Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw cierpienia


Czy cierpienie ma sens? Omów zagadnienie odwołując się do wybranych przykładów

Cierpienie jest wielką tajemnicą dla człowieka, stanowiącą nieodłączny element jego trwania i przynoszącą najbardziej bolesne doświadczenia. Jest dla nas niepojętym przeżyciem, którego źródeł możemy poszukiwać we wszystkich aspektach naszego życia. W odniesieniu do cierpienia fizycznego, kiedy to człowiek przeżywa bolesną jedność z własnym ciałem, jego źródłem najczęściej są różnego rodzaju braki wiążące się z cielesną naturą człowieka. Natomiast doświadczenie cierpienia duchowego jest powodowane niespełnionymi pragnieniami, brakiem relacji międzyludzkich oraz tragicznymi zdarzeniami losu. Cierpienie to może przynosić większy ból, ukazujący człowiekowi jego bezradność wobec ludzkiego istnienia. Postawy wobec cierpienia także przyjmują rożne formy, od pokornego przyjęcia i poddania się jego woli, do buntu przeciwko niemu i chęci przezwyciężenia za wszelką cenę. Cierpienie jest doświadczeniem, przed którym nie można uciec i dlatego stanowi jeden z podstawowych tematów w literaturze i filozofii.

Obrazy ludzkiego cierpienia zostały przedstawione w reportażu Hanny Krall „Zdążyć przed Panem Bogiem”. Rozmówca autorki – Marek Edelman, przybliża nam ludzkie postawy w obliczu zagrożenia życia w czasie powstania w getcie warszawskim. Żydzi byli traktowani przez Niemców jako zbędne przedmioty. 22 lipca 1942 roku rozpoczęto akcję likwidacyjną, polegającą na wywożeniu ludzi pociągami do obozów zagłady. Głównym sposobem na wyniszczenie ludności był głód, prowadzący do degradacji organizmu jak i zmian w psychice człowieka. Przerażający obraz stanowi opis codziennego zbierania z ulic ciał ludzi, którzy zmarli z braku pokarmu. Choroba głodowa doprowadzić mogła do kanibalizmu, przykładem jest Rywka Urman, która odgryzła kawałek ciała swojego dziecka, zmarłego poprzedniego dnia. Dzieci wyrywające przechodniom paczki z rąk lub dorośli odbierający dzieciom ich przydział zupy, stanowią jedne z licznych przykładów cierpienia człowieka.

W getcie korzystano z doświadczenia cierpienia powodowanego głodem, prowadząc badania naukowe, na podstawie których przedstawiono trzy stopnie wychudzenia oraz zmiany w narządach wewnętrznych – tym wstrząsającym obserwacjom poddano 3282 ciał zmarłych. Głodni ludzie byli zdolni do wszystkiego, dlatego też gdy obiecano im 3 kg chleba i marmoladę dobrowolnie godzili się na wejście do wagonu, który przecież prowadził ich na śmierć. Dwa dni przed końcem akcji rozpoczęto rozdawanie 40 000 „numerków na życie”, ich posiadanie wiązało się z pozostaniem w getcie. Ludzie, którym przypadło zadanie ich rozdzielenia, zadawali sobie pytanie „czy jest taka miara, według której można rozstrzygnąć, kto ma prawo żyć?”. Miejscem, w którym często decydowano o czyimś życiu był Umschlagplatz, z którego to Marek Edelman ratował ludzi. Ważnym zadaniem w obozie były także starania ocalenia osób skazanych na obozy zagłady, od czekającego ich w tym miejscu jeszcze większego cierpienia i poniżającej śmierci. Drastyczny obraz lekarki, podającej swój cyjanek obcym dzieciom lub pielęgniarki, która udusiła narodzone dziecko, przykrywając je poduszką, w warunkach tam panujących nie mogą być poddane ocenie, a wręcz przeciwnie, powinny być uznawane za przejawy heroicznej postawy. Świadomy wybór śmierci w takich warunkach zasługuje na podziw, ponieważ śmierć, do której podchodzi się spokojnie i godnie jest jedną z najtrudniejszych. Przykładem takiej postawy jest Pola Lifszyc, która dogoniła tłum idący do wagonu, aby umrzeć razem ze swoją matką. Akcja likwidacyjna była czasem wielu dylematów moralnych i postaw, często niezrozumiałych dla zwykłych ludzi.

Jednak Żydzi w celu ocalenia swej godności podjęli próbę walki powstańczej, organizując Żydowską Organizację Bojową. Walka przynosiła poczucie, iż zrobili oni wszystko, co było możliwe w tej sytuacji, aby przeciwstawić się Niemcom. Wyznawali zasadę, że „umieranie z bronią jest piękniejsze niż bez broni” i w związku z tym na 19 kwietnia zaplanowano początek powstania. W związku z wybuchem powstania niezrozumiały jest fakt zbiorowego samobójstwa popełnionego 8 maja na Miłej 18. Poeta Jurek Wilner w momencie uświadomienia sobie nieuchronnej klęski powstania, zachęcił swych towarzyszy do tego czynu dla symbolu. Usprawiedliwione w okolicznościach, jakie panowały w getcie, ale niezrozumiałe taktycznie w obliczu trwającej walki. Edelman za najważniejszą wartość uważa życie, którego nie można poświęcać dla symboli.

