Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw bohatera romantycznego


Dialog z tradycją romantyczną w literaturze późniejszych epok. Omów zagadnienie na podstawie wybranych utworów.

Romantyzm to w dziejach literatury bardzo szczególna epoka. Stworzony wówczas specyficzny typ bohatera ,irracjonalny sposób widzenia świata, wielka poezja naszych trzech narodowych wieszczów- wszystko to nie mogło pozostać bez echa w literaturze epok późniejszych. Do tradycji romantycznej nawiązywano w najróżniejszy sposób- poprzez naśladownictwo, przywoływanie wzorców osobowych, ale też poprzez polemikę, dyskusję z romantycznymi mitami, często uznawanymi przez następne pokolenia pisarzy za społecznie szkodliwe. Z biegiem czasu zmieniła się bowiem rzeczywistość, a wraz z nią ludzkie ideały, styl życia. W jaki sposób dyskutują z romantyczną tradycją późniejsi twórcy ukażę w toku mojego wystąpienia. Za przykłady posłużą mi takie dzieła, jak : „Lalka” B. Prusa, „Nad Niemnem” E. Orzeszkowej, „Wesele” S. Wyspiańskiego, „Ludzie bezdomni” S. Żeromskiego. Utwory te wywodzą się z różnych epok, co jest dowodem, że romantyzm niewątpliwie odcisnął swe piętno na literaturze spadkobierców.
Jedną z najbardziej znanych romantycznych tradycji jest z pewnością wizja miłości stworzona przez tę epokę. Wszak do dzisiaj mówimy, że ktoś romantycznie kocha. Romantycy stawiali na „czucie i wiarę”, cenili tych którzy potrafią „patrzeć sercem”, byli zdolni do prawdziwej, wielkiej miłości. Z takiej postawy wobec rzeczywistości wynika określony typ bohatera w literaturze zwany „werterycznym” od powieści J. W. Goethego. Jako artysta i poeta o wrażliwej duszy, Werter kierował się głównie emocjami i uczuciami. Nie potrafił znaleźć swojego miejsca na ziemi i wszędzie czuł się wyobcowany. To typowy marzyciel , kochający miłością idealną, godzący się w imię uczucia na wielkie cierpienie.
W świetle „Cierpień młodego Wertera” miernikiem wartości człowieka jest jego wrażliwość, zdolność do marzeń, bogata wyobraźnia, życie w zgodzie z własnymi marzeniami, idealizm. Nieważne, że bohater popełnił samobójstwo, istotne jest ,że do końca pozostał wierny swojej wizji szczęścia, nie zrezygnował z miłości. Kierował się racjami serca, nie rozumu.
Pozytywiści nie mogli zaakceptować takich ideałów. Skupiony na samym sobie, na swoim cierpieniu Werter nie mógł być dla nich bohaterem godnym naśladowania. Epoka ta propagowała bowiem utylitaryzm, użyteczność jednostki dla społeczeństwa. Człowiek powinien być otwarty na innych, nie zamykać się w sobie. Ma pomagać słabszym wedle swoich sił i zdolności.
Tak czynią pozytywni bohaterowie „Lalki” Bolesława Prusa.
Stanisław Wokulski udziela się charytatywnie, bierze udział w akcjach dobroczynnych. Pomógł młodej prostytutce Mariannie - zarekomendował ją do nauki szycia, prowadzonej przez zakonnice magdalenki, a potem postarał się, by zaczęła wieść godne życie . Udzielił wsparcia rodzinie Wysockich załatwiając im lepszą pracę, wspomógł także kamieniarza Węgiełka. W odróżnieniu od Wertera, Wokulski był człowiekiem czynu, umiał prowadzić interesy, założył spółkę do handlu ze wschodem, prowadził sklep galanteryjny.
Wokulski wprawdzie kocha Izabelę jak romantyk- idealizuje postać ukochanej, cierpi , gdy go odrzuca, poświęca jej swoje myśli. Miłość nie odbiera mu jednak chęci działania- wprost przeciwnie, mobilizuje go do pomnażania majątku, walki o serce ukochanej. Bohater „Lalki” nie skupia się tylko i wyłącznie na swoim niespełnionym uczuciu, mimo bólu potrafi dostrzegać społeczną nędzę i przeciwdziałać jej.
