Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw drogi/wędrówki


Motyw pielgrzyma-tułacza w literaturze polskiego romantyzmu. Omów temat, analizując wybrane utwory

Temat. Motyw pielgrzyma-tułacza w literaturze polskiego romantyzmu. Omów temat, analizując wybrane utwory.

Pielgrzym to „człowiek odbywający wędrówkę do miejsca kultu, pątnik”, zaś tułacz jest interpretowany jako „osoba nieposiadająca własnego domu, przenosząca się z miejsca na miejsca, włóczęga”. To oczywiście zbyt ogólne definicje. Wędrówka podejmowana przez pielgrzyma czy tułacza może mieć bardzo wiele znaczeń: może stanowić pretekst do poznania siebie, realizację marzeń, aspiracji, zdobycie nowych doświadczeń, odkrycie czegoś nowego. Zwykle wiąże się to z porzuceniem na zawsze lub na pewien czas dotychczasowych warunków, środowiska i otoczenia. Warto zaznaczyć, w jakim wymiarze pisarze kreowali w swych dziełach pielgrzymów czy tułaczy. Otóż rozróżniamy dwa sposoby ujmowania tych postaci: albo są to jednostki, które same, z własnej woli decydują się na taki żywot, albo zostają do tego zmuszone na skutek różnych okoliczności zewnętrznych. Te odmienne sposoby ukazywania związane są z intencjami, jakie chcieli nam przekazać pisarze w danym okresie literackim. Tło historyczne, poglądy, filozofia, założenia programowe epoki miały wpływ na kreację bohatera podejmującego jakąś podróż, dlatego w swojej prezentacji będę kierować się tezą, iż motyw pielgrzyma-tułacza wykreowany w literaturze zależał od światopoglądu danej epoki literackiej. Szczególne znaczenie można mu przypisać w epoce romantycznej.

Archetypu romantycznego pielgrzyma odnaleźć można w „Sonetach krymskich” Adama Mickiewicza. Sonety powstały w 1825 r. w następstwie wycieczki jaką odbył Mickiewicz na Krym. Poeta nie wyjechał w te okolice jako turysta ale jako zesłaniec za swoją działalność w towarzystwie Filomatów i Filaretów. Wspaniałe, wysokie góry schodzące do samego morza, bezkresne stepy, orientalna architektura - wszystko to znalazło odbicie w cyklu osiemnastu utworów. Każdy z nich został poświęcony krymskim pejzażom.
Status pielgrzyma niesie ze sobą wiele znaczeń, odsyła do sfery sacrum. Pielgrzymka to droga podjęta w celu dotarcia do miejsca świętego. Wyprawa ma być sprawdzianem dla człowieka, okazją do walki ze swoimi słabościami, a także refleksji nad sobą samym. Sonety są dziennikiem podróży, tłem dla przeżyć poety. Mickiewicz mówi o sobie i otaczającym go świecie obrazami i metaforami co w zadziwiający sposób godzi się ze zwięzłą, rygorystyczną formą sonetu. Wszystkie sonety zostały połączone za pomocą konstrukcji ich głównego bohatera. Jest nim poeta - pielgrzym i wygnaniec, którego zmuszono do opuszczenia ojczyzny. Chociaż wspaniałe widoki fascynują go to nie mogą zagłuszyć tęsknoty za miejscem urodzenia, które ciągle wydaje mu się piękniejsze od najwspanialszych krajobrazów gór, morza, stepów, a tych nigdy wcześniej młody Mickiewicz nie widział. Sytuacja podmiotu lirycznego jest szczególna, jest romantycznym podróżnikiem, ale przede wszystkim wygnańcem, który wolałby pozostać w ojczyźnie. Niestety droga powrotu została zamknięta i to jest dla niego najbardziej bolesne. W każdym sonecie zauważa się rozdarcie pomiędzy zauroczeniem wschodem a wspomnieniami. Wyraził to poeta w sonecie „Cisza morska” słowami: „O myśli! w twojej głębi jest hydra pamiątek”.

