Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw człowieka


Wizja Boga, świata i losu człowieka w literaturze średniowiecznej. Omów na wybranych przykładach literackich

„Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. A ziemia była pusta i próżna; (...) I rzekł: Uczyńmy człowieka na wyobrażenie i podobieństwo nasze (...) I stworzył Bóg człowieka na wyobrażenie swoje: na wyobrażenie Boże stworzył go.”

Nie tylko Bóg stworzył człowieka. Także człowiek stworzył rozmaite wizerunki Boga i czyni to nieprzerwanie, czego dowodem są dzieła literatury.
Tak jak zmienne było oblicze Boga i stosunek do religii, tak na przestrzeni epok zmieniały się relacje między Bogiem a człowiekiem. W średniowieczu jednak, religia jest najważniejszą sferą ludzkiego życia, a Bóg najwyższą wartością. Bóg staje się wielkim bytem, z którym człowiek w żaden sposób porównywać się nie może. W związku z upadkiem rzymskich instytucji państwowych Kościół staje się potęgą nie tylko religijną, ale również kulturową, ekonomiczną i polityczną, mającą decydujący wpływ na kształtowanie umysłowości i kultury średniowiecza.

Wzajemne relacje Boga i człowieka stają się jednak jednokierunkowe. Bóg jest panem życia i śmierci człowieka. Bóg może też dowolnie kierować ludzkim żywotem. Wszystko, co się człowiekowi na ziemi przytrafia, wszystko, co człowiek posiada, jest bożym zrządzeniem.

