Wewnętrzna przemiana bohatera literackiego. Omów jej istotę oraz funkcję, analizując wybrane dramaty romantyczne
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw bohatera romantycznego


Wewnętrzna przemiana bohatera literackiego. Omów jej istotę oraz funkcję, analizując wybrane dramaty romantyczne

Metamorfoza jest niewątpliwie kluczowym momentem biografii romantycznego bohatera, polega ona na ewolucji bohatera werterowskiego – romantyczny kochanek staje się aktywnie działającym bojownikiem o wolność ojczyzny. Wynika to ze specyficznej sytuacji, w jakiej znajdowała się wtedy Polska – przemiana została wymuszona przez okoliczności historyczne. W zniewolonej Polsce werterowski kochanek był zupełnie nie na miejscu, społeczeństwo potrzebowało bohatera działającego, a obowiązkiem pisarzy było mu go dać. Dlatego bohater angażował się w walkę o wolność ojczyzny, ale zanim odnalazł w niej swój życiowy cel musiała zajść w nim głęboka zmiana. Taki schemat przemiany odnajdziemy w dramatach najwybitniejszych twórców romantyzmu – Mickiewicza, Krasińskiego i Słowackiego. Gatunkiem szczególnie często wówczas wykorzystywanym był dramat i właśnie na przykładzie wybranych dramatów ukażę, na czym polegała przemiana wewnętrzna bohatera i jaki miała sens.

„Dziady” Adama Mickiewicza to jeden z najwybitniejszych przykładów polskiego dramatu narodowego. Składa się z trzech luźno powiązanych części – II, IV i III oraz nieukończonej części I. W drugiej pojawia się tajemniczy upiór. Z części czwartej dowiadujemy się, że jest to Gustaw, nieszczęśliwie zakochany młody samobójca. W trzeciej części bohater o imieniu Gustaw przeistacza się w Konrada – bojownika o niepodległość Polski. W tym przypadku należałoby osobno scharakteryzować różniące się od siebie postacie: Konrada i Gustawa.

Gustaw to romantyczny kochanek odpowiadający swoim charakterem bohaterowi werterycznemu. Jest nadmiernie uczuciowy, odczuwa ból istnienia, darzy niespełnioną miłością ukochaną Marylę. Jego charakter i świadomość zostały ukształtowane przez utwory romantyczne, takie właśnie, jak „Cierpienia młodego Wertera” Goethego. Podobnie jak główny bohater tej powieści epistolarnej, tak i Gustaw czuje się niezrozumiany i wyalienowany przez otoczenie. Jego zawód miłosny sprawia, że przestaje „wierzyć w księgi”. Popełnia samobójstwo, lecz żyje nadal za sprawą powstania z grobu w uroczystość Dziadów.

Jego śmierć jest symboliczna, ponieważ w III części Dziadów poznajemy człowieka, który uwięziony w celi w Wilnie pisze na ścianie znaczące słowa: Umarł Gustaw, a narodził się Konrad.. Z tego zapisu czytelnik dowiaduje się o przemianie bohatera – przeistoczenie podobnie jak jego śmierć ma tu wymiar symboliczny – z romantycznego kochanka staje się spiskowcem i bojownikiem w walce o wolność ojczyzny. Jak w poprzednich przywołanych przeze mnie przykładach metamorfozę obrazuje zmiana imienia. Z dramatu dowiadujemy się o skutkach przemiany Gustawa w Konrada, staje się on zupełnie innym człowiekiem, miłość do kobiety zastąpiła mu całkowicie ojczyzna, która stała się także jego domem, rodziną, wszystkim. Jednak przemiana tego bohatera i jego nowa wielka miłość znów prowadzą go do szaleństwa, do buntu a nawet bluźnierstwa. Konrad utożsamia się z krajem w słowach: „Ja i Ojczyzna to jedno (...)”, a w miarę swojej wypowiedzi coraz bardziej uznaje swoją wielkość:
„Ja czuję nieśmiertelność, nieśmiertelność tworzę,
Cóż Ty większego mogłeś zrobić – Boże?”
Jest zarozumiały i zadufany w sobie. Przemiana nie uczyniła go lepszym człowiekiem, cel obrał sobie dobry, jednak środki do jego osiągnięcia nie były właściwe. Konrad domaga się władzy nad swymi rodakami:
„Daj mi rząd dusz! (…)
Ja chcę władzę, daj mi ją lub wskaż do niej drogę (...)
Ja chcę mieć władzę taką jaką Ty posiadasz.”
Uważa, że mógłby stworzyć lepszy świat niż Bóg – bez zła i niewinnego cierpienia, jak wiemy źródłem buntu Konrada była przecież niemożność zrozumienia, że może istnieć cierpienie bez winy. Dalej bohater zarzuca Stwórcy obojętność i niesprawiedliwość, brak uczucia dla ludzi, których stworzył, o czym świadczą słowa:
„Kłamca, kto Ciebie nazywa miłością!
Ty jesteś tylko mądrością”
W końcu, gdy Konrad jest bliski wypowiedzenia największego bluźnierstwa – nazwania Boga „carem” – mdleje. Słowa za niego dopowiada szatan, co ratuje duszę Konrada. I tu dokuje się następna przemiana bohatera – ocalony przez pobożnego księdza Piotra, który odmawia nad nim egzorcyzmy – z buntownika staje się pokornym wyrazicielem sprawy narodowej. Można powiedzieć, że bohater przeszedł dwie przemiany, ale może to były po prostu kolejne etapy jednej wielkiej metamorfozy. Najpierw był kochankiem oddanym tylko obiektowi swych uczuć, egocentrykiem, następnie stał się indywidualistą wchodzącym w konflikt ze społeczeństwem i Bogiem, aż doszedł do pełni – stał się członkiem wspólnoty, od teraz miał działać dla niej i wspólnie z nią. Kreacja takiego bohatera miała w romantyzmie istotne znaczenie – chodziło o ukazanie właściwej postawy. Twórcy chcieli przedstawić negatywne zachowania i możliwość zmiany oraz pokazanie właściwej drogi – tylko pokora, tylko wspólnota, patriotyzm i ofiara. Polski bohater romantyczny był człowiekiem otwartym na przemiany filozoficzne i światopoglądowe.

