Przyczyny i skutki błędów życiowych bohaterów literackich. Omów na wybranych przykładach
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw bohatera tragicznego


Przyczyny i skutki błędów życiowych bohaterów literackich. Omów na wybranych przykładach

„Ludzką rzeczą jest błądzić, głupców – trwać w błędzie”

Mawia się, że nic tak człowieka nie rozwija, jak popełnione przez niego błędy i ich konsekwencje. Możliwe, że ma to związek z silną wiarą w przeznaczenie, w to, że wszystko cokolwiek się zdarzy, ma swój ogromny sens ale przede wszystkim – jest znamienne w skutkach. Często powtarzamy, że „gdybyśmy tego nie zrobili, wszystko potoczyłoby się inaczej”, to wymowne „gdyby...” towarzyszy nam przez całe życie i często jest główną motywacją do zastanowienia się, czy mogliśmy wybrać inną drogę, podjąć inną decyzję niż ta, którą podjęliśmy, czy mieliśmy wpływ na to, co się stało w naszym życiu czy raczej wszystko jest już nam przeznaczone, „zapisane”...

Ponieważ literatura jest lustrem życia, odnaleźć w niej można wzorce ludzkiego postępowania, idee, do których człowiek jedynie może dążyć nigdy nie osiągnąwszy doskonałości lub po prostu – odzwierciedlenie zachowania człowieka w różnych sytuacjach, wszelkie emocje, które tym sytuacjom towarzyszą, ich różne natężenie i rolę, jaką pełnią w rozwoju emocjonalnym i nabywaniu życiowych doświadczeń. Tak naprawdę literatura od zawsze przedstawia człowieka zmagającego się z życiem i ciągłymi wyborami, które to życie przed nim stawia. Dzięki temu czytelnik może odnaleźć w danym dziele literackim samego siebie, może projektować na daną historię własne przeżycia, może się w niej doszukać własnych lęków, pragnień a nawet sposobów radzenia sobie w niektórych sytuacjach. Już literatura antyku stawiała przed człowiekiem liczne pytania o sens życia i postępowania; na przykład w mitach Grecji czy Rzymu spotykamy się z postaciami, które muszą ponosić konsekwencje własnych wyborów (np. słynny Ikar, który nie posłuchał ojca Dedala) czy bohaterowie tragedii antycznych, którzy zawsze stawiani byli przed wyborem spośród dwóch pozytywnych wartości. Wybór którejś z nich, dodatkowo naznaczony wyrokiem Przeznaczenia, kończył się zniszczeniem tej drugiej lub samych bohaterów (np. losy Antygony, bohaterki Sofoklesa). Silnie zarysowany problem winy i kary a także skutków postępowania człowieka przedstawia się w romantyzmie. W literaturze tej epoki wielkie znaczenie miała świadomość Wyższej Siły, która ma wpływ na postępowanie człowieka lub raczej – na jego ukaranie w sytuacji, gdy schodził on z dobrej drogi życia. Postępowanie człowieka zawierało pierwiastki i dobra i zła jednak przerost jednego pierwiastka nad drugim, wiązał się z zaburzeniem naturalnej harmonii życia i świata, więc człowieka, który to powodował, dotykała wszechmocna Sprawiedliwość (np. „Ballady i Romanse” Mickiewicza czy „Dziady” cz. II tegoż autora). W swojej prezentacji postaram się dowieść słuszności twierdzenia, iż: „Ludzką rzeczą jest błądzić, głupców – trwać w błędzie”.