W książce został przedstawiony także drugi plan czasowy, odnoszący się do lat powojennych i pracy Marka Edelmana jako znanego kardiochirurga. Praca lekarza była dla niego takim samym moralnym obowiązkiem jak udział w powstaniu. Z tą różnicą, że po wojnie ratował ludzi skazanych na śmierć przez ciężką chorobę. W obu przypadkach to właśnie od niego zależało, komu da szansę na przeżycie. Marek Edelman, dokonując tak trudnych wyborów codziennie spotykał się z obrazem ludzkiego cierpienia, nie tracąc swej wrażliwości i wierząc w to, że uratowanie jednego ludzkiego życia ma sens, stając przy tym do rywalizacji z samym Stwórcą. W reportażu Hanny Krall nie ma niepotrzebnych słów, rozmiar ludzkiego cierpienia, walka o godność i życie zostały przedstawione dosłownie. Stanowiąc oskarżenie świata, w którym człowiek doświadczając okrucieństw, nieustannie musiał walczyć o ocalenie własnej godności.

Cierpienie jako integralny składnik ludzkiego losu, zostało również ukazane w książce Gustawa Herlinga-Grudzińskiego „Inny świat”. Jest ona światem odwróconych wartości, o których jednak nie należy zapominać, a tylko zachowywać w myśli, jako przestrogę dla przyszłych pokoleń. Grudziński jako jeden z przykładów cierpienia fizycznego w sowieckich łagrach przedstawia zjawisko pracy niewolniczej, która stanowiła część przedsiębiorstwa, kierującego się zasadą osiągnięcia zysków poprzez maksymalną eksploatację więźniów przy minimalnych racjach żywności. Ciężka praca stanowiła swoiste tortury, prowadzące do wyniszczenia organizmu i powolnej śmierci. Przykładem może być postać Gorcewa. Był on dawnym funkcjonariuszem NKWD, mordującym i w bestialski sposób torturującym więźniów. W ramach odwetu został w okrutny sposób zamęczony przez współwięźniów i skazany na śmierć przez zamarznięcie. Praca posiadała cel ideologiczny, kształtowała psychikę więźnia na korzyść systemu państwa. Przyczyniała się do zapomnienia o wolności, utracie wszelkiej nadziei. Kolejnym sprawdzianem człowieczeństwa dla więźnia obozu był głód. W łagrze sowieckim istniał podział racji żywnościowych na trzy kotły, który odpowiadał swoistemu podziałowi społecznemu więźniów. Zależał on przede wszystkim od dziennej wydajności pracy. Słowa autora „nie ma takiej rzeczy, której by człowiek nie zrobił z głodu i z bólu”, świadczą o odzieraniu człowieka z jego godności. Więźniowie nie wzbraniali się przed wyrywaniem sobie blaszek z zupą, żebraniem o chociaż najmniejszą porcję „najrzadszej”. Często posuwali się do kradzieży. Głód w obozie stawał się podstawowym źródłem cierpienia dla więźniów, którzy zatracali poczucie granicy swego godnego postępowania i kierowali się wyłącznie chęcią przeżycia. Niewolnicza praca i nieustanne uczucie głodu przyczyniały się do licznych chorób, które stwarzały szansę pobytu w szpitalu, w miejscu stanowiącym w „innym świecie” chwilowe odbicie się od okrutnych warunków życia obozowego. Do szpitala trafiali chorzy z temperaturą powyżej 39 stopni, często dochodziło także do samookaleczeń, które więźniowie zadawali sobie by móc odpocząć i choć przez krótki czas doznać troskliwości i życzliwości.

Cierpienie wówczas stawało się ludzką cechą. Jednak choroba groziła także zdegradowaniem do roli mieszkańca Trupiarni, gdzie cierpienie więźniów przedstawiało się w najokrutniejszych obrazach. Trupiarnia była miejscem, w którym kumulowało się ludzkie cierpienie, nawet atmosfera tam panująca wyróżniała ją spośród innych baraków – cisza towarzyszyła mękom fizycznym ludzi tam przebywających, którzy w większości żyli w świadomości mogącej nadejść w każdej chwili śmierci. Opis obozowej prostytucji kobiet również odnosi się do zagadnienia cierpienia, które było powodowane próbą przystosowania się i przeżycia w warunkach jercewskiego obozu. Kobiety w takich warunkach znacznie gorzej znosiły głód fizyczny i seksualny. W związku z tym złamane głodem, staczały się na samo dno swego człowieczeństwa, gdzie zarysowywała się granica „moralności obozowej”.

