Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw pieniądza


Przedstaw motyw pieniądza w literaturze i jego wpływ na życie literackich bohaterów

Współcześnie trudno sobie wyobrazić życie bez pieniędzy, choć coraz częściej tradycyjne banknoty i monety zastępuje plastikowa karta. Ten fenicki wynalazek dla jednych jest przekleństwem, innym przynosi wszystko czego zapragną – powodzenie, sławę, miłość. Literatura udowadnia najczęściej, że uczuć ni szczęścia nie można kupić za walutę, z drugiej jednak strony ludzie zamożni często przedstawiani bywają jako zadowoleni z życia. Jednak by móc w pełni beztrosko wydawać pieniądze należy zdobyć je ciężką pracą, pieniądze zarobione w sposób nieuczciwy niosą wraz sobą klęskę bohatera. Ponadto, nikt nie osiągnie szczęścia skupiając się wyłącznie na pogoni za nimi. Trzeba nauczyć się dzielić z innymi by w pełni docenić jego wartość. W literaturze odnajdziemy wiele obrazów bogaczy i nędzarzy, ludzi którzy potrafili dzielić się majątkiem, i takich, którzy poprzez miłość do drogocennych monet stali się samotni i zgorzkniali.

Jednym z dwunastu apostołów ukazanych w „Nowym Testamencie” był Judasz Iszkariota. Na zawsze pozostanie on symbolem zdrajcy i chciwości. W Ewangeliach przeczytać możemy, jak zdradził swojego nauczyciela i wydał wysłannikom Sanhedrynu. Uczynił to poprzez gest pocałunku, który wskazywał na Jezusa. Chrystus w wyniku wydania go przez ucznia trafił pod sąd i ostatecznie został skazany na śmierć poprzez ukrzyżowanie, zaś Judasz, za swoją „pomoc” otrzymał trzydzieści srebrników. Jak czytamy w Ewangelii św. Mateusza, Judasz, zdjęty po śmierci Chrystusa żalem odniósł pieniądze, porzucił je w świątyni, a następnie powiesił się z rozpaczy. W jego wypadku pieniądze miały być nagrodą za pomoc w ujęciu podejrzanego, a w rzeczywistości stały się przeklęta zapłatą, za niegodny czyn – wydanie umiłowanej osoby na śmierć. Chciwość kierująca apostołem prowadzi go do samobójczej śmierci.

Najbardziej znanym utworem dotyczącym problematyki pieniądza jest dramat Moliera „Skąpiec”. Tytułowy bohater to bogaty mieszczanin paryski, wdowiec, który zajmował się lichwą, czyli pożyczaniem pieniędzy na wysoki procent. W jego życiu majątek był wszystkim, Dla jego pomnożenia bohater był gotów do popełnienia każdej niegodziwości. Harpagon to człowiek niebywale pazerny, chciwy, a przy tym skąpy i pokrętny. Często się awanturował. W swej naturze był nieuczciwy i dwulicowy. Starał się oszczędzać na wszystkim - podkradał nawet owies własnym koniom. Był złym ojcem, skąpił dzieciom pieniędzy na podstawowe wydatki. Jeszcze gorzej traktował służbę. Patologiczne skąpstwo uczyniło z niego człowieka wręcz chorego, maniaka opanowanego żądzą zdobywania pieniędzy i niewydawania ich, chociaż tego ostatniego wymagała jego pozycja społeczna. Zdawał sobie sprawę ze swej przywary, próbował ją ukrywać. Harpagon jest uosobieniem skąpstwa. Postacią odrażającą, w przypadku której tylko jedna cecha charakteru określa wszystkie zachowania, uczucia. Harpagon bywa śmieszny, ale też groźny, odrażający, nawet tragiczny. Cały świat, rodzinę widzi przez pryzmat szkatułki zawierającej monety, których utraty panicznie obawia się. Mógłby porównać ją do kochanki, bo jak powiedziała o nim Frozyna „co prawda kocha on bardzo pannę Mariannę, ale pieniądze kocha bardziej.” Trafność tego stwierdzenia potwierdza zakończenie komedii Skąpiec zostaje sam na sam ze swoją życiową miłością – szkatułką wypełnioną monetami. Miłość do brzęczących monet sprowadziła na niego życiową i moralną klęskę.