Prekursorem romantyzmu był w epoce wcześniejszej, bo w okresie elżbietańskim William Shakespeare. Jego tragedie noszą znamiona walki przeciwieństw tkwiących w człowieku, które silnie ujawniły się później właśnie w literaturze romantyzmu. Żeby omówić głębiej ten problem, chcę zwrócić uwagę na jedną z postaci Szekspirowskich tragedii, mianowicie na Makbeta, który stanowi idealny przykład bohatera, którego błędy i decyzje pociągnęły za sobą nieodwracalne skutki, a w ostateczności przyniosły samemu bohaterowi zniszczenie. Postać Makbeta istniała naprawdę, Shakespeare oparł napisaną przez siebie historię na autentycznym wizerunku szkockiego rycerza, który w 1039 roku zabił króla Duncana; stronnicy syna Duncana Malcolma, wzniecili jednak bunt i zabili Makbeta w 1056 roku. Tragedia Shakespeare’a stanowi studium strachu i samozniszczenia. Demoniczne moce budzą w rycerzu Makbecie uśpioną żądzę władzy, a żona - Lady Makbet, w której budzi się mroczna szatańska potęga zła, nakłania go do pójścia drogą zbrodni do końca. Mroczny dramat krwi i grozy zakończony jest samobójstwem Lady Makbet i śmiercią Makbeta od miecza Macduffa. Makbet, człowiek, który jednym morderstwem zapoczątkował inne zabójstwa, który poruszył pewien nieuchronny wręcz mechanizm zła i zbrodni, poniósł konsekwencje swojego czynu. Najważniejszym z nich było samozniszczenie polegające na wewnętrznej zmianie z człowieka szlachetnego w tyrana, na zmianach też w warstwie psychiczno-emocjonalnej, bo dążenie do władzy, lęk przed ujawnieniem zbrodni, bezwzględna ambicja, pozbawiły go więzi z innymi ludźmi, honoru, kontaktu z żoną oraz wyższych uczuć w zamian dając ciągłe i wyniszczające wyrzuty sumienia, brak kontroli nad swoim życiem i przeżyciami oraz skrajne napięcie, lęk, brak poczucia bezpieczeństwa a w końcu śmierć jego i żony. Makbet dopiero z czasem zrozumiał, że zdobyta władza jest niczym wobec poczucia bezpieczeństwa. Klęskę Makbeta przepowiedziały Czarownice (wkrada się zatem pierwiastek irracjonalny, który miał też ogromny wpływ później w epoce romantyzmu) i mimo, że dały mu one gwarancję nie tylko zaszczytów ale i pewność, że nie zginie (przepowiedziały, że zginie dopiero wtedy, kiedy las Birnam podejdzie do Dunzynańskiego wzgórza, co wydawało się przecież niemożliwe), czuje on jednak ciągłe napięcie.

Napięcie psychiczne trwające nieprzerwanie od chwili śmierci Dunkana zakłóciło również równowagę umysłu Lady Makbet, która miała przecież ogromny wpływ na zapoczątkowanie lawiny zbrodni i nieszczęść, jakie nawiedziły życie małżonków. Odsunięta przez zajętego sprawowaniem władzy męża, bez oparcia, w samotności, popadła w obłęd. Lady Makbet jest bardzo ważną postacią w dramacie. To ona popychała męża do zbrodni, podczas gdy on miał więcej oporów. Odrzucenie wartości przychodzi mu dużo trudniej niż żonie a ona z kolei wykorzystuje jego słabość, jego najważniejsze uczucia do zaspokojenia ich wspólnych ambicji. Ona także ponosi klęskę poprzez szaleństwo i samozniszczenie. Jeden czyn dokonany przeciw naturze zakłócił zatem jej rytm, doprowadzając do zbrodni, których nie dało się już powstrzymać, doprowadzając także bohaterów do powolnego obłędu, oddalenia od siebie i cierpienia:
„Jużem tak głęboko w krwi zagrzązł,
że wstecz iść niepodobieństwo,
W miejscu zaś grozi mi niebezpieczeństwo,
Trzeba więc dalej brnąć”
Być może nie tylko pragnienie korony, ale też uczucie małżonków leży u podstaw postępowania Makbeta. Lady Makbet, uznając szlachetność męża za słabość, odrzuca naturalny porządek świata, a nawet własną płeć i system wartości. Postępowanie tej słynnej zbrodniczej pary zinterpretowane może być więc różnie. Morderstwa mogły być zrodzone z uzależniającej ich wzajemnie miłości, z chęci wywyższenia męża przez Lady Makbet (do czego ją pchała właśnie miłość); mogły być także powodowane ludzką chęcią władzy podyktowaną słabością psychiki, gdyż tylko słaby, nieświadomy samego siebie człowiek zdolny jest do popełnienia zbrodni. A może do zła bohatera popychała po prostu „słodycz” krwi...? Zbrodnia, która rodzi zbrodnię...? Po zabójstwie Duncana (którego zabić przecież nie musiał, ale chciał) Makbet może jeszcze powrócić ze zbrodniczej drogi. Z czasem jednak staje się to coraz trudniejsze.