Autor „Innego świata”, analizując zachowania więźniów zawsze staje po stronie ofiar, ponieważ nie znajduje żadnego usprawiedliwienia dla zadawanego bólu więzionym ludziom. W takich warunkach zło ujawnia się w swej najczystszej formie, tworząc właśnie „inny świat”, świat nieludzki, pozbawiony wszelkich aspektów normalności. Nieuzasadnione cierpienie przejawiało się także podczas praktyk śledczych. Tortury fizyczne były uznawane za „środek pomocniczy” w procesie śledztwa, mający na celu pozbawienie człowieka jego prawdziwej osobowości. Jednak zanim to nastąpiło, więzień przechodził okrutne katusze fizyczne. Jednak przy tak przerażającym obrazie cierpienia fizycznego, jego duchowe doświadczenia były bardziej dotkliwe, ponieważ pozbawiały człowieka jego tożsamości. Podstawowym źródłem cierpienia psychicznego więźniów był ideologiczny cel sowieckich łagrów, zakładający przemianę człowieka w istotę bez woli. Wspomniane już praktyki śledcze były metodą, doprowadzającą do dezintegracji osoby. Grudziński mówi o rozbieraniu osobowości na części składowe i o ich ponownym złożeniu według nowych zasad.

Człowiek w takich warunkach musiał wiedzieć po co żyje, w przeciwnym razie zatracał sens swego istnienia. Z zagadnieniem cierpienia wiąże się również pojęcie „syndromu koncentracyjnego. Więzień, będąc niewolnikiem „innego świata” zaczynał funkcjonować według reguł przemocy, od których nie było ucieczki. Potwierdza to postać Fina Rusto Karinena, który po nieudanej ucieczce z jercewskiego obozu, stwierdził, iż nie ma ucieczki z tego miejsca, odbierając tym wszelką nadzieję na wolność. W związku z tym więźniowie decydowali się na dobrowolne przyjmowanie cierpienia, wierząc, że przez wyłamanie się z praw obozu, przestanie się być niewolnikiem. Więźniem, który za wszelką cenę bronił swego człowieczeństwa był przede wszystkim Michał Aleksiejewicz Kostylew. Postawa Kostylewa świadczy o tym, iż dobrowolne cierpienie może stanowić wartość dla człowieka, prowadząc do samowyzwolenia. Kostylew z powodu prawdziwego pragnienia wolności, zdobył się na zadawanie sobie cierpienia, poprzez codzienne opiekanie ręki w ogniu. Zagrożony wyjazdem na Kołymę oblał się wrzątkiem i zmarł w męczarniach. Jego protest przeciwko odbieraniu człowiekowi praw do normalnego życia, czyni z bohatera osobę, która pogodziła się z cierpieniem jako naturalną częścią ludzkiego losu, dającą jedynie nadzieję na wewnętrzną wolność.

„Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego stanowi traktat o cierpieniu, które staje się naturalną częścią ludzkiego losu. Sam autor ukazując prawdę o obozie, zawsze zaznacza „że człowiek jest ludzki w ludzkich warunkach”. Dlatego też nigdy nie sądził więźniów, a obserwując ich, wysnuwał refleksje nad naturą człowieka, odkrywając nawet w obliczu cierpienia istotę człowieczeństwa. Obóz w takim ujęciu jest nieustannym doświadczaniem cierpienia przy jednoczesnej obronie egzystencji ludzkiej.