Bóg wedle swej woli kieruje także losami całego świata, który ludzie średniowieczni utożsamiali z wszechświatem. Toteż człowiek nie może być obojętny wobec istnienia Boga. Nawet jeśli grzeszy, czyli żyje niezgodnie z bożymi przykazaniami, lęka się Boga i obawia się o przyszłe losy swej duszy. Człowiek we wszystkim podporządkowany Bożym –
a w praktyce – kościelnym i feudalnym nakazom – nie ma żadnych szans na realizację swojej indywidualności.
Także w literaturze średniowiecznej Bóg posiadał poczesne miejsce. Ówczesna literatura nawoływała do wyrzeczenia się wszelkich dóbr materialnych i cnotliwego życia na ziemi by dostąpić zbawienia po śmierci. W epoce tej potępiano grzech i wszelkie przejawy zła a propagowano moralne i godne uznania postawy. Wszystko to miało na celu ciągłe przypominanie ludziom o tym, że ich życie ziemskie dobiegnie końca, a istotniejsze jest to co czeka ich poza światem materialnym. Pan uznawany był za istotę panującą nad światem,
za istotę wszechmocną, a wobec tego człowiek musiał mu się podporządkować.
Dominacja Kościoła w życiu społecznym i kulturalnym narzucała religijny charakter zarówno sztuce jak i literaturze. W tym okresie dzieła literackie opiewają Boską wielkość, przedstawiają czystą wiarę w istnienie Boga a przede wszystkim pełną pokory postawę człowieka wobec Stwórcy. Należy pamiętać, że Bóg był znacznie ważniejszy niż autor dzieła, stąd większość utworów średniowiecznych to teksty anonimowe, pisane na chwałę bożą.
Dzieła średniowieczne poświęcone były w przeważającej większości wskazywaniu człowiekowi, jak żyć, aby żywot ten był miły Bogu i stał się godny rajskiej nagrody. Nawet jeśli pojawiała się w średniowieczu literatura nie moralizująca wprost, to ze sposobu przedstawiania w niej świata płynęło przekonanie o tym, że istnieje tylko jedna słuszna droga życia - ta, która prowadzi do zbawienia.
Cechą epoki w postrzeganiu świata stał się dualizm. Ludzie średniowiecza dzielili świat i wartości na dwie kategorie – dobro i zło, niebo i piekło, zbawieni i potępieni, jasność i ciemność, cnota i występek. Bowiem każda rzecz ma dwie strony – duchową, czystą, idealną i ziemską, materialną – mało istotną. I również filozofia św. Augustyna opierała się na dualizmie – oto dwie siły walczą o duszę człowieka: niebiańska - anioły, które ciągną go ku Bogu i ziemska, piekielna – diabły, te ciągną go w otchłań piekła. Augustynizm odnajdujemy w hagiografii – w ukształtowaniu ascetycznego modelu życia, pochwały kontemplacji, pochwały dla świata ziemskich wartości. „Legenda o świętym Aleksym” to wierszowany utwór polskiego anonimowego autora, będący przekładem łacińskich tekstów. Święty Aleksy jest ideałem ascety, ponieważ jako syn z książęcego rodu wyrzeka się wszelkich dóbr doczesnych dla służby Bożej. Rzymski panicz opuszcza rodzinę, oddaje wszystko, co posiada, ubogim, udaje się w podróż ku jednemu celowi: osiągnięciu szczęścia wiecznego. Znosi okrutne męki, leży szesnaście lat pod schodami na dworze ojca, gdzie wylewano na niego pomyje. Swoją postawą udowadnia, że rzeczy doczesne, takie jak przedmioty, zasługi, są nietrwałe. Aleksy poświęca swoje życie na poszukiwanie wartości trwałych, duchowych, nie wywodzących się z tego wątłego, marnego świata. Święty jest bogobojny, pokorny, zdyscyplinowany . Zdaje sobie sprawę, że jego wytrwałość nie pochodzi od niego samego, lecz od Boga, że świętość jest łaską. Nie gniewa się na prześladowców. Umartwia się z radością, bo poświęca to jako dar dla swego Stwórcy. Wie, że ojciec ziemski jest tylko czasowym opiekunem. Umierając św. Aleksy pozostawił list wyjaśniający kim jest. Przy jego śmierci i pochówku nastąpiły liczne cuda, dzwony same dzwoniły a zapach ciała Aleksego uzdrawiał chorych. Człowiek jawi się na przykładzie Aleksego jako istota niedoskonała co najmniej w dwóch płaszczyznach: po pierwsze, zmuszony jest doznać niewyobrażalnych cierpień w życiu doczesnym, by sprostać surowym wymogom Boga i zamieszkać w Jego domu. Po drugie, z punktu widzenia człowieka współczesnego całość dokonań Aleksego, jego wybór drogi do Boga, wydaje się chybiony a wręcz niezrozumiały. Nikt współczesny nie uwierzy, by świętość wymagała upokorzeń pod postacią pomyj, cierpień ciała i tym podobnych drastycznych decyzji.
Twórcą innej filozofii, harmonijnej jest św. Tomasz z Akwinu. System filozoficzny utworzony przez niego nazywamy tomizmem. Określenie harmonijna pochodzi skąd, że tomizm zakłada „rozumny ład” świata, wizję świata harmonijnego, stanowiącego drabinę bytów, na której każde istnienie ma własne, celowe, naturalne miejsce. Także człowiek ma w tej hierarchii właściwe miejsce i powinien piąć się coraz wyżej
Tomizm pociągał wielu twórców ceniących uporządkowanie świata. Misterną strukturę skonstruował w wiekopomnym dziele Włoch Dante Aligieri. Dzieło, jak wiadomo, to „Boska komedia” – pełne rozważań o Bogu i człowieku. Utwór jest wizją wędrówki po świecie pozagrobowym. Jest to dzieło złożone z trzech części: Piekła, Czyśćca i Raju. Bohater – Dante – przemierza te sfery, podążając za dwoma przewodnikami: po Piekle i Czyśćcu oprowadza go Wergiliusz, a po raju ukochana Beatrycze. Wędrówka po zaświatach ma być dla niego okazją do odnowy moralnej, sposobem na wyjście z lasu grzechu, w którym się znalazł. Dante - bohater bardzo przeżywa tę wędrówkę, podczas drogi towarzyszy mu sporo emocji. Często odczuwa lęk, współczuje wielu potępionym duszom, które miały szlachetne zamiary, ale mimo to znalazły się w Piekle. Często płacze, kilkakrotnie mdleje z wrażenia. Podróż po Piekle i Czyśćcu do Nieba jest nie tylko wędrówką w sensie pokonywania przestrzennym, ale także drogą bohatera do poznania praw boskich rządzących światem. Utwór zawiera apel o przestrzeganie cnót chrześcijańskich. Dante jako człowiek wędruje po 9 kręgach Piekła, gdzie zawiera się świadomość dobra i zła, po 9 piętrach Czyśćca i 9 niebach Raju, dochodząc do najwyższych sfer niebios – osiąga najwyższą z łask. Bóg umieszczony jest w utworze w centrum świata jako najwyższa wartość, szczęście i cel. O wartości poematu Dantego świadczy fakt, że jest on udaną próbą przedstawienia pełnego obrazu średniowiecznego świata – takiego, jak widzieli go ludzie tamtego okresu. Świat ten jest więc przede wszystkim uporządkowany przez Boską sprawiedliwość. Konkretne grzechy lub cnoty powodują umieszczenie danej osoby w hierarchii Piekła, Czyśćca lub Nieba. W tym świecie panuje idealny porządek. Autor na równi z zainteresowaniem Bogiem, interesuje się również człowiekiem. Ukazując piekielne cierpienia, chce ustrzec przed potępieniem. Chce, aby ludzie godnie przechodzili przez życie – jak mieszkańcy Raju.
