Sytuacja człowieka w obliczu faszyzmu i stalinizmu. Omów zagadnienie, interpretując wybrane utwory
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw totalitaryzmu


Sytuacja człowieka w obliczu faszyzmu i stalinizmu. Omów zagadnienie, interpretując wybrane utwory

XX wiek przyniósł narodziny totalitaryzmu, systemu opartego na władzy, terrorze fizycznym, jak i psychicznym. Człowiek wobec takiego systemu jest jednostką pozbawioną godności, wolności, a także indywidualizmu. Specyfika każdego systemu totalitarnego polegała na stworzeniu określonego mechanizmu działania, który służył realizacji zadań zgodnych z ideologią spreparowaną na użytek danego systemu. Działania niemieckiego faszyzmu zmierzały do realizacji zaprogramowanej przez Hitlera eksterminacji ludzi na tle rasowym oraz do poszerzenia przestrzeni życiowej dla narodu niemieckiego. Totalitaryzm rosyjski dążył z kolei do likwidacji przeciwników, za których uznano różne grupy ludzi, np. duchowieństwo, inteligencję, zdrajców proletariatu. Działania w tym zakresie wymagały specyficznych i dogodnych warunków. Powstawały więc nowe modele rządzenia państwem dostosowane do potrzeb systemów totalitarnych, oparte na kłamstwie, nienawiści, okrucieństwie i strachu. Totalitaryzm wojenny – hitleryzm i stalinizm to czasy, które spowodowały zburzenie dotychczasowego systemu wartości. Wielu współczesnych polskich i zagranicznych pisarzy podjęło ten problem. Chcieli ukazać przede wszystkim prawdę o sytuacji człowieka egzystującego w systemie totalitarnym.