Inna wewnętrzna przemiana dokonuje się w życiu tytułowego bohatera dramatu Juliusza Słowackiego. Kordiana poznajemy jako zniechęconego do życia marzyciela, przeżywającego rozczarowania wywołane zarówno poczuciem bezcelowości własnego życia, jak i nieszczęśliwą miłością, która powoduje, że czuje się on zaklęty w „kole czarów tajemniczem”, z jednej strony kocha, z drugiej ma świadomość ograniczenia, jakie stawia przed nim miłość. Bohater czuje się osamotniony i niezrozumiany. Nieszczęśliwa miłość do Laury i „choroba wieku” stały się powodem samobójczych myśli, które doprowadzają go do samobójczej próby.

Bohater decyduje się na szukanie celu życia w podróżach. Podejmuje decyzję o podróży do Londynu, która jest formą ucieczki od świata. Tu przychodzi kolejne rozczarowanie, że światem rządzi pieniądz. Następnie wyjeżdża do Włoch, gdzie spotyka się z papieżem i prosi go o pobłogosławienie garści polskiej ziemi. Papież – zwolennik polityki zaborców – jednak odmawia. Kordian poznaje także w tym czasie Wiolettę, która staje się powodem jeszcze jednego miłosnego rozczarowania. Te doświadczenia przynoszą mu gorzką prawdę o rzeczywistości, która jest przyczyną narastania buntu w Kordianie i uzasadnia jego przemianę ze skłóconego z rzeczywistością marzyciela w rewolucyjnego działacza.

Ostateczna przemiana i określenie celu życia następuje na szczycie Mont Blanc, gdzie Kordian stojąc jak „posąg człowieka na posągu świata” rozmyśla nad sposobami walki z tyranią. Wydarzenie to jest przełomowym momentem w jego życiu. Kordian wyzwala się z marazmu i duchowej niemocy. Postanawia działać i uświadamia sobie, że jedyną wartością godną poświęceń jest wolność ojczyzny. W bohaterze odzywa się duch człowieka czynu. Jego przemiana jest efektem krytycznej oceny świata oraz poszukiwania przez niego utraconego sensu życia. Początkowy niepokój i poczucie bezsilności ustępują a ich miejsce zastępuje euforia oraz wewnętrzna siła. Zupełnej zmianie uległ sposób postrzegania świata przez bohatera. W myśl nowo obranych celów i priorytetów postanawia zabić cara, by wyzwolić Polskę z niewoli. Sens życia odnajduje w poświęceniu się dla ojczyzny wzorem Winkelrieda. Niestety okazuje się, że mimo zmian, które zaszły w bohaterze, nie jest zdolny do takich wielkich czynów. Najważniejszą przyczyną klęski Kordiana jest to, że działał on samotnie. Jak pisze Mieczysław Inglot postawa Kordiana pokazuje, że sposób postrzegania świata nie jest w stanie niewyobrażalnie zmienić bohatera, ale może uzewnętrznić dotychczas uśpione w nim możliwości i energię, człowiek nie może się diametralnie zmienić nawet pod wpływem wyznawanych wartości ale dzięki nim może w sobie wyzwolić w sobie siłę do działania. I taką właśnie rolę należy przypisać bohaterowi dramatu. Kordian Słowackiego, to postać wyrosła z głębokiego przeżycia klęski powstania. Słowacki próbował wskazać narodowi dalszą drogę walki o wyzwolenie. Niestety rewolucyjną treść tego dramatu odczytali dopiero czytelnicy następnych pokoleń.