Obraz nieustannego doświadczania cierpienia przez człowieka przybliża nam także autor „Dżumy” Albert Camus. Jego powieść posiada uniwersalne przesłanie, mówiące o rozpiętości ludzkiego bólu. Dosłowne odczytanie utworu przedstawia reakcję ludzi na epidemię dżumy. Metaforyczne znaczenie powieści ukazuje natomiast bezsilność człowieka wobec nieustannej walki z potęgą zła oraz wobec samej egzystencji człowieka. Epidemia dżumy w algierskim mieście Oranie jest źródłem cierpień fizycznych i psychicznych. Opis natury, która została tutaj pozbawiona swej „duszy” oraz reakcji mieszkańców stanowi odzwierciedlenie doświadczeń cierpienia w obliczu zagłady. Atmosfera tego miasta i symbol nadchodzącego zagrożenie w postaci pojawienia się szczurów, pogłębiały uczucia strachu wśród mieszkańców. Po ogłoszeniu stanu dżumy i zamknięciu bram miasta głównym źródłem cierpienia stała się świadomość rozłąki z bliskimi i poczucie odrębności oraz wygnania. Bohaterem, który przeżywał boleśnie takie rozstanie z ukochaną osobą jest Raymond Rambert – francuski dziennikarz, który przybył do miasta tuż przed wybuchem epidemii. Zakaz korespondencji i surowe ograniczenie rozmów telefonicznych pogłębiały cierpienie powodowane tęsknotą za bliskimi. Mieszkańcy czuli się ludźmi uwięzionymi we własnym rodzinnym mieście. Byli zniecierpliwienie teraźniejszością, nastawieni wrogo do przeszłości i pozbawieni przyszłości. Niesprawiedliwe cierpienie, które niespodziewanie ogarnęło wszystkich mieszkańców, łączyło ich w bólu. Epidemia przynosiła także zarażonym męki fizyczne, różne w zależności od rodzaju dżumy. Ludzki ból znalazł także odzwierciedlenie w zjawiskach natury, które zdawały się przytłaczać ludzi – miasto sprawiało wrażenie pustego, kamiennego. Obraz ten nasilał się w szczególności nocą, kiedy miasto stawało się poetycką wizją zagłady. Wyjątkowo przygnębiającym miejscem jest cmentarz, gdzie ceremonie pogrzebowe cechował pośpiech, wzbudzając negatywne myśli, wiążące się z masowymi egzekucjami i brakiem szacunku dla ludzkiego ciała. Spośród wielu bolesnych dramatów przedstawionych w powieści, najbardziej tragicznym wydaje się okrutna śmierć dziecka sędziego Othona. To niezawinione cierpienie małego chłopca wstrząsnęło wszystkich świadków, nieskuteczne w tym wypadku serum Castela wydłużyło agonię dziecka. Scena ta spotęgowała myślenie nad sensem cierpienia. Jedną z takich osób był ksiądz Paneloux, który dostrzegał religijny sens cierpienia. Bohater w swoim pierwszym kazaniu wskazał na Boskie pochodzenie dżumy jako karę za grzechy ludzi. Czas epidemii jest według niego ostrzeżeniem dla ludzi niesprawiedliwych.

Dżuma, która zabija ludzi ma na celu wskazanie grzesznym właściwej drogi do Zbawienia. Jednak jego kazanie nie wzbudziło oczekiwanej reakcji wśród słuchaczy. A w obliczu kolejnych wydarzeń, czyli śmierci syna sędziego Othona, Paneloux wygłosił drugie kazanie, w którym zmienił swoje stanowisko wobec sensu cierpienia. Ksiądz przedstawił tym razem dżumę, mającą udział także w życiu ludzi niewinnych, szczególnie dzieci, jako wyzwanie mające na celu sprawdzenie siły człowieczeństwa. Wskazał na religijny sens cierpienia, które zostało zesłane przez Boga i należy przyjąć je z pokorą i starać się zwalczać jego przyczyny. Paneloux jest przykładem człowieka, który pod wpływem doświadczenia cierpienia zmienił swój stosunek do świata. Odmienną postawę wobec sensu cierpienia na świecie przyjmuje doktor Rieux, który to nie wierzy w Boga. Walcząc ze złem od początku do końca, traktuje swój zawód jako prawdziwe powołanie. Doświadczał on wiele cierpienia w trakcie swego życia, od kłopotów finansowych i rozstania ze swą żoną, po jej śmierć. Jednak to właśnie dżuma jako obraz zła stała się powodem jego najgłębszych cierpień. Rieux pracując w ochotniczych formacjach sanitarnych każdego dnia spotykał się z ogromem zła, mimo to ludzkie cierpienie nadal wzbudzało jego współczucie i wskazywało na potrzebę dalszej walki. Lekarzem wstrząsnęła także śmierć synka sędziego Othona, po której umocnił się w swym osobistym proteście przeciw złu. Wkrótce po tym uświadomił sobie także, iż cierpienie jest wpisane w ludzką egzystencję. Rieux uważał, że zło na świecie jest przyczyną niewiedzy, której nie można zlikwidować.

Bohaterem, który podobnie jak Rieux buntował się przeciwko rzeczywistości, wiedząc, że człowiek jest skazany na zło jest Tarrou. Nie był on obywatelem Oranu, a do miasta przyjechał na kilka tygodni przed wybuchem epidemii. Uważał on się za człowieka, który poznał już wszystko w życiu, a z powodu zła świata cierpiał już od dawna. Uważał on, że każdy człowiek nosi w sobie „dżumę”, a o jego sile stanowi umiejętne przeciwstawienie się jej. Okres epidemii stanowił dla wszystkich mieszkańców czas próby ich człowieczeństwa. W obliczu zła, stanowiącego część ich życia, musieli się nauczyć walczyć z nim. Nieustanne doświadczanie cierpienia przez człowieka staje się cechą jego egzystencji, z którą należy jednak walczyć, wynosząc doświadczenia. Stanowi to absurd życia człowieka, do którego nawiązuje filozofia egzystencjalistów.

