Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw patriotyzmu


Sposoby kształtowania postawy patriotycznej Polaków poprzez literaturę. Omów, analizując stosowne przykłady literackie


Ojczyzna dla wielu stanowi kluczowe pojęcie w systemie wartości. Wiąże się ono etymologicznie z ojcowizną, a więc ziemią dziedziczoną po przodkach. Wraz z upływem lat znaczenie słowa zostało rozbudowane, dlatego trudno jednoznacznie zdefiniować to pojęcie. Po pierwsze, odnosi się ono do przestrzeni zamieszkałej przez grupę ludzi o wspólnych powiązaniach historyczno – społeczno – kulturowych. Istota ojczyzny tkwi jednak w jej drugim znaczeniu. Jest to bowiem miejsce, z którym człowiek jest związany emocjonalnie, o którego dobro dba. Tak jak każda istotna wartość, tak i miłość do ojczyzny, czyli patriotyzm stanowi częsty motyw literacki. W polskiej literaturze ma znaczenie szczególne, co jest spowodowane tragicznymi wydarzeniami, które spotykały nasz kraj. Szczególnie w okresie zaborów krzewienie patriotycznej postawy Polaków stało się jednym z głównych zadań literatury. Powstawały wówczas utwory przepełnione miłością do ojczystego kraju, z których do dziś możemy uczyć się patriotyzmu.

W dawnych epokach pisarze-patrioci często poruszali problem stosunku do własnego kraju, wytykając wady Polaków mogące doprowadzić do klęski całego narodu. W sposób alegoryczny nawiązał do motywu ojczyzny Piotr Skarga w „Kazaniach sejmowych”. Renesansowy kaznodzieja w swoim dziele zawarł niezwykle sugestywne uwagi na temat upadającej Rzeczypospolitej. Wymienił choroby trawiące kraj, do najważniejszych zaliczając brak patriotyzmu i miłości ojczyzny, niezgodę wewnętrzną, osłabienie władzy królewskiej, niesprawiedliwe prawo, rozwiązłe obyczaje obywateli i coraz większą przepaść między ich postępowaniem a wymogami religii katolickiej. Skarga przepowiada, że dalsze rozprzestrzenianie się tych chorób może doprowadzić do całkowitego wyniszczenia i upadku Rzeczypospolitej. Najbardziej znane jest drugie kazanie, w którym kaznodzieja przyrównuje ojczyznę do matki. Jej dziećmi są wszyscy obywatele, którzy za troskę i opiekę winni okazać Polsce szacunek i oddanie. W tym kazaniu występuje alegoria Rzeczypospolitej jako tonącego statku. Gdy grozi mu katastrofa, tylko głupcy ratują w takim momencie swój dobytek materialny. Prawdziwą wartością kraju są patrioci, którzy starają się uratować ojczyznę od klęski, a ich siła tkwi w zbiorowym działaniu, a nie w staraniach pojedynczych osób. Egoiści, zamartwiający się wyłącznie o majątek, stracą nie tylko swoje dobra materialne, ale i sami pójdą na dno wraz z upadającym krajem. Ich zachowanie doprowadzi do stopniowego wyniszczenia ojczyzny, rozpadu społecznego, kulturalnego i politycznego. Obraz kraju ukazany w utworze pełni funkcję przestrogi, jest rodzajem ostrzeżenia dla szlachty, by nie popełniała podobnych błędów w przyszłości. Niezwykłość utworu tkwi także w fakcie, że niecałe 200 lat później Polska przestała istnieć na mapach Europy. Skarga uczy, by nie zajmować się tylko egoistycznymi potrzebami, ale pamiętać o dobru wspólnym, jakim jest kraj urodzenia.