Odmienny typ bohatera wprowadza w swoim utworze Zygmunt Krasiński. Hrabia Henryk to początkowo Mąż. Nie jest to zgodne z romantycznym pojmowaniem miłości, dlatego też bohater nie zaznaje szczęścia w małżeństwie. Zostaje omamiony przez wizję młodzieńczej kochanki, co prowadzi do tragedii: z jego winy jego żona popada w obłęd, potem umiera. Syn Hrabiego, Orcio, objawia niezwykłe cechy: widzi to, czego wszyscy wokół niego nie widzą, rozmawia ze swoją nieżyjącą matką. Okazuje się, że jest on poetą - taki los będzie jego przekleństwem i nieszczęściem. Krasiński wprowadza poetę nie jako bohatera głównego z powodu swego przeświadczenia, że artysta nie jest w stanie w sposób odpowiedzialny kierować narodem, gdyż jest zbyt rozdarty wewnętrznie: zarazem nieprzeciętny i słaby, doskonały i niezdolny udźwignąć ciężar państwa na swych barkach.

Typowy dla bohatera romantycznego jest jednak jego wewnętrzny przełom i taki też dzieje się w przypadku Męża, który po śmierci ukochanej małżonki przechodzi prawdziwą metamorfozę. W „społecznej” części dramatu widzimy go już jako przywódcę obrońców zamku Świętej Trójcy, a więc jako obrońcę Boga i wiary. Od początku ma świadomość, że broni przegranej sprawy - nie wyzwolenia narodowego, a jedynie utrzymania przywilejów klasy rządzącej. Zachowuje cały czas indywidualistyczną trzeźwość osądu sytuacji, jest nawet w stanie wewnętrznie przyznać obiektywną rację przeciwnemu obozowi rewolucjonistów w rozmowie z ich wodzem. Przeciwnikiem ideowym Męża jest stojący na czele buntu pospólstwa – Pankracy. Hrabia Henryk wybiera walkę, choć zdaje sobie sprawę z tego, że poniesie klęskę i że musi zginąć. Pozostaje samotny jako obrońca starych prawd, religii, honoru. On jeden ratuje godność klasy skazanej na zagładę. Jednak w swoim działaniu hrabia Henryk jest zupełnie osamotniony. Brak mu zrozumienia i szacunku dla arystokratów, a więc warstwy, do której należy. Jest rozdarty między wzniosłymi ideami i pragnieniem wielkości, a własną słabością, co w końcu doprowadza go do samobójstwa. Swoją śmiercią rozpaczliwie usiłuje ocalić w sobie człowieczeństwo, jest to ponadto pokuta za śmierć syna i żony.

Podsumowując swoje rozważania pragnę zwrócić uwagę, iż bohater romantyczny, to jednostka niepowtarzalna, niezwykła, to wielki indywidualista. Jest to postać zbuntowana, zmagająca się ze społeczeństwem, z Bogiem, ze sobą. Nieustannie walczy, powodowana pasją tworzenia nowego. Sprzeciwia się społecznej niesprawiedliwości, tkwiącemu w ludziach złu, obojętności świata i jego sztywnym konwenansom. Jednak jego główną cechą jet to, iż podczas rozgrywającej się fabuły przechodzi wielką metamorfozę. Schemat polskiego bohatera romantycznego przedstawia się w następujący sposób: młodość (nieszczęśliwa miłość, „ból istnienia”), samobójstwo, duchowa przemiana, dorosłość (etap publiczny, walka o wyzwolenie). Pierwszy etap, czyli młodość, wzorowane były na postaci Wertera, ale reszta zawierała negację jego postawy. W polskim dramacie romantycznym, bohater porzucał zagadnienia prywatne dla dobra kraju. Goethe mógł wykreować więc postać, która w pełni poświęciła się miłości, ponieważ to nie on, ale Mickiewicz i Słowacki, żyli w kraju, który próbował odzyskać niepodległość. Jak widać na przykładzie opisanych przeze mnie bohaterów, wśród najistotniejszych motywów metamorfozy wewnętrznej są nieszczęśliwa miłość Gustawa cz. IV „Dziadów”, poszukiwanie sensu w życiu tak jak było to u Kordiana, próba odkupienia wcześniejszych win przez Hrabiego Henryka. Kolejnym etapem jest zawsze przemiana, która kończy się zazwyczaj złożeniem ofiary ze swego życia na rzecz wyższej sprawy, w przypadku polskich bohaterów - sprawy narodowowyzwoleńczej lub społecznej.

strona:    1    2    3    4  





Ewolucja bohatera w literaturze romantycznej. Rozwiń temat na przykładach wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Romantyczna literatura polska, odwołując się do zachodnioeuropejskich wzorców, stworzyła niepowtarzalne kreacje bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w sposób szczegółowy pokazuje podobieństwa i różnice bohaterów romantycznych. Poprawny język. Przejrzysta budowa pracy.

