Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw śmierci


Motyw śmierci w literaturze i sztuce romantyzmu i Młodej Polski. Omów na wybranych przykładach.

„Umiera się na wiele sposobów: z miłości, z tęsknoty, z rozpaczy, ze zmęczenia, z nudów, ze strachu... Umiera się nie dlatego, by przestać żyć, lecz po to, by żyć inaczej”.

Z biologicznego punktu widzenia, śmierć to stan charakteryzujący się ustaniem oznak życia, spowodowany nieodwracalnym zachwianiem funkcjonalnej równowagi organizmu. Śmierć pojmowana jest jako jeden z podstawowych elementów egzystencji, który wpływa na świadomość każdego człowieka.

„Śmierć otwiera człowiekowi drogę do wieczności, jest jednak sama w sobie czymś potwornym, niosąc zniszczenie i szpetotę.”

Paradoksalnie, z jednej strony traktuje się śmierć jako ucieczkę od ziemskiego cierpienia, przepustkę do niebiańskiego Raju, z drugiej zaś jako karę za grzechy oraz tragedię, która zabiera wszystko, bez względu na pochodzenie, czy status społeczny. Przede wszystkim stanowi ona wielką tajemnicę, dlatego jest motywem obecnym we wszystkich religiach i kulturach.

Zagadka śmierci intrygowała od zarania artystów. Aby „oswoić” śmierć ludzie w zależności od epoki, a więc czasu, kultury, światopoglądu i głoszonych idei, próbowali stworzyć jej wizerunek i zmierzyć się z jej rzeczywistością. Śmierć to doświadczenie jednorazowe, podobnie jak narodziny, doświadczenie, które prędzej, czy później zdobędzie każdy z nas. Śmierć jest rozważana przez etyków, filozofów, lekarzy. Ilustrują ją natomiast w swoich dziełach pisarze, artyści. Tu śmierć pojawia się w różnych kontekstach, jest różnie oceniana. Ja, w swojej prezentacji, skupię się jednak na motywie śmierci z okresu romantyzmu i Młodej Polski.

Rozpoczynając, warto zaznaczyć, że śmierć pojawia się już w Biblii – tu są jej korzenie. W Księdze Rodzaju zostało wyjaśnione pochodzenie śmierci i jej rola w świecie. Śmierć wywodzi się z grzechu pierworodnego. Pierwsi ludzie poznając dobro i zło, skazali ludzkość na przekroczenie granicy między życiem i śmiercią. Śmierć miała być w zamyśle szatana ostatecznym końcem ludzkiego życia. Bóg zadbał jednak o to, by człowiek miał szansę na życie wieczne. To Chrystus przychodzi na świat, by zostać zwycięzcą śmierci, która włada całym światem. Widomym znakiem pokonania śmierci jest zmartwychwstanie Chrystusa, który wychodzi z grobu, pokazuje się swoim uczniom, a potem wstępuje w chwale do nieba.
Średniowiecze zaś to epoka, w której motyw ten występował nader często. Ówczesne miasta były dziesiątkowane przez zarazy i epidemie oraz najazdy wrogów. Wpływało to na poczucie nietrwałości życia ziemskiego. Pisarze opisywali więc w swych utworach kruchość egzystencji ludzkiej. Charakterystyczny dla tej epoki był także bojaźliwy stosunek do śmierci.
W renesansie powstają liczne utwory funeralne: elegie, epitafia, treny. Miały one na ogół charakter moralizatorski i pochwalny. Pokazywały zmarłego jako wzór cnót, które godne są naśladowania.