Filozofia egzystencjalna zapoczątkowana przez Kirkegarda, po około stu latach, w okresie po II wojnie światowej znów stała się aktualna. Rozpowszechniana w Niemczech między innymi przez Martina Heideggera i Karla Jaspera i we Francji głównie przez Jeana Paula Sartre, ale także Alberta Camusa i Gabriela Marcela. Egzystencjalizm przynosił ludziom odpowiedź na nurtujące ich pytania na temat człowieka, jego roli i miejsca w świecie oraz sensu życia. Egzystencjalizm jest kierunkiem wewnętrznie zróżnicowanym, Sartre ustalił jego podział na egzystencjalizm ateistyczny (do reprezentantów zaliczając siebie, Heideggera i Camusa) oraz egzystencjalizm teistyczny. Punktem wyjścia dla egzystencjalizmu ateistycznego jest człowiek, nie posiadający żadnej stałej istoty, która miałaby stanowić o jego egzystencji.

Egzystencjaliści istnieniu ludzkiemu przypisują cechy takie jak kruchość, uczucie nieustannego zagrożenia, lęku i troski o własną egzystencję. Filozofia zamyka jednostkę ludzką w określonym wymiarze czasowym, a istnienie człowieka w nicości. Śmierć w filozofii egzystencjalizmu łączy się z duchowym doświadczeniem cierpienia, człowiek zdaje sobie sprawę, iż jest na nią skazany. Śmierć człowieka jest zakończeniem ludzkiej egzystencji, której towarzyszy osamotnienie, będące zresztą nieodłącznym elementem jego istnienia. Człowiek nie odnajduje Boga, poza sobą nie posiada stałych wartości i prawd. Również w stosunkach międzyludzkich nie można odejść od swej samotności, ponieważ kontakt z drugim człowiekiem może prowadzić do uprzedmiotowienie siebie nawzajem. Filozofię egzystencjalizmu charakteryzuje także tragizm, który przesyca całe istnienie ludzkie. A niczym nieograniczona wolność człowieka tylko pogłębia to uczucie, stanowiąc w rzeczywistości dla niego ciężar. Ponieważ człowiek nie wie jak właściwie z niej korzystać i dlatego wybierając, świadomie podejmuje na siebie brzemię wolności, mogące przynieść spełnienie jak i wiele cierpień. Egzystencjalizm teistyczny przedstawia trochę odmienny obraz człowieka, który pojęcie ludzkiej egzystencji pozostawia tajemnicą. Głównym powodem lęku i cierpienia jest w tym wypadku kwestia posiadania rzeczy, która może mieć niewłaściwy wpływ na istnienie jednostki. Ponieważ człowiek łatwo popada w zależność posiadania rzeczy, które z kolei chce tylko pomnażać i chronić. Taka sytuacja może prowadzić do jego oderwania się od świata i pogrążenia się w samotności i rozpaczy. A najtragiczniejszą konsekwencją może być samobójstwo. Ratunkiem dla człowieka w takiej sytuacji jest miłość i wiara, które zastępują cechy posiadanych rzeczy. A w kwestii wiary, jedynym jej gwarantem jest Bóg. Podsumowując w filozofii egzystencjalizmu centrum uwagi jest poświęcone istnieniu ludzkiemu, które ma charakter uniwersalny. Filozofia ta napawa pesymizmem, człowiek jest skazany na tragiczną egzystencję, zostaje pozbawiony nadziei i wiary w sens życia.

Egzystencja ludzka jest nieustannym doświadczaniem cierpienia, lęku i zagrożenia, co też zostało przedstawione w „Dżumie” Alberta Camusa. W powieści zostały ukazane tezy egzystencjalistów dotyczące absurdu ludzkiej egzystencji. Camus za istotne zadanie człowieka uważał pogodzenie się ze świadomością śmierci i połączeniem tego z chęcią do walki. Mieszkańcy Oranu codziennie spotykali się ze śmiercią, prezentując różne postawy wobec jej potęgi. Od obojętności do buntu wobec niej. Przykładem egzystencjalisty w powieści jest doktor Rieux, który zdając sobie sprawę z wiecznego istnienia zła, potrafił mu się przeciwstawiać. Jego osoba potwierdza również tezę egzystencjalistów o absurdzie ludzkiej egzystencji. Rieux jako lekarz każdego dnia miał bezpośredni kontakt z chorobą, mimo to oparł się jej. Absurd ludzkiej egzystencji prezentuje także śmierć synka sędziego Othona, któremu podana szczepionka serum, zamiast uratować życie, przyniosła wiele cierpienia. Również śmierć Tarrou jest przykładem absurdu ludzkiej egzystencji. Poświęcił wiele w walce z chorobą, która jednak go pokonała, czyniąc w momencie swego odwrotu, ostatnią ofiarą zarazy. Pesymistyczna filozofia egzystencjalizmu wiąże się z doświadczaniem cierpienia przez jednostki ludzkie. Mieszkańcy Oranu w obliczu dżumy byli zdani wyłącznie na samych siebie, żyli w nieustannym poczuciu zagrożenia i lęku, nie odnajdując usprawiedliwienia dla zadawanego im przez los cierpienia.