Bunt wielkiego indywidualisty. Analizując postawy różnych bohaterów literackich z różnych epok, porównaj portrety buntowników

Ocena:
20/20
Teza: Losy wielkich indywidualności literackich, które stać było na przeciwstawienie się innym, zamanifestowanie swej niezgody na otaczającą rzeczywistość.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca pokazuje kilku ciekawych, odmiennych bohaterów, którzy nie bali się powiedzieć - nie. Poprawny plan i bibliografia.

Kreacja głównego bohatera w literaturze romantycznej. Omów temat na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Romantyczna literatura polska, odwołując się do zachodnioeuropejskich wzorców, stworzyła niepowtarzalne kreacje bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Bez zastrzeżeń.

Funkcjonowanie motywu cierpienia w literaturze romantycznej. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Zaprezentowanie funkcjonowania motywu cierpienia w literaturze romantycznej.

Ocena opisowa nauczyciela: Bogata w przykłady i cytaty z literatury podmiotowej praca.

Czołowi bohaterowie wybranych polskich dramatów romantycznych. Przedstaw podobieństwa i różnice między nimi

Ocena:
20/20
Teza: Wzorcowych bohaterów polskiego romantyzmu odnajdziemy w dramatach Mickiewicza, Słowackiego i Krasińskiego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat, ukazując czterech bohaterów polskich dramatów romantycznych.

Wewnętrzna przemiana bohatera literackiego. Omów jej istotę oraz funkcję, analizując wybrane dramaty romantyczne

Ocena:
20/20
Teza: Metamorfoza jako kluczowy moment biografii romantycznego bohatera

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat, odwołuje się do najwybitniejszych polskich dramaturgów doby romantyzmu.

Dialog z tradycją romantyczną w literaturze późniejszych epok. Omów zagadnienie na podstawie wybranych utworów.

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy późniejszych epok ustosunkowują się polemicznie do tradycji romantycznej.

Ocena opisowa nauczyciela: W pełni wyczerpany temat prezentacji. Poprawna bibliografia i ramowy plan.

Literacki portret bohatera romantycznego i kontynuacja jego wizerunku w późniejszych epokach literackich

Ocena:
19/20
Teza: Cechy bohatera romantycznego pozostają niezmienne, niezależnie od epoki literackiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, rozbudowane argumenty, odwołania do różnych przykładów literackich. Można rozbudować trochę wnioski.

Przedstaw różne formy manifestacji buntu romantycznego w wybranych utworach

Ocena:
19/20
Teza: Poszczególni bohaterowie romantyczni buntowali się przeciw Bogu, światu, uczuciom, zaborcy czy niesprawiedliwości zastanej rzeczywistości.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przedstawia różne rodzaje romantycznego buntu.

Różne wcielenia bohatera romantycznego. Dokonaj porównania na podstawie wybranych przykładów z literatury polskiej i obcej

Ocena:
19/20
Teza: Wypracowane na początku romantyzmu wzorce bohaterów ze względu na specyficzne losy Polski okazały się za ubogie, dlatego też polscy twórcy tego okresu musieli wypracować własne modele bohaterów romantycznych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo przejrzysta i zwięzła. Pokazuje w ciekawy sposób różnice miedzy zachodnim bohaterem romantycznym a rodzimym.

Bohater romantycznych dramatów. Przedstaw sposoby kreowania go w wybranych utworach romantycznych

Ocena:
17/20
Teza: Prezentacja sylwetek bohaterów romantycznych w znanych polskich utworach. Próba odnalezienia odniesień w późniejszych okresach literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra, choć nie wyczerpuje do końca tematu. Można dopracować argumenty i poszerzyć wnioski. Zwięzły ramowy plan wypowiedzi.

Metamorfozy bohatera romantycznego

Ocena:
17/20
Teza: Charakterystyka bohaterów romantycznych. Próba poznania przyczyn ich przemian.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bogato uargumentowana, mocne poszczególne części, jednak jako całość nie zachwyca. Można dopracować wstęp i wnioski.