Postacie Szekspirowskie nabierają wyraźniejszych rysów psychologicznych. To Szekspir dostrzegł w człowieku sprzeczne uczucia, które nieustannie ścierają się ze sobą jak dobro i zło w świecie. Bohaterowie Shakespeare’a są często skrajni a ich cechy – maksymalne. Makbet również nie jest postacią jednoznaczną bo wywołuje u czytelnika nie tylko emocje negatywne (np. pogardę) ale i te pozytywne na przykład litość z powodu jego wyrzutów sumienia i walki przeciwieństw, jaka w nim się toczy oraz dlatego, że silnie zaakcentowane są na początku tragedii jego cechy walecznego rycerza; tym bardziej zaskakuje przemiana, jaka w Makbecie zachodzi. „Podstawę szekspirowskiej koncepcji ludzkiej osobowości stanowi przekonanie, że istotę człowieka odsłaniają jego czyny i zachowania, podejmowane decyzje i wybory, jakich dokonuje. To one określają charakter i zachodzące w nim przemiany. Przez to zaś kształtują losy bohaterów obdarzonych (...) wolną wolą postępowania”. Można zatem pokusić się o stwierdzenie, że błąd jaki popełnił Makbet silnie wiązał się z zaburzeniami emocjonalnymi tejże postaci. Poprzez postępowanie i przeżycia bohatera autor uświadamia czytelnikowi różne psychologiczne prawdy ludzkiej osobowości, które są ponadczasowe; ukazuje też problem dobra i zła, zgubnych ambicji władzy i, parafrazując znany cytat z „Makbeta”, uświadamia, że kilka kropel wody nie oczyści plamy czynu.

Okazuje się, że nie tylko tragedia może uświadamiać uniwersalne prawdy ludzkiej natury. Molier – wielki komediopisarz francuski i przedstawiciel literatury klasycystycznej, tworząc swoje komedie charakterów, szukał śmieszności w ciemnych stronach ludzkiej duszy. Jego utwory wzbudzały (i wzbudzają do dziś) refleksje poprzez śmiech i kpinę, jednak nie śmiech jest najważniejszy. U Moliera liczy się tło psychologiczne, ludzkie zachowania, cechy człowieka, które urastają do skrajności, a przez to sprawiają, że nosiciele tychże cech są wyraziści i zdolni przekazać czytelnikowi podstawowe ponadczasowe prawdy. Wesołość Moliera jest mocna i prawdziwa, jego komedie osnute są zwykle wokół jednej dominującej wady bohatera (np. obłuda, skąpstwo, nieuctwo). Autor także w „Świętoszku” obnaża ludzkie złe cechy, a zwłaszcza obłudę i naiwność, okraszając to oryginalnym humorem i lekkością, która pomaga zastanowić się nad niektórymi aspektami życia i jednocześnie nie wprawia czytelnika w nastrój przygnębienia. Błąd, jaki popełniła jedna z głównych postaci tego dramatu ma swoje ogromne konsekwencje, ale ostatecznie nie prowadzi do zniszczenia i tragedii (jak to było w „Makbecie”) ale do dobrego zakończenia – ukarania tego„złego” i wynagrodzenia tym „dobrym” wszelkich cierpień pomyślnością.

