji. Bywa przekształcana, dodatkowo ograniczana, aby wzmocnić wrażenie osaczenia, zagrożenia, podkreślić absurdalność przedstawionego świata i zasygnalizować jego nadrealny charakter. Wiele wydarzeń rozgrywa się w bardzo zaskakujących miejscach, które zdają się nie występować na jawie, ale w sennych koszmarach, w których wszystko jest możliwe i materia ulega deformacjom. Rzeczywistość przedstawiona w ,,Procesie” jest subiektywna, wewnętrzna, być może proces toczy się wyłącznie w psychice głównego bohatera. Przestrzeń nie jest tłem wydarzeń, ale symbolicznym odzwierciedleniem tego, co zachodzi we wnętrzu Józefa K. Możliwych interpretacji powieści jest co najmniej kilka- pozwala na nie forma powieści- paraboli. Proces odczytywany dosłownie to po prostu sprawa sądowa, wytoczona przeciwko Józefowi K. Jednakże proces to również ciąg pewnych wydarzeń następujących po sobie, obecnych w psychice człowieka. Sytuacja przedstawiona w „Procesie” to odzwierciedlenie ówcześnie panującego systemu, odwzorowanie go. Józef K. to przykład uniwersalnych prawideł dotyczących ludzkiej egzystencji i postaw wobec życia. Jest to zwykły, szary człowiek, żyjący i od trzydziestu lat stąpający po ziemi, nie wnikający zbyt głęboko we własne wnętrze, nie szukający nikogo, z kim mógłby podzielić swoje życie. Aż do feralnego dnia jego trzydziestych urodzin, kiedy to wszystko się zmienia i Józef K. zostaje aresztowany. Początkowo myśli, że to żart i nie wierzy urzędnikom. Z biegiem jednak czasu godzi się ze swoim losem na tyle, że zaczyna dopatrywać się u siebie winy, szuka wykroczenia, którego przecież nie popełnił. Czyni to samo co uczynił Hiob. Wystawiony na próbę powoli zaczyna wierzyć w to, że naprawdę popełnił jakieś przestępstwo, jego przekonanie o własnej niewinności zostaje zachwiane. Pod realistycznymi i dosłownymi opisami kryją się ponadczasowe wartości i przesłania. Jest to przykład literatury dydaktycznej, moralizatorskiej, która, mimo iż pisana na początku XX w. dotyczy spraw również i nas dotyczących i odwiecznie aktualnych
Labirynt pojawia się również w jednym z najciekawszych i najbardziej intrygujących poetycko tekstów Wisławy Szymborskiej. W wierszu pt. ”Labirynt” okazuje się on ludzkim życiem, w którym zbiegają i rozbiegają się nadzieje, pomyłki, porażki, próby i zamiary. Podmiot liryczny w wyraźny sposób sugeruje, że trzeba szybko podejmować decyzje, bo „w czasie niewiele jest czasu”. To metaforyczne zestawienie świadczy o przemijalności ziemskiego życia. Skomplikowana konstrukcja, jak na labirynt przystało, wciąga człowieka w grę, zabawę w poszukiwanie „wyjścia” z pułapki, w której ciągle czekają jakieś niespodzianki, możliwości wyboru, rozterki i wahania. Istnieją różne sposoby wyszukiwania drogi- „na wyczucie, przeczucie, na rozum, na przełaj, na chybił trafił, na splątane skróty”. To od człowieka zależy, jaki sposób wybierze, ważne jest, że właściwego wyboru musi dokonać sam ,aby nie przeoczyć tego, co jeszcze jest przed nim. Kiedy człowiek jest już niemal pewny, że wyjście i rozwikłane tajemnice są bliskie ,okazuje się, że uległ złudzeniu, bo naprawdę wpadł w pułapkę bez wyjścia. Przewrotna puenta zaskakuje, tak naprawdę człowiek nie szuka wyjścia, to wyjście szuka jego. Labirynt życia jest tylko ucieczką przed śmiercią, człowiek przed nią ucieka, ale tylko „dopóki się da”, ponieważ nikt ze śmiercią nie potrafi wygrać.
Labirynt pojawia się w literaturze od najdawniejszych czasów i zawsze ma sens symboliczny- oznacza m.in. zagubienie, zamęt czy ludzkie życie. Z labiryntem związane są próby wydostania się z zagubienia i niebezpieczeństwa. W „Mitologii” labirynt to przede wszystkim skomplikowana budowla złożona z komnat i korytarzy, w której uwięziony był Minotaur. Wyprowadzenie żywych Ateńczyków z labiryntu miało również symboliczne znaczenie - złamanie przez Greków kreteńskiego panowania nad swoimi miastami. W odmienny sposób przedstawił labirynt Bruno Schulz w opowiadaniu” Sklepy cynamonowe”. Labirynty według Brunona Schulza nie mają granic, towarzyszą człowiekowi podczas jego ziemskiej wędrówki. Przestrzeń labiryntu służy przedstawieniu kondycji człowieka- szukającego, ale i odkrywającego nieznane mu dotąd obszary. Błądzenie, zagubienie i chaos to określenia labiryntu zaczerpnięte z utworu Franza Kafki pt. ”Proces”. Labirynt to zarówno zamknięta przestrzeń, biura, uliczki i podwórka, jak również ludzkie życie i ówcześnie panujący system. Labirynt dla Józefa K. to wierne odwzorowanie jego życia, w którym nie może sobie poradzić sam, ponieważ dzieją się wokół niego sytuacje, które są nieprawdopodobne i dziwne. Sąd jest wrogą instytucją, której nie rozumie. Labiryntem jest również życie według Wisławy Szymborskiej, autorki wiersza pt. „Labirynt”. Jest to suma pomyłek, nadziei i prób. Z ludzkiego życia nie ma wyjścia, a jedyna szansa ucieczki to śmierć, która jest pewna dla każdego człowieka. Motyw labiryntu inspiruje wielu malarzy, muzyków oraz zwykłych ludzi do przemyśleń. Uważam, że życie każdego człowieka jest labiryntem, w którym zbiegają się pozytywne, jak i negatywne sytuacje, lecz ważne jest to, aby pamiętać, że z każdej sytuacji jest wyjście. Należy dbać o to, aby nie walczyć samotnie i mieć obok siebie zaufane osoby, które w razie porażki pomogą wstać i szukać dalej. Jak powiedziałam na wstępie ,,W labiryncie życia ścieżki niezliczone”, wśród nich są także te, które prowadzą do wyjścia.

strona:    1    2    3    4  





Świat jako labirynt. Rozważ motyw, odwołując się do twórczości wybranego pisarza lub pisarzy

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze motyw labiryntu odnosi się zarówno do zawiłej przestrzennej struktury, jak i do ludzkiego wnętrza.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo ambitna i wymagająca solidnego przygotowania teoretycznego. Ciekawe wnioski płynące z lektury "Procesu" Kafki i "Sklepów cynamonowych" Schulza.

Labirynty i ich oblicza. Zaprezentuj znaczenie utworu odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Motyw labiryntu pojawia się w literaturze od najdawniejszych czasów i zawsze ma sens symboliczny.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja skrupulatnie przedstawia literacki obraz labiryntu od czasów starożytnych po współczesność.

Miasto. Przestrzeń przyjazna człowiekowi czy raczej labirynt, dżungla...

Ocena:
19/20
Teza: Temat miasta był często i bardzo chętnie podejmowany przez pisarzy i poetów, dlatego literatura dostarcza nam bardzo dużo zróżnicowanych obrazów tego miejsca.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, opisy właściwe. Zwięzłe ujęcie problemu.