Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw tęsknoty


Różne sposoby ujęcia motywu tęsknoty. Zaprezentuj problem, odnosząc się do interpretacji kilku wybranych utworów literackich

Tęsknota to uczucie braku kogoś lub czegoś istotnego dla danej osoby. Często pojawia się odczuwanie niepokoju, smutku, zamyślenia. Im bardziej odczuwany jest brak kogoś/czegoś, tym bardziej wzmaga się cierpienie psychiczne. Powodami uczucia tęsknoty mogą być: brak wszelkiego kontaktu z bliskimi lub ograniczenie kontaktu z nimi, spowodowane obiektywną sytuacją losową, subiektywnym stanem psychicznym. Tęsknota odczuwana jest także w związku z pragnieniem posiadania partnera, potrzebą akceptacji i zrozumienia przez niego. Stan tęsknoty możne być powodem popadnięcia w depresję, albo popełnienia samobójstwa.

Tak mniej więcej brzmi encyklopedyczna definicja pojęcia tęsknoty. Jednak chociaż zawsze jest ona tym samym uczuciem to każdy człowiek inaczej ją opisuje i okazuje. Tęsknota to odczuwanie braku. Można tęsknić za wszystkim. Za rzeczami materialnymi i duchowymi, a przede wszystkim - za Człowiekiem. Człowiekiem przez wielkie "C". Jeżeli za kimś tęsknimy, to musi on dla nas coś znaczyć. Bo tęsknota w głębi jest cierpieniem - a człowiek nie lubi cierpieć - tymi słowami tęsknotę opisuje Paulina, trzynastoletnia dziewczyna, na swym internetowym blogu. A jej definicja jest równie prawidłowa co encyklopedyczna. Ja, natomiast, uważam że tęsknota jest pojęciem względnym. Nikt nie powinien mieć prawa do określenia prawidłowej definicji jakiegokolwiek odczucia. A przede wszystkim tęsknoty, która może być spowodowana przez różne czynniki. Przykładowo może być to śmierć bliskiej osoby, jej wyjazd, ucieczka psa, a nawet zgubienie ulubionej zabawki przez dziecko. Moje zdanie zapewne potwierdziłoby wielu artystów. Mogę to stwierdzić po opisach różnych motywów tęsknoty zawartych w ich dziełach.

Jednym z przykładów ujęć tęsknoty są Treny Jana Kochanowskiego. Cykl poetycki 19 żałobnych wierszy został poświęcony zmarłej córce poety Urszulce. Autor pisze przede wszystkim o swoim bólu i kryzysie wyznawanych przez siebie wartości, szydzi z mądrości, która w jego mniemaniu miała go uchronić przed rozpaczą. Autor opisuje dostrzeżone przez niego niesprawiedliwości i chaos panujący na świecie, pisząc o nich w Trenie XI. Rozpaczliwie poszukuje zmarłej, by ostatecznie zwątpić w ogóle w jej istnienie i tym samym w Boga, co dostrzegamy w Trenie X. Treny są dramatem filozofa, chrześcijanina i ojca. Jednak ostatni utwór cyklu Tren XIX przynosi całkowite uspokojenie. Jest on pisany w konwencji snu, w którym poeta widzi swoją zmarła matkę z Urszulką na ręku. Otrzymuje od niej napomnienie, by znał umiar w rozpamiętywaniu swojego cierpienia i znosił swój los po ludzku. Sam Czesław Miłosz uważał, że wielu ze współczesnych poecie było zgorszonych, iż w tak śmiały i ekshibicjonistyczny sposób opisał swoją tęsknotę za dzieckiem. Miłosz doszedł jednak do wniosku, iż to świadczy o wielkości dzieła. Kochanowski zachowując pewną konwencję, jednocześnie ją złamał. Napisał tym samym dzieło wyjątkowe w skali literatury światowej. Jego tematem nie jest bowiem tylko postać zmarłej, ale przede wszystkim opis osobistej tęsknoty, subiektywne przeżycia poety, opis tego, co przeżywa pogrążony w smutku człowiek.