Inną książką ukazującą znaczenie pieniędzy jest „Ojciec Goriot” Balzaka. W powieści, jak twierdzi tytułowy bohater „pieniądz to życie, pieniądz może wszystko”. W książce tej możemy przyglądać się różnicom pomiędzy światem bogatych i biednych. Autor ukazuje między innymi kontrast między ponurym pensjonatem, w którym mieszka Goriot, a ozdobnymi salonami, w jakich przesiadują jego córki. Stary człowiek bezgranicznie kocha swoje dzieci, stara się zapewnić im pieniądze jednocześnie rezygnując z wszelkich wygód, jakich mu dostarczały. Wie, że tylko dzięki swojemu kapitałowi, który stawał się coraz mniejszy, ma z nimi kontakt. Próżne córki nie potrafiły tego docenić, zaślepione przez pieniądze i życie wśród arystokracji, nie chciały przyznawać się do swojego ojca, bo to mogłoby zdradzić ich pochodzenie. Goriotowi nie udało się kupić miłości Anastazji i Delfiny, nawet jego śmierć nie wzbudziła w nich wyrzutów sumienia. Lektura ta na przykładzie Eugeniusza de Rastignaca ukazuje jak bardzo żądza pieniędzy może wpłynąć na wnętrze, idee i wartości człowieka. Młody student na początku był szlachetny, chciał osiągnąć swoje cele dzięki pracy i nauce, jednak szybko przekonał się, że Paryż rządzi się swoimi prawami, które wyznaczają pieniądze. Młodzieńcowi udało się wkroczyć w świat elity i poznać jego zwyczaje, które bardzo różnią się od zasad, jakie wyniósł z rodzinnego domu. Przez przebywanie z ludźmi otoczonymi pieniędzmi przeszedł wewnętrzną przemianę, zdał sobie sprawę, że chcąc dojść do kariery w tym mieście musi nauczyć się operować fałszem i potrafić wykorzystywać swoje znajomości. Uświadomił sobie, że uczciwość nie jest tam wynagradzana, a często doceniani są przestępcy i złoczyńcy. Zepsute miasto i rządzące w nim zasady podsumowują słowa wypowiedziane przez Vautrina: „Paryż jest śmietnikiem. Ci, co paćkają się w nim w powozie to uczciwi ludzie, ci, co paćkają się pieszo to łajdaki. Niech ci się zdarzy nieszczęście zwędzić cokolwiek, będą cię pokazywali po sądach jako osobliwość. Ukradnij milion, będziesz figurował w salonach jako cnota”. Potwierdza to myśl, że jedyną miarą wyznaczającą wartość człowieka są tam pieniądze, bez nich bohaterowie nigdy nie zyskają szacunku i podziwu.

Ebenezer Scrooge to kolejny przykład człowieka skąpego, który jednak ulega metamorfozie. Bohater był właścicielem kantoru, prowadził interesy na giełdzie londyńskiej. Jedynym jego przyjacielem był Jakub Marley. Od momentu jego śmierci Scrooge z nikim nie utrzymywał bliższych kontaktów. Zajmował mieszkanie odziedziczone po nieboszczyku. Jego rodzina była bardzo nieliczna. Ograniczała się do siostrzeńca – syna zmarłej siostry Fan, z którym jednak nie łączyła go głębsza więź, mimo iż krewny co roku zapraszał go na świąteczny obiad. Scrooge oszczędzał niemal na wszystkim – jadał w lichej jadłodajni, nie ogrzewał odpowiednio pomieszczeń swego biura. W kantorze zatrudniał kancelistę, któremu płacił jak najmniej się dało. Dzieciństwo Ebenezera było bardzo smutne, ciężkie i samotne. W młodości odrzucił miłość pięknej, skromnej lecz ubogiej dziewczyny, z którą ślub nie byłby korzystnym interesem. Wykorzystywał wszystkich ludzi, którzy go otaczali; ludzie albo się go bali, albo z niego szydzili. Cechami jego charakteru były chciwość, przebiegłość, zachłanność, skąpstwo. Nigdy nie obchodził świąt Bożego Narodzenia, przez co zyskał sobie miano grzesznika. Dopiero spotkanie z duchami zmieniło sposób patrzenia Ebenezera na świat. Bieda nie wzbudzała w nim już furii i ironicznych docinek, lecz motywowała go do coraz częstszej i większej pomocy bliźnim. Kupiec nauczył się pomagać ubogim, a także obchodzić i czcić Boże Narodzenie. Nawiązał dobre stosunki z jedynym żyjącym krewnym, stał się wesoły, radosny, wiecznie uśmiechnięty. Historia ta udowadnia, że nawet niemałe pieniądze same w sobie nic nie potrafią dać. Dopiero, gdy człowiek nauczy się dzielić nimi z innymi, sprawiają, że świat wygląda radośniej, a człowiek staje się szczęśliwszy.