Jedną z najbardziej poruszających lektur o patriotyzmie jest III część „Dziadów” Adama Mickiewicza. W utworze pokazani są zesłani i cierpiący w więzieniach młodzi Polacy. Więzień mówiąc o broni, którą mu zepsuto, mówi o cenzurze, która „blokuje” jego wolność jako pisarza, jako tego, który obudzi w narodzie ducha patriotyzmu. Nowosilcow, chcąc przypodobać się carowi, zapełnia więzienia niewinnymi ludźmi. Więźniowie nie mogą kontaktować się ze światem zewnętrznym. Okna są zabite deskami, co prowadzi do tego, że więźniowie tracą poczucie czasu. Jedzenie jest porównywane do trucizny. Jedynym sposobem na przeżycie w tych warunkach jest przyzwyczajenie. Skazani nie uważają swojego pobytu za bezsensowny. Cierpią za innych, którzy są na wolności i mogą aktywnie walczyć o ojczyznę. Ludzie, którzy zostali skazani na wywóz na Syberię to przeważnie młodzi ludzie, skuci kajdankami. Każdy ma oddzielnego strażnika, traktowani są jak przestępcy. Mimo to, więźniowie manifestują swoją przynależność narodową – cytując słowa hymnu. Mimo carskich represji, prześladowań, więzienia, zesłania na Syberię – patrioci wytrwale dążą do wyzwolenia kraju. Nawet w więzieniu są solidarni i bohaterscy, wzajemnie się chronią i pomagają. Jeden z nich – Żegota, opowiadając mit o ziarnie, ukazuje sens cierpienia polskiej młodzieży. Tak jak wschodzi ziarno - tak zaowocuje postawa patriotów. Wysocki w swojej wypowiedzi mówi o tym, że proces wyniszczania polskości tak naprawdę nie pozbawi Polaków poczucia narodowości. Porównuje narodowość polską do lawy, która jest zimna i twarda z wierzchu, lecz w środku gorąca. Tą skorupą są Rosjanie. Gorąco, które jest pod skorupą, to poczucie narodowości polskiej. Wysocki nawołuje do przebicia się przez tę skorupę i odnowienia zniszczeń spowodowanych przez Rosjan.
Głównym bohaterem w książce jest Konrad – wielki patriota, którego cechuje indywidualizm oraz uczucie wyższości w stosunku do innych. Bohater czuje się nieszczęśliwy, ponieważ nie ma słuchaczy, jego poezja jest niezrozumiała dla zwykłych ludzi. Jest samotny. Za swojego jedynego partnera może uważać Boga i naturę. Nazywa sam siebie mistrzem, jest pyszny i pewny siebie. Uważa siebie za twórcę świata, świata poetyckiego. Widzi w tym przewagę nad Bogiem, ponieważ świat, który stworzył Bóg jest śmiertelny. Konrad znajduje się w wyjątkowej chwili, czuje w sobie moc, aby zmierzyć się z Bogiem i naturą. Potęga, wytrwałość i miłość do ojczyzny dają mu prawo do rozmowy z Bogiem. Chce się dowiedzieć, w jaki sposób może pomóc swojej ojczyźnie. Wrodzony talent poetycki będzie także bronią Konrada. Konrad żąda od Boga podobnej mocy do władania ludźmi. Chce rządzić przede wszystkim myślami i uczuciami rodaków. Uważa, że jego rządy byłyby lepsze od rządów Boga. Na milczenie Konrad reaguje gniewem, oskarża Boga o brak miłości i obojętność na losy ludzi. Ma zamiar porównać Boga do cara. Bóg nie chce nawiązać rozmowy z Konradem, ponieważ ten grzeszy pychą. Jedynym godnym Boga człowiekiem jest osoba skromna, pobożna. W alegoryczny sposób Mickiewicz wyraził swój sąd o przyczynach klęski listopadowej. Konrad symbolizuje powstańców, którzy mimo ogromnego patriotyzmu przegrali, ponieważ w swej pysze nie starali się włączyć do walki całego narodu. Mickiewicz wzywa do realizowania nowej idei – mesjanizmu. Polega on na poddaniu się cierpieniu w imię większej misji, jaką jest symboliczna śmierć Polski, prowadząca do odkupienia całego świata (podobnie jak śmierć Chrystusa zbawiła ludzkość). Polacy są w tym ujęciu narodem wybranym, na którym spoczywa specjalne zadanie. Nie powinni więc buntować się czy pogrążać w rozpaczy, lecz wypełniać swoją misje godnie i z pokorą. Adam Mickiewicz kreśląc obraz młodych Polaków pokazuje jak wielką wartością jest patriotyzm. Pielęgnowanie go ma w przyszłości doprowadzić do odzyskania niepodległości.