W interesującym nas szczególnie romantyzmie śmierć zostaje ściśle powiązana z miłością. Zabójstwo pozwala uwolnić się od zobowiązań, dać upust własnym żądzom, samobójstwo zaś urasta do roli narzędzia, środka uwalniającego od męki życia. Tak dzieje się między innymi w „Cierpieniach młodego Wertera”.
Tytułowy bohater tej powieści przeżywa romantyczną i niespełnioną miłość do Lotty, walczą w nim uczucie do kobiety i lojalność wobec przyjaciela – Lotta jest przecież narzeczoną, a potem żoną Alberta. Mimo rozłąki, a potem małżeństwa ukochanej, o którym Werter dowiaduje się przypadkiem, bohater nie jest w stanie wyrzec się towarzystwa kobiety. Wspólne chwile przy lekturze „Pieśni Osjana”, ale też opór wybranki, lojalnej wobec męża, doprowadzają Wertera w końcu do samobójstwa. Odbiera sobie życie pistoletem pożyczonym od męża ukochanej – strzela sobie w głowę o północy, a umiera po 12 godzinach w ogromnych męczarniach. Dla niego samego śmierć jest jedynym wyjściem, wybawieniem, bo nie może już znieść męki człowieka nieszczęśliwie zakochanego.

Podobne uczucie wywołuje obraz pod tytułem „Ofelia”, artysty Johna Everett’a Millais. Tematyka dzieła koresponduje z duchem epoki – w romantyzmie samobójstwo, obłąkanie z powodu nieszczęśliwej miłości, sama nieodwzajemniona miłość to jeden z najczęściej powtarzających się motywów w sztuce. Obraz został na malowany w 1851 roku. Bohaterką dzieła jest Ofelia, ukochana Szekspirowskiego Hamleta, która wpadła w obłęd i popełniła samobójstwo skacząc do wody. Podobnie obsesyjna miłość Wertera doprowadziła do tragedii.
Obraz jest otwarty. Na pierwszym planie widzimy leżącą w wodzie, martwą Ofelię. Na drugim zaś bujną naturę, namalowaną ze szczegółami, stanowiącą tło.
Postać Ofelii przybiera pozę niezwykle sztuczną: leżąca na wznak kobieta ma ręce odwiedzione od tułowia, wykonuje jakby gest pojednania, wokół jej dłoni pływają piękne kwiaty. Twarz młodej samobójczyni wyraża spokój, na pół przymknięte powieki odsłaniają zapatrzone w dal oczy. Głowę otaczają wdzięcznie, miękko ułożone włosy, postać przyobleczona jest w kosztowną suknię, zakrywającą nawet stopy. Postać ta mimo piękna, nie jest prawdziwa, wiarygodna: niemożliwe jest, by w takiej pozie znajdowała się istota popełniająca desperacki czyn. Kwiaty unoszące się na wodzie maja charakter dekoracyjny, tworzą też umowną mogiłę. Złamany konar drzewa może oznaczać przerwane w połowie życie.

W powieści poetyckiej Adama Mickiewicza „Grażyna” śmierć jest natomiast gestem miłości. Grażyna decyduje się na poprowadzenie Litwinów do walki przeciw Krzyżakom, bo jej mąż zdecydował się zdradzić Litwę i zawrzeć sojusz z nie¬przyjacielem. Kochająca żona postanawia działać w obronie honoru męża i szczęścia ojczyzny. W przebraniu księcia wyrusza na czele żołnierzy i choć walczy bohatersko, ginie. Jej śmierć to gest oddania i miłości. W podobnym geście Litawor, jej mąż, wstępuje na stos żony, to hołd, ofiara złożona jej bohaterstwu, a jednocześnie wyraz niemożności życia bez ukochanej.

Śmierć to bardzo ważny element polskiego romantycznego mesjanizmu - teorii i misji Polski jako Chrystusa narodów, wybawiającego Europę od władzy cara - tyrana. Twór¬cą tej koncepcji jest również Adam Mickiewicz, który w III części „Dziadów” konsekwentnie opi¬suje cierpienia młodych Polaków jako niewinną ofiarę. W takich kategoriach opisywana jest śmierć Polaków zamęczonych w car¬skich więzieniach. Wyjazd kibitek z więźniami i śmierć Wasilewskiego tak opisuje w scenie więziennej Jan Sobolewski:

„Wasilewski nie zemdlał, nie zwisnął, nie ciężał,
Ale jak padł na ziemię prosto, tak otężał.
Niesiony, jak słup sterczał i jak z krzyża zdjęte
Ręce miał nad barkami żołnierza rozpięte;
Oczy straszne, zbielałe, szeroko rozwarte (…) ”

Śmierć ma tu wymiar wielkiej ofiary, która powinna mieć efekty podobne jak śmierć Chrystusa na krzyżu: zbawienie Polski, jej zmartwychwstanie, niepodle¬głość, wolność.