W „Lalce” główny bohater - Stanisław Wokulski – to reprezentant zdeklasowanej szlachty. W młodości do podjęcia pracy zmusiła go bieda. Próbował także uczyć się, udzielał korepetycji, zajmował wynalazkami. Po niecałym roku porzucił studia w Szkole Głównej, wziął udział w powstaniu styczniowym, po jego zakończeniu wstał zesłany na Syberię. Na zesłaniu poznał rosyjskiego kupca - Suzina, który pomógł mu zbić majątek. Po powrocie do kraju wziął ślub ze starszą od siebie bogatą Małgorzatą Minclową, a po jej śmierci zaczął samodzielną karierę kupca. Swój majątek pomnaża podczas wojny na Bałkanach. W ówczesnym społeczeństwie polskim rzadko kto zajmował się kupiectwem, dlatego historia Wokulskiego wszystkich interesowała. Zdobył fortunę nie tyle dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności (znajomość z Suzinem, wojna rosyjsko - turecka), co za sprawą predyspozycji do robienia interesów, przedsiębiorczości, niezwykłej inteligencji, umiejętności przewidywania, odwadze i stałej gotowości do podejmowania nawet największego ryzyka. Jest to dowodem na to, że uczciwa praca i poświęcenie mogą doprowadzić do zbicia fortuny. Niestety, los sprawił, że Wokulski zakochał się w arystokratce – pannie Izabeli Łęckiej. Bezskutecznie, czasami niezręcznie, próbował za pomocą pieniędzy kupić życie zubożałej arystokratki. Równocześnie zaniedbywał własne interesy. Okazało się jednak, że nie jest możliwe zdobycie przychylności wybranki za sprawą pełnego portfela. Mimo zdobycia olbrzymiego majątku Wokulski ponosi klęskę.

Kontrast pomiędzy światem ludzi zamożnych i biednych zilustrowała także Zofia Nałkowska w „Granicy”. Autorka w swojej powieści ukazuje, że pieniądze nie powinny być wartością najwyższą, że mogą doprowadzić do nieszczęścia. Zenon pragnął zdobyć wykształcenie, niestety jego rodzina była zubożała i nie stać jej było na edukację syna i zapewnienie mu dostępu na wymarzone studia. Młodzieniec dostał propozycję pracy w gazecie „Niwa”, co umożliwiło mu dalsze kształcenie się, jednak jednocześnie uzależnił się od Czechlińskiego. Przez swoją pogoń za pieniędzmi i karierą Ziembiewicz przekroczył granicę moralną i zapomniał o swoich ideach życiowych. Stał się innym człowiekiem, dopuścił się zdrady swojej żony, którą kochał, szukając wytłumaczenia, stwierdził, że do tego zdarzenia doszło przez dług, jaki był winien Justynie. Uważał, że gdyby nie pieniądze nie spotkałby się z Bogutówną i zaistniała sytuacja nie miałaby miejsca. Ta uboga dziewczyna była inna niż ludzie bogaci, jak Zenon. Nie dążyła do wzbogacenia się, nie narzekała na warunki, w jakich musi mieszkać, na ciężką pracę. W porównaniu z ludźmi bogatymi takimi jak Ziembiewicz, czy Elżbieta, ta uboga dziewczyna wydaje się być czysta i niewinna. Żyła spokojnie, dopóki w jej życiu nie pojawił się mężczyzna z klasy wyższej. Ofiarowane jej przez niego pieniądze spowodowały ciąg zdarzeń, których nikt i nic nie było w stanie już odwrócić. Zdesperowana dziewczyna usunęła ciążę, która dałaby jej radość. Kiedy zdała sobie sprawę z tego, że usunęła dziecko, które przyniosłoby jej szczęście, zachorowała i w rozpaczy dokonała przestępstwa, które później doprowadziło do samobójstwa Zenona. Gdyby nie chęć dopomożenia jej przez zamożnych Ziembiewiczów do tragedii nie doszłoby.