Dziełem, którego nie można pominąć ucząc się patriotyzmu, jest „Pan Tadeusz” Mickiewicza. Świadczy o tym przede wszystkim „Epilog”. Polska jawi się tu jako kraj, który zawsze „(...) zostanie święty i czysty jak pierwsze kochanie”. Z nim wiążą się najmilsze wspomnienia: wspaniała przyroda, przestrzeń, niebo, bliscy przyjaciele, rodzina, pierwsze, jeszcze niewinne uczucia. Autor opisuje nam poczucie obcości i wygnania, które towarzyszy każdemu emigrantowi, szczególnie poranionemu przez historię. Smutne doświadczenia spowodowały, że myśli i marzenia poety skierowały się w stronę „kraju lat dziecinnych”, w stronę bliskiego i przyjaznego mu krajobrazu, dlatego opisywany w „Panu Tadeuszu” świat jest sielankowy, harmonijny, niemalże arkadyjski. Utwór wyrósł nie tylko z tęsknoty autora za utraconą ojczyzną, ale także z poczucia troski o nią. Nie zapominajmy, że powstał tuż po upadku powstania listopadowego, a więc w okresie klęski i pożegnania nadziei Polaków na wolnej ojczyźnie. Epopeja miała przywrócić marzenia, wskrzesić nowe siły, wzmocnić jedność i świadomość narodową, wspomóc współpracę wszystkich warstw społecznych.

Inaczej swoją miłość do Polski wyraża inny wieszcz – Juliusz Słowacki. Ojczyzna pojawia się w jego wspomnieniach. Charakter utworu „Testament mój” podkreślają liczne apostrofy. Utwór wyraża nie tylko ostatnią wolę podmiotu lirycznego, stanowi także jego pożegnanie ze światem i ludźmi. Podmiot podsumowuje swoje życie i twórczość. Jest zawiedziony, że nie pozostawił po sobie potomka, który byłby kontynuatorem jego osiągnięć i pielęgnował pamięć o nim, wyraża jednak przekonanie, że przyszłe pokolenia i najbliżsi przyjaciele zachowają w pamięci wszystkie wartości, które podmiot chciał przekazać za życia. To właśnie oni są adresatami wiersza. Podmiot liryczny podkreśla, że, mimo iż czynnie nie walczył w obronie ojczyzny, jego poezja ma moc budzenia w ludziach nadziei i patriotyzmu, uświadomienia, że siła narodu tkwi w grupie, a nie w jednostce. Zawarty w utworze zagrzewający do walki motyw tyrtejski jeszcze dobitniej świadczy o patriotyzmie podmiotu. Wyraża wiarę, że przyszłym pokoleniom nie zabraknie odwagi, by stanąć do walki w imię dobra kraju. W wersach:
„A póki okręt walczył, siedziałem na maszcie,
A gdy tonął – z okrętem poszedłem pod wodę…”
zawarta jest alegoria ojczyzny jako tonącego okrętu, która nawiązuje do „Kazań sejmowych” Skargi. Dwuwiersz nawiązuje do zakończonych klęską Polaków wydarzeń z powstania listopadowego i wojny polsko – rosyjskiej. Podmiot chce uniknąć podobnie negatywnych doświadczeń dotyczących kraju w przyszłości. Poezja ma temu przeciwdziałać.