Historia obłudnika Tartuff’a jest i zabawna i przykra zarazem. On także, podobnie jak Orgon, który przyjął go pod swój dach, popełnił błąd. Swoim nierozważnym krokiem (umizgi do Elmiry – pani domu i żony przyjaciela, obserwowane przez Orgona z ukrycia) zdemaskował sam siebie i tym samym skazał siebie na potępienie przez rodzinę Orgona i na dotknięcie ręką sprawiedliwości (ujęcie go do aresztu jako zbrodniarza). Błąd Orgona natomiast polegał przede wszystkim na skrajnej i oślepiającej naiwności, która przysłoniła mu obłudę i złe zachowanie Tartuff’a i pozwoliła „świętoszkowi” niecnie wykorzystać całą rodzinę. Orgon był tak zachwycony pobożnym postępowaniem Tartuff’a, że przez myśl mu nie przeszło, iż wszystko to może być grą i oszustwem; mało tego – tak ślepo ufał i podziwiał przyjaciela, że zaniedbywał sprawy rodzinne, najważniejsze wartości i najważniejsze osoby do tego stopnia, że przestało się dla niego liczyć ich szczęście (np. chciał wydać córkę Mariannę za „wspaniałego” Tartuff’a, którego przecież nie kochała). Mimo że domownicy szybciej zdołali wyczuć obłudę Tartuff’a przykrytą pobożnością (co jest połączeniem najgorszym z możliwych) i próbowali Orgonowi ją uświadomić, dopiero wtedy gdy na własne oczy zobaczył, jaki naprawdę jest Tartuff, zrozumiał swój błąd, swoją złą decyzję. Orgon jest przykładem człowieka, który sam musi się przekonać o własnym błędzie. Nie słucha rad, jest zaślepiony i uparty dopóty, dopóki się nie „sparzy” na swoim własnym błędnym wyborze, doprowadzając prawie do tragedii (błąd z przepisaniem majątku na Tartuff’a, który później wykorzystał to przeciwko Orgonowi). Wprawdzie jest to historia nieprawdziwa, jedynie szkicowa, pełna nienaturalnie nagromadzonych w czasie sytuacji, intryg, perypetii i emocji, a charaktery zarysowane są „grubą kreską” i ograniczone jedynie do kilku cech (czym charakteryzuje się komedia charakteru), ale takie właśnie historie mają często dydaktyczne przesłanie. W tym przypadku przesłanie jest jasne. Nie należy ślepo ufać tylko własnym przekonaniom, trzeba być ostrożnym w podejmowaniu decyzji, bo obłudnik jest w stanie przybrać najbardziej świątobliwe odzienie... Autor to właśnie włożył w usta samego Tartuff’a:
„To człowiek stworzony, by
go za nos wodzić. Toż on
przyjaźni naszej sam pragnie
najszczerszej, sprawiłem, że
choćby widział, nie uwierzy”

Błąd popełniony w młodości przez Jacka Soplicę – bohatera narodowej epopei „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza pociąga za sobą dużo większe konsekwencje niż w historii opisywanej przeze mnie wcześniej. Wątek Soplicy (czyli księdza Robaka) jest jednym z trzech najważniejszych wątków w poemacie (wątek Jacka obok wątku historycznego i miłosnego), a sama jego postać – ucieleśnieniem bohatera romantycznego, który jest osobą dynamiczną, samotną i nieprzeciętną. Przeżywszy tragiczną miłość – zmienia się w tajemniczego, skłóconego ze światem i samym sobą buntownika; jednak w porównaniu do innych typowych bohaterów romantycznych, Jacek Soplica ma jeszcze tę wyjątkową cechę przywódcy, ma wpływ na ludzi i siłę do działania i do popychania innych do walki o wyzwolenie.