Święty Franciszek z Asyżu stworzył zaś pogląd zwany franciszkanizmem, stanowiący niezwykłą, radosną filozofię wiary. Święty Franciszek głosił wszechogarniającą miłość do świata i jego piękna, braterstwo wszelkich żyjących istot, radosną wiarę w Boga oraz ideał ubóstwa. Występował przeciwko okrucieństwu, nienawiści, zabijaniu i chciwości. Stworzył zakon wędrujący, a legendy dotyczące jego życia zawierają „Kwiatki świętego Franciszka”. Dzieło, to zbiór opowieści o św. Franciszku, o jego życiu i nauce, przekazanych przez anonimowego autora – prawdopodobnie przez jednego z uczniów Franciszka. Choć mają zupełnie inną wymowę niż „Legenda o św. Aleksym” – są także swoistą hagiografią. Odmienny jest wzorzec świętego – obca jest mu asceza, umartwianie ciała, zwraca się on bowiem do świata z miłością i radością. Utwór ma trójdzielną kompozycję a składa się na nią: Pieśń słoneczna, Obrazki z życia św. Franciszka i Cuda pośmiertne. Główny bohater opowiadań stanowi na pewno wzór godny naśladowania, a co ważniejsze wzór ponadczasowy, bliski nawet człowiekowi współczesnemu. Dla św. Franciszka miłość jest podstawą do wiary. Jest to miłość do każdej istoty żywej jako dziecka Bożego i dlatego wyklucza udręczenie, umartwienie cielesne. Jest to też miłość do chorych i cierpiących, miłość pełna poświęceń, którą widać w opowieści o Franciszku i trędowatym. Miłość rozdawana otaczającemu światu jest w tym ujęciu miłością do Boga – jego stwórcy. Radość wynika z faktu istnienia, z piękna świata, z miłości, postu, z trudu pracy i zwykłych obowiązków. Innym ideałem św. Franciszka jest ubóstwo. Święty chce być ubogim aby być wolnym. W utworze często jest zwany Świętym Biedaczyną, gdyż nie chciał mieć nic – lecz nie dla pokuty, nie dla umartwień ale dla jedności z ubogimi, dla pokonania chciwości, dla idei, że człowiek jest wolny i szczęśliwy, tylko wtedy gdy posiada tyle, ile jest mu niezbędne do życia. Ktoś, kto ma wiele – martwi się o swój majątek, jest jego niewolnikiem. „Zostaw wszystko i pójdź za mną” mówił Chrystus i te właśnie ideę propagował św. Franciszek. Człowiek jest tu istotą, która nawet pośród brutalnej rzeczywistości średniowiecza może odnaleźć szczęście – przy czym szczęście to ma polegać na służbie i pomocy innym. Bóg natomiast jest dobrodusznym ojcem, dbającym o swoje „owieczki” i nade wszystko wobec ich słabości wyrozumiały.
Społeczeństwo średniowieczne nie było jednolite i dzieliło się na stany, czyli warstwy, które różniły się między sobą pod względem praw i obowiązków. W większości państw europejskich były to:
• duchowieństwo,
• rycerstwo,
• mieszczaństwo,
• chłopstwo.
W ścisłych i rygorystycznych ramach trendów ideowych epoki swoją indywidualność mogli realizować w zasadzie tylko przedstawiciele stanu rycerskiego, w niezmiennej zgodzie ze ścisłymi zasadami: służbie Bogu, władcy i damie serca. W okresie średniowiecza powstały pieśni o czynach, tzw. „chansons de geste”. Są to średniowieczne poematy epickie, nazywane także eposami rycerskimi. We wczesnym średniowieczu obowiązek obrony cywilizacji chrześcijańskiej przed muzułmańskimi niewiernymi stał się najwyższą powinnością każdego, ceniącego sobie takie wartości, jak honor, religia czy ojczyzna rycerza. Papież, Urban V w 1095 roku, na synodzie w Clermont wzywał wszystkich rycerzy Europy do chwycenia za broń i zbrojnej wyprawy do Ziemi Świętej, później realizowanej wielokrotnie w postaci krucjat, swym przebiegiem i okrucieństwem odbiegającym od pierwotnych ideałów. Człowieka realizującego swoją życiową i stanową misję widzi czytelnik w „Pieśni o Rolandzie”. Utwór opowiada o rycerzu, który dowodził tylną strażą Karola Wielkiego. Roland jest wzorem rycerza chrześcijańskiego. W skrócie można przedstawić jego dzieje następująco: gwardia dowodzona przez Rolanda została otoczona przez Saracenów. Unosząc się honorem, bohater nie chce zadąć w róg, który wezwałby na pomoc armię królewską. Kiedy decyduje się na to pod koniec bitwy, jest już za późno. Król Karol przybywa, aby pomścić Rolanda i poległych żołnierzy, lecz Roland umiera. Scena śmierci bohatera, będąca jednocześnie główną sceną utworu, pokazuje w momencie tak ważnym dla całego dzieła szereg cech, jakie wykazywał bohater za życia. Roland, czując zbliżający się koniec, świadomie na jej miejsce wybiera wzgórze – to nawiązanie do Biblijnej Golgoty, na której umarł Chrystus, i ma przy sobie tak ważne dla niego: miecz – Durendal, w głowicy zawierający relikwie oraz róg – symbol dowódcy. Odwraca głowę w kierunku pogan – aby wszyscy widzieli, że umiera jako zwycięzca. Bije się w piersi za popełnione grzechy, a do nieba wyciąga swoją prawą rękawicę. Później zwraca oczy w kierunku Hiszpanii, aby pokazać, że nie boi się wroga. Śmierci Rolanda towarzyszy niesamowite wydarzenie – przybywają do niego wysłannicy Boga z archaniołem Gabrielem na czele. Trzej aniołowie: Cherubin, Michał i Gabriel biorą Rolanda do nieba w uroczystej procesji, a następnie składają jego duszę przed Bogiem. Osoba Ronalda jest kreacją idealnego rycerza: odważny, wierny władcy, pobożny i wierny Bogu, kocha ojczyznę i kobietę. Człowiek w Pieśni o Rolandzie zatem to ten szlachetny, gotowy poświecić życie w imię wyznawanych wartości, ale w swej szlachetności bezrefleksyjny, często dość okrutny nieracjonalny.