Wizjonerski, ale i realistyczny obraz Polski i kształtowania patriotycznej postawy odnajdziemy w utworze Stefana Żeromskiego „Przedwiośnie”. Powieść została napisana sześć lat po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, w sytuacji panującego w kraju kryzysu. Był to pierwszy utwór, który w tak odważny sposób ukazywał powojenną rzeczywistość, w wyniku czego spotkał się z głośnym odzewem ze strony czytelników. Pisarz przedstawił obraz społeczeństwa polskiego i odtworzył życie różnych warstw społecznych. W Polsce, w okresie dwudziestolecia międzywojennego pojawia się utopijna wizja losów państwa polskiego. Utopię przedstawia Cezaremu jego ojciec. Mit „szklanych domów” przekazuje synowi umierający Seweryn Baryka w drodze do Polski. Opowiada mu o ojczyźnie jako nowoczesnym państwie, o idealnych stosunkach polityczno-społecznych. Jest to wyraz idealizacji ukochanego kraju. Po przyjeździe Cezarego do Polski okazuje się, że nic takiego nie ma miejsca. Wizję przyszłości, jednak bardziej realistyczną reprezentuje demokrata – Szymon Gajowiec – który przygotowuje z pomocą Cezarego książkę, w której przedstawia swój program naprawy Polski. Oparty jest na stopniowych zmianach i powolnym dążeniu do ogólnej poprawy sytuacji. Gajowiec widzi Polskę jako kraj składający się z różnych narodów, żyjących zgodnie na tym samym terenie, szanujących swoje odrębności i wspólnie pracujących dla dobra kraju. Jednak ta wizja pozostaje w sferze planów.
Polska w „Przedwiośniu” to kraj podziałów społecznych, a otaczająca ludzi rzeczywistość jest źródłem nawarstwiających się krzywd. Szklanych domów nikt nie buduje, wizerunek społeczeństwa odbiega od realizacji zasad równości i sprawiedliwości, ziemiaństwo i klasa robotnicza są zdegenerowane, niezdolne do rządzenia i pozbawione patriotyzmu. Żeromski uważa, że dobro Polski to dobro wszystkich Polaków, a nie określonej warstwy społecznej. Przedstawiając różne grupy społeczne i różne ugrupowania polityczne, z których żadnego nie można zaakceptować, pisarz dał wyraz patriotyzmu oraz troski o przyszłe losy Polski.

Kształtowanie patriotycznych postaw stanowi częste, popularne i chętnie podejmowane przez twórców zadanie. Mimo że pojawia się we wszystkich epokach, daje się wyraźnie zauważyć, że w niektórych temat ten występuje szczególnie często. Przyczyną popularności tematu jest panująca sytuacja polityczno-historyczna. Sięganie do motywu patriotyzmu ma różne funkcje: od utrzymania jej wizerunku w pamięci jako idealnej krainy, jaka należy się człowiekowi, przez zachętę, wręcz nakaz walki w obronie kraju, po zwrócenie uwagi na aktualne problemy wymagające rozwiązania. Każdy z tych sposobów kreacji sprowadza się jednak do faktu, że ojczyzna jest tylko jedna, dlatego powinna być wolna, bogata i zapewnić swoim obywatelom bezpieczeństwo, a oni w podzięce powinni otaczać ją szacunkiem, bronić i cenić jako najwyższą wartość. Przedstawione utwory wyrosły z troski i prawdziwej miłości do kraju ojczystego. Pisarze opisując ukochany kraj, dawali także wskazówki, jak stać się prawdziwym patriotą i jak wielką wartość ma Polska. Ich idee, mimo iż obecnie Polska nie jest bezpośrednio zagrożona, mają charakter uniwersalny i ponadczasowy, dlatego możemy do dziś wiele się z nich nauczyć.

strona:    1    2    3    4    5  





Motyw patriotyzmu w literaturze polskiej. Przedstaw na podstawie wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Powinnością pisarzy powinno być reagowanie na błędy społeczeństwa oraz propozycje naprawy tych błędów.