Z przedśmiertnej spowiedzi tej najważniejszej w dziele Mickiewicza postaci czytelnik dowiaduje się, że habit bernardyna Robaka krył Jacka Soplicę – brata Sędziego i ojca Tadeusza, sławnego niegdyś w okolicy zawadiakę i awanturnika. Odrzucony przez Stolnika Horeszkę konkurent do ręki jego córki, w odruchu rozpaczy zabija magnata w chwili, gdy ten bronił zamku przed wojskiem rosyjskim. Jacek zabił nie dlatego, że był w zmowie z Moskalami (a nie był, choć wcześniej uznawano go za zdrajcę), ale dlatego, że jego duma nie mogła darować krzywdy utraconej miłości. Skutkiem tego czynu było późniejsze pijaństwo (być może też stąd wziął się przydomek Robak; funkcjonuje przecież w naszej kulturze określenie na picie ze smutku tzw. „zalewanie robaka”; symboliczne nowe imię Jacka – Robak - nosi w sobie też znamiona czegoś małego, nędznego), nieudany związek z niekochaną kobietą, owocem którego był syn, a wreszcie wstąpienie do zakonu i poświęcenie życia walce o niepodległość Polski. Już jako żołnierz, emisariusz wrócił do Soplicowa, by położyć kres waśni rodowej Sopliców i Horeszków poprzez małżeństwo Tadeusza z Zosią. Z tragicznej miłości zrodziła się zatem wyższa idea, z tragedii i błędu – szlachetne życie, co stało się najważniejszą pokutą.

Jeden błędny czyn dokonany w młodości, zmienił bieg życia postaci. Być może gdyby nie ten błąd, wszystko potoczyłoby się inaczej i nic by się w Jacku nie zmieniło; nie rozwinąłby się z młodego zakochanego awanturnika w silną osobowość prawdziwego patrioty. Historia Jacka Soplicy jest dowodem na to, ze błędy popełniane przez człowieka mają ogromny sens, jeśli tylko wyciągnie się z nich odpowiednie wnioski. Przeżywszy nieszczęśliwe życie bez miłości, z daleka od syna, ale za to jako bohater (nawoływanie szlachty do opowiedzenia się za Napoleonem, przywództwo, uratowanie życia Gerwazemu) umiera po walce i w nadziei zbliżającego się wyzwolenia. Przed śmiercią Robak wyznaje, iż to on jest Jackiem Soplicą, żegna się także z synem, a po śmierci zostaje zrehabilitowany, oczyszczony z grzechu i uznany za bohatera. Z bólu i nieszczęścia zrodziła się pokuta i żal za własne winy, natomiast z nich – zrodziło się wybaczenie, spokój i bohaterstwo w walce o wyższe wartości. Jacek Soplica to postać tragiczna i potężna zarazem. To bohater zdolny ponieść ofiarę, przejść duchową przemianę, którą zapoczątkował błąd młodości. W osobie Soplicy Mickiewicz uwydatnił sprawę etyki i narodowe poczucie odpowiedzialności. Życiorys tego bohatera ma znaczenie symboliczne, bo kryje się w nim tak naprawdę życiorys każdego z uciśnionych Polaków walczących o wolność. Soplica jest nie tylko postacią, ale też nośnikiem cech narodowych, jest „postacią-metaforą”, bo jego przemiana może być przenośnią i oznaczać przemianę narodową z doświadczonego niewolą społeczeństwa w kierunku koniecznej ewolucji. Mickiewicz uświadamia też, że dopiero twórcza pokuta ma sens i jest w stanie zmazać winę. Nie zmaże jej bowiem samo przywdzianie habitu i cierpienie, lecz dopiero działanie w służbie narodowej. Ważna jest także siła wyrzutów sumienia: „Ekspiacja, którą sobie wyznaczył zabójca Stolnika przerosła miarę winy a jednak to nie zdało się etyce Mickiewiczowskiej pokutą ostateczną (...) Prześladują winowajcę następstwa czynu aż do śmierci, bez względu na odrodzenie etyczne. Dopiero gdy naprawdę po brzegi wypełnia się i przepełnia czara pokuty, ujawnia się przewaga zasług nad winą”.