W epopei „Pan Tadeusz” została natomiast opisana śmierć wzniosła, śmierć - początek rehabilitacji. Jacek Soplica, ranny w bitwie z Rosjanami, przeczuwa nadchodzącą śmierć i odbywa długą spowiedź w obecności swego brata - Sędziego oraz klucznika Gerwazego. Mówi o swojej wielkiej miłości do Ewy Horeszkówny i o okolicznościach zabicia Stolnika, a także o swej pokucie i walce w legionach. Pragnie uzyskać przebaczenie Gerwazego, swojego naj¬większego wroga, co mu się udaje. Jego śmierć zostaje uwznioślona, umiera jako narodowy męczennik, polski święty:

„Właśnie już noc schodziła i przez niebo mleczne,
Różowe, biegą pierwsze promyki słoneczne;
Wpadły przez szyby jako strzały brylantowe,
Odbiły się na łożu o chorego głowę
I ubrały mu złotem oblicze i skronie,
Ze błyszczał jako święty w ognistej koronie.”

Kontrastowa wobec tego obrazu jest śmierć opisana w dramacie Zygmunta Krasiń¬skiego „Nie-boska komedia”. Tu mamy śmierć odrażającą. Mordowani są arysto¬kraci, a zabójstwa stają się częścią rytuału straszliwej religii. Podczas obrzędów nowej wiary święci się sztylety i przygotowuje nowe zastępy zabójców. Według rewolucjonistów śmierć ma być początkiem nowego świata, w dramacie przy¬biera ona jednak tak odrażające formy, że nie ma wątpliwości co do tego, iż rewolucja nie jest właściwą drogą zmian na lepsze.

Moderniści, zwłaszcza Baudelaire, u progu XX wieku powracają do moty¬wu śmierci w jej aspekcie naturalistycznym. W wierszu „Padlina” podmiot lirycz¬ny opisuje padlinę leżącą przy drodze. Mówi do ukochanej, drobiazgowo opisu¬jąc wszystkie znamiona zepsucia, gnicia, rozkładu. Podkreśla fizyczny aspekt śmierci, by we właściwym wymiarze spojrzeć na ludzkie ciało, które prędzej czy później ulegnie zniszczeniu.

Warto zwrócić uwagę na to, że dla młodopolskich dekadentów śmierć była długo wyczekiwanym ukoje¬niem po trudach beznadziejnego i pozbawionego sensu życia. Stanisław Korab-Brzozowski w liryku „O przyjdź” apostroficznie przywołuje śmierć, prosząc, aby ta go zabrała. Jak wspomniałem - jest to dość charakterystyczne dla tej epoki. Śmierci pragnęli nawet ci, których ona przerażała.
Również Kazimierz Przerwa-Tetmajer w utworze „Ja, kiedy usta…” wyraża chęć śmierci w momencie miłosnego uniesienia. Pragnienie czegoś, co przeraża, wydaje się być paradoksalne. Twórcy jednakże czekają na śmierć, gdyż jest ona jedynym trwałym wybawieniem od życia. Pozwala uwolnić się od bólu istnienia i nękających nas problemów. Tetmajer przykładowo pragnie umrzeć w chwili erotycznych doznań, aby uniknąć kolejnych rozczarowań. Śmierć stanowi więc dla tych twórców jedyne lekarstwo na strach przed nią samą. Pragnienie śmierci jest kolejną skrajnością. Twórcy Młodej Polski lubili skrajności, ale owo pragnienie było nie tylko pewnym stereotypem, wyrażającym panujące nastroje. Znajdowało bowiem odzwierciedlenie w biografii poetów. Przejawem tęsknoty za śmiercią, widocznej w twórczości Koraba-Brzozowskiego, stało się jego samobójstwo.

