Na wybranych przykładach literackich przedstaw problem konfliktu pokoleń
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw konfliktu


Na wybranych przykładach literackich przedstaw problem konfliktu pokoleń

Konflikt pokoleń rodzi się w momencie, gdy każda ze stron ma własne ideały czy przekonania i nie chce ani ustąpić stronie drugiej lub dojść z nią do kompromisu. Kartezjusz, ojciec nowożytnej filozofii powiedział: „Buntuję się, więc jestem”. Młodzi ludzie chcą żyć po swojemu, inaczej niż starsze pokolenie, nowocześniej, lepiej. Buntują się przeciwko narzuconym im poglądom, często bardzo konserwatywnym. Wpływ na pojawienie się konfliktów ma także zmieniająca się obyczajowość, aktualna moda, rozwój postępu czy sytuacja polityczna kraju.

W „Moralności pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej spotykamy się z typowym konfliktem międzypokoleniowym, który toczył się pomiędzy matką i synem. Dotyczył on generalnie wszystkiego: ubioru, zachowania się, spędzania czasu i podejścia do życia. Syn buntuje się przeciwko matce, chce być tak, jak w znanym przysłowiu „jajkiem mądrzejszym od kury”. Zbyszko Dulski to młodzieniec inteligentny, wnikliwie obserwujący swe środowisko i surowo je oceniający. Brzydzi się kołtunerią, zakłamaniem i zasadami moralnymi wygłaszanymi przez matkę. Zdobywa się jednak tylko na słowną krytykę, gdyż brak mu odwagi zerwać ze środowiskiem, w którym się wychował. Sam jest ich przedstawicielem, filistrem, człowiekiem zabezpieczonym finansowo i wrogo nastawionym do zmiany, gdyż mogą one zburzyć jego spokój. Matka, Aniela Dulska to typowa przedstawicielka kołtunerii, przeciwna wszelkim zmianom, pewna siebie, nadęta, myśląca i działająca według określonego schematu. Zbyszko stale krytykuje matkę, wyrzuca jej brak serca, sposób postępowania z mężem, wychowanie córek, prawienie morałów na temat jego życia. Pozwala jednak zastawić na siebie pułapkę i wpada w nią. Dulska chce zatrzymać syna w domu i przyzwala na jego romans ze służącą. Zbyszko popełnia błąd i krzywdzi Hankę. Podejmuje wprawdzie decyzję o małżeństwie ze służącą, jednak to tylko wyraz buntu przeciwko matce, działanie pod wpływem impulsu, bez namysłu, łamiące wszelkie przyjęte konwenanse. Dulska w porę zapobiegła szaleństwu syna, grożąc, że gdy ten wprowadzi swe zamiary w czyn, nie otrzyma środków finansowych. Pod wpływem piętrzących się problemów, słaby, bierny i niesamodzielny Zbyszko załamuje się.

Konflikt z matką zostaje zażegnany. Zbyszko okazuje się za słaby, by walczyć z kołtuństwem w sobie i w środowisku. Aby przełamać stereotypy nie wystarczy tylko idea, trzeba tej sprawie poświecić samego siebie i nie zawahać się. Zbyszkowi tej odwagi zabrakło, ale też z własnej wygody gdyż był bezsilny, jak całe pokolenie kołtunerii. Został ukształtowany przez środowisko, w którym egzystował. Dulska doskonale zdawała sobie sprawę z tego, co wart był jej syn. Bierze sprawę w swoje ręce i wbrew przysłowiu to „kura okazuje się być mądrzejsza od jajka”:

„A czego to ma mnie uczyć i kto? Ja sama, dzięki Bogu, wiem, co i jak się należy”.
„… no! będzie znów można zacząć żyć po bożemu…” (akt III sc.14 str.101)