W okresie tym tak silnie nastawionym na Boga wykształcił się także Kult Maryjny, który znalazł swój wyraz również w polskiej liryce - to utwór „Posłuchajcie bracia miła” znany też pod nazwą „Lamentu świętokrzyskiego”. Dzieło rozpoczyna się apostrofą Maryi do wszystkich ludzi. Matka Chrystusa prosi ich o wysłuchanie jej historii o tym, co stało się w Wielki Piątek.
Prosi ich nie tylko o wysłuchanie, ale także o współcierpienie wraz z nią, o okazanie jej litości:
Pożałuj mię, stary, młody (...)
Maryja zarysowuje przyczynę swojego cierpienia, którą jest śmierć jej jedynego syna. Chce dzielić cierpienie z Chrystusem oraz ulżyć mu w niedoli – podeprzeć jego opadającą głowę, wytrzeć krew na ciele, dać pić. Bohaterka powołuje się na swoje macierzyństwo i służbę dla Syna:

A wszakom cię, Synku miły, w swem sercu nosiła,
A takież tobie wiernie służyła.

Teraz, gdy gaśnie ostatnia iskierka nadziei na ulżenie w cierpieniu ukochanemu dziecku, wybucha gwałtowny żal do anioła Gabriela, zwiastuna radości, poczęcia
i narodzenia:

O, aniele Gabryjele
Gdzie jest ono twe wesele
Cożeś mi go obiecował tako barzo wiele(…)

Wypomina mu zatajenie czekającego na nią bólu, niewysłowionego cierpienia, gdyż teraz właśnie patrzy na śmierć swego syna. Lament świętokrzyski kończy apostrofa do matek, aby prosiły Boga o zaoszczędzenie im podobnych doświadczeń.
Anonimowy autor buduje w utworze portret Matki Boskiej cierpiącej i lamentującej. W wypowiedzi Maryi uderza niespotykana wcześniej w poezji podmiotowa ekspresja głęboko ludzkich doznań i przeżyć matki dzielącej opuszczenie i mękę z ukrzyżowanym Synem, a jednocześnie błagającą ludzi o duchową solidarność i współczucie w bezgranicznym cierpieniu.