Śmierć Macieja Boryny w „Chłopach” Stanisława Reymonta jest na tyle charakterystyczna, że postanowiłem zawrzeć ją w swoich rozważaniach. Autor stworzył bardzo swoisty i zapisujący się w pamięci obraz kresu życia. Opisał go patetycznie i z dużym szacunkiem. Półprzytomny chłop idzie na pole, nabiera w koszule ziemi i rozsiewa ją półkolistym ruchem ręki, który jest odruchem, wyrobionym przez lata pracy na roli. Zna go tak dobrze, że może go wykonać bezwiednie, bez świadomości tego, co robi. Umiera tam, gdzie spędził większość swego życia, na ziemi, którą kochał. Ostatni zasiew to symboliczne pożegnanie ze światem. Cała przyroda w chwili jego śmierci zdaje się go także żegnać. Tuż przed śmiercią Boryna doznaje objawienia, w którym Bóg wyciąga do niego ręce i zaprasza do nieba. Cały opis stanowi hołd złożony ciężkiej pracy i doli chłopa, ale daje nadzieję, że śmierć jest jedynie kresem naszego ziemskiego bytu, a nie ostatecznością. Postawa ta odbiega więc od innych widocznych w Młodej Polsce. Dzięki swojej podniosłości na trwale zapisuje się w pamięci czytelnika.

O nieuchronności śmierci możemy dowiedzieć się także z sonetów Jana Kasprowicza „Krzak dzikiej róży w ciemnych smreczynach”. Kontrastowe i symboliczne zestawienie dwóch roślin, daje nam wiele informacji. Niegdyś potężną limbę, mimo jej majestatu i wielkości, spotkało to, co nieuniknione, a więc śmierć. Śmierć jest czymś naturalnym, co musi nastąpić, aby mogło narodzić się nowe życie. Wyrazem tego jest róża, która tętni życiem i wytrwale rozwija się. Widok martwej limby budzi w niej pewne smutne refleksje, jednakże nie przeraża. Ma ona świadomość swojej słabości i kruchości - nieporównywalnie mocniejsza limba leży obok martwa. Mimo swej słabości nie poddaje się i pnie się w górę. Pogodziła się z naturalnym rytmem natury. Ta postawa wobec śmierci jest najbardziej wyważona ze wszystkich zawartych w młodopolskiej literaturze. Stanowi pewien złoty środek. Tylko akceptacja i pogodzenie się ze śmiercią pozwoli nam zachować życiowy spokój. Rzeczą naturalną jest, że czujemy obawę przed kresem naszego życia. Nie dominuje ona jednak naszego umysłu, a jedynie wspomaga nasz rozwój, nie działa destruktywnie, lecz mobilizująco.

Jednym z najbardziej poruszających młodopolskich obrazów, ukazujących śmierć, jest „Śmierć Ellenai” Jacka Malczewskiego. Obraz ten zapewnił sławę młodemu wówczas, dwudziestoośmioletniemu malarzowi. Dzieło nawiązuje do poematu Juliusza Słowackiego „Anhelli”, w którym poeta opisuje tragedię powstańców listopadowych zesłanych na Sybir.
Na pierwszym planie artysta umieścił umierającą piękną, jasnowłosą dziewczynę, leżącą na słomianym posłaniu a obok niej Anhellego w żałobie. Jednolita brunatno - złota tonacja kolorów skupia uwagę odbiorcy na rozświetlonej, bezwładnej postaci Ellenai. Szczególne wrażenie sprawiają jej złote, rozrzucone na ubogim posłaniu, włosy, niespotykanej piękności twarz i białe dłonie, leżące bezradnie na puszystym, złocistym futrze. Martwa dziewczyna wygląda jakby była pogrążona we śnie. Jej towarzysz siedzi na pozór spokojny. Żaden gwałtowny ruch nie mówi o jego rozpaczy. Ale wystarczy spojrzeć na poszarzałą twarz o ściągniętych rysach, na zapadłe, podkrążone oczy, by zrozumieć ogrom jego cierpienia.
Wokół Ellenai drobiazgowo oddane szczegóły: zgaszona świeca, różaniec, modlitewnik, ikona, rozrzucone naczynia a także po mistrzowsku przedstawiona faktura materii: puszystość futra, kruchość słomy czy szorstkość poszarpanego obicia.