Należy pamiętać, że romantyzm i pozytywizm to epoki przypadające w Polsce na czas niewoli narodowej. Celem twórców było więc wskazywanie dróg odzyskania niepodległości. W literaturze kreowano bohaterów-patriotów , jednak obydwie epoki inaczej rozumiały miłość do ojczyzny, preferowały inne postawy patriotyczne.
Romantycy wzywali do czynnej walki o wolność. Stworzyli typ bohatera- bojownika, który jest gotów do najwyższych ofiar, poświęceń dla dobra narodu. Konrad z III cz. „Dziadów” bierze na swoje barki odpowiedzialność za losy kraju. Jest przekonany, że z tyranią zaborcy należy czynnie walczyć, a z drugiej strony wierzy, że tylko on jest w stanie dać Polakom wolność. Konrad głęboko wierzy, że poświęcenie jednostki dla ogółu nie pójdzie na marne, a jego efektem będzie wolność Polaków. Jego walka ma samotny charakter, bohater nie szuka sojuszników, jest przekonany że w pojedynkę dokona wielkiego czynu wyzwolenia Polski, jeśli tylko otrzyma od Boga „rząd dusz”.
Romantyczni twórcy wierzyli bowiem w moc jednostki, ale tylko tej niezwykłej, wybitnej, człowieka który stoi ponad szarym tłumem zwykłych śmiertelników. Osobą wartościową, cenioną był wielki indywidualista, ktoś niepowtarzalny, skłócony ze światem buntownik.
Pozytywiści wiedzieli , że taki ktoś jednak w starciu z rzeczywistością przegrywa. Samotnie nie da się zmienić świata, można to jedynie uczynić wspólnie, powoli, w mozolnym trudzie wielu przeciętnych, zwykłych ludzi. Tylko poprzez pracę można na tyle poprawić sytuację ekonomiczną kroju, że odzyskanie wolności stanie się realne.
Praca stała się więc najważniejszym kryterium oceny bohaterów w dziełach pozytywistów. Elza Orzeszkowa w powieści „Nad Niemnem” dzieli swych bohaterów na pozytywnych i negatywnych biorąc pod uwagę właśnie ich stosunek do pracy. Wśród tych pierwszych wymienić należy: głowę rodziny Korczyńskich Benedykta, jego syna Witolda, Andrzejową Korczyńską, daleką krewną Benedykta Martę, Justynę Orzelską, Kirłową która miała na utrzymaniu męża oraz mieszkańcy Bohatyrowicz. Wszystkich wymienionych bohaterów łączy kult pracy i traktowanie swoich obowiązków z dużym poczuciem misji.
Praca nie była dla nich przymusem, ani przykrym obowiązkiem. Stanowi ona sens życia tych ludzi, jest dla nich najwyższą wartością. Dzięki pracy czują się potrzebni bliskim, ale też mają poczucie, iż służą społeczeństwu, a tym samy odbudowują pogrążony w popowstaniowym marazmie kraj. Bohaterów tych łączy także ogromne poczucie obowiązku wobec ojczyzny i patriotyzm. Czują się emocjonalnie związani z ziemią, ojcowizną.
Zupełnie inna postawę wobec życia reprezentują pozostali bohaterowie, czyli Bolesław Kirło, Teresa Plińska, Teofil Różyc, Zygmunt Korczyński, Darzeccy. Nie pracują i nawet szczycą się tym, bo są przekonani, że inni są po to, by im służyć. Żyją w przekonaniu, że ludzie szlachetnie urodzeni - za takich się uważali - nie mogą zhańbić się pracą. W powieści tacy bohaterowie są jednoznacznie postaciami negatywnymi.
Dialog z tradycją romantyczną objawia się w obydwu pozytywistycznych powieściach właśnie poprzez odmienne kreacje bohaterów. Pozytywiści zrywają z mitem romantycznego kochanka, a także samotnego bojownika o wolność narodu. Wskazują inne wzorce osobowe- człowieka oddanego pracy, chcącego współpracować z innymi dla dobra kraju.
Jednym z najważniejszych idei w epoce romantyzmu stał się mesjanizm, według którego narodowi polskiemu przypada bardzo ważna rola w dziejach świata. Idea ta rozwinęła się po powstaniu listopadowym i za jej pomocą próbowano tłumaczyć ofiary w ludziach, spowodowane klęską powstania. Według tej idei ofiary były niezbędnym warunkiem, który musiał wypełnić polski naród w swojej misji. Misja owa polegała na wyzwoleniu wszystkich ludzi na świecie i uszczęśliwieniu ich w taki sposób, jak zrobił to Chrystus - mesjasz, czyli przez cierpienie i męczeństwo, nie zbrojną walkę. W ten sposób poeci próbowali tłumaczyć trudną sytuację, w której znalazł się naród i "pokrzepić" serca ludzkie.