W powieści Elizy Orzeszkowej „Nad Niemnem” pierwszy konflikt rozgrywa się na płaszczyźnie relacji Witolda Korczyńskiego z ojcem. Benedykt Korczyński w młodości był zwolennikiem wprowadzenia w życie idei pozytywistycznych, przyjmował sąsiadów, Bohatyrowiczów, toczył zażarte dyskusje o wprowadzeniu zmian we dworze i zaściankach, nowoczesnych metod pracy, a także podjęciu walki narodowowyzwoleńczej przeciwko Rosji. Brał udział w powstaniu styczniowym 1863 r., w którym zginął jego brat Andrzej i przyjaciel Jerzy Bohatyrowicz. Po jego upadku Benedykt doświadczył carskich represji. Trudna sytuacja bardzo go odmieniła. Skoncentrował się na ratowaniu majątku, stracił zapał do wprowadzania idei pozytywistycznych, rozpoczął spór z sąsiadami o każdy skrawek ziemi, stał się zgorzkniały, zmęczony walką o utrzymanie majątku. Gdy syn Witold powrócił ze szkoły do domu, pełen wiedzy i zapału do pracy i chce wprowadzić swoje pomysły w życie, napotyka opór ojca, dochodzi między nimi do konfliktu, a wszystkie rozmowy kończą się kłótnią. Światopogląd ojca i syna zasadniczo się różni, począwszy od zarządzania majątkiem, stosunkiem do chłopstwa, po sprawy prozaiczne, jak wychowanie siostry Witolda, stosunki ojca z wujem Darzeckim aż do zarzewia konfliktu, którym jest spór z Bohatyrowiczami. Witold podważa decyzje ojca i metody kierowania gospodarstwem, nie może zrozumieć, dlaczego wypaliły się dawne ideały ojca, dlaczego nie chce zrozumieć, że syn pragnie je kontynuować. Jednak Benedykt nie zapomniał ich, to zmęczenie i walka o codzienny byt rodziny uczyniły go zgorzkniałym i obojętnym, to rzeczywistość zweryfikowała jego plany i ambicje młodzieńcze.

Konflikt ojca z synem nie mógł trwać wiecznie. Doszło wreszcie do szczerej rozmowy. Witold opowiadając o swych planach przekonuje się, że ojciec nie jest konserwatystą i popiera syna. Benedykt snując opowieść o wydarzeniach i ideałach z czasów młodości wzbudza szacunek i poważanie u syna. Finał rozmowy pokazuje, więc, że obaj mają równie szlachetne cele i tylko zgoda i wspólne dążenia mogą przynieść skutki, bo jak zauważa Benedykt: „… wspólnie musimy różne projekty i plany na dalszą przyszłość, … a potem pod wieczór może razem popłyniemy na to… tamto”.

Innym przykładem konfliktu w „Nad Niemnem” są relacje między matką, Andrzejową Korczyńską a jej synem Zygmuntem. Jest to ostry konflikt, który nie znajduje rozwiązania, a związany jest z odmiennymi poglądami na styl życia bohaterów. Andrzej Korczyński był człowiekiem mądrym, szlachetnym, kochał ojczyznę i swoją rodzinę. Podobnie, jak niegdyś Benedykt, był bratem dla okolicznych chłopów. Starał się szerzyć wśród nich miłość do ojczyzny, kształcił ich, traktował jak równych sobie. Jego żona pochwalała to, co robił, jednak sama nie potrafiła przełamać się i spotkać w wiejskich zaściankach. Andrzej zginął podczas powstania styczniowego i pozostawił żonę z małym synkiem. Ze względu na miłość do męża, postanowiła wychować Zygmunta na podobieństwo ojca. Jej plany całkowicie się nie powiodły. Matka dbała o syna, spełniała każdą zachciankę, izolowała od codzienności i szarości dnia powszedniego. Zygmunt wyrósł na człowieka egoistycznego, zadufanego w sobie, znudzonego życiem, niezdolnego do uczuć, który kocha jedynie piękne przedmioty. Matka łudziła się, że jej syn jest inny, ze kiedyś będzie podobny do ojca. Po rozmowie z nim straciła nadzieję. Przekonała się, że Zygmunt nie chce być spadkobiercą idei ojca i dziedzicem majątku, nie chce wspierać ojczyzny w trudnych chwilach, a swego ojca uznawał za szaleńca. Zygmunt w rozmowie z matką cynicznie wypowiada słowa: „Soki ziemi, chleb cierpienia, Chrystusowe szaty, lud (…) Otóż przykro mi bardzo (...), ale ja tych uczuć i przekonań nie podzielam”.