Podmiot liryczny w sonetach to romantyczny poeta. Człowiek podatny na emocje zatem swe doznania przekazuje przez poezję. Każdy nowy obraz wywołuje w nim wspomnienie czegoś utraconego. Zauważamy to np. w sonecie „Pielgrzym” :
„Dlaczegóż stąd ucieka serce w okolice
Dalekie, i – niestety! Jeszcze dalsze czasy?”
Próby zagłuszenia bólu wywołanego oddaleniem od ziemi ojczystej kończą się niepowodzeniem a nowe widoki tylko przez chwilę budzą zachwyt. Przyrodę widzi ciągle przez pryzmat doświadczeń i psychiki poety, podróżnika, wygnańca i pielgrzyma. Bogactwo wrażeń jakich dostarcza mu przyroda ma pomóc zapomnieć o smutku, zabić pamięć. Przytoczę tu słowa z sonetu „Bajdary”:
„Chcę odurzyć się, upić tym wirem obrazów. (...)
Czekam, aż myśl, jak łódka wirami kręcona,
Zbłąka się i na chwilę w niepamięć pogrąży.”
Powracają również pytania o przemijanie i śmierć. Zawarł to poeta w sonecie „Grób Potockiej”:
„Czy wzrok twój ognia pełen, nim zgasnął w mogile,
Tam wiecznie lecąc jasne powypalał ślady?”
Myśli obracają się ku sprawą ostatecznym i ku nieskończoności. Ku tej ostatniej kieruje poetę sama przyroda, dzikie pejzaże. Swego rodzaju pośrednikiem na drodze zrozumienia natury staje się Mirza – typowy człowiek wschodu. To za jego sprawą podróż przekształciła się w pielgrzymkę ku Bogu, w stronę miejsc gdzie potęga natury jest tak wielka i niewyobrażalna, że tylko może być dziełem Stwórcy. Wyraził to poeta w sonecie „Czatyrdah”:
„Słuchasz tylko, co mówi Bóg do przyrodzenia.”
oraz w sonecie „Droga nad przepaścią w Czufu-kale”:
„(…)Przez świata szczeliny
Tam widziałem – com widział, opowiem – po śmierci,
Bo w żyjących języku nie ma na to głosu.”
Z jakim rodzajem podróży mamy do czynienia w sonetach? Na pewno w przestrzeń Krymu, ale także w głąb swojej duszy, bo pojawiają się pytania metafizyczne o Boga, życie i śmierć.

Motyw tułacza, pielgrzyma w literaturze romantycznej wiąże się także z postacią głównego bohatera dramatu „Kordian” Juliusza Słowackiego, dla którego wędrówka staje się momentem inicjacji w dorosłe życie, konfrontacją wyobrażeń o świecie z rzeczywistością. Bohater dzięki podróży przechodzi ewolucję wewnętrzną. Czyni ona z niego człowieka świadomego swego „ja”. Kordian od najmłodszych lat charakteryzował się bogatym wnętrzem i szeroką wyobraźnią. Na początku utworu poznajemy go jako piętnastolatka stawiającego czoła śmierci jego bliskiego przyjaciela. Wrażliwy i czuły na cierpienie, zaczyna zastanawiać się nad sensem życia, jednak myśli te go przerastają, nie potrafi ich w pełni zgłębić. Wyrusza w podróż-tułaczkę po Europie, która wystawi na próbę jego marzenia i ideały. Celem wędrówki Kordiana jest konfrontacja marzeń z rzeczywistością. Już na samym początku, w Londynie, doznaje pierwszej porażki. Okazuje się, że światem rządzą pieniądze. Posiadając je, nie trzeba o nic walczyć, gdyż wystarczy to sobie kupić. Kolejne zmagania ideałów z życiem mają miejsce we Włoszech. Jeden z najwyższych ideałów – miłość – również nie potrafi sprostać bogactwu. Kordian wystawił na próbę Wiolettę, która miała go szczerze kochać. Zrozumiał, że dla Wioletty miłość jest tylko inwestycją na przyszłość. Bohater następnie pielgrzymuje do papieża, największego autorytetu – tam także spotyka go zawód. Ostatnia część podróży ukazuje Kordiana na szczycie Mont Blanc, miejsca w Europie położonego najbliżej Boga. Dochodzi tam do „wewnętrznej burzy” w duszy bohatera, targa nim szereg rozterek. Kordian nie znalazł szczęścia w miłości do kobiety, zatem teraz postanawia poświęcić się ojczyźnie i poprowadzić naród przeciwko wrogowi. „Jam jest posąg człowieka na posągu świata” – głosi. Nastąpiła w nim przemiana duchowa polegająca na tym, że tak jak kiedyś nie potrafił działać, gdyż odczuwał egzystencjonalną pustkę, tak teraz pali się do czynu. Poczuł przypływ sił i pragnął wykorzystać je do walki w obronie ojczyzny. Celem jego życia stało się zabicie cara, który, jego zdaniem, był odpowiedzialny za cierpienia ukochanego narodu. Kordian w walce o wolność kraju odnalazł sens swego istnienia. Uwierzył, że jego czyn będzie zbawienny dla ojczyzny. Dzięki owej przemianie znajduje to, czego szukał. Budzi się w nim duch prawdziwego bohatera, patrioty. Po podsumowaniu doświadczeń z tułaczki stwierdza, że się nie podda. Romantyczna podróż Kordiana po Europie wiąże się z poszukiwaniem autentycznej wartości, która nadałaby życiu sens, przyniosła jednak same rozczarowania. Romantyczna podróż stała się natomiast wędrówką do wnętrza bohatera, jego duszy i sumienia.