W epoce romantyzmu, czasie wielkich filozofów, poetów, malarzy i muzyków narodził się jeden z najlepszych pisarzy Juliusz Słowacki. Jednak był to także okres walk narodowowyzwoleńczych, sprzeciwu wobec niesprawiedliwości społecznej, okres demokratycznych dążeń oraz emigracji wielu wybitnych Polaków, w tym również Słowackiego. Podczas podróży artysty po „morzu pod Aleksandria” powstał jeden z jego najwybitniejszych utworów „Hymn”. Dzieło skierowane jest do Boga, którego podmiot liryczny czyni powiernikiem swoich smutków. Poeta mówi w nim o losie wygnańca - pielgrzyma, pozbawionego ojczyzny i domu, za którymi tak bardzo tęskni. Nostalgia podmiotu lirycznego kontrastuje z urokiem orientalnego krajobrazu- pięknego ale obcego. Tęsknota za ojczyzną nie pozwala mu cieszyć się podróżą i pięknem, które go otacza. Bóg nie jest tu daleki i obcy, lecz staje się bliskim, cierpliwym słuchaczem skarg poety, jego powiernikiem.

Juliusz Słowacki swój smutek zatapiał w atramencie nie tylko ze względu na tęsknotę za ojczyzną ale także przez brak bliskości matki. Ogromny wpływ na osobowość młodego poety wywarła rodzicielka, Salomea z Januszewskich. To właśnie z nią łączyły Słowackiego najściślejsze związki emocjonalne, które swój piękny wyraz znalazły w korespondencji kierowanej do niej oraz w samej twórczości poety. Idealnym na to przykładem jest utwór „Rozłączenie”. Wiersz został napisany 20 lipca 1835 roku w Szwajcarii. Początkowo uważano, że adresatką wiersza jest Maria Wodzińska, przyjaciółka Słowackiego. Później zwrócono uwagę na to, że treść wiersza nie zupełnie odpowiada takiej interpretacji. Ma on charakter intymnego wyznania i jest formą listu, który podmiot liryczny pisze do ukochanej osoby. Słowa, które wypowiada liryczne "ja" świadczą o tym, że zna on bardzo dobrze adresata swoich rozmyślań. W ten sposób wysunięto nową interpretację, która ustalała jako adresatkę wiersza matkę poety. Osoba mówiąca w wierszu przebywa z dala od ojczystego kraju, jest pogrążona w smutku, wraca wyobraźnią do dobrze znanych mu stron, wspomina szczególnie mu bliską osobę podczas wykonywania codziennych zajęć. Jednak adresatka nie ma takiej możliwości, pejzaż otaczający ukochaną osobę jest zamazany i mglisty. Miejsce pobytu podmiotu zostało zobrazowane w sposób wyrazisty. Odległość pomiędzy nimi powoduje ogromną tęsknotę i nie pozwala im o sobie zapomnieć. Poeta stosuje wyszukane środki stylistyczne. Symbol gwiazdy będący raz adresatką, raz jej stróżem, sprawia, że wiersz jest bardzo ciekawy. Dużą rolę pomiędzy światem autora, a światem jego ukochanej matki odgrywa anafora. W zwrotkach dotyczących adresatki Słowacki pięciokrotnie powtórzył słowo „wiem”. W ostatniej zwrotce wiersza podmiot liryczny wyraża przekonanie o niemożliwości spotkania dwojga rozłączonych. Żali się, że ich rozstanie będzie wieczne. Każda strofa przesycona jest bólem spowodowanym rozłąką i brakiem nadziei na spotkanie. Ale chodź rozłączeni i pogrążeni w tęsknocie to i tak jedno o drugim pamięta.