Reasumując, należy zwrócić uwagę na to, że wizerunek śmierci zmieniał się na przestrzeni wieków. W zależności od epoki zmiany te były dosyć widoczne.
Pragnę również zauważyć, że stosunek ludzi do śmierci również często się zmieniał. Z początku była to fascynacja samą postacią i tym, co dzieje się po śmierci z duchem, jak i z ciałem. Później nieszczęśliwie zakochani, i nie tylko, traktowali ją, jako rodzaj ucieczki od problemów codziennego życia.
Sądzę jednak, że stosunek ludzi zależał od przyjętych postaw, ideologii i panującego światopoglądu. Te właśnie te czynniki w dużej mierze decydowały o postawie człowieka wobec śmierci. Prezentując ten temat, doszedłem jednak do wniosku, iż śmierć będzie częściej kojarzona z końcem życia, aniżeli z początkiem życia wiecznego.

strona:    1    2    3    4    5    6  





Bo życie kruche jest... Motyw cierpienia i śmierci na podstawie wybranych utworów literackich i dzieł sztuki

Ocena:
20/20
Teza: Bohaterowie literaccy często staja w obliczu śmierci i cierpienia. Zjawiska te są wielowymiarowe i często nieuniknione.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat trudny. Bardzo dobrze przeprowadzona argumentacja broni tezę prezentacji. Ciekawe wnioski uzupełniają całość. Brawo!

Symbol jako sposób nazywania niewyrażalnego. Interpretując wybrane utwory literackie i dzieła malarskie, określ rolę symbolu w komunikacji artystycznej

Ocena:
20/20
Teza: Śmierć, szczególnie u twórców modernistycznych ma często znaczenie symboliczne, jest nośnikiem pewnych głębszych przemyśleń i przeżyć autora

Ocena opisowa nauczyciela: Autor w umiejętny sposób porusza się po świecie literatury i sztuki. Na uwagę zasługuje bogata bibliografia.

Różne sposoby ukazywania śmierci i umierania w literaturze i malarstwie renesansu oraz przełomu XIX i XX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Motyw życia i śmierci towarzyszy ludzkości od początku jej istnienia poprzez wszystkie epoki literackie i artystyczne.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, bardzo przejrzysta. Kolejne argumenty przedstawione są logicznie. Dobre wprowadzenie do tematu i wnioski.

Motyw śmierci w literaturze i sztukach plastycznych. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych dzieł

Ocena:
20/20
Teza: W zależności od epoki historycznej, kultury, światopoglądu i głoszonych idei człowiek próbował oswajać śmierć, pojąć jej zagadkę.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo obszerna i szczegółowa. Temat wnikliwie zanalizowany.

Śmierć jako motyw w literaturze i sztuce. Przeanalizuj zagadnienie na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Artyści, próbując przybliżyć innym tajemnicę śmierci, przedstawiali w swoich dziełach własne wyobrażenia umierania i życia pośmiertnego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w różne wizje śmierci. Rozbudowana bibliografia, płynna i poprawna wypowiedź. Ciekawe ilustracje.

Analizując wybrane utwory literackie, omów funkcje śmierci i zła w baśniach, bajkach i mitach

Ocena:
20/20
Teza: Zło i śmierć podstawowymi elementami baśniowego, bajkowego i mitycznego świata.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Ciekawe przykłady literatury podmiotowej, przemyślana kompozycja.