W rozważaniu na temat losu człowieka średniowiecza istotny jest również motyw danse macabre - czyli „tańca śmierci”. Jest to bardzo popularny w średniowieczu temat, który ukazuje, iż śmierć jest wszechobecna, wszechwładna i dotyczy każdego człowieka – bez względu na jego stanowisko, pochodzenie czy majątek. Motyw ten ukazuje śmierć, która zaprasza do tańca przedstawicieli różnych stanów. W polskiej literaturze przykładem jest „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”.
W utworze mamy do czynienia z personifikacją Śmierci, ale otrzymała ona potworną postać. Nie jest to ascetyczna kostucha – szkielet z kosą, który znamy z wcześniejszych przedstawień. Jest to trup kobiety w stanie rozkładu. Charakterystyka zawarta w utworze poraża naturalizmem: „chuda, blada, żółte lice”, „upadł ci jej koniec nosa”, „z oczu płynie krwawa rosa”, „nie było warg u jej gęby”.
Ale wygląd zewnętrzny to nie wszystko. Cechy Śmierci - to przesłanie, które pragnie autor przekazać słuchaczom. Śmierć jest przede wszystkim sprawiedliwa i nieunikniona, dotrze do wszystkich ludzi, bez żadnych wyjątków. Posiada nieograniczoną moc. Jest okrutna. Trapi ludzkość w odwecie za grzech pierwszych ludzi – Adama i Ewy. Przy czym Śmierć występuje tu w roli sędziego, niejako wyroczni moralnej – bo przywołuje, charakteryzuje i ocenia przedstawicieli różnych stanów. Wytyka im wady, grozi karą
i wskazuje powinności. Śmierć jest przy tym… nieco złośliwa, kłótliwa i zarozumiała: oto lubi budzić grozę i trochę naśmiewa się z poczciwego Polikarpa.
Utwór autor kończy ostrzeżeniem skierowanym do bliźnich: „Służ Bogu we dnie
i w nocy, Unikniesz mąk przy tej pomocy”. Cały utwór ma charakter dydaktyczno - moralizatorski.

Jak więc widać, wizje Boga, człowieka i świata mocno zależą od historycznych i kulturowych warunków danego okresu. Średniowieczny filozoficzny porządek świata miał charakter wybitnie teocentryczny. W centrum kultury, literatury, sztuki i filozofii stanął Bóg, już nie tylko jako istota Najwyższa, lecz absolut otoczony szerokim katalogiem dogmatów i nakazów, nie tylko moralnych, ale i społecznych. Człowiek i każda strefa jego egzystencji są podporządkowane Najwyższemu. Nieraz ma on charakter sprawiedliwego sędziego, nieraz bezwzględnego Pana.
Fatum z góry określa wybory człowieka średniowiecznego, drogę życiową, miejsce w hierarchii społecznej, a ostatecznie – to, czy dostąpi łaski życia wiecznego.
Nieodzownym elementem ludzkiej świadomości jest strach przed śmiercią, bo zgodnie ze staropolskim przysłowiem: „śmierci żaden się nie wywierci” i dosięgnie ona każdego. Człowiek obawia się końca, gdyż wie, że poprzez niedoskonałość, wynikającą z kolei z jego istnienia, nie będzie w stanie sprostać wymogom uznawanym za warunki dostępu do Raju.
Czas ten często bywa określany jako „wieki ciemnoty” czy też „mroczne wieki”. Tak jednoznacznie negatywna ocena nie wydaje się jednak całkowicie słuszna, bo jak wobec tych czasów nazwać wiek XX, obfitujący w dwa najbardziej zbrodnicze i ludobójcze systemy w dziejach człowieka, wobec których średniowiecze z całym swym mistycyzmem, nazwać by trzeba było błogą sielanka.
W filozofii i literaturze średniowiecza przeważać zdaje się jednak stereotyp człowieka fatalnego, bezbronnego wobec Boga, a także doczesnych niewygód, biernego w znoszeniu swego losu. Odmiana narodzi się we Włoszech i stamtąd – pod formalną nazwą renesansu – promieniować będzie na cały Stary Kontynent.

strona:    1    2    3    4    5    6    7    8  





Wizerunek Boga, świata i człowieka w literaturze. Przedstaw zagadnienie na podstawie dwóch wybranych epok literackich

Ocena:
20/20
Teza: Literackie wizerunki,Boga, świata oraz człowieka zmieniają się w renesansie i romantyzmie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta, napisana płynnym językiem. Zawiera analizę omawianych utworów poetyckich.

Motyw heroicznego sukcesu człowieka w literaturze różnych epok. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Nietypowy sukces człowieka – heroizm w walce ze złem, cierpieniem, własnymi słabościami.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, oparta na dobrze dobranych lekturach.

Człowiek i jego zmaganie z losem. Przedstaw problem, odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Zmagania z losem jako główny motor kształtowania światopoglądu i charakteru człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpująco przedstawia zmagania człowieka z losem. Przejrzysta kompozycja, ciekawe wnioski.

Czyny ludzkie i ich moralne konsekwencje. Omów na przykładach wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: „Człowiek zbudowany jest z przeciwności, w tym całe jego dramatyczne bogactwo i urok” - Jalu Kurek

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni odpowiada tematowi. Ciekawe przykłady literackie, dobry styl wypowiedzi.