Niepojęte i trudne do udźwignięcia doświadczenie cierpienia jest nierozdzielnie splecione z życiem człowieka. A ucieczka przed nim jest niemożliwa, ponieważ wiązałaby się ona z ucieczką przed własnym życiem. Niewyjaśnione jest dla nas nieusprawiedliwione cierpienie, doświadczane jako zło ogarniające rzesze niewinnych ludzi. Człowiek w obliczu tajemnicy tego przeżycia i poczucia bezradności wobec losu, może jedynie przekonać się o sile swego człowieczeństwa, zdobywając świadomość samego siebie i własnych granic moralności. Temat dotyczący cierpienia zawsze pozostanie otwarty i mimo poruszania go przez wszystkie pokolenia, będzie nam towarzyszył w swej nieuchronności.

strona:    1    2    3    4    5    6    7    8    9  





Bo życie kruche jest... Motyw cierpienia i śmierci na podstawie wybranych utworów literackich i dzieł sztuki

Ocena:
20/20
Teza: Bohaterowie literaccy często staja w obliczu śmierci i cierpienia. Zjawiska te są wielowymiarowe i często nieuniknione.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat trudny. Bardzo dobrze przeprowadzona argumentacja broni tezę prezentacji. Ciekawe wnioski uzupełniają całość. Brawo!

Doświadczenie cierpienia. Omów problem w ujęciu literackim i filozoficznym

Ocena:
20/20
Teza: Próby odnalezienia sensu w cierpieniu.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Autor swobodnie porusza się w świecie literatury i filozofii. Wnioski interesujące i odważne.

Motyw matki cierpiącej w literaturze i sztuce

Ocena:
20/20
Teza: Matka cierpiąca po stracie dziecka, to jeden z bardziej przejmujących motywów w światowej literaturze

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyróżniająca się. Poprawny język i styl wypowiedzi. Dobra analiza postawionego problemu, ciekawe cytaty. Brawo!

Hiob naszych czasów. Omów problem cierpienia ukazanego w wybranych przez siebie tekstach literackich XX wieku.

Ocena:
20/20
Teza: XX wiek potwierdził jak bardzo aktualne jest biblijne przesłanie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świadczy o głębokim przemyśleniu tematu. Logiczna kompozycja, poprawna bibliografia.

Jak cierpienie wpływa na człowieka? Przedstaw obrazy cierpienia ukazane w literaturze XX i XXI wieku.

Ocena:
20/20
Teza: Literatura pokazuje jak odmienne mogą być powody odczuwania nieszczęścia i jak głęboko wpływa ono na postawy, wybory, a czasem całe późniejsze życie bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, szeroko ujmuje problem cierpienia. Poprawna bibliografia oraz plan pracy.

Motyw niezawinionego cierpienia w literaturze. Omów funkcjonowanie tego motywu w wybranych utworach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy próbowali dociec jaki jest ukryty sens w przeżywaniu męki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Motyw cierpienia rodzicielskiego. Omów wybrane teksty literackie i przykłady z innych dziedzin sztuki

Ocena:
20/20
Teza: Literatura od najdawniejszych czasów obsadzała wśród swoich bohaterek postaci rodziców.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca obszerna. Szczegółowo ukazuje temat, koncentrując się na portretach rodziców w obliczu śmierci ich dziecka.

Martyrologia Polaków w czasie II wojny światowej w literaturze i filmie. Omów zagadnienie na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Artyści wszystkich dziedzin włączyli się w dzieło upamiętniania grozy II wojny światowej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa i barwna. Napisana płynnym językiem.

Związek miłości i cierpienia w literaturze. Porównaj realizacje obydwu motywów w wybranych utworach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Świat pełen jest sprzeczności i może właśnie dlatego najwznioślejsze uczucie musi zawsze wiązać się z bólem, stratą czy rozpaczą.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca pokazuje jak często miłość splata się z cierpieniem. Wyraźne przykłady i logiczna kompozycja zasługują na uznanie.

Literacki motyw cierpienia. Przedstaw jego funkcjonowanie w wybranych utworach XIX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Różne sposoby funkcjonowania motywu cierpienia w XIX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ambitna i spójna. Przemyślane przykłady, poprawna argumentacja.

Cierpienie siłą kształtującą, czy niszczącą człowieka. Omów zagadnienie na podstawie wybranych utworów z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Czy literatura częściej ukazuje cierpienie jako wartość pozytywną, czy też zło, którego należy unikać?

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, zawierająca głęboka analizę cierpienia. Literatura trafnie wykorzystana.