Danse macabre - motyw śmierci w literaturze i sztuce

Ocena:
20/20
Teza: Taniec śmierci odzwierciedla wszechobecność śmierci, która wszystkich ludzi traktuje tak samo.

Ocena opisowa nauczyciela: Motyw bardzo poprawnie opracowany. Zawiera zarówno literackie, jak i plastyczne przykłady. Dobra bibliografia i plan prezentacji.

Czekając na śmierć, czyli jak i w czym odnaleźć sens życia kiedy brak już nadziei. Rozwiń temat w oparciu o wybrane utwory z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy każdej epoki przedstawiali ludzi oczekujących na śmierć, świadomych jej nieuchronnego nadejścia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera wszelkie niezbędne argumenty. Poprawna konstrukcja, ciekawy tok myślenia.

Ars moriendi - wielcy bohaterowie literaccy wobec śmierci. Zaprezentuj ich postawy i autorskie sposoby kreacji analizując wybrane dzieła

Ocena:
20/20
Teza: Główne utwory związane z ars moriendi powstały w średniowieczu, jednak i w późniejszej literaturze możemy odnaleźć przykłady godnej śmierci.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wykorzystuje dostępne argumenty. Poprawna stylistyka, logiczna spójność.

Przedstaw funkcjonowanie motywu śmierci w literaturze i sztuce średniowiecza i baroku

Ocena:
20/20
Teza: Charakterystyka obrazów śmierci w średniowieczu i barok

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szczegółowa, zawiera wiele ciekawych przykładów z literatury i sztuki. Poprawna kompozycja, teza i wnioski.

Człowiek wobec śmierci w literaturze i sztuce. Przedstaw zagadnienia na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Artyści często wykorzystywali motyw śmierci, by ukazać swój stosunek do niej lub stosunek swego pokolenia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera wiele interesujących przykładów. Poprawna bibliografia i plan.

Miłość i śmierć w wybranych utworach literackich i w sztuce

Ocena:
20/20
Teza: Miłość i śmierć w literaturze i kulturze – popularność omawianych motywów.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat. Ciekawe przykłady oraz wnioski.

Literackie i malarskie sposoby heroizacji śmierci bohatera. Omów problem na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Heroizacja śmierci bohaterów najczęściej służyła zachowaniu pamięci i oddaniu hołdu nieprzeciętnym jednostkom.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, oparta na przykładach z różnych epok literackich.

Przedstaw motyw poświęcenia życia w literaturze. Scharakteryzuj problem, analizując przykłady literackie z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Ukazanie wyjątkowych postaci, które w imię szczytnej idei poświęciły własne życie.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat ciekawie przedstawiony. Oparty na lekturach z różnych epok.

Wesela i pogrzeby w literaturze polskiej. Omów różnorodne ujęcia motywów, odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Motyw wesela i pogrzebu w twórczości pisarzy polskich różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni wyczerpuje temat - opisuje dwa wesela i dwie ceremonie pogrzebowe.

Przedstaw różne wyobrażenia ludzi dotyczące śmierci w oparciu o wybrane dzieła literackie

Ocena:
20/20
Teza: a) Uniwersalność i tajemniczość tematu śmierci widziana oczami twórców literatury.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja wnikliwie przedstawia wybrane utwory. Poprawny styl i kompozycja.

Motyw śmierci w literaturze i sztuce romantyzmu i Młodej Polski. Omów na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Zaprezentowanie funkcjonowania motywu śmierci w literaturze i sztuce romantyzmu i Młodej Polski.

Ocena opisowa nauczyciela: Bogata bibliografia i szczegółowy plan prezentacji.

Przedstaw rolę motywu śmierci w wybranych utworach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Pisarze i poeci w zależności od roli, jaką przypisywali motywowi śmierci opisywali różnorodne jej oblicza.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przemyślana, pokazuje różnorodne wizje śmierci służące różnym celom autorskim.

In hora mortis. W jaki sposób poeci opisywali swoje przeżycia związane ze śmiercią ważnych dla nich osób?