Różnicę między ludźmi z klasy najniższej, a bogaczami możemy też zauważyć przyglądając się śmierci ubogiej matki Justyny i pani Cecylii Kochlichowskiej. Bogutowa przed śmiercią jest spokojna, godzi się z tym, co ma nastąpić pomimo tego, że ostatnie chwile swojego życia spędza w nędznym szpitalu. Natomiast ciotka Elżbiety umiera w domu wśród bliskich, lecz w niepokoju, boi się śmierci. Ubodzy ludzie w powieści ukazani są jako lepsi, bo potrafią radzić sobie w trudnych sytuacjach bez wykorzystywania pieniędzy, godzą się na swój los i przyjmują go ze spokojem. Bogaci często uciekają przez przeznaczeniem i kłopotami, nie potrafią radzić sobie w trudnych sytuacjach. Elżbieta po śmierci swego męża zostawia swoje dziecko i wyjeżdża, w lekturze tej osoba biedna nie postąpiłaby tak. W książce jest opisanych wiele przykładów rodzin radzących sobie w ciasnych mieszkaniach ze swoimi dziećmi, podczas, gdy klasa wyższa, którą stać na zapewnienie rodzinie dogodnych warunków nie potrafi sprostać przeciwnościom losu.

Jak widać, pieniądze odgrywają dużą rolę w życiu bohaterów literackich. Często przynoszą wraz ze sobą szczęście, spełnienie marzeń, dają możliwość pełnej samorealizacji. Literatura przestrzega jednak, że całkowite zaprzedanie się pogoni za pieniądzem, jak było w wypadku Ebenezera Scroogea czy Harpagona, może skończyć się tragicznie, a skąpców doprowadzić do moralnego bankructwa i samotności. Niestety coraz częściej możemy dostrzec, że pieniądz, jak twierdził w „Lalce” doktor Szuman, jest „sezamem, przed którym otwierają się wszystkie drzwi, jest obrusem, na którym zawsze można znaleźć obiad, jest lampą Alladyna, za której potarciem ma się wszystko, czego się pragnie.” Literatura pokazuje jednak, że w rzeczywistości takie myślenie prowadzi wyłącznie do klęski, o czym powinniśmy pamiętać, szczególnie w czasach kryzysu.

strona:    1    2    3    4    5    6  





Wpływ pieniędzy na życie bohaterów literackich, filmowych i malarskich. Zaprezentuj problem na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Motyw pieniądza pojawiał się w literaturze już od zarania dziejów. Opanował również malarstwo i film. Jest symbolem zapłaty, pokusy, siły napędowej, źródłem przekleństwa lub błogosławieństwa. Jego wpływ na ludzkie życie był i jest ogr

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełny sposób opisuje funkcjonowanie motywu pieniądza w wybranych tekstach kultury.

Motyw biedy i bogactwa w literaturze. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Świat życia bogatych elit jest bardzo różny od świata ubogich nizin.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Dobrze dobrane lektury, ciekawie ujety temat.

Moralne koszty zdobycia sławy lub pieniędzy. Omów problem na wybranych przykładach literackich i filmowych.

Ocena:
20/20
Teza: Straty finansowe i moralne jako efekt pogoni za majątkiem i sławą.

Ocena opisowa nauczyciela: Kompozycja i treść bez zarzutu.

Rola pieniądza w życiu bohaterów literackich. Przedstaw temat odwołując się do przykładów z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie roli pieniądza w życiu bohaterów literackich różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo dobra prezentacja