Lata 1933-1943 to w Związku Radzieckim okres wielkich czystek, aresztów i mordu milionów ludzi. To również podpisanie paktu Ribbentrop-Mołotow, przygotowania do zamachu na Trockiego oraz atak Hitlera na Rosję i początek wielkiej wojny ojczyźnianej. Represje obejmowały nie tylko ważnych obywateli. Ucierpiały również masy. Pod fałszywymi zarzutami skazywano zwykłych ludzi na śmierć. W roku 1934 wprowadzono dekret o zdradzie ojczyzny, rok później rozciągnięto karę śmierci na przestępców od 12 roku życia. W zwykłych fabrykach rozmowa w czasie pracy mogła być uznana za spisek, spóźnienie się do pracy za sabotaż, za takie przestępstwa można było zostać skazanym. Właśnie na tle tych wydarzeń rosyjski pisarz Anatolij Rybakow przedstawił losy zwykłych ludzi, między innymi Saszy Pankratowa, Warii Iwanowny, Jury Szaroka, Wadima Marasiewicza, Wiki Marasiewicz oraz samego wodza narodu - Józefa Stalina.
Jak wspomina Rybakow, kiedy wódz ZSRR przebywał jeszcze na zesłaniu, jego towarzysze niedoli często się z niego śmiali, lecz z czasem przestali, ponieważ ze Stalinem nie można było się spierać, gdyż nie umiał przegrywać. Józef Stalin posiadał wady: był bezwzględny i nielojalny. Te cechy stawały się niebezpieczne podczas stabilizacji w kraju, gdyż z czasem Stalin zaczynał dysponować władzą niepodzielną i przez nikogo niekontrolowaną. Dla Stalina: „(…) przeciwnik ideowy był wrogiem osobistym”. Stalin nie darzył ludzi zaufaniem, a jedyną osobą, której zaufał był Adolf Hitler, który zawiódł to zaufanie 22 czerwca 1941 roku atakując Związek Radziecki. Dla wodza radzieckiego było to wielkie zaskoczenie i niesamowity cios. Jedenaście dni znajdował się w stanie skrajnego przygnębienia. Od tamtej pory stał się jeszcze bardziej nieufny i wszędzie doszukiwał się spisku, każdego podejrzewał i wszędzie szukał wrogów. Dlatego też skazuje na śmierć nie tylko swych rzeczywistych przeciwników, lecz cały naród - inteligencję, chłopów, robotników, by niewolniczą pracą w łagrach budowali zbrodniczy system.
Stalin już w „(…) młodości zrozumiał, że demokracja w Rosji to swoboda działania dla najgorszych instynktów społecznych”. A te instynkty może poskromić jedynie silna władza, a ta władza nosi nazwę dyktatury. Stalin chciał i stworzył nową historię Kraju Rad. Chciał by przyszłe i obecne pokolenia prawidłowo oceniały jego epokę. Prześladował ludzi z określonych warstw społecznych. Przede wszystkim likwidował starych bolszewików, którzy znali jego nieciekawą przeszłość i zdolni byli przeciwstawić się uzurpatorowi. Ofiarami terroru stawali się zamożni chłopi, ludzie związani uprzednio z innymi partiami za ich skłonności do odmiennego, niezależnego myślenia; rzecznicy interesów różnych narodów; inteligenci starszej generacji wyznający idee humanizmu, wreszcie duchowieństwo, propagujące równość ludzi wobec Boga i religijne wartości moralne. Zdecydowanie, jego wyborem życiowym było stworzenie państwa totalitarnego, które byłoby mu całkowicie podległe - oddane, ponieważ: „Dla Stalina miernikiem oddania idei było oddanie jego osobie”.
Jeden z bohaterów „Dzieci Arbatu”, Sasza Pankratow był prawdziwym i ideowym człowiekiem radzieckim. Komsomolec, który z błahego powodu został uwięziony, a następnie skazany na trzy lata zesłania na Syberię. Mimo uwięzienia, wierzy, że to tylko pomyłka, że to wina niektórych towarzyszy, a nie partii. Przebywając na zesłaniu: „(…) nie potrafił poddać się z rezygnacją swojemu losowi, znosić go z pokorą, dlatego że wszystkie te pojęcia - rezygnacja, pokora - były mu obce zawsze, jako oznaki słabości”. Nie chciał żyć jak zając i, bojąc się wychylić zza krzaka, lecz wiedział, że tylko tak można przetrwać fizycznie. Życiowy wybór Saszy to pozostać uczciwym człowiekiem i obywatelem. „Wierzył święcie w sprawiedliwość - jeszcze jeden dowód jego prostolinijności”. Żeby żyć musiał kłamać, kręcić i oszukiwać - zmyślać wciąż nowe historyjki i opowiadać je przygodnym znajomym, aby uniknąć pytań i ukryć przeszłość. Wiedział, że jeśli zacznie dochodzić sprawiedliwości, to prędzej czy później znów wyląduje na Syberii i to nie na zesłaniu, lecz w łagrze na kilka lat. Zdawał sobie sprawę z tego, że już nigdy nie będzie mógł normalnie żyć, że strach nie zniknie.
Inny bohater – Jura Szarok – karierowicz - enkawudzista był synem robotnika. Gdy zaczął pracować w fabryce wzbogacił się o coś, czego przedtem mu brakowało - a mianowicie o pewność siebie. Stał się bardziej nieprzyjazny i źle się wyrażał o ludziach inteligentnych. W szkole zawsze był skromny i milczący, natomiast w fabryce często zabierał głos, gdyż uważał, że występowanie przed tak dużym audytorium przyda się przyszłemu adwokatowi. W końcowym efekcie, nigdy tym adwokatem nie został. Jego wybór życiowy to praca w aparacie represji. Nigdy wcześniej Jura: „(…) nikogo nie zwalał z nóg, nie bił pałką, nie kopał” lecz z czasem stawał się coraz bardziej brutalny, ordynarny i bezczelny wobec przesłuchiwanych. Gdy aresztowany poddawał się, Szarok natychmiast przestawał go bić, wracał za biurko i zapisywał zeznania. A ci, którzy przechodzili na współpracę, przynajmniej przez jakiś czas mieli się całkiem dobrze.
Wadim Marasiewicz miał opinię świetnego mówcy, zabierał głos we wszystkich dyskusjach. „(…) Często występował publicznie. Wygłaszał prelekcje, odczyty, uczestniczył w zebraniach i akademiach, w posiedzeniach kolegiów redakcyjnych i rad artystycznych, lecz przede wszystkim dużo pisał”. Dla innych krytyków i różnych znakomitości zabłysnął jako człowiek lojalny, postępowy. Przede wszystkim chciał przeżyć, dlatego zaczął współpracować z organami NKWD. Bał się komukolwiek powiedzieć, że jego siostra wyszła za mąż za cudzoziemca i wyjechała za granicę. Bał się mówić to co myśli o swoich przełożonych, pomimo że nie miał o nich dobrego zdania. Był tchórzem: „Jesteś po prostu tchórzem, z tchórzostwa wysługujesz się tym chamom”.
Z kolei Waria Iwanowa była nie tylko idealistką, ale również niepokorną kreślarką. Kierowała się pewnymi zasadami, nie zważała na przeszkody w dążeniu do celu, a przede wszystkim była zdolna do poświęceń: „Jest pani mężnym człowiekiem, dla dobra innych naraża się pani na niebezpieczeństwa”. Będąc młodą dziewczyną oczarowały ją restauracje, piękna muzyka, wystrojeni goście. Zapragnęła żyć tak jak oni. Lecz jej pragnienie było swoistym protestem: „(…)przeciwko wszystkiemu co się dokoła działo, przeciwko temu co się stało z Saszą”. Gdy zobaczyła Saszę idącego między konwojentami do pociągu, po raz pierwszy odczuła strach przed bezlitosnym i niesprawiedliwym światem. „Postanowiła, że nie będzie tak żyć, nie zostanie pokorną niewolnicą”. W ten sposób poznała Kostię - mężczyznę niezależnego od państwa. Życie z nim było piękne i kolorowe, różniło się od szarej rzeczywistości. Po pewnym czasie zrozumiała, że dłużej już nie chce być utrzymanką bilardzisty, szulera, tylko chce się uczyć i pracować. Zrozumiała również, że życie nie toczy się w restauracjach, nie w kurortach. Życie to zmartwienia, nieszczęścia, ciężka praca. Młoda dziewczyna do końca swych dni pozostała wierna swoim ideałom. Dostrzegała złe strony ustroju, nie uległa propagandzie, była krytyczna wobec rzeczywistości, dlatego też nie chodziła na zebrania, nie uczestniczyła w manifestacjach, to wszystko było dla niej złe, bez sensu i niesprawiedliwe, pomimo tego, że: „(…)wyrosła w radzieckiej rodzinie i wychowała w radzieckiej szkole”.
Ostatnia opisywana przeze mnie osoba, Wika Marasiewicz „(…) była bezczelna, stanowcza, zdolna do wszystkiego…”. Wiedziała dokładnie czego chce. Obracała się w towarzystwie wielu znanych ludzi i cudzoziemców. Często się z nimi spotykała. Szarok zainteresowany faktem, iż Wika spotyka się z tymi ludźmi, postanowił to wykorzystać i zmusił ją do podpisania zobowiązania do współpracy z NKWD. Wika zaczęła donosić na swych znajomych, a raporty z tych spotkań przekazywała Szarokowi. Po pewnym czasie udało jej się wyrwać z tego „donosicielstwa”. Wkrótce potem wyszła za mąż za antykomunistę - Francuza. Zaraz po ślubie wyjechali do Francji, a następnie do Londynu. Jej wyborem była ucieczka za granicę przed rewolucją i przed Szarokiem - nie chciała żyć w ciągłym strachu, że prędzej czy później on ją znów zmusi do donosicielstwa, lub co gorsza powie o wszystkim jej mężowi. Wika chciała czuć się bezpiecznie i wieść dostatnie życie.