Ocena opisowa nauczyciela: Szacunek dla Autora za dojrzałość i trafność sądów, dogłębne zrozumienie tematu, wywód argumentacyjny, piękny język.

Pisarze polscy o własnym narodzie. Przedstaw zagadnienie na przykładzie wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Na wydarzenia polityczne i sytuację panującą w społeczeństwie polskim natychmiast reagowali pisarze.

Ocena opisowa nauczyciela: Świadomy wybór i rzetelne omówienia trudnych i ważnych dla Polaków tekstów polskiego romantyzmu (z wykorzystaniem cytatów). Dobra znajomość tła historycznego, logika wywodów, bogaty, poprawny język sprawiają, że pracę czyta się z zainteres

Bohater narodowy. Omów funkcje kreacji heroicznych w literaturze polskiej

Ocena:
20/20
Teza: Wykreowani przez twórców literatury bohaterowie, z ich postawą patriotyczną i bezgranicznym oddaniem sprawom ojczyzny, stawali się wzorcami, które godne były naśladowania.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni poprawna, odwołuje się do różnych epok.

Romantyczna i pozytywistyczna koncepcja patriotyzmu. Omów i porównaj na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: W epoce romantyzmu i pozytywizmu silny był pierwiastek patriotyczny i głęboko odcisnął się w literaturze epoki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana płynnym językiem, w pełni poprawna.

Ojczyzna ponad wszystko. Analizując wybrane teksty, uzasadnij, że niektóre utwory literatury polskiej mogą być lekcją patriotyzmu dla młodego czytelnika

Ocena:
20/20
Teza: Z utworów przepełnionych miłością do ojczystego kraju do dziś możemy uczyć się patriotyzmu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat.

Motywy patriotyczne w piosenkach hip-hopowych. Omów patriotyczne oblicze polskiego hip-hopu na wybranych przykładach piosenek

Ocena:
20/20
Teza: Piosenki hip-hopowe poruszają tak ważne tematy, jak miłość do kraju. Odnajdujemy w nich liczne motywy patriotyczne.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i ciekawa. Świadczy o dobrej znajomości poruszanej problematyki.

Literatura narodu pozbawionego państwa. Omów jej funkcje na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Zaprezentowanie i omówienie funkcji literatury narodu pozbawionego państwa.

Ocena opisowa nauczyciela: Przejrzysta i ciekawa praca.

Przedstaw motyw poświęcenia życia w literaturze. Scharakteryzuj problem, analizując przykłady literackie z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Ukazanie wyjątkowych postaci, które w imię szczytnej idei poświęciły własne życie.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat ciekawie przedstawiony. Oparty na lekturach z różnych epok.

Scharakteryzuj różne koncepcje patriotyzmu w literaturze polskiej

Ocena:
20/20
Teza: Patriotyzm to pojecie szerokie, a jego idea była utrwalana w różny sposób przez polskich twórców.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca oparta na utworach z różnych epok. Przedstawia różne rozumienie patriotyzmu przez polskich twórców.

Etos pracy i etos walki jako dwie wartości literaturze polskiej XIX wieku. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Praca i walka to wartości, które były bardzo istotne dla literatury polskiej XIX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dojrzała. W pełni realizuje konsekwentnie tezę i odzwierciedla temat pracy.

Różne koncepcje wyzwolenia ojczyzny w literaturze romantycznej. Przedstaw zagadnienie, ilustrując je przykładami

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze romantycznej odnajdziemy różnorodne koncepcje polskich dziejów, a także propozycje dróg, jakie należy wybrać by odzyskać wolność.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bogata w lektury proponujące różne drogi odzyskania niepodległości.

Różne modele patriotyzmu. Omów na przykładzie wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Pisarze różnorodnie traktowali miłość do ojczyzny i w odmienny sposób dawali temu wyraz w swej twórczości.

Ocena opisowa nauczyciela: Dojrzała praca ukazująca różnorodność w rozumieniu idei patriotyzmu.