Ocena:
20/20
Teza: Artyści przeżywając śmierć ważnych dla nich osób swoje refleksje przekazywali za pomocą języka poezji.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat. Mówi o poetyckich obrazach "godziny śmierci" w różnych epokach.

Wykorzystanie motywu śmierci w utworach literackich i malarskich XIX i XX wieku Omów, analizując wybrane dzieła

Ocena:
19/20
Teza: Literatura odbiega od przedstawiania śmierci wyłącznie w biologicznym wymiarze, nadając jej określony sens.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca logiczna, zawierająca bogatą literaturę podmiotową i przedmiotową. Wiele argumentów na udowodnienie tezy.

Motyw śmierci w literaturze i malarstwie. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Temat śmierci jest ciągle aktualny i fascynuje wielu artystów, dlatego też powstało mnóstwo dzieł poruszających tę kwestię.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana dobrym stylem. W pełni realizuje temat.

Obraz śmierci w malarstwie i literaturze. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Myśl o śmierci towarzyszyła człowiekowi praktycznie od zawsze. Istnieją na to dowody w poezji, prozie, dramacie czy sztukach pięknych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana płynnym językiem. Ciekawe przykłady z malarstwa. Logiczna i przejrzysta kompozycja.

Motyw samobójstwa w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach pochodzących z różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze akt samobójstwa jest najczęściej potępiany i nie prowadzi do niczego pozytywnego.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat zwięźle ukazany. Poszczególne argumenty sformułowane poprawnie. Jasne wnioski. Właściwy plan i bibliografia.

Śmierć i umieranie w literaturze dawnej oraz współczesnej. Omów na podstawie dwóch epok

Ocena:
19/20
Teza: Różnorodność sposobów ujęcia motywu śmierci i umierania jest ściśle uzależniona od okoliczności historycznych, światopoglądowych i epokowych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, wnikliwie analizuje temat. Poprawnie dobrana literatura.

Motyw śmierci w literaturze. Dokonaj analizy wybranych utworów z różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Artyści, próbując przybliżyć innym tajemnicę śmierci przedstawiali w swoich dziełach własne wyobrażenia umierania i życia pośmiertnego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szeroko ukazuje motyw śmierci w literaturze. Szczegółowa bibliografia i plan pracy.

Przedstaw różne wyobrażenia ludzi dotyczące śmierci w oparciu o wybrane dzieła literackie

Ocena:
19/20
Teza: Przez wieki w literaturze śmierć przybierała różnorodne obrazy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca na kilku przykładach pokazuje jak artyści przedstawiali śmierć. Poprawna bibliografia i język wypowiedzi.

Scharakteryzuj różne ujęcia motywu śmierci w literaturze i określ ich funkcje

Ocena:
19/20
Teza: Artyści odmiennie przedstawiali motyw śmierci w literaturze w zależności od funkcji jaką miał pełnić.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca pokazując różne ujęcia śmierci uwzględnia ich funkcję. Poprawny język, rozbudowana bibliografia i plan pracy.

Sposoby ukazywania bohaterskiej śmierci w literaturze. Scharakteryzuj je na podstawie wybranych utworów różnych epok literackich.

Ocena:
19/20
Teza: Mimo iż istota śmierci jest niezmienna, odmienne są sposoby prezentacji bohaterskiej śmierci w literaturze rożnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, bogata bibliografia.

Sceny śmierci w literaturze. Porównaj i omów ich funkcje w wybranych dziełach

Ocena:
19/20
Teza: Aby „oswoić” śmierć poszczególni twórcy próbowali przedstawić różnorodne sceny śmierci.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera wszystkie niezbędne elementy. Poprawny plan pracy oraz bibliografia.

Obraz śmierci w sztuce średniowiecza. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Wyobrażenia śmierci w średniowieczu miały przede wszystkim charakter dydaktyczny – przypominały o kruchości ludzkiego żywota i zachowaniu pokory wobec Stwórcy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, ukazuje różnorodność wizerunków śmierci. Poprawna bibliografia.