„Stepy akermańskie” to utwór Adama Mickiewicza, który otwiera cykl Sonety krymskie i wprowadza jego bohatera: wędrowca, pielgrzyma przemierzającego wschodnie przestrzenie.
Ogram przyrody otaczający podmiot liryczny wywołuje idealnych niego uczucie zagubienia, niepewności. Wędrowiec jednocześnie widzi jak wschodzi słońce idealnych zapada zmrok, to świadczy o jego zagubieniu. W opisie pojawia się wąż idealnych to nieprzypadkowo: symbolizuje on w kulturze chrześcijańskiej utratę raju. Dla podmiotu utraconym rajem jest ojczyzna- Litwa, która jest bardzo daleko. Utęskniona ojczyzna jest poza zasięgiem jego zmysłów; wędrowiec słyszy lecącego motyla, ale nie słyszy głosów z ojczyzny. Zachwyt nad przyrodą, pięknymi krajobrazami nie jest w stanie stłumić przenikliwej tęsknoty

Do idealnych ujęć motywu tęsknoty mogę również zaliczyć utwory literatury współczesnej. Jednym z takich dzieł jest „Czas utraconego dzieciństwa” autorstwa Henryka Klimka, wywodzącego się z okolic Wąbrzeźna, z Pływaczewa. Pochodzi on z licznej rodziny, ponieważ było ich aż sześcioro. Pisarz urodził się czwarty z kolei. Jego Ojciec, Władysław Klimek, był posłem na Sejm II RP, powołano go w roku 1938, wraz z żoną posiadali gospodarstwo rolne.

W 1939 r., kiedy wybuchła II wojna światowa, miał zaledwie 6 lat. 2 września 1939 roku jego Ojciec udał się na nadzwyczajne obrady Sejmu, jednak kiedy się one skończyły, powrót Ojca nie był możliwy, gdyż wszystkie tory kolejowe zniszczono. Ojciec wrócił chory po ponad miesięcznej tułaczce. Leżał długo, był intensywnie leczony, a kiedy czuł się już całkiem dobrze, postanowił pomóc Mamusi przy gospodarstwie, jednak ich niemiecki sąsiad, Karl Struwe, który wybrał należące do niech gospodarstwo dla swojego syna, zaczął już wprowadzać „niemieckie porządki”. Niemcy założyli swoją organizację - „Selbstschutz”, w polskim tłumaczeniu „Samoobrona”, była to zbrodnicza organizacja, której Hitler powierzył niszczenie polskiej inteligencji w pierwszych trzech miesiącach wojny. Kiedy ojciec czuł się już dobrze, przyszedł po niego Struwe z dziewięcioosobową grupą członków niemieckiej „Samoobrony”, by zgłosił się do Wąbrzeźna na przesłuchanie do Gestapo. Mamusia bardzo się zdziwiła i następnego dnia poszła do Tatusia do więzienia. Nie wpuszczono jej na teren więzienia, dlatego rozmawiała z Tatą przez okno. Ojciec prosił ją, by zapytała znajomych Niemców o pomoc. Niestety, wszyscy, z którymi przed wojną byli w dobrych stosunkach, odwrócili się od nich. Mamusia chodziła wszędzie i pytała, co z Tatą. Powiedziano jej, że wyjechał do Niemiec na roboty. Tęsknota za nim była wszechogarniająca, nikt nie mógł doczekać się jego powrotu. Pewnego dnia Mamusia poszła nawet do szefa niemieckiej „Samoobrony” z pytaniem, czy to nie kłamstwo, czy jej mąż rzeczywiście wyjechał na roboty do Niemiec? Ten w złości odpowiedział: „Ich habe das gemacht” - „Ja to zrobiłem... Ja to zrobiłem, że nie macie dziś męża.” Po wojnie dowiedzieli się, że Ojciec spędził w Wąbrzeźnie dwie doby, maltretowano go przez tych 48 godzin, bito i często przesłuchiwano. Rozstrzelano Go w lesie. Autor w książce ukazuje swoją tęsknotę za ojcem nie tylko poprzez określenia „tatuś” i wspaniałe epitety, ale także dzięki wzruszającym wierszom własnego autorstwa. Pisarz podkreśla, iż nie pisze książek w celu materialnym lecz wyrażenia swego hołdu dla matki i ojca za którymi ogromnie tęskni.