Skutki stalinowskich represji ponosili także obywatele innych państw, miedzy innymi Polski. Gustaw Herling-Grudziński został aresztowany przez NKWD w 1940 roku podczas próby przedostania się przez granicę rosyjsko-litewską. Po długotrwałych przesłuchaniach i śledztwie oskarżono go o szpiegostwo na rzecz niemieckiego wywiadu: „Pierwsza część nazwiska w brzmieniu rosyjskim (Gerling) kojarzyła mnie niespodziewanie z pewnym marszałkiem lotnictwa niemieckiego” - pisze autor. Natomiast buty oficerskie: „miały świadczyć, że jestem „majorem wojsk polskich”. Pod koniec listopada 1941 roku, autor ogłosił głodówkę protestacyjną. Zdecydował się na ten krok, gdyż nie miał już nadziei na zwolnienie go z obozu, był zupełnie wycieńczony - bliski śmierci. Widział jak wygląda życie w obozie, ponieważ sam był jego więźniem. A rola obozów w państwie totalitarnym polegała na eliminowaniu ze społeczeństwa jednostek uznanych za „szkodliwe” lub wrogie, poddawanie ich procesowi resocjalizacji przez wpajanie im norm moralności socjalistycznej oraz dostarczenie taniej siły roboczej podczas realizacji gigantycznych inwestycji przemysłowych. Pomimo tego, że autor jest ofiarą niesprawiedliwości, fałszywych oskarżeń i tortur, zachowuje jednak do końca niezachwianą godną postawę moralną, czyli rozeznanie między tym, co dobre, a tym, co złe. Nie oceniał i nie potępiał ludzi, których głód doprowadził do obłędu, nie sądził kobiet, które oddawały się z głodu; ponieważ uważał, że nie ma prawa osądzać poniżonych, a potępiać należy tylko sprawców nędzy ludzkiej.
Czy jego decyzja o podjęciu głodówki była właściwa? Zdecydowanie tak. Był świadom swojego położenia - zostało mu około pół roku życia. Miał więc do wyboru „odsiedzieć” swoją karę w więzieniu lub rozpocząć głodówkę i mieć choć odrobinę nadziei, że będzie zwolniony z kary na podstawie amnestii Polaków (która była uwzględniona w pakcie Sikorski-Majski). Jak pisze sam autor: „(…)było to desperackie szaleństwo, które miało wszelkie pozory zdrowego rozsądku”. Ten akt desperacji uratował mu życie. Uratował mu życie w obozie, w którym zaobserwował utratę godności ludzkiej za sprawą wyniszczającej pracy (przy wyrębach lasów, budowie miast i miasteczek, elektrowni i zakładów pracy), głodu i chorób. W łagrach przestawały obowiązywać jakiekolwiek normy prawne i moralne, życie ludzkie nie przedstawiało żadnej wartości, każdego więźnia można było zabić i zastąpić innym.