Relacja między człowiekiem a Bogiem. Różne rozstrzygnięcia tego dylematu

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze wszystkich epok bardzo wiele miejsca poświęcano zagadnieniu relacji między człowiekiem a Bogiem, które było analizowane z wielu stron zarówno w liryce, dramacie, jak i epice.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca oparta o czytelny plan. Przywołuje najważniejsze utwory, ukazując różnorodność postaw człowieka wobec boga.

Walka człowieka z przeciwnościami losu. Omów temat, odwołując się do wybranych dzieł literackich i filmowych

Ocena:
20/20
Teza: Różnorodność bohaterów literackich i filmowych, którym los nie oszczędził przykrych doświadczeń.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świetnie napisana, oparta na niebanalnych przykładach filmowych. Pozostałe lektury przedstawione zostały poprawnie.

Jakiej wiedzy o człowieku dostarczyły ci poznane utwory literackie? Odpowiedz na podstawie wybranych przykładów z literatury XX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Poszczególni pisarze odkrywają przed czytelnikiem ponadczasowe prawdy o człowieku i jego człowieczeństwie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w interesujący sposób odkrywa literackie prawdy o człowieku. Bogata bibliografia.

Ludzie godni i nikczemni w literaturze. Scharakteryzuj postawy, odwołując się do wybranych przykładów z literatury

Ocena:
20/20
Teza: Mimo iż większość czytelników pragnie w życiu postępować tak jak godni bohaterowie, często intrygują i przyciągają ich złe postacie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera ciekawe wnioski. Poprawny styl i sposób prowadzenia argumentacji.

Indywidualizm - wyraz dumy i wielkości człowieka, przejaw jego pychy, manifestacja inności... Oceń postawę wybranych bohaterów literackich różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Różne przyczyny indywidualizmu na podstawie losów wybranych bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wzorcowa, w pełni realizuje temat, odnosząc się do wszelkich rodzajów indywidualizmu.

Tragizm człowieka uwikłanego w swój czas historyczny. Omów temat na podstawie utworów wybranej epoki literackiej

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze współczesnej ważnym tematem są przeżycia jednostki uwarunkowane określonym momentem dziejowym.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, zawierająca ważne wnioski. Przemyślana kompozycja i adekwatność w stosunku do tematu.

Jednostka wobec historii. Przedstaw zmagania się poszczególnych bohaterów z ich historycznym czasem

Ocena:
20/20
Teza: Jednostka wobec biegu dziejów może czuć się bezradna lub może próbować przeciwstawić się mu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ambitna, oparta na poprawnie dobranych lekturach.

Przedstaw i omów portret człowieka współczesnego, odwołując się do wybranych przykładów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Współczesna literatura ukazuje zdecydowanie negatywny obraz jednostki ludzkiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo dojrzała i wielowątkowa.

Zanalizuj postawy człowieka w sytuacji ekstremalnej na przykładzie literatury obozowej

Ocena:
20/20
Teza: Na zmiany w zachowaniu i postawy w sytuacji ekstremalnej ma wpływ trwanie sytuacji stresogennej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwie i szczegółowo opisuje postawy człowieka w ekstremalnych sytuacjach. Poprawnie dobrana literatura obozowa, czytelny wstęp i zakończenie.

Pan i sługa w literaturze. Przedstaw różne realizacje tego motywu, odwołując się do wybranych utworów.

Ocena:
20/20
Teza: Pan i sługa mogą mieć różne oblicza, ale najważniejszą ich cechą jest wzajemna więź i wierność sługi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i dopracowana. Umiejętnie wyciągnięte wnioski.

Odkrywanie tajemnic ludzkiej psychiki w literaturze i sztuce okresu schyłku XIX i początku XX w. Przybliż temat, analizując wybrane dzieła.

Ocena:
20/20
Teza: Literatura i sztuka są zwierciadłem epoki, mogą odkrywać przed odbiorcą tajemnice ludzkiej psychiki. Bez wątpienia literatura i sztuka przełomu wieków XIX i XX skupiają w sobie dwa powyższe twierdzenia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, oparta na nietuzinkowych lekturach. Przemyślana kompozycja i wnioski.

Człowiek w poszukiwaniu innych światów. Na podstawie wybranych tekstów literackich, malarskich i filmowych scharakteryzuj wykreowaną rzeczywistość i ukaż jej funkcje.

Ocena:
20/20
Teza: Ludzie od zarania dziejów wierzyli, że ich pobyt na ziemi nie jest jedyną i ostateczną formą egzystencji. Wierzyli, że jest gdzieś furtka prowadząca w nikomu nieznane, tajemnicze miejsca – inne światy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w wyczerpujący sposób realizuje temat. Różnorodne przykłady. Ciekawa prezentacja multimedialna.