Motyw śmierci i czasów ostatecznych w literaturze, sztuce i muzyce. Omów, analizując wybrane przykłady

Ocena:
19/20
Teza: Motyw śmierć i czasów ostatecznych ukazywany jest na obraz i podobieństwo wyobrażeń ludzi żyjących w danej epoce.

Ocena opisowa nauczyciela: Zwięzła praca w pełni realizująca temat.

Topos śmierci heroicznej w literaturze. Przedstaw jego źródła i udowodnij jego popularność w epoce romantyzmu i literaturze współczesnej

Ocena:
19/20
Teza: Popularność motywu śmierci heroicznej w romantyzmie i czasach współczesnych.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna, właściwy dobór lektur i ciekawe wnioski.

Motyw miłości i śmierci. Przedstaw na wybranych przykładach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Miłość i śmierć w literaturze to nierozerwalne uczucia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca na odpowiednio dobranych przykładach literackich ilustruje postawioną tezę. Poprawna bibliografia.

Bohaterska śmierć w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach literackich

Ocena:
18/20
Teza: W romantyzmie twórcy ukazywali śmierć bohaterów w celu ukazania właściwej postawy patriotycznej, jednak sposoby przedstawiania zgonu bohatera były różne.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, napisana dobrym językiem. Teza poprawnie uargumentowana.

Różne ujęcia śmierci w literaturze i sztuce. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Pomimo licznych prób ukazania śmierci w literaturze i sztuce wciąż pozostaje ona tajemnicą.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawnie realizuje temat. Dobry język i styl wypowiedzi.

Samobójstwo jako temat utworów literackich różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Ucieczka przed realnym życiem, zagubienie w świecie wartości oraz niedojrzałość i nieodpowiedzialność jako źródła decyzji samobójczej wybranych bohaterów literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świetnie realizuje temat. Ciekawa kompozycja pracy.

Motyw umierania ukazany w literaturze. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: W literaturze problem śmierci jest podejmowany niezwykle często.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawna i przejrzysta praca. Ciekawa prezentacja pps.

Śmierć w literaturze różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Śmierć to jeden z najczęściej pojawiających się motywów w literaturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo zwięzła. Poprawna forma wypowiedzi i przytoczone argumenty.

Człowiek wobec śmierci w poznanych utworach literackich różnych epok. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Wizerunek śmierci zmieniał się w zależności od czasu, w którym poruszano ten temat.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Dobra argumentacja. Poprawny język i styl wypowiedzi.

Motyw śmierci heroicznej w wybranych utworach

Ocena:
18/20
Teza: Literatura wskazuje bohaterów, którzy poświęcając swoje życie w dobrej sprawie, ukazali swe męstwo i odwagę.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, analizuje podstawowe utwory dotyczące heroicznej śmierci.

Stosunek człowieka do śmierci. Przedstaw problem, opierając się na wybranych lekturach

Ocena:
17/20
Teza: Obraz śmierci w literaturze ukształtowany jest na obraz i podobieństwo ludzkich wyobrażeń danej epoki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna i przejrzysta. Śmierć została przedstawiona wieloaspektowo, na przykładzie lektur z różnych epok.

Funkcje motywu śmierci w literaturze i sztuce. Przedstaw na podstawie wybranych utworów

Ocena:
17/20
Teza: Śmierć jest zjawiskiem ponadczasowym, które na przestrzeni epok literackich zmienia swój wizerunek.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Poprawna bibliografia i plan wypowiedzi.

Wizerunek śmierci w utworach literackich i malarstwie. Zaprezentuj odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
17/20
Teza: We wszystkich epokach niemal każdy twórca podejmował temat śmierci.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, a temat przedstawiony na wielu przykładach.

Miłość, samotność i śmierć w literaturze. Przedstaw temat, odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
17/20
Teza: Zróżnicowanie kreacji miłości, śmierci i samotności na przestrzeni wieków.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna i tendencyjna. Poprawna bibliografia.