Aby dopełnić obrazu totalitarnych systemów należy przyjrzeć się jednemu z nich – nazizmowi – z perspektywy kata. Przykładem człowieka całkowicie ukształtowanego przez ideologie hitlerowską jest Jurgen Stroop, zbrodniarz wojenny, odpowiedzialny m. in. za likwidację getta w Warszawie. Bohater „Rozmów z katem” Józef był wychowany w atmosferze niezwykłej dyscypliny, zarówno matka jak i ojciec byli surowi, wymagający i apodyktyczni. Józef wzrastał w przeświadczeniu, że siła jest najwyższą wartością. Od dzieciństwa wpajano mu kult niemieckości. „W czasie rozmów i gawęd więziennych o przeszłości i przygodach dzieciństwa, Stroop zawsze podkreślał, że żołnierska dyscyplina ojca i reżim matki, ustrzegły go od zbytniego rozrostu indywidualizmu”. Po I wojnie rozpoczął karierę w NSDAP, zaczął przejmować skłonności antysemickie, rasistowskie, a także nacjonalistyczne. Wszędzie zachowywał się jak prawdziwy hitlerowiec szowinista. Jego dyplom z Dachu określa Jurgena jako: „rzetelny, żołnierski, surowy, zdecydowanie silna wola bojowe i idealistyczne pojmowanie życia pozwalające sprostać każdej sytuacji, żywotna pilność w dziedzinie światopoglądowej, porządny nacjonal-socjalista” Jeśli chodzi o poziom intelektualny, Stroop został w Dachu tak oceniony: „potrafił mimo skromnego wykształcenia szkolnego, sam przyswoić sobie dużo wiadomości”. Precyzyjnie wykonywał polecenia swoich przełożonych, nie zadawał sobie żadnych pytań natury etycznej. W swych wspomnieniach z okresu wojennego nigdy nie mówił o grozie wojny, o śmierci żołnierzy, o cierpieniu ludności cywilnej, o zniszczeniach - ta strona była mu obca.
Portret psychologiczny Stroopa jest nie tyle odrażający, co interesujący. Jego świadomość była produktem wychowania domowego, niemieckiej obyczajowości, własnych ambicji i hitlerowskiej propagandy. Nie zadawał sobie nigdy pytań o sens własnego postępowania, o jego skutki. Filozofia ta odpowiadała jego życiowemu programowi, pozwalała mu na zrobienie kariery, urzeczywistniła jego marzenia o życiu w luksusie. W stosunku do innych nacji czuł ślepą nienawiść i pogardę. Stroop do końca swoich dni pozostał hitlerowcem i zbrodniarzem, nie czuł się winy, nie okazywał skruchy, nie przyznał się do zbrodni. Swój pobyt w więzieniu traktował jako skutek przegranej wojny, a nie dokonanych przez niego zbrodni. Książka Moczarskiego, która ma charakter pamiętnika-wywiadu jest wstrząsającym dokumentem pogłębiającym wiedzę o systemie działania ideologii i propagandy hitlerowskiej.