Człowiek kowalem swego losu. Na przykładzie wybranych bohaterów literackich rozważ słuszność tej tezy

Ocena:
20/20
Teza: Bohaterowie literaccy świadomie podejmują wybory życiowe lub są zdeterminowani czynnikami zewnętrznymi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni przemyślana. Ciekawy dobór przykładów, poprawna argumentacja.

Literatura wyrazem pesymistycznego, czy optymistycznego widzenia natury człowieka. Omów w oparciu o przykłady z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: W każdym człowieku znajdują się pokłady dobra, ale silne są także zasoby zła.

Ocena opisowa nauczyciela: Przemyślana prezentacja oparta na ciekawych przykładach. Trafne wnioski.

Ofiary własnych ambicji na przykładzie bohaterów różnych epok literackich. Omów, analizując wybrane utwory

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie kreacji bohaterów literackich, którzy stali się ofiarami własnych ambicji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świadczy o samodzielnym myśleniu autora. Poprawna literatura i plan prezentacji.

Portret psychologiczny bohaterów. Omów na podstawie wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Psychologiczne portrety trojga bohaterów prozy XIX i XX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świetnie charakteryzuje troje bohaterów literackich. Dojrzały wstęp oraz wnioski.

Jednostka wobec zbiorowości w ujęciu twórców dwóch wybranych epok. Rozważ problem na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Jednostki wyróżniające się na tle społeczeństwa w twórczości romantycznej i młodopolskiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Obszerna praca ukazująca szczególne jednostki w społeczeństwie. poprawna bibliografia i plan prezentacji.

Społecznik a indywidualista. Wykaż różnice na podstawie wybranych lektur

Ocena:
20/20
Teza: Podstawowe różnice, które dzielą postawy społecznikowskie i indywidualistyczne.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat pokazując złożoność problemu.

Wizja Boga, świata i losu człowieka w literaturze średniowiecznej. Omów na wybranych przykładach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie wizji Boga, świata i losu człowieka w literaturze średniowiecznej.

Ocena opisowa nauczyciela: Szczegółowa i przemyślana prezentacja ukazująca bogactwo średniowiecznej świadomości.

Zachowanie człowieka w sytuacjach ekstremalnych. Przedstaw na wybranych przykładach literackich.

Ocena:
19/20
Teza: Nie jest możliwa obiektywna ocena zachowań człowieka w sytuacji zagrożenia życia. Gdy nasze podstawowe potrzeby fizjologiczne i psychiczne nie są zaspokojone nie potrafimy normalnie funkcjonować i odzywają się w nas instynkty zwierzęce.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat potraktowany poważnie. Przytoczone argumenty udowadniają w pełni tezę.

Poszukiwanie przez bohaterów literackich prawdy o życiu i sobie samym. Przedstaw na podstawie wybranych lektur

Ocena:
19/20
Teza: Doświadczenia życiowe są siłą sprawczą wielkich zmian w życiu nie tylko w odniesieniu do postaci wykreowanych na kartach powieści, ale także do autorów poszczególnych dzieł.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, dokładnie realizuje założenia tematu. Poprawny styl i język wypowiedzi.

W poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie - jak żyć? Odwołaj się do wybranych utworów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Literatura XIX i XX wieku dostarcza nam coraz więcej postaci walczących z przeciwnościami losu, zmagających się z samym sobą, rozdartych, „szukających własnego ja”.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, doskonale łączy z sobą poszczególne lektury. Poprawny język.

Bohaterowie wierni swoim ideałom. Przedstaw na wybranych przykładach literackich

Ocena:
19/20
Teza: Patrząc na dorobek literacki twórców na przestrzeni epok, nie pozwala on na nadmierny optymizm, bowiem autorzy wskazują na szereg czynników, które raczej ograniczają jednostkę, nie pozwalając na indywidualizm i swobodny rozwój.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świadczy o dojrzałości autora. Lekkość poruszania się po obszarze kultury. Ciekawe lektury.

Walka człowieka z samym sobą. Przedstaw na literackich przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Twórcy literaccy w swych dziełach prócz fabuły poruszali wątki psychologiczne bohaterów. Poprzez zachowania postaci możemy dokonać oceny motywacji ich często kontrowersyjnych czynów.

Ocena opisowa nauczyciela: Mądra i przemyślana praca. Standardowe odwołania do literatury. Poprawna kompozycja.

Motyw człowieka upokorzonego. Omów zagadnienie, odwołując się do literatury różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze możemy odnaleźć różne oblicza upokorzenia człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dobrze skonstruowana, odwołuje się do wielu przykładów.

Jednostka wobec zbiorowości. Rozważ problem, odwołując się do przykładów z dwóch różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Różne postrzeganie misji społecznych i narodowych przez bohaterów dwóch kontrastujących ze sobą epok – magicznego romantyzmu i racjonalnego pozytywizmu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca odzwierciedla temat. Zawiera pełną bibliografię i plan pracy.