Motyw pielgrzyma podjął także Cyprian Kamil Norwid. Podmiot liryczny wiersza „Pielgrzym” możemy utożsamić się z samotnym wędrowcem wyruszającym w morską podróż. Znamienne jest to, że nie posiada on żadnych dóbr materialnych poza wielbłądzią skórą, sandałami i namiotem, które symbolizują jego wieczną tułaczkę. Osoba mówiąca w utworze ośmiesza tym samym poglądy, według których wartość człowieka jest ściśle uzależniona od posiadanych przedmiotów materialnych. Wizerunek pielgrzyma jest dodatkowo uwydatniony dzięki bogactwu środków stylistycznych, takim jak liczne metafory oraz epitety uplastyczniające obraz. Wiersz ma charakter polemiczny, co odzwierciedla się w bezpośrednich zwrotach do adresatów, którzy tworzą podmiot zbiorowy. Ja liryczne kontrastuje bierne trwanie w jednym miejscu z pielgrzymowaniem, które jest odzwierciedleniem sensu życia. Rolę tytułowego pielgrzyma określa jako „stanów – stan”, porównuje ją do wysokiej wieży, która wznosi się ponad wszystkimi budynkami do chmur – uwydatnia to wyjątkowość i niezależność Pielgrzyma – człowieka, który poprzez swoją wolność i autonomię, a przede wszystkim próbę samorealizacji jest wywyższony ponad innych ludzi. Podmiot liryczny sprzeciwia się także opinii, że jest bezdomny twierdząc, że każde miejsce na ziemi, do którego uda się w swojej wędrówce staje się jego domem, przez co może się nazwać obywatelem całego świata. Ciągłe pielgrzymowanie ma wpływ na to, że nieustannie staje się lepszy, a owo samodoskonalenie zbliża go do samego Boga.
Na podstawie przedstawionych utworów możemy stwierdzić, że motyw pielgrzyma-tułacza miał wielkie znaczenie w epoce romantyzmu. To właśnie problematyka podejmowana przez ówczesnych pisarzy, a także szczególna sytuacja będącej pod zaborami Polski – sprawiły, że temat ten był wielokrotnie podejmowany w różny sposób. Mickiewicz na podstawie własnych przeżyć, opisuje sytuację oddalonego od ojczyzny pielgrzyma, który zachwycając się pięknem egzotycznej przyrody snuje refleksje na temat własnego życia. Bohater dramatu Słowackiego – Kordian – dzięki swej tułaczce dojrzewa, buduje swój światopogląd by ostatecznie powrócić do ojczyzny jako spiskowiec. Norwid wykorzystuje postać Pielgrzyma do snucia przemyśleń uniwersalnych o egzystencji człowieka. Świadczy to o tym, że motyw romantycznej wędrówki może mieć wiele znaczeń i dla każdego z autorów stanowić inny punkt wyjścia do rozważań o człowieku i własnym życiu.