Zaprezentuj sposoby ujęcia niezawinionego cierpienia i buntu wobec Boga na podstawie wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Nierozerwalny związek tematyki niezawinionego cierpienia i buntu wobec Boga.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i spójna. Dobór lektur z różnych epok literackich. Poprawna konstrukcja

Analizując wybrane przykłady, przedstaw różne ujęcia motywu cierpienia w literaturze

Ocena:
20/20
Teza: Cierpienie w literaturze przyjmuje różny wymiar.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szeroko opisuje różnorodność motywu cierpienia i wielość jego ujęć w literaturze.

Przedstaw dramat rodziców po utracie dziecka na podstawie wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Różne literackie ujęcia rozpaczy po stracie dziecka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawnie skonstruowana, poszczególne wątki konsekwentnie zrealizowane.

Dziecko w literaturze romantycznej i pozytywistycznej. Dokonaj porównania, odwołując się do wybranych utworów literatury polskiej.

Ocena:
20/20
Teza: Dziecko jest bohaterem niezwykle popularnym w literaturze romantyzmu i pozytywizmu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzyście realizuje temat. Poszczególne wizerunki w pełni realizuję tezę zawartą we wstępie.

Biblia jako inspiracja dla współczesnej literatury i sztuki. Dokonaj analizy wybranych dzieł, w których odnajdujesz inspiracje biblijne.

Ocena:
20/20
Teza: Artyści często sięgają do „Pisma Św.” i mają wolność wyboru środków wyrazu, by przedstawić inspiracje biblijne w swych dziełach.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca oparta na ciekawych przykładach. W sposób przejrzysty realizuje temat.

Motyw skrzywdzonego dziecka i jego funkcje w dziele literackim. Omów problem, analizując wybrane przykłady

Ocena:
20/20
Teza: Literatura, kreśląc portrety skrzywdzonych i nieszczęśliwych najmłodszych, pragnęła zwrócić uwagę na istotne problemy dziecka i próbować przestrzec przed ich powstawaniem w przyszłości.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w treści, spójna. W pełni odzwierciedla temat i tezę.

Motyw cierpienia rodziców po stracie dziecka. Omów na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie literackich portretów rodziców cierpiących po utracie dziecka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca obszernie i przekrojowo ukazuje literackie zapisy rozpaczy rodziców w obliczu utraty swych potomków.

Funkcjonowanie motywu cierpienia w literaturze romantycznej. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Zaprezentowanie funkcjonowania motywu cierpienia w literaturze romantycznej.

Ocena opisowa nauczyciela: Bogata w przykłady i cytaty z literatury podmiotowej praca.

Literackie wizje cierpienia w utworach różnych epok. Omów problem na przykładach wybranych dzieł literackich

Ocena:
20/20
Teza: Zaprezentowanie literackich wizji cierpienia w utworach różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w przykłady, napisana poprawnym językiem, dobrze skonstruowana. Ciekawa prezentacja pps.

Wizerunek rodzica cierpiącego po stracie dziecka

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie literackich przykładów rodziców cierpiących po stracie dziecka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo obszerna i szczegółowa, oparta na bogatej i ciekawej literaturze. Poprawna prezentacja pps.

Obraz matki cierpiącej od średniowiecza do współczesności. Zaprezentuj motyw odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Najważniejszym powodem cierpienia matki jest tragedia bądź śmierć jej dziecka.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przekrojowa. Pokazuje motyw na tle kilku epok. Poprawna teza i wnioski.

Cierpienie i jego sens. Przedstaw problem na wybranych przykładach literackich z XIX i XX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Żaden z literatów XIX i XX wieku nie wskazał jednoznacznie sensu cierpienia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różnorodność wizerunków cierpienia. Pokazuje, że jest to temat ponadczasowy, a ostatecznej odpowiedzi o sens cierpienia nie uda się odnaleźć w literaturze.

Motyw miłości tragicznej w wybranych utworach literackich

Ocena:
19/20
Teza: Motyw miłości jest tak popularny, że trudno wyobrazić sobie istnienie wielkiej literatury bez wątków tragicznego uczucia, zmieniającego losy głównych bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Zwięźle i ciekawie połączony motyw cierpienia z miłością na wybranych przykładach. Poprawny język i stylistyka wypowiedzi.

Czy cierpienie ma sens? Omów zagadnienie odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
19/20
Teza: Nie sposób uciec od cierpienia. Doświadcza ono wielu ludzi zmieniając ich życie.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra. Wnikliwa analiza, skuteczna obrona postawionej tezy. Język i styl wypowiedzi poprawny.

Cierpienie jako nieodłączny atrybut ludzkiej egzystencji. Omów funkcjonowanie cierpienia w literaturze na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Cierpienie pojawiło się wraz z grzechem pierworodnym i zostaje wpisane w ludzką egzystencję.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Szczegółowa analiza problemu, dobre wnioski.