Analizując błędy bohaterów literackich oraz ich konsekwencje, nie sposób nie wspomnieć o postaciach z powieści Zofii Nałkowskiej pt.: „Granica”, zwłaszcza o osobie głównego bohatera - Zenona Ziembiewicza – człowieka zniszczonego moralnie. Zenon był młodym inteligentem z głową pełną ideałów i pomysłów oraz siłą do ich realizowania. Został jednak wciągnięty w działalność, która te marzenia przekreśliła. Wykonując wbrew sobie polecenia władz, stał się ich pionkiem niezdolnym do sprzeciwu. Bohater nie czuł się jednak za to odpowiedzialny bo bał się ujrzeć siebie oczami innych. Zenon przegrał moralnie nie tylko dlatego, że zrezygnował z ideałów i przystosował się do reguł, którymi wcześniej gardził, Zenon zniszczył też swoje życie osobiste wdając się w romans z kobietą, której nie kochał. Ten związek był błędem. Błędem było wykorzystanie Justyny i jej uczuć, mimo miłości do żony i mimo świadomości skandalu, jaki ten romans może przynieść (Justyna pochodziła z tzw. „niższych sfer”). Wejście Zenona w tą sytuację skończyło się tragicznie bo doprowadziło do usunięcia przez Justynę ciąży, a ten fakt z kolei przerodził się w depresję dziewczyny, jej chorobę psychiczną i skrajną nienawiść do Zenona. Zemściła się, wypalając mężczyźnie oczy kwasem. Kiedy bohater zrozumiał, że stał się tylko „schematem”, którego pragnął uniknąć w swoim życiu i postępowaniu i kiedy uświadomił sobie także swoje błędy – popełnił samobójstwo. Jego lekkomyślny postępek z przeszłości zdeterminował wszystkie późniejsze wydarzenia i w efekcie – doprowadził do tragedii przynajmniej trzech osób: swojej, Justyny i własnej żony Elżbiety. „Granica” jest tytułem wieloznacznym. Jedną z interpretacji może być potraktowanie tytułowej granicy jako granicy moralnej i granicy ludzkiej odpowiedzialności za swoje czyny. Autorka poprzez ukazanie postępowania Zenona – człowieka złożonego wewnętrznie, przegranego (tym bardziej, że posiada cechy szlachetne) – uświadamia wagę odpowiedzialności za siebie, swoje ideały i za drugiego człowieka. Granicy moralnej nie należy przekraczać krzywdząc siebie i innych, bo ostatecznym określeniem tożsamości człowieka jest obiektywny sens jego czynów. Nałkowska wnikliwie obserwowała człowieka i jego relacje z otoczeniem i z samym sobą. Stawiała pytania o subiektywny i obiektywny ogląd rzeczywistości i o to, jakie jest w tej rzeczywistości miejsce jednostki. „Obserwacja psychologiczna staje się pod jej piórem odtworzeniem skomplikowanego mechanizmu rodzenia się decyzji, sprzeczności, niekonsekwencji i paradoksów”. Bohater dzieła Nałkowskiej jest uosobieniem teorii, że każda decyzja okupiona jest konsekwencjami, które należałoby przewidzieć, aby nie przekroczyć moralnej granicy.

Podane i zanalizowane przeze mnie przykłady błędów życiowych bohaterów literackich zasadniczo różnią się od siebie. W literaturze jest takich bohaterów dużo więcej (np. Roskolnikow w „Zbrodni i karze” F. Dostojewskiego czy „Balladyna” J. Słowackiego) i nie tylko w literaturze, ale i w innych dziedzinach sztuki, zwłaszcza w filmie. Każdy przypadek postępowania człowieka jest inny, czy to w sztuce czy w życiu po prostu, bo też każda osoba inaczej reaguje na różne życiowe sytuacje, na emocje, na popełnione przez siebie błędy. Pewne jest jedno, nie ma człowieka nieomylnego, każdy popełnia błędy, ponosi tego konsekwencje i ważne jest jedynie to, aby umieć czegoś się dzięki temu nauczyć. Pomyłka w decyzji czy nieodpowiedzialność, która doprowadziła do konkretnego czynu, może się stać motywacją do zmian albo zwrotem w życiu i powodem największego wewnętrznego rozwoju. Podsumowując i wracając do motta całej mojej pracy, chcę zaznaczyć, iż wierzę, że jedynie głupcy nie wyciągają wniosków ze swoich błędów, a mądrych ludzi błędy mogą nauczyć życia.

strona:    1    2    3    4    5    6    7  





Różne sposoby kreowania bohatera tragicznego w dramacie. Omów, odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Literatura często ukazuje bohaterów ponoszących klęskę.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w poprawny sposób realizuje temat.