Najpełniejszą koncepcję polskiego mesjanizmu wyłożył Adam Mickiewicz we wspomnianej już przeze mnie III cz.Dziadów w „ Widzeniu Księdza Piotra”. Nie wdając się w szczegóły tego fragmentu, gdyż brak na to czasu, przypomnę jedynie, że jest to rozbudowane porównanie – przebieg historii polskiego narodu zostaje porównany do losów Chrystusa, znanych z Ewangelii.
Rodzi się pytanie, dlaczego Adam Mickiewicz zapoczątkował w „Dziadach” długo pokutujący w Polakach mit, że są narodem wyjątkowym, wybranym przez Boga, stworzonym do wielkiej misji. Z pewnością poeta miał dobre intencje, pragnął nadać sens cierpieniom ciemiężonego narodu, przywrócić nadzieję na odzyskanie niepodległości , sam wierzył w istnienie i nadejście „męża opatrznościowego”, który położy kres narodowej niewoli.
Wielu twórców epok późniejszych dostrzegło jednak niebezpieczeństwa tkwiące w wykreowanym przez wieszcza micie, starało się skrytykować a nawet ośmieszyć jego wizje i proroctwa.
Należał do nich S. Wyspiański. W „Weselu” przeprowadza on konfrontację wielu romantycznych mitów z rzeczywistością, w dramacie dochodzi więc do kompromitacji narodowych legend.
Autor bezpośrednio odnosi się do wiary w nadejście wskrzesiciela narodu. W trakcie trwania akcji dramatu pojawia się on pod postacią Wernyhory- wywodzącego się z XVII wieku, znanego z głównie z legend Kozaka, wróżbity, propagatora polsko-ukraińskiego pojednania. Jego przybycie jest związane z jedną z jego przypowieści, mianowicie zapowiedział swój powrót w chwili, gdy Polska będzie prawie martwa i pomoże ją wskrzesić. Przybywa do Gospodarza z jasno sprecyzowanym rozkazem, którego wypełnienie da Polsce niepodległość. Wernyhora nakazuje rozesłanie wici, czyli wiadomości o wojnie w cztery świata Zachwycony rozmówca przytakuje i mówi, że tak zrobi, ale najpierw poradzi się żony. Wernyhora przerywa i przedstawia drugą część rozkazu – właściciel chaty po rozesłaniu wici ma zgromadzić zdrowych mężczyzn przed kościołem, nakazać im wszystkim klęknąć w kompletnej ciszy i nasłuchiwać odgłosu kopyt. Tętent kopyt ma być sygnałem do rozpoczęcia powstania, wtedy też przybędzie sam Wernyhora w towarzystwie Archanioła. Gospodarz jest bardzo podekscytowany i przysięga Wernyhorze, że wypełni rozkazy najlepiej jak potrafi. Zjawa „wskrzesiciela narodu” daje mężczyźnie złoty róg, który ma niezwykłą moc.
Gospodarz rozkazuje Jaśkowi, swojemu szwagrowi, by ten siodłał konia i wyruszał zwoływać chłopów. Nakazuje parobkowi skupić się na zadaniu, bo od niego teraz wszystko zależy. Młody chłop otrzymuje także złoty róg, podarunek od Wernyhory. Ma go dobrze przywiązać sznurem i mocno trzymać. Gospodarz mówi, że bez dźwięku złotego rogu cały trud pójdzie na marne. Jasiek obiecuje, że go nie zgubi i wybiega, ale po chwili wraca by schylić się po swoją czapkę z pawim piórem, która spadła mu na podłogę.
Zgubienie przez Jaśka złotego rogu niweczy cały plan Wernyhory. Mąż opatrznościowy nie przewidział, że Gospodarz zleci swoje zadanie niedojrzałemu, nieodpowiedzialnemu parobkowi. Mit o wszechmocnym wskrzesicielu narodu legł więc w gruzach- co to za wskrzesiciel, który nie umie dopilnować swej misji, doprowadzić jej do końca?
Także mesjanistyczne idee są poddane w „Weselu” krytyce. S. Wyspiański udawadnia, że pomyłką jest traktowanie Polaków jako narodu wybranego. Ukazuje ich jako społeczeństwo ludzi kłótliwych, nie dążących do porozumienia, zgody, niezdolnych do czynu. W pamiętnej scenie chocholego tańca przedstawia grupę taneczników pogrążonych w letargu pół-śnie. Jasiek na próżno próbuje rozerwać magiczny krąg wołając „Chyćcie koni! Chyćcie broni” .Naród nie słucha wezwania do boju, trwa w marazmie. Mickiewiczowski mesjanizm nie ma więc racji bytu- tacy ludzie nie wypełnią misji odkupienia Europy, przecież nawet siebie samych nie są w stanie wydobyć z jarzma niewoli.
Do tradycji , która także ma romantyczny rodowód odnosi się również S. Żeromski w „Ludziach bezdomnych”. Kreuje postać bohatera, który wzorem romantycznych poprzedników bierze na swe barki odpowiedzialność za losy innych, chce samotnie walczyć ze złem, w pojedynkę poprawiać świat. Tomasz Judym to lekarz medycyny, człowiek wywodzący się z niskiej klasy społecznej, który w dzieciństwie doświadczył biedy i przemocy, wychowywany przez ciotkę. Te przeżycia zdają się mieć decydujący wpływ na charakter i poczynania doktora. Poświęca on swe życie biednym, których chce wyrwać z nędzy, jakiej sam doświadczył. W końcu dla nich rezygnuje nawet ze miłości, rodziny i własnego domu.
Bohater „Ludzi bezdomnych” ma wiele cech bohatera romantycznego. Jego chęć pomocy całej ludzkości, wydźwignięcia jej z nędzy i przyniesienia szczęścia upodabnia go do Konrada, bohatera „Dziadów” Adama Mickiewicza, który także troszczył się o los narodu. Sam powiedział o sobie: „Ja kocham cały naród. Chcę go dźwignąć, uszczęśliwić, chcę nim cały świat zadziwić.” Jednocześnie Judym, tak jak wszyscy romantycy, przyjmuje postawę buntu wobec świata. Nie akceptuje istniejącego stanu rzeczy. Chce zmienić system i ład społeczny. Podczas wykładu o higienie skierowanego do lekarzy warszawskich, jego argumenty nie są jednak logiczne. Nie kieruje się on bowiem rozumem ale, zgodnie z założeniami romantyzmu, uczuciami i intuicją. Niezrozumiany i odrzucony przez społeczność lekarską, zostaje sam ze swoimi ideałami, mimo to nie rezygnuje z ich realizacji. Chcąc walczyć z niesprawiedliwością, dokonuje takiego samego wyboru jak bohaterowie dzieł romantycznych- rezygnuje z osobistego szczęścia, jest gotów do wszelkich wyrzeczeń byle tylko osiągnąć swoje społecznikowskie cele.
Doktor Judym może budzić szacunek i podziw poprzez swoją niezłomną postawę. Mit o bohaterze –samotniku walczącym z niesprawiedliwością świata zostaje jednak w powieści zdemaskowany, nie tyle wyśmiany, co poddany gorzkiej refleksji. Przesłanie Żeromskiego nie pozostawia złudzeń: Judym poniesie klęskę. Nie uda mu się zlikwidować krzywdy i nędzy ludzkiej, po prostu jest to zadanie przekraczające możliwości pojedynczego człowieka. Tak oto S. Żeromski zdeprecjonował romantyczną wiarę w wielkie możliwości jednostki ludzkiej.
Podsumowując moje rozważania mogę stwierdzić ,że romantyczna tradycja jest żywa w literaturze epok późniejszych. Twórcy podejmują dialog głównie z wytworzonymi przez romantyków mitami, ale też polemizują z romantyczną wizją miłości, z typem bohatera charakterystycznym dla tej epoki. Fakt ten dziwi, wszak każda epoka literacka wytwarza swój własny światopogląd, ideały, a nawet swoje własne gatunki literackie. Z reguły twórcy późniejszych czasów ustosunkowują się polemicznie do wizji świata, poglądów swoich poprzedników. To, ze właśnie romantyzm tak często powraca w literaturze następnych epok świadczy o tym, że wytworzone wówczas tradycje w sposób szczególny domagały się nawiązań, były więc interesujące, dające twórcom szerokie pole do ich nowej interpretacji

strona:    1    2    3    4    5    6  





Ewolucja bohatera w literaturze romantycznej. Rozwiń temat na przykładach wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Romantyczna literatura polska, odwołując się do zachodnioeuropejskich wzorców, stworzyła niepowtarzalne kreacje bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w sposób szczegółowy pokazuje podobieństwa i różnice bohaterów romantycznych. Poprawny język. Przejrzysta budowa pracy.

Bunt wielkiego indywidualisty. Analizując postawy różnych bohaterów literackich z różnych epok, porównaj portrety buntowników

Ocena:
20/20
Teza: Losy wielkich indywidualności literackich, które stać było na przeciwstawienie się innym, zamanifestowanie swej niezgody na otaczającą rzeczywistość.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca pokazuje kilku ciekawych, odmiennych bohaterów, którzy nie bali się powiedzieć - nie. Poprawny plan i bibliografia.

Kreacja głównego bohatera w literaturze romantycznej. Omów temat na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Romantyczna literatura polska, odwołując się do zachodnioeuropejskich wzorców, stworzyła niepowtarzalne kreacje bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Bez zastrzeżeń.

Funkcjonowanie motywu cierpienia w literaturze romantycznej. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Zaprezentowanie funkcjonowania motywu cierpienia w literaturze romantycznej.

Ocena opisowa nauczyciela: Bogata w przykłady i cytaty z literatury podmiotowej praca.

Czołowi bohaterowie wybranych polskich dramatów romantycznych. Przedstaw podobieństwa i różnice między nimi

Ocena:
20/20
Teza: Wzorcowych bohaterów polskiego romantyzmu odnajdziemy w dramatach Mickiewicza, Słowackiego i Krasińskiego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat, ukazując czterech bohaterów polskich dramatów romantycznych.

Wewnętrzna przemiana bohatera literackiego. Omów jej istotę oraz funkcję, analizując wybrane dramaty romantyczne

Ocena:
20/20
Teza: Metamorfoza jako kluczowy moment biografii romantycznego bohatera

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat, odwołuje się do najwybitniejszych polskich dramaturgów doby romantyzmu.

Dialog z tradycją romantyczną w literaturze późniejszych epok. Omów zagadnienie na podstawie wybranych utworów.

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy późniejszych epok ustosunkowują się polemicznie do tradycji romantycznej.

Ocena opisowa nauczyciela: W pełni wyczerpany temat prezentacji. Poprawna bibliografia i ramowy plan.

Literacki portret bohatera romantycznego i kontynuacja jego wizerunku w późniejszych epokach literackich

Ocena:
19/20
Teza: Cechy bohatera romantycznego pozostają niezmienne, niezależnie od epoki literackiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, rozbudowane argumenty, odwołania do różnych przykładów literackich. Można rozbudować trochę wnioski.

Przedstaw różne formy manifestacji buntu romantycznego w wybranych utworach

Ocena:
19/20
Teza: Poszczególni bohaterowie romantyczni buntowali się przeciw Bogu, światu, uczuciom, zaborcy czy niesprawiedliwości zastanej rzeczywistości.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przedstawia różne rodzaje romantycznego buntu.

Różne wcielenia bohatera romantycznego. Dokonaj porównania na podstawie wybranych przykładów z literatury polskiej i obcej

Ocena:
19/20
Teza: Wypracowane na początku romantyzmu wzorce bohaterów ze względu na specyficzne losy Polski okazały się za ubogie, dlatego też polscy twórcy tego okresu musieli wypracować własne modele bohaterów romantycznych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo przejrzysta i zwięzła. Pokazuje w ciekawy sposób różnice miedzy zachodnim bohaterem romantycznym a rodzimym.

Bohater romantycznych dramatów. Przedstaw sposoby kreowania go w wybranych utworach romantycznych

Ocena:
17/20
Teza: Prezentacja sylwetek bohaterów romantycznych w znanych polskich utworach. Próba odnalezienia odniesień w późniejszych okresach literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra, choć nie wyczerpuje do końca tematu. Można dopracować argumenty i poszerzyć wnioski. Zwięzły ramowy plan wypowiedzi.

Metamorfozy bohatera romantycznego

Ocena:
17/20
Teza: Charakterystyka bohaterów romantycznych. Próba poznania przyczyn ich przemian.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bogato uargumentowana, mocne poszczególne części, jednak jako całość nie zachwyca. Można dopracować wstęp i wnioski.