Konflikt między tymi dwiema postaciami pozostał nadal, Zygmunt pozostał taki, jakim był, a jego matka zrozumiała, że już nic nie można zrobić, bo nie ma już wpływu na syna. Przedstawione przykłady konfliktów pokoleniowych w „Nad Niemnem” mają podłoże takie samo, przebiegają podobnie, ale kończą się inaczej. Matka i syn po konfrontacji własnych poglądów nie znajdują dobrej woli jednej ze stron. Ojciec i syn wykazali gotowość pójścia na kompromis, co doprowadziło do zgody i wzajemnego zrozumienia. Mogli wspólnie wspierając się budować nową rzeczywistość.

W „Tangu” Sławomira Mrożka spotykamy się z konfliktem pokoleń, ale odmiennym niż dotychczas przedstawione. Syn Artur buntuje się przeciwko rodzicom i dziadkom, ale to on jest konserwatystą, a starsze pokolenie reprezentuje nowatorskie zasady i reguły. Typowa polska wielopokoleniowa rodzina, wydawałoby się normalna, lecz w miarę rozwoju akcji zauważyć można, że zachowanie jej członków nie jest normalne.Dorośli zachowują się jak nastolatki, starają się obalić dotychczasowe normy i tradycje rodzinne. To rodzice Artura, Stomil i Eleonora w wyniku rewolucji obyczajowej i upadku norm moralnych, zaczęli „rozbijać rodzinę”. W tym świecie bałaganu, chaosu i nowatorstwa rodziców nie może odnaleźć się syn Artur, student trzech fakultetów, przystojny, inteligentny. Czuje się jak ktoś obcy, nie akceptuje tego świata, w którym jedyna zasadą jest wolność i życie zgodne z naturą. Oskarża rodziców o niszczenie tradycji i porządku: „Tu już nie ma w ogóle żadnej tradycji ani żadnego systemu, są tylko fragmenty, proch! Bezwładne przedmioty. Wyście wszystko zniszczyli i niszczycie ciągle, aż zapomnieliście sami, od czego się właściwie zaczęło”.

Artur pragnął przywrócić stan rzeczy z przeszłości, gdy obowiązywały normy, prawa i reguły. Chciał powrotu do normalności, czyli stanu, gdy to on będzie mógł się buntować przeciwko zasadom, a nie jego rodzice. Chce przywrócić zapomniane zasady etyczne, obyczaje poprzez ślub z Alą, a potem śmierć babci Eugenii. Jego plan przejęcia władzy absolutnej w domu nie udaje się, a on sam ginie z ręki lokaja Edka. Ponosi klęskę, która jest zarazem klęską całego pokolenia, norm, obyczajów i tradycji. Jednostka, która samotnie buntuje się przeciwko wielu i chce naprawić to, co złe poprzez zgodę i porozumienie zwykle ponosi klęskę.

Bunt jest nieodłącznym elementem dorastania każdego młodego człowieka. Aby każdy nastolatek odnalazł swoją tożsamość, najpierw musiał się przeciwstawić zastanym obyczajom, stereotypom, zachowaniom. W pierwszym przykładzie, Zbyszko buntuje się przeciwko obyczajom i moralności panującym w mieszczańskiej rodzinie. To przykład buntu nieudanego. Drugi przypadek dotyczy rodziny ziemiańskiej, a dokładnie konfliktu między konserwatywnymi a nowoczesnym spojrzeniem na sprawy gospodarki i ideały życia. Trzeci przykład literacki z czasów współczesnych w charakterystyczny dla groteskowego Mrożka przedstawia konflikt pokoleń w krzywym zwierciadle, który kończy się klęską wszystkich. Bunt sprzyja toczeniu nieustannej wojny miedzy młodością i starością, ale to także prowadzi do rozwoju i postępu ludzkości.

strona:    1    2    3    4  





Konflikty pokoleniowe w literaturze. Zanalizuj przyczyny sporu młodych ze starymi.