Motyw człowieka upokorzonego. Omów zagadnienie, odwołując się do literatury różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze możemy odnaleźć różne oblicza upokorzenia człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dobrze skonstruowana, odwołuje się do wielu przykładów.

Motyw cierpienia w romantyzmie. Przedstaw, odwołując się do wybranych przykładów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Cierpienie jest dosyć częstym tematem utworów literackich epoki romantyzmu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różnorodne wizje cierpienia. Przejrzysta kompozycja, poprawny konspekt pracy.

Różne sposoby pisania o cierpieniu. Porównaj trzy wybrane utwory z różnych epok, konfrontując ich kształt literacki i wizerunek ludzi dotkniętych przez los

Ocena:
19/20
Teza: Literatura ukazuje zarówno tych, którzy ulegli wobec cierpienia oraz tych, którzy potrafili stawić mu dumnie czoło.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca skupia się na trzech postaciach. Poprawna bibliografia.

Wpływ cierpienia na kształtowanie osobowości człowieka? Wskaż różne postawy bohaterów. Dokonaj ich charakterystyki

Ocena:
19/20
Teza: Cierpienie może ukształtować osobowość człowieka, może też być bodźcem do zmiany osobowości lub wierności swoim ideałom.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła, schematyczna, przedstawia charakterystykę właściwie dobranych utworów.

Jaki wpływ mają negatywne przeżycia na losy człowieka? Odpowiedz na pytanie na podstawie wybranych utworów literackich

Ocena:
18/20
Teza: Cierpienie jest nieodłącznym towarzyszem człowieka. Bohaterowie literaccy starają odnaleźć sens w jego przeżywaniu.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, oryginalne lektury. Na uwagę zasługuje rozbudowana bibliografia i dobry styl wypowiedzi. Można pogłębić argumentację, aby zdobyć maksymalną liczbę punktów.

Człowiek wobec cierpienia. Omów zagadnienie, analizując losy bohaterów w wybranych dziełach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Negatywne przeżycia są dosyć częstym tematem utworów literackich. Ich wpływ na dalsze losy bohatera jest różnorodny.

Ocena opisowa nauczyciela: Konstrukcja prezentacji wskazuje raczej na wielowymiarowość cierpienia. Styl wypowiedzi poprawny. Dopracowania wymaga argumentacja.

Od Hioba do bohaterów literatury współczesnej. Poszukiwanie sensu życia w cierpieniu przez bohaterów literackich różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Cierpienie jako nauka dla człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bardzo dobra. Ciekawy dobór literatury, bogate słownictwo. Na uwagę zasługuje dobór trafnych cytatów. Drobne usterki w językowe.

Topos Mater Dolorosa w literaturze i sztuce. Omów zagadnienie na wybranych przykładach z różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Macierzyństwo wiąże się czasem z cierpieniem. Motyw Mater Dolorosa jest jednym z ważniejszych motywów w literaturze i sztuce.

Ocena opisowa nauczyciela: Realizacja tematu prawidłowa, dobór dzieł kultury zróżnicowany, ciekawe cytaty. Dopracowania wymaga zakończenie prezentacji.

Bohater cierpiący, zbuntowany, niezgadzający się na otaczający go świat. Przedstaw temat na wybranych przykładach literackich.

Ocena:
18/20
Teza: Bohater cierpiący, zbuntowany i niezgadzający się na otaczający świat jest zdeterminowany, a pomimo tego, nie zawsze wygrywa.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, dobrze skonstruowana. Momentami można popracować nad stylem, pogłębić zawarte argumenty.

Motyw cierpienia w literaturze różnych epok

Ocena:
17/20
Teza: Literatura każdej epoki kreuje różnorakie portrety osób cierpiących.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przeciętna. Ciekawa argumentacja, jednak brak jednoznacznego pomysłu na pracę psuje efekt.

Różne sposoby ujęcia motywu tęsknoty. Zaprezentuj problem, odnosząc się do interpretacji kilku wybranych utworów literackich

Ocena:
17/20
Teza: Tęsknota jest odczuciem indywidualnym dla każdego człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja nierówna. Kilka rozwiązań mile zaskakuje, inne rozczarowują. Można poprawić język wypowiedzi.

Motyw cierpienia w literaturze. Omów zagadnienie na dowolnie wybranych przykładach

Ocena:
17/20
Teza: Motyw cierpienia realizowany jest w literaturze w sposób różnorodny.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przeciętna. Przemyślana konstrukcja pracy, jednak realizacja kolejnych argumentów wymaga dopracowania.

Hiob naszych czasów. Przedstaw motyw cierpienia w literaturze powojennej

Ocena:
17/20
Teza: Cierpienie jako nieodłączny element życia każdego człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Skrótowy plan. Dobór literatury i argumentów przemyślany, jednak wniosek końcowy nie koresponduje z tezą i treścią prezentacji.