Innym dziełem literatury współczesnej, oddającym sens tematu jest wiersz laureatki nobla, Wisławy Szymborskiej „Kot w pustym mieszkaniu”. Podmiotem lirycznym tego wiersza jest kot, którego właściciel zmarł i zostawił go samego w pustym mieszkaniu. Śmierć pojawia się już w pierwszym wersie: „Umrzeć – tego nie robi się kotu”. Cały utwór utrzymany jest w tonacji delikatnej pretensji kota do właściciela za to, że odszedł. Kot zdaje sobie dobrze sprawę ze swojej godności i wartości, stwierdza (jest to oczywiście ironia), że „kotu takich rzeczy się nie robi”. W dalszej części pierwszej zwrotki następuje poetycki opis pustego mieszkania. Przedmioty znajdujące się w nim są niby takie same, ale inne, ponieważ człowiek nie nadaje już im tego charakteru, co dotychczas. Brak właściciela powoduje, że przedmioty te stają się dla kota obce, „nie te”.Wizja pustego mieszkania, pustego z powodu śmierci jednego z jego mieszkańców przywołuje na myśl, wspomniane już przeze mnie „Treny” Jana Kochanowskiego, który pisał „wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim”. To właśnie sytuacja opisana w wierszu Szymborskiej, a mianowicie pustka i tęsknota po śmierci człowieka. Jej istotę oddaje fragment wiersza: “Ktoś tutaj był i był, a potem nagle zniknął i uporczywie go nie ma.”. Kot szuka swojego pana, relacjonując te czynności mówi o sobie w formie bezosobowej: „się zajrzało”, „sprawdziło”. Podkreśla to jego poczucie godności i dystans do samego siebie. Kot, odsuwając od siebie myśl o śmierci swojego pana zaczyna w końcu wyobrażać sobie jego powrót. Planuje udawać obrażonego i nieuradowanego powrotem bliskiej mu osoby, aby pokazać, że „tak z kotem nie można”. Obiecuje sobie, że nie będzie piszczał ani skakał z radości, ale podchodził do pana powoli, „na obrażonych łapach”.

W swej prezentacji przedstawiłem wiele motywów tęsknoty. Jednak jest ich znacznie więcej. Każdy z nas za kimś/czymś tęskni. Pomimo największego szczęścia zawsze czegoś nam brak. Taka już natura człowieka. Nie musimy ciągle odczuwać cierpienia z powodu tęsknoty, jednak jest ona zawsze w naszej podświadomości. Przecież kto nie powie, że tęskni za zmarłą babcią, czy kolegą z przedszkola, z którym kiedyś bawił się godzinami i powierzał największe tajemnice. Podsumowując cała wypowiedź chciałbym użyć słów wspaniałego człowieka Alberta Einsteina, które każdy z nas, uczniów powinien znać; Miłość niesie ze sobą wielkie szczęście, o wiele większe od bólu, który przynosi tęsknota.

strona:    1    2    3    4    5  





Na wybranych przykładach literackich zanalizuj różnorodne ujęcia motywu tęsknoty

Ocena:
19/20
Teza: Przyczyny tęsknoty pozostają niezmienne, niezależnie od czasów i okoliczności, w których znajdują się bohaterowie literaccy.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Umiejętnie przeprowadzona argumentacja, dobry język i styl wypowiedzi. Można poprawić zakończenie pracy.

Motyw rozstania w literaturze. Przedstaw na podstawie celowo wybranych utworów

Ocena:
19/20
Teza: Literatura niejednokrotnie nawiązuje do motywu rozstania.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Pokazuje różne oblicza cierpienia na podstawie lektur z różnych epok.

Różne sposoby ujęcia motywu tęsknoty. Zaprezentuj problem, odnosząc się do interpretacji kilku wybranych utworów literackich

Ocena:
17/20
Teza: Tęsknota jest odczuciem indywidualnym dla każdego człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja nierówna. Kilka rozwiązań mile zaskakuje, inne rozczarowują. Można poprawić język wypowiedzi.