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze możemy odnaleźć rozmaite źródła międzypokoleniowych sporów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni poprawna. Logiczna konstrukcja, dobrze przygotowana bibliografia i plan pracy.

Konflikt pokoleń w literaturze XIX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Ujęcia pokoleniowych sporów w twórczości literackiej XIX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca harmonijna, kladzie odpowiednie akcenty podczas prowadzenia wywodu.

Literackie realizacje motywu sporu, waśni i kłótni. Omów na reprezentatywnych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienia motywu sporu i kłótni występujących w literaturze odmiennych okresów literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Wnikliwa i analityczna praca pokazująca różnorodność ujęć motywu konfliktu.

Motyw pojedynku w literaturze i sztuce. Analizując celowo wybrane teksty kultury z różnych epok, zaprezentuj różnorodność ujęć pojedynku.

Ocena:
20/20
Teza: Pojedynki rozgrywane na przestrzeni wieków miały wiele podobieństw jak i różnic.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bogata w ciekawe przykłady, ukazuje wieloaspektowość wykorzystania motywu pojedynku.

Dawne i współczesne pojedynki. Przedstaw na wybranych przykładach z literatury i sztuki

Ocena:
19/20
Teza: Pojedynki rozgrywane na przestrzeni wieków miały wiele podobieństw jak i różnic.

Ocena opisowa nauczyciela: Motyw pojedynku przedstawiony kompleksowo. Poprawny język i kompozycja wypowiedzi.

Konflikty rodzinne w wybranych dramatach. Przedstaw, odwołując się do wybranych utworów z różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Dramat poprzez swoją szczególną formę i dialogowość stanowi od wieków niewyczerpany sposób na ukazanie rodzinnych konfliktów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta, logiczny wstęp i zakończenie. Poprawny styl wypowiedzi.

Ludzie rozsądni i szaleni w literaturze romantyzmu. Omów różne sposoby kreacji tych bohaterów

Ocena:
19/20
Teza: Kontrast i polemika pomiędzy porywczymi, kierującymi się emocjami, a racjonalnymi myślicielami.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni oparta na lekturach romantycznych. Pokazuje dwoistość postaw.

Literackie spotkania wrogów. Omów temat na podstawie wybranych przykładów z różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Motyw wroga w literaturze pojawia się bardzo często. Temat ten realizowany jest dość różnorodnie, zdarzają się opisy spotkań wrogów i bezpośredniej walki, czasem czytamy o przemianie przyjaciół we wrogów, innym zaś razem bohater musi wroga

Ocena opisowa nauczyciela: Zwięzła praca pokazująca różnorodność wizerunków wrogów. Przejrzysta kompozycja.

Młodzi i starzy. Przedstaw różne realizacje motywu konfliktu pokoleń na wybranych przykładach z literatury

Ocena:
19/20
Teza: Literatura dostarcza bardzo dużo utworów, wierszy, których motywem jest konflikt pokoleń.

Ocena opisowa nauczyciela: Zwięzła praca w pełni realizująca temat.

Na wybranych przykładach literackich przedstaw problem konfliktu pokoleń

Ocena:
18/20
Teza: Bunt sprzyja toczeniu nieustannej wojny miedzy młodością i starością, ale to także prowadzi do rozwoju i postępu ludzkości.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawna i przejrzysta praca. Dobrze dobrana literatura przedmiotu i podmiotu.