Różne sposoby ukazywania miłości do ojczyzny w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy odgrywali istotną rolę w utrwalaniu wizerunku wzorowego poddanego i obywatela, gotowego dla dobra ojczyzny oddać swoje życie.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja ukazuje motyw patriotyzmu na przestrzeni kilku epok. Trafnie diagnozuje rozwój tego motywu, stawia ciekawe pytania.

Analizując wybrane pieśni narodowe przedstaw ich symboliczny wymiar

Ocena:
20/20
Teza: Polskie pieśni narodowe są symbolem patriotyzmu, mają zagrzewać do walki za ojczyznę.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja ciekawa, ukazuje kilka polskich pieśni narodowych.

Walka narodowowyzwoleńcza w literaturze XIX wieku. Omów i porównaj różne jej formy, analizując wybrane utwory

Ocena:
20/20
Teza: Niezależnie od wybranego sposobu walki o przywrócenie Polsce niepodległości, walczący wykazali się wielkim patriotyzmem.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja konkretnie ukazuje wybrany temat. Poprawna bibliografia i ramowy plan.

Przedstaw motyw miłości do ojczyzny i określ jego rolę w literaturze i sztuce romantycznej

Ocena:
20/20
Teza: Poeci, jak i malarze pragnęli w swych dziełach pokazać polską historię i tradycje, pokrzepić zniewolony naród lub ukazać swą miłość do ojczystego kraju.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo spójna prezentacja, zawiera wnikliwe analizy i przemyślenia.

Sposoby kształtowania postawy patriotycznej Polaków poprzez literaturę. Omów, analizując stosowne przykłady literackie

Ocena:
20/20
Teza: Ze względu na tragiczną historię krzewienie patriotycznej postawy Polaków stało się jednym z głównych zadań literatury.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja szeroko kreśli wizje krzewienia patriotyzmu autorów tworzących w różnych epokach literackich.

Różne oblicza patriotyzmu. Przedstaw na przykładzie wybranych tekstów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Motyw patriotyzmu odegrał szczególną rolę w polskiej literaturze ze względu na tragiczną historię naszej ojczyzny.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja ukazuje szeroką panoramę polskich postaw patriotycznych.

Postawy Polaków w najważniejszych momentach dziejowych. Przedstaw i porównaj typy postaw na wybranych przykładach literackich z różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze odnaleźć możemy wyraźne ślady kształtowania się świadomości narodowej.

Ocena opisowa nauczyciela: Dobrze osadzone w historii, ciekawe, samodzielne rozważania na temat Polaków, którym czasami nie sposób zaprzeczyć.

Sposoby ukazywania bohaterskiej śmierci w literaturze. Scharakteryzuj je na podstawie wybranych utworów różnych epok literackich.

Ocena:
19/20
Teza: Mimo iż istota śmierci jest niezmienna, odmienne są sposoby prezentacji bohaterskiej śmierci w literaturze rożnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, bogata bibliografia.

Ukaż motyw walki o niepodległość w wybranych utworach literackich

Ocena:
19/20
Teza: Autorzy w różny sposób oceniali niepodległościowe aspiracje wojowników o wolność.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, poprawna pod względem merytorycznym.

Różne drogi odzyskania niepodległości w czasach zaborów. Przedstaw na przykładzie utworów z epok: romantyzmu i pozytywizmu

Ocena:
17/20
Teza: W okresie niewoli narodowej Polacy podążali przyjmowali różne postawy - jedni preferowali walkę i bunt, inni pracę organiczną i pracę u podstaw.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, schematyczna. Teza została w pełni udowodniona.

Ojczyzna jako temat poruszany w twórczości romantyków polskich. Przedstaw zagadnienie na podstawie wybranych przykładów

Ocena:
16/20
Teza: Zainteresowanie romantyków ojczyzną i sprawą narodową było powiązane z ówczesną sytuacją polityczną Polski.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła. Dobry dobór lektur. Teza uargumentowana zbyt powierzchownie.