strona:    1    2    3    4  





Przedstaw i zinterpretuj sposoby funkcjonowania podróży w wybranych dziełach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Dzięki wykorzystaniu podróży autorzy mogli odkrywać nowe światy, snuć refleksje o otaczającej rzeczywistości i ludzkiej egzystencji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Ciekaw wnioski. Rozbudowana bibliografia i plan prezentacji.

Różne funkcje toposu wędrówki. Omów na przykładach dzieł literackich XIX i XX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Wędrówka pełniła w literaturze wiele funkcji – symbolizowała drogę życiową, była pretekstem do rozmyślań o naturze świata, pomagała odnaleźć sens w życiu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca kompletna, zwarta i logicznie skonstruowana. Ciekawe przykłady i ich realizacja.

Motyw drogi w literaturze i w filmie. Omów funkcje na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Charakterystyczne sposoby wykorzystania motywu drogi w literaturze i na wielkim ekranie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca konkretna odpowiadająca w pełni tematowi i tezie prezentacji, Dobry plan ramowy i bibliografia.

W wybranych utworach literackich zbadaj symbolikę motywu wędrówki

Ocena:
20/20
Teza: Bogactwo możliwości odczytania motywu wędrówki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, odpowiednie wykorzystane literackie przykłady. Ciekawe wnioski.

Człowiek w poszukiwaniu innych światów. Na podstawie wybranych tekstów literackich, malarskich i filmowych scharakteryzuj wykreowaną rzeczywistość i ukaż jej funkcje.

Ocena:
20/20
Teza: Ludzie od zarania dziejów wierzyli, że ich pobyt na ziemi nie jest jedyną i ostateczną formą egzystencji. Wierzyli, że jest gdzieś furtka prowadząca w nikomu nieznane, tajemnicze miejsca – inne światy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w wyczerpujący sposób realizuje temat. Różnorodne przykłady. Ciekawa prezentacja multimedialna.

Przedstaw bohaterów szukających wartości i sensu życia. Odwołaj się do różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Poszukiwania sensu własnej egzystencji i wartości, jakie jej mają towarzyszyć to istotny temat literacki.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dojrzała, ciekawe analizy tekstów, świetnie ukazany problem i poprawnie wyciągnięte wnioski.

Motyw podróży w literaturze XIX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Charakterystyczne sposoby wykorzystania motywu podróży w wieku XIX.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca realizuje temat, zawiera zróżnicowane rozumienie pojęcia podróży.

Życie człowieka jako ciągła wędrówka. Omów temat, odwołując się do wybranych dzieł literackich dwóch wybranych epok

Ocena:
20/20
Teza: Każdy człowiek jest wędrowcem, który kroczy przez ziemski padół w poszukiwaniu sensu istnienia i wartości.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa praca oparta na utworach z epoki romantyzmu i współczesnych lekturach.

Podróż i podróżnicy w literaturze

Ocena:
20/20
Teza: Podróże najczęściej znacząco wpływają na kreacje bohaterów literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bez zarzutu. Dokładna, szczegółowo analizuje utwory pod kątem tematu.

Motyw pielgrzyma-tułacza w literaturze polskiego romantyzmu. Omów temat, analizując wybrane utwory

Ocena:
20/20
Teza: Motyw pielgrzyma-tułacza wykreowany w literaturze zależy głównie od światopoglądu danej epoki literackiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja napisana poprawnie, dobra kompozycja, przemyślane wnioski.