Ukazane przykłady nie wyczerpują oczywiście różnorodnych sytuacji człowieka w obliczu faszyzmu i stalinizmu. Pokazują jednak przyjęcie różnorodnych postaw wobec władzy totalitarnej. Literatura obok historii dokumentowała często tragiczne wydarzenia totalitarnych czasów, ukazując je najczęściej na przykładzie pojedynczych jednostek. Reprezentowały one odmienne środowiska i odmienne wybory. Ukazane postaci pokazują jak zbrodnicze systemy potrafią deprawować ludzi i wykorzystywać ich słabe strony, a także jak wyniszczają własnych i obcych obywateli. Na czele morderczej machiny stoją tacy ludzie jak Stalin czy Stroop, których postawa wynika z kompleksów lub małości. Zwykli obywatele mają często wybór czy poddać się systemowi i działać na jego rzecz, czy też do końca przeciw niemu występować. Jest to wybór niełatwy i jak pokazują wspomniane przykłady często tragiczny.

strona:    1    2    3    4    5    6  





Totalitaryzm w literaturze XX wieku. Przedstaw i porównaj sposoby jego kreacji w wybranych tekstach kultury

Ocena:
20/20
Teza: Totalitaryzm w literaturze XX wieku dokumentuje, przestrzega, przeraża.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo dobra. Temat wyczerpany, dojrzałe słownictwo, przemyślana konstrukcja prezentacji.

Różne sposoby przedstawiania totalitaryzmu w literaturze współczesnej i filmie. Omów, odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Literatura odkrywa całą prawdę o systemach totalitarnych. Wskazując zagrożenia płynące z ich wprowadzenia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca na poziomie dobrego licealisty. Ciekawy dobór przykładów literackich i filmowych, poprawny język i styl wypowiedzi. Całość uzupełniają trafne cytaty.

Omów cechy stalinizmu i faszyzmu na podstawie wybranych utworów literackich.

Ocena:
20/20
Teza: Faszystowski system totalitarny i stalinowskie metody sprawowania władzy uniemożliwiły normalne, godne życie człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera bogatą argumentacje. Szeroko opisuje wskazane systemy totalitarne. Brawo!

Różne ujęcia totalitaryzmu przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach literatury współczesnej

Ocena:
20/20
Teza: Wizje totalitaryzmu, zarówno hitlerowskiego, jak i stalinowskiego, znajdziemy w licznych przykładach literackich XX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat.

Literackie obrazy zniewolenia człowieka w systemie totalitarnym. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Literatura ukazywała proces i skutki zniewolenia społeczeństw, jak i poszczególnych jednostek.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła, oparta zarówno na utworach polskich, jak i obcych. Ukazuje wiele różnych aspektów zniewolenia. Poprawna kompozycja pracy.

Wpływ systemów totalitarnych na etykę. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Jak totalitarne reżimy wpłynęły na jednostki, na ich zachowania, decyzje i jakie wnioski dla zasad etyki możemy wyciągnąć z utworów poświęconych „czasom pogardy”.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta, głęboka analiza tekstów i postaw bohaterów.