Motywy samobójstwa bohatera w literaturze romantycznej i późniejszej. Porównaj realizację tego motywu w wybranych utworach.

Ocena:
20/20
Teza: Motyw samobójstwa był często wykorzystywany w literaturze - szczególnie przez pisarzy romantyzmu, ale również epok po nim następujących.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przekrojowo ukazuje problem samobójstwa, ukazując różne jego powody i aspekty. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Bohater tragiczny w literaturze różnych epok. Zaprezentuj sylwetki wybranych postaci i zanalizuj źródła ich tragizmu.

Ocena:
20/20
Teza: Bohater tragiczny świadomie lub nieświadomie ściąga na siebie zagładę, doprowadza do zguby i niezależnie od siły charakteru i niezwykłości czynu staje się jednocześnie ofiarą i winowajcą.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła, odwołuje się do wybranych dramatów z róznych epok. Prawidłowa kompozycja i plan.

Tragizm człowieka uwikłanego w swój czas historyczny. Omów temat na podstawie utworów wybranej epoki literackiej

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze współczesnej ważnym tematem są przeżycia jednostki uwarunkowane określonym momentem dziejowym.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, zawierająca ważne wnioski. Przemyślana kompozycja i adekwatność w stosunku do tematu.

Dramat człowieka uwikłanego w XX wiek

Ocena:
20/20
Teza: Najważniejsze opisane w literaturze dylematy człowieka XX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwa i przekrojowa. Ciekawe przemyślenia i wnioski.

Tragizm człowieka uwikłanego w swój czas historyczny. Omów na podstawie wybranych dzieł literackich i filmów

Ocena:
20/20
Teza: Postacie, na które historia wywarła silny wpływ, wymuszając przyjęcie określonych postaw czy podjęcie działania.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, w pełni wyczerpuje temat.

Serce i rozum jako dwie drogi postępowania człowieka. Jakich wyborów dokonywali znani bohaterowie literaccy. Omów na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Niemożliwość pogodzenie serca i rozumu przy podejmowaniu decyzji przez przywołanych bohaterów literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpuje temat, pokazuje różnych bohaterów wybierających odmienne drogi. Poprawna bibliografia i plan.

Dlaczego przegrali? Przedstaw i zanalizuj przyczyny porażki wybranych bohaterów literackich różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Bohaterowie literaccy, których możemy nazwać przegranymi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła, przemyślana i na temat.

Bohater tragiczny w literaturze antycznej, romantycznej i współczesnej. Przedstaw i porównaj.

Ocena:
20/20
Teza: Tragizm bohaterów literackich jako nierozwiązywalny konflikt pomiędzy wartościami i koniecznościami określającymi życie bohaterów, którzy zostali pozbawieni dokonania jakiegokolwiek pomyślnego dla siebie rozwiązania.

Ocena opisowa nauczyciela: W pełni poprawna, oparta na powszechnie znanych lekturach prezentacja.

Portret psychologiczny bohatera literackiego. Omów kreacje literackie bohaterów na przykładzie Makbeta, Giaura, Zbrodni i kary

Ocena:
20/20
Teza: Psychologizm w literaturze przejawia się skłonnością do umiejscowienia w utworach literackich postaci z punktu widzenia czynników psychologicznych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Poszczególne charakterystyki zostały uszczegółowione i przedstawione w czytelny sposób.

Jednostka wobec zbiorowości w ujęciu twórców dwóch wybranych epok. Rozważ problem na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Jednostki wyróżniające się na tle społeczeństwa w twórczości romantycznej i młodopolskiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Obszerna praca ukazująca szczególne jednostki w społeczeństwie. poprawna bibliografia i plan prezentacji.

Przedstaw i oceń drogi życiowe Stanisława Wokulskiego, Tomasza Judyma i Zenona Ziembiewicza oraz wskaż przyczyny klęski każdego z nich

Ocena:
20/20
Teza: W życiu bohaterów literackich niezwykle trudno osiągnąć spełnienie i, mimo dobrych chęci, często kończy się ono klęską.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja zgodna z tezą. Poprawna bibliografia i plan prezentacji.