Funkcjonowanie motywu wędrówki w wybranych tekstach literackich. Omów na wybranych utworach

Ocena:
19/20
Teza: Motyw wędrówki to motyw uniwersalny, który można spotkać w literaturze różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca omawia problem na wybranych trzech przykładach. Poprawnie uargumentowana teza.

Różne sposoby ujęcia motywu wędrówki w literaturze. Przeanalizuj, odwołując się do wybranych dzieł

Ocena:
19/20
Teza: Twórcy literatury przedstawiali podróże zarówno na płaszczyźnie fizycznej jak i duchowej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana dobrym językiem. Ciekawe przykłady i wnioski.

Współczesne nawiązania do dantejskiego motywu wędrówki. Przedstaw, odwołując się do Boskiej Komedii Dantego

Ocena:
19/20
Teza: Współcześni artyści prowadząc dialog z tradycją, potwierdzają fakt, iż ludzkie doświadczenia, są wciąż te same.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i oryginalna. Ciekawa prezentacja pps. Drobne potknięcia językowe.

Motyw pielgrzyma, tułacza, wędrowcy w literaturze. Przedstaw na podstawie wybranych utworów z różnych epok literackich

Ocena:
19/20
Teza: Motyw pielgrzyma, tułacza, wędrowcy wykreowany w literaturze zależał od światopoglądu danej epoki literackiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Świadome wykorzystanie tekstów do uzasadnienia tematu, funkcjonalna kompozycja, wysoka sprawność językowa.

Podróż jako przygoda i doświadczenie. Zanalizuj motyw wędrówki i sposób jego ujęcia w literaturze różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Każda podróż jest dla wędrowca wyzwaniem i przygodą oraz poszerza jego doświadczenia życiowe.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca odwołuje się do różnorodnej literatury, ukazując wieloznaczność pojęcia wędrówki.

Bohaterowie w poszukiwaniu sensu i celu życia. Omów na wybranych przykładach motyw wędrówki w literaturze

Ocena:
18/20
Teza: Motyw wędrówki obecny jest w literaturze od samych jej początków i wielu uczonych badało jego funkcjonowanie w kulturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawna praca i ciekawe przykłady literackie. Poprawny język i styl wypowiedzi.

Funkcjonowanie motywu drogi w różnych epokach literackich. Przedstaw, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
18/20
Teza: Bez względu czy stykamy się z antycznymi, czy współczesnymi tekstami kultury, droga zwykle rozumiana jest w wieloraki sposób.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Ukazuje drogę pod różnymi postaciami. Poprawny plan i bibliografia.

Motyw wędrówki w literaturze

Ocena:
18/20
Teza: Na przestrzeni wieków twórcy wykorzystywali motyw wędrówki jako pretekst do przedstawienia ludzkich losów oraz do refleksji nad ludzkim życiem.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła, oryginalna, dobrze dodane lektury. Ciekawa prezentacja pps.

Funkcje motywu wędrówki w wybranych utworach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Droga i wędrówka zawsze była, i wciąż jest, najczęściej wybieranym sposobem mówienia o życiu człowieka, ponieważ wędrówka ma nie tylko znaczenie przemieszczenia, zmiany miejsca, ale też ma wymiar duchowy.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna. Dobrze dobrana bibliografia.

Podróżnicy, wędrowcy, pielgrzymi - przedstaw bohaterów poszukujących celu, opierając się na wybranej literaturze

Ocena:
18/20
Teza: Przywołanie motywu podróży jest pretekstem do refleksji nad ludzkim losem, nad ciągłym dążeniem człowieka do celu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana. Poprawna kompozycja i styl wypowiedzi.

Różne ujęcia motywu podróży w literaturze. Przedstaw zagadnienie, analizując celowo wybrane przykłady

Ocena:
17/20
Teza: Droga jest poszukiwaniem, zdobywaniem doświadczeń, uczy jak stawić czoło wyzwaniom dodatkowo jest źródłem wielu przygód. Podróż może być również rozumiana jako wyprawa w głąb siebie w celu samopoznania lub przeciwnie, może być ucieczką

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Kolejne przytoczone argumenty właściwie realizują temat.