Osobowość człowieka totalitarnego. Przedstaw to zagadnienie, odwołując się do znanych z literatury wizerunków hitlerowskich i sowieckich katów oraz niektórych więźniów obozów zagłady

Ocena:
20/20
Teza: Literatura opowiadająca o II wojnie światowej daje olbrzymią wiedzę o zmieniającej się pod wpływem totalitaryzmu psychice ludzkiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca starannie przemyślana, literatura wyselekcjonowana i ambitna. Trafna teza i wnioski.

Ludzie XX wieku w sytuacjach ekstremalnych. Omów problem, odwołując się do utworów Borowskiego, Nałkowskiej, Herlinga-Grudzińskiego, Moczarskiego i Krall

Ocena:
20/20
Teza: Najbardziej poruszające literackie przykłady stłamszenia wolności i godności ludzkiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Jak literatura opowiada o nieludzkiej rzeczywistości? Omów na wybranych przykładach różne rodzaje narracji i narratora w prozie przedstawiającej wojnę i okupację

Ocena:
20/20
Teza: Obowiązkiem pisarza jest danie literackiego świadectwa z „czasów pogardy”.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, w pełni zasługuje na pochwałę.

Sytuacja człowieka w obliczu faszyzmu i stalinizmu. Omów zagadnienie, interpretując wybrane utwory

Ocena:
20/20
Teza: Literacka prawda o człowieku egzystującym w systemie totalitarnym.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przemyślana, ukazuje wiele postaw człowieka wobec systemów totalitarnych.

Losy jednostki zdeterminowane wydarzeniami historycznymi. Rozważ zagadnienie, odwołując się do wybranych przykładów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Osoby zdeterminowane wydarzeniami historycznymi to przede wszystkim ofiary II wojny światowej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra. Interesujący dobór argumentów, ciekawe wnioski.

Totalitaryzm w literaturze. Przedstaw i porównaj sposoby jego kreacji w wybranych tekstach kultury

Ocena:
19/20
Teza: Opisy totalitaryzmów w literaturze traktować możemy jako przestrogę przed systemem dyktatorskim lub ponure świadectwo czasów.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra. Poprawnie dobrana argumentacja, ciekawe wnioski rekompensują drobne błędy stylistyczne.

Wpływ systemów totalitarnych na człowieka. Omów temat, odwołując się do wybranych dzieł

Ocena:
19/20
Teza: Na wpływie totalitaryzmów na człowieka skupiło się wielu twórców XX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różnorodność opisanych w literaturze systemów i ich negatywne skutki. Poprawny język, przejrzysta kompozycja.

Ideologie totalitarne - ideologie zła w literaturze, sztuce i filmie. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: „Kłamstwo powtarzane tysiąc razy staje się prawdą”.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca obszerna, szczegółowo opisuje formy totalitaryzmów ukazanych w różnych tekstach kultury. Bogata bibliografia.

Siedem polskich grzechów głównych. Przedstaw refleksje na temat polskich wad narodowych, odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Główne wady narodowe Polaków na tle historycznym.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna. Prezentuje szeroki katalog polskich wad narodowych.

Różne postawy człowieka wobec totalitaryzmu. Omów problem na wybranych przykładach literatury XX wieku

Ocena:
18/20
Teza: Człowiek żyjący w systemie totalitarnym jest nieustannie narażony na trudne wybory moralne.

Ocena opisowa nauczyciela: Dobra praca. Bogata argumentacja ciekawe wnioski. Styl wypowiedzi wymaga "wygładzenia"

Człowiek w obliczu totalitaryzmu. Omów zagadnienie, odwołując się do analizy odpowiednio wybranych utworów literackich

Ocena:
17/20
Teza: Literatura przytacza różnorodne postawy i świadectwa ludzi postawionych w obliczu systemu totalitarnego.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Zakres literatury nie wykracza jednak poza kanon lektur szkolnych. Do poprawy język wypowiedzi

Obraz systemu totalitarnego w literaturze filmie i malarstwie. Omów różne sposoby realizacji tego zagadnienia odwołując się do dowolnie wybranych przykładów

Ocena:
17/20
Teza: Różne sposoby prezentowania totalitaryzmu łączy chęć utrwalenia negatywnego obrazu systemów totalitarnych, aby nigdy nie powróciły.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Na uwagę zasługuje dobór pozycji bibliograficznych. Można wygładzić styl przechodzenia pomiędzy kolejnymi argumentami.