Koncepcja człowieka w literaturze średniowiecza i renesansie. Przeanalizuj na przykładzie wybranych tekstów wyżej wspomnianych epok

Ocena:
19/20
Teza: Odmienność pojmowania koncepcji człowieczeństwa w średniowieczu i renesansie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni odzwierciedla temat. Poprawna bibliografia i ramowy plan pracy.

Scharakteryzuj różne postawy człowieka w obliczu nieszczęścia. Odwołaj się do wybranych utworów

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze często możemy odnaleźć jednostkowe reakcje człowieka na nieszczęście.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna - ciekawe i niejednorodne przykłady odbierania przez człowieka nieszczęścia.

Uprzedmiotowienie człowieka jako problem w literaturze. Omów i zinterpretuj zjawisko na wybranych utworach współczesnych

Ocena:
19/20
Teza: Sprowadzenia człowieka do przedmiotu na przykładzie literatury wojennej oraz „Kartoteki” Tadeusza Różewicza.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca porusza trudny i niejednoznaczny problem. Poprawna bibliografia i ramowy plan.

Synteza losu polskiego XIX wieku. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Cechy wspólne poszczególnych postaci, a typowy polski los bohatera XIX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje bogactwo losów Polaków istniejących w XIX wieku na kartach literatury oraz udowadnia niemożliwość przedstawienia syntezy polskiego losu.

Jaki wpływ mają negatywne przeżycia na losy człowieka? Odpowiedz na pytanie na podstawie wybranych utworów literackich

Ocena:
18/20
Teza: Cierpienie jest nieodłącznym towarzyszem człowieka. Bohaterowie literaccy starają odnaleźć sens w jego przeżywaniu.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, oryginalne lektury. Na uwagę zasługuje rozbudowana bibliografia i dobry styl wypowiedzi. Można pogłębić argumentację, aby zdobyć maksymalną liczbę punktów.

Rola doświadczeń życiowych w kształtowaniu człowieka. Przestaw na przykładzie wybranych utworów literackich i filmów

Ocena:
18/20
Teza: Drzewo nie smagane wiatrem, rzadko kiedy wyrasta na silne i zdrowe.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Ciekawa teza uargumentowana na przykładach literackich i filmowym.

Zawiłości psychiki ludzkiej ukazane w literaturze polskiej i obcej

Ocena:
18/20
Teza: Zarówno psychologia, jak i literatura próbują zgłębić psychikę człowieka. Jednak nigdy nie będzie poznana w pełni.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szeroko opisuje temat. Kolejne argumenty dobrana poprawnie. Ciekawa literatura.

Błędne decyzje, niewłaściwe wybory. Omów jak pod ich wpływem zmieniło się życie bohaterów literackich

Ocena:
18/20
Teza: Bohaterowie utworów literackich stają przed wieloma dylematami. Często zdarza się tak, że dokonują niewłaściwych wyborów i nie zawsze są na tyle dojrzali aby ponieść ich konsekwencje.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w ciekawy sposób opisuje drogi różnych bohaterów literackich. Poprawna bibliografia i rozbudowany ramowy plan wypowiedzi.

Najciemniejsze oblicza człowieczeństwa. Przedstaw na wybranych utworach literackich.

Ocena:
17/20
Teza: Ciemne strony natury człowieka: podłość, chciwość, egoizm, okrucieństwo. Czasem te mroczne strony natury człowieka, zaczynają przewyższać dobre cechy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, opisująca kilka z wielu negatywnych cech człowieka. Poprawna bibliografia.

Trudne decyzje bohaterów literackich. Pokaż na wybranych przykładach z różnych epok literackich

Ocena:
17/20
Teza: Bohaterowie literaccy stają przed traumatycznymi wyborami, czasem dużo cięższymi niż rzeczywiste życiowe problemy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Poprawny język i styl wypowiedzi.

Moralność człowieka poddana próbie. Przedstaw problem na wybranych przykładach.

Ocena:
16/20
Teza: We wszystkich utworach można znaleźć motyw moralności. Niekiedy bohaterowie stają przed wyborem i tylko od ich etycznego kodeksu zależy, jaką drogą pójdą.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Zawiera kilka usterek językowych. Teza poprawnie uargumentowana.

Kondycja ludzka ukazana w literaturze rożnych epok.

Ocena:
16/20
Teza: Literatura różnych epok ukazuje w sposób indywidualny postawy swych bohaterów, a poprzez to kondycję sobie współczesnych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła. Zawiera niezbędne argumenty do udowodnienia tezy. Poprawna bibliografia.