Przyczyny i skutki błędów życiowych bohaterów literackich. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: „Ludzką rzeczą jest błądzić, głupców – trwać w błędzie”

Ocena opisowa nauczyciela: Rozbudowana prezentacja szczegółowo analizująca błędy poszczególnych bohaterów i ich konsekwencje.

Maska, gest, poza. Bohater literacki, który próbuje ukryć swoją osobowość. Omów na dowolnych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Postać w literaturze nakłada maskę, by ukryć swą tożsamość lub swoje prawdziwe „ja”.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa i zwięzła prezentacja w pełni realizująca temat.

Omów koncepcję bohatera tragicznego na przykładzie utworów jednego autora

Ocena:
19/20
Teza: Bohater szekspirowski, to postać, której wybory nie zawsze zdeterminowane są przez fatum, jednak każdy wybór prowadzi do klęski

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała. Ciekawy dobór argumentów, dobre wnioski, bogata bibliografia.

Kreacje negatywnych bohaterów w literaturze i sztuce. Ukaż sposób i cel kreowania takich postaci w wybranych dziełach

Ocena:
19/20
Teza: Postaci zbrodniarzy, szaleńców czy zdrajców zawsze intrygowały twórców, dlatego niemal w każdym dziele literackim i filmowym znajdziemy czarny charakter.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, zawiera różnorodne opisy czarnych charakterów. Poprawny język i styl wypowiedzi.

Bohater tragiczny w literaturze różnych epok. Opisz źródło ich tragizmu na wybranych przykładach i zaprezentuj wybrane sylwetki postaci

Ocena:
19/20
Teza: Istota tragizmu zmienia się wraz ze światopoglądem epoki. Postępowanie bohaterów również.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, szczegółowo opisuje sylwetki poszczególnych bohaterów tragicznych na przestrzeni epok. Właściwy plan pracy.

Bohater tragiczny w literaturze: antycznej, romantycznej, współczesnej. Porównaj sposoby ich kreacji

Ocena:
19/20
Teza: Mimo iż świat wciąż się zmienia podstawowe przyczyny tragedii bohaterów literackich są wciąż aktualne.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca choć zwięzła, jednak w klarowny i przystępny sposób realizuje temat.

Scharakteryzuj wybrane kreacje bohatera tragicznego, analizując wybrane utwory

Ocena:
18/20
Teza: Różne oblicza tragizmu na wybranych przykładach z literatury.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, zawiera liczne odwołania do literatury. Poprawna bibliografia i ramowy plan wypowiedzi. Można dopracować wnioski.

Zaprezentuj różne ujęcia bohatera tragicznego na przestrzeni epok

Ocena:
18/20
Teza: Wybory życiowe dokonane przez bohaterów tragicznych są zawsze brzemienne w skutkach.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Autorka dogłębnie analizuje sylwetki trzech bohaterów literackich z antyku, romantyzmu i współczesności. Można poprawić styl wypowiedzi.

Tragedia jest tam, gdzie jest wybór - przedstaw swoje przemyślenia dotyczące wyborów bohaterów literackich i ich konsekwencji

Ocena:
18/20
Teza: Tragiczny wybór bohatera nie zawsze zależy wyłącznie od niego, czasem jest zdeterminowany przez los.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana z konsekwencją, poprawna bibliografia i plan wypowiedzi.

Motyw śmierci heroicznej w wybranych utworach

Ocena:
18/20
Teza: Literatura wskazuje bohaterów, którzy poświęcając swoje życie w dobrej sprawie, ukazali swe męstwo i odwagę.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, analizuje podstawowe utwory dotyczące heroicznej śmierci.

Bohater tragiczny w literaturze. Omów zagadnienie na wybranych przykładach

Ocena:
16/20
Teza: Tragizm jest związany z losem ludzkim i objawia się w sytuacjach egzystencjalnych.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przeciętna. Autor nie dotarł do istoty tragizmu postaci. Mała objętość treściowa.