Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw patriotyzmu


Walka narodowowyzwoleńcza w literaturze XIX wieku. Omów i porównaj różne jej formy, analizując wybrane utwory

W roku 1795 nastąpił III rozbiór Polski, oznaczający ostateczną utratę niepodległości przez naród polski. Przez ponad sto dwadzieścia następnych lat, rozdzielone ziemie polskie, pozostawały pod wpływem trzech zaborczych państw. Znamienny jest fakt, że większa część społeczeństwa polskiego nie zrezygnowała z wizji wolnego, autonomicznego państwa. Cel, jakim była niepodległość, pozostawał niezmienny, różniły się tylko formy, dzięki którym chciano go osiągnąć. Pierwszą postawą obecną wśród Polaków była walka o odzyskanie niepodległości propagowana przez artystów należących do epoki romantyzmu. Młode pokolenie XIX wieku rozpoczęło działania skierowane przeciwko zaborcom, czemu bardzo sprzyjała ideologia epoki. Dlatego tak silny w owym czasie był pierwiastek patriotyczny i głęboko odcisnął się w literaturze epoki. W kolejnej epoce po upadku powstania styczniowego zmieniono koncepcję walki o sprawę narodową. Podstawą działań stała się praca organiczna i praca u podstaw. Na pierwszym miejscu stawiano ekonomiczno-społeczny rozwój kraju. Niepodległość miano wywalczyć z czasem. Niezależnie od wybranego sposobu walki o przywrócenie Polsce niepodległości, walczący wykazali się wielkim patriotyzmem.
Jednym z utworów romantycznych poruszających problem walki narodowowyzwoleńczej jest III część „Dziadów” Adama Mickiewicza. Na powstanie tego dzieła miał wpływ fakt, że poeta mógł odczuwać poczucie winy z powodu nieuczestniczenia w powstaniu listopadowym. Potraktował on utwór jako nowego rodzaju walkę, odpowiednią do sytuacji popowstaniowej, walkę słowem. Chciał także pokazać, że w przeszłości również taka walka się toczyła, poprzez cofnięcie się do lat 1823-1824 i uznanie tego czasu za symboliczny- lata zsyłki i procesu Filomatów, Filaretów.
Mickiewicz utwór dedykuje: „Spółuczniom, spółwięźniom, spółwygnańcom narodowej sprawy męczennikom(…) oskarżonym w procesie Filomatów i Filaretów”. Utwór rozpoczyna się pierwszego listopada. To autentyczny czas trwania procesów Filomatów i Filaretów. Miejscem prologu jest Wilno, klasztor ks. Bazylianów przerobiony na więzienie stanu. Następuje w nim przemiana bohatera: uwięziony Gustaw odrzuca ziemską miłość i przybiera nową postawę wobec świata. Staje się wielkim patriotą – wojownikiem o wolność. Symbolem tej przemiany jest zmiana imienia dokonana na ścianie celi i nazwanie się Konradem. Odsunął on pragnienia swojego serca na daleki plan, poświęcając się ojczyźnie. Jej wolność i niepodległość stała się dla niego jedynym celem. Kolejnym przykładem romantycznej i patriotycznej walki jest postawa uwięzionej młodzieży przedstawiona w bajce Goreckiego opowiadanej przez Żegotę. Występuje w niej nawiązanie do czasów wygnania Adama i Ewy z raju. Pod postacią diabła autor ukazuje cara zaś pod postacią ziarna ukrywa polską młodzież pełną patriotycznych uczuć, ziemią natomiast jest więzienie. Młodzież ta jest podobna do ziarna - im większe tortury i prześladowania stosuje się wobec niej, tym ona ma większą chęć wyrwania się z ucisku. Uczucia patriotyczne wbrew oczekiwaniom cara wzrastają.
Natomiast w „Widzeniu księdza Piotra” Mickiewicz formułuje hasło: „Polska Mesjaszem narodów”. Oznacza to, że Polska jest narodem wybranym, który musi cierpieć jak Chrystus, a gdy miara cierpienia wypełni się zmartwychwstanie, odzyska wolność i przyniesie ją innym ujarzmionym narodom. Mamy tu do czynienia z romantycznym ubóstwieniem narodu. W warunkach przegranego powstania idea ta miała znaczenie polityczne. Stanowiła moralne usankcjonowanie stoczonej walki, nadawała jej sens i stwarzała podstawy do optymizmu na przyszłość. Skoro jest bowiem pewne, że Polska odzyska niepodległość, jeśli wypełni się przeznaczona jej męka, cierpienia, to tragedia i krew przelana z 1831 roku i wcześniejsze prześladowania Polski były potrzebne i ważne. W ten sposób Mickiewicz dawał ludziom pociechę, ratował od pesymizmu i rozpaczy, pokazywał, że przegrana to nie tylko odkupiona krwią klęska, ale jedna z dróg wiodących ku niepodległości.
Postawę patrioty – bohatera walki o stolicę podczas powstania listopadowego przestawia Juliusz Słowacki w wierszu „Sowiński w okopach Woli”. Sowiński zasłużył się w dziejach Polski już wcześniej – podczas walk napoleońskich, okupił to jednak utratą nogi. Teraz ta drewniana noga – symbol kalectwa zmusiła go do pozostania na posterunku. Generał przebywa w starym kościółku na Woli. Otoczony ciałami swoich przyjaciół – żołnierzy wie, że powstanie chyli się ku upadkowi, ale walczy z wrogiem do końca: „nie oddam szpady, Lecz się szpadom bronić będę, Póki serce we mnie bije”. Kiedy wielu młodych, zdrowych ludzi uciekło, sam musiał stawić czoła oddziałowi Rosjan. Nie poddaje się, choć wojska carskie proponują mu kapitulację. Jest symbolem całego narodu, który choć zraniony będzie ciągle walczył, a zarazem jest wzorem wojownika o niepodległość. Cechuje go odwaga i męstwo. Pomimo poświęcenia nie uważa się za świętego, ani za męczennika, ale za prawego Polaka i patriotę. Autor stawia generała ponad innymi, hiperbolizuje jego zachowanie, które powinno być naśladowane przez wszystkich. Sowiński wyraża się z pogardą o ludziach, którzy są tchórzami i uciekli z pola walki. Sam umiera godną, bohaterską śmiercią. Autor wiersza dążył do utrwalenia powstańczej legendy. Interpretuje ją poprzez uwznioślenie postaci, widzenie generała w kategoriach świętego, męczennika, odpowiednie obudowanie obrazu poetyckiego (generał oparty jest na ołtarzu, nie może się bronić jako kaleka, ginie jako ofiara z ręki wroga). Tworzeniu legendy służą również cechy bohatera: odwaga, męstwo, honor, umiłowanie wolności, i ojczyzny prawość charakteru, szlachetność, nieugiętość wobec przewagi wroga.
Po kilkudziesięciu latach doszło do wybuchu kolejnego powstania - powstania styczniowego, które również zakończyło się klęską Polaków. Ludzie którym przyszło żyć w nowej rzeczywistości popowstaniowej musieli dokonać przewartościowania swojego życia. Utracili wiarę w sens romantycznych ideałów i romantycznych scenariuszy historii. Istotny był także jej wymiar praktyczny, codzienny - trzeba było zaakceptować trudne warunki postyczniowej rzeczywistości, nauczyć się w nich żyć, a także planować przyszłość. Młode pokolenie pozytywistów, które doszło do głosu po 1864 roku, widząc daremność zrywów niepodległościowych, zaczęło nawoływać do skupienia wysiłków na działaniach ekonomicznych, jak również na podniesieniu na wyższy poziom kultury ludu, aby w przyszłości mógł on poprzeć zryw narodowy. Dla pozytywistów patriotyzm to praca dla narodu i społeczeństwa. Dlatego z zachwytem pisali oni o postępie nauki, głosili kult wiedzy i rozumu, nawoływali do rozwijania produkcji kapitalistycznej i techniki.
W takim właśnie nurcie utrzymany jest pozytywistyczny utwór „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej, który powstał w latach 1885 - 1886, a do rąk czytelników trafił w przededniu 25 rocznicy powstania styczniowego. Był więc nie tylko przypomnieniem i uczczeniem wielkiego narodowego wydarzenia, ale przyniósł również refleksje związane z popowstaniową rzeczywistością, podejmował trudny temat patriotyzmu, zachowania narodowej tożsamości, mimo klęski i pogrzebania nadziei na szybką realizację niepodległościowych marzeń.
Bohaterowie utworu „Nad Niemnem” są obciążeni tym właśnie wydarzeniem, jednakże mają również bardzo charakterystyczny stosunek do pracy. Daje ona im bowiem szczęście i spełnienie. Szczególnym przykładem takich osób są postacie z przeszłości: Jan i Cecylia, o których losach dowiadujemy się od bohaterów powieści i którzy stanowią moralny wzór dla społeczności nadniemeńskiej. Ludzie ci, ze względu na różnicę warstw społecznych, musieli uciec z Korony i ukrywać się, aby móc być razem. Osiedlili się zatem w puszczy i tam stworzyli sobie nowy dom. Dla nich praca nie była obowiązkiem lecz dawała im radość. Wszystko, co osiągnęli stworzyli własnoręcznie i dało im nie tylko korzyści materialne, ale również satysfakcję duchową oraz uznanie samego króla. Historia ta ma służyć potwierdzeniu sensu pracy, która często nie przynosi błyskawicznych efektów i jest drogą niezwykle żmudną.
Wśród bohaterów powieści spotykamy dwa pokolenia polskich pozytywistów. Przedstawicielem starego pokolenia jest Benedykt Korczyński, właściciel majątku, który podczas powstania styczniowego stracił brata Andrzeja. Benedykt pamięta czasy sprzed powstania, zjednoczenie wszystkich stanów, patriotyczne porywy i bohaterskie czyny powstańców, jednakże te wielkie idee odłożył w niepamięć ze względu na trudną sytuację, w jakiej przyszło mu żyć. Jako ojciec dba on o wykształcenie Witolda. Dochodzi między nimi do licznych konfliktów pokoleniowych. Mimo, iż obaj wyznają te same wartości: praca, patriotyzm, troska o ojczyznę i ziemię, nie mogą początkowo się porozumieć. Benedykt to przykład obrońcy polskiej ziemi, człowiek bardzo pracowity, dla którego ojcowizna jest największa wartością.
Witold Korczyński to reprezentant młodego pokolenia polskich pozytywistów, którzy realizują hasła pracy organicznej i pracy u podstaw. Uzyskuje wykształcenie w szkole agronomicznej, a zdobytą wiedzę i umiejętności wykorzystuje w życiu. Witold chce ulepszyć sytuację polskich chłopów na wsi oraz ułatwić im pracę, służąc radą i pomocą. Uczy mieszkańców zaścianka jak posługiwać się narzędziami, maszynami rolniczymi usprawniającymi i ułatwiającymi pracę, potępia salonowe wychowanie siostry i popiera poczynania Justyny.
Jeszcze inną drogę dla swojego bohatera wybrał Bolesław Prus w powieści pt. „Lalka”. Chociaż jest to niewątpliwie utwór pozytywistyczny, ponieważ jej bohaterowie realizują założenia tej epoki, czego przykładem jest postać Juliana Ochockiego, Klejna, Heleny Stawskiej, Suzina czy Geista, to warto przyjrzeć się głównemu bohaterowi, który nie jest postacią jednoznaczną. Wynika to z chęci pokazania przez autora epoki przewartościowania z romantyzmu na pozytywizm, która miała miejsce w umysłach ludzi przełomu epok.
Stanisław Wokulski jest reprezentantem dwóch pokoleń. Jako romantyk posiada romantyczną biografię młodzieńczego okresu: wziął udział w postaniu styczniowym, poświęcając młodość patriotycznej walce o wolność i niepodległość, za swą miłość do ojczyzny cierpiał na syberyjskim zesłaniu, przeżywa romantyczna, nieszczęśliwa i nieodwzajemniona miłość, która jest motorem jego działań, a w której przeszkodą według bohatera są konwenans i stosunki społeczne, idealizuje swoją wybrankę do takiego stopnia, iż nie wyobraża sobie życia bez swej „bliźniaczej duszy” i być może nawet popełnia z jej powodu samobójstwo. Posiada także skłonność do depresji, stanów apatycznych i melancholijnych, głębokich przemyśleń, rozpamiętywania setki razy tej samej sytuacji, wspominania każdego gestu, uśmiechu czy słowa ukochanej oraz jest indywidualistą.
Wokulski jako pozytywista realizuje ideały pracy organicznej: otworzył nowy sklep, założył spółkę do handlu ze Wschodem, prowadzi interesy z Rosjaninem Suzinem. Udziela się także charytatywnie, pomógł między innymi prostytutce Mariannie, furmanowi Wysockiemu oraz kamieniarzowi Węgiełkowi, popiera działalność naukowców i badaczy (Ochocki, Geist), akceptuje hasła głoszące asymilację Żydów i innych narodowości zamieszkujących Polskę (Szlangbaum, Mincel). Próbuje zdobyć Izabelę w pozytywistyczny sposób, chcąc uzależnić jej byt od własnego majątku.
Odpowiedzialnością za klęskę bohatera obarczona została Izabela Łęcka, przesądy stanów, system arystokratyczny. „Umarł przywalony resztkami feudalizmu” - w zakończeniu powieści powie doktor Szuman o śmierci Wokulskiego. Jednakże autor powieści nie dał nam jednoznacznej odpowiedzi, co do kwestii, które cechy zwyciężyły w bohaterze. Nie wiemy czy romantycznie zginął pod gruzami zasławskiego zamku, czy raczej pojechał do Paryża, aby pracować naukowo co jest pozytywistycznym rozwiązaniem.
Ani praca organiczna, ani walka zbrojna bezpośrednio nie dała Polakom wolnego państwa. Zarówno idee romantyczne jaki i pozytywistyczne były konieczne, aby się ono odrodziło. Powstania chociaż okupione krwią, dały początek pracy organicznej i powszechniejszemu myśleniu o ojczyźnie. Przekreśliło to plany zaborców, którzy uważali, że Polaków da się pozbawić ich tradycji, kultury i historii. Chcieli zamienić ich w Rosjan, Niemców albo Austriaków. Jednak pamięć o powstaniach i krzywdach wyrządzonych przodkom nie pozwoliła kolejnym pokoleniom zapomnieć o przynależności do narodu polskiego. Z drugiej strony potrzebna była także praca organiczna. Bez niej naród mógłby zapomnieć o swojej odrębności, a wtedy stałby się łatwiejszym celem dla zaborców. Już po odzyskaniu niepodległości idee pracy były niezwykle ważne, ponieważ pozwoliły odbudować zniszczoną Polskę i stworzyć na nowo demokratyczny, wolny kraj.

strona:    1    2    3    4    5  





Motyw patriotyzmu w literaturze polskiej. Przedstaw na podstawie wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Powinnością pisarzy powinno być reagowanie na błędy społeczeństwa oraz propozycje naprawy tych błędów.

Ocena opisowa nauczyciela: Szacunek dla Autora za dojrzałość i trafność sądów, dogłębne zrozumienie tematu, wywód argumentacyjny, piękny język.

Pisarze polscy o własnym narodzie. Przedstaw zagadnienie na przykładzie wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Na wydarzenia polityczne i sytuację panującą w społeczeństwie polskim natychmiast reagowali pisarze.

Ocena opisowa nauczyciela: Świadomy wybór i rzetelne omówienia trudnych i ważnych dla Polaków tekstów polskiego romantyzmu (z wykorzystaniem cytatów). Dobra znajomość tła historycznego, logika wywodów, bogaty, poprawny język sprawiają, że pracę czyta się z zainteres

Bohater narodowy. Omów funkcje kreacji heroicznych w literaturze polskiej

Ocena:
20/20
Teza: Wykreowani przez twórców literatury bohaterowie, z ich postawą patriotyczną i bezgranicznym oddaniem sprawom ojczyzny, stawali się wzorcami, które godne były naśladowania.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni poprawna, odwołuje się do różnych epok.

Romantyczna i pozytywistyczna koncepcja patriotyzmu. Omów i porównaj na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: W epoce romantyzmu i pozytywizmu silny był pierwiastek patriotyczny i głęboko odcisnął się w literaturze epoki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana płynnym językiem, w pełni poprawna.

Ojczyzna ponad wszystko. Analizując wybrane teksty, uzasadnij, że niektóre utwory literatury polskiej mogą być lekcją patriotyzmu dla młodego czytelnika

Ocena:
20/20
Teza: Z utworów przepełnionych miłością do ojczystego kraju do dziś możemy uczyć się patriotyzmu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat.

Motywy patriotyczne w piosenkach hip-hopowych. Omów patriotyczne oblicze polskiego hip-hopu na wybranych przykładach piosenek

Ocena:
20/20
Teza: Piosenki hip-hopowe poruszają tak ważne tematy, jak miłość do kraju. Odnajdujemy w nich liczne motywy patriotyczne.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i ciekawa. Świadczy o dobrej znajomości poruszanej problematyki.

Literatura narodu pozbawionego państwa. Omów jej funkcje na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Zaprezentowanie i omówienie funkcji literatury narodu pozbawionego państwa.

Ocena opisowa nauczyciela: Przejrzysta i ciekawa praca.

Przedstaw motyw poświęcenia życia w literaturze. Scharakteryzuj problem, analizując przykłady literackie z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Ukazanie wyjątkowych postaci, które w imię szczytnej idei poświęciły własne życie.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat ciekawie przedstawiony. Oparty na lekturach z różnych epok.

Scharakteryzuj różne koncepcje patriotyzmu w literaturze polskiej

Ocena:
20/20
Teza: Patriotyzm to pojecie szerokie, a jego idea była utrwalana w różny sposób przez polskich twórców.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca oparta na utworach z różnych epok. Przedstawia różne rozumienie patriotyzmu przez polskich twórców.

Etos pracy i etos walki jako dwie wartości literaturze polskiej XIX wieku. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Praca i walka to wartości, które były bardzo istotne dla literatury polskiej XIX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dojrzała. W pełni realizuje konsekwentnie tezę i odzwierciedla temat pracy.

Różne koncepcje wyzwolenia ojczyzny w literaturze romantycznej. Przedstaw zagadnienie, ilustrując je przykładami

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze romantycznej odnajdziemy różnorodne koncepcje polskich dziejów, a także propozycje dróg, jakie należy wybrać by odzyskać wolność.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bogata w lektury proponujące różne drogi odzyskania niepodległości.

Różne modele patriotyzmu. Omów na przykładzie wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Pisarze różnorodnie traktowali miłość do ojczyzny i w odmienny sposób dawali temu wyraz w swej twórczości.

Ocena opisowa nauczyciela: Dojrzała praca ukazująca różnorodność w rozumieniu idei patriotyzmu.

Różne sposoby ukazywania miłości do ojczyzny w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy odgrywali istotną rolę w utrwalaniu wizerunku wzorowego poddanego i obywatela, gotowego dla dobra ojczyzny oddać swoje życie.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja ukazuje motyw patriotyzmu na przestrzeni kilku epok. Trafnie diagnozuje rozwój tego motywu, stawia ciekawe pytania.

Analizując wybrane pieśni narodowe przedstaw ich symboliczny wymiar

Ocena:
20/20
Teza: Polskie pieśni narodowe są symbolem patriotyzmu, mają zagrzewać do walki za ojczyznę.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja ciekawa, ukazuje kilka polskich pieśni narodowych.

Walka narodowowyzwoleńcza w literaturze XIX wieku. Omów i porównaj różne jej formy, analizując wybrane utwory

Ocena:
20/20
Teza: Niezależnie od wybranego sposobu walki o przywrócenie Polsce niepodległości, walczący wykazali się wielkim patriotyzmem.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja konkretnie ukazuje wybrany temat. Poprawna bibliografia i ramowy plan.

Przedstaw motyw miłości do ojczyzny i określ jego rolę w literaturze i sztuce romantycznej

Ocena:
20/20
Teza: Poeci, jak i malarze pragnęli w swych dziełach pokazać polską historię i tradycje, pokrzepić zniewolony naród lub ukazać swą miłość do ojczystego kraju.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo spójna prezentacja, zawiera wnikliwe analizy i przemyślenia.

Sposoby kształtowania postawy patriotycznej Polaków poprzez literaturę. Omów, analizując stosowne przykłady literackie

Ocena:
20/20
Teza: Ze względu na tragiczną historię krzewienie patriotycznej postawy Polaków stało się jednym z głównych zadań literatury.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja szeroko kreśli wizje krzewienia patriotyzmu autorów tworzących w różnych epokach literackich.

Różne oblicza patriotyzmu. Przedstaw na przykładzie wybranych tekstów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Motyw patriotyzmu odegrał szczególną rolę w polskiej literaturze ze względu na tragiczną historię naszej ojczyzny.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja ukazuje szeroką panoramę polskich postaw patriotycznych.

Postawy Polaków w najważniejszych momentach dziejowych. Przedstaw i porównaj typy postaw na wybranych przykładach literackich z różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze odnaleźć możemy wyraźne ślady kształtowania się świadomości narodowej.

Ocena opisowa nauczyciela: Dobrze osadzone w historii, ciekawe, samodzielne rozważania na temat Polaków, którym czasami nie sposób zaprzeczyć.

Sposoby ukazywania bohaterskiej śmierci w literaturze. Scharakteryzuj je na podstawie wybranych utworów różnych epok literackich.

Ocena:
19/20
Teza: Mimo iż istota śmierci jest niezmienna, odmienne są sposoby prezentacji bohaterskiej śmierci w literaturze rożnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, bogata bibliografia.

Ukaż motyw walki o niepodległość w wybranych utworach literackich

Ocena:
19/20
Teza: Autorzy w różny sposób oceniali niepodległościowe aspiracje wojowników o wolność.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, poprawna pod względem merytorycznym.

Różne drogi odzyskania niepodległości w czasach zaborów. Przedstaw na przykładzie utworów z epok: romantyzmu i pozytywizmu

Ocena:
17/20
Teza: W okresie niewoli narodowej Polacy podążali przyjmowali różne postawy - jedni preferowali walkę i bunt, inni pracę organiczną i pracę u podstaw.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, schematyczna. Teza została w pełni udowodniona.

Ojczyzna jako temat poruszany w twórczości romantyków polskich. Przedstaw zagadnienie na podstawie wybranych przykładów

Ocena:
16/20
Teza: Zainteresowanie romantyków ojczyzną i sprawą narodową było powiązane z ówczesną sytuacją polityczną Polski.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła. Dobry dobór lektur. Teza uargumentowana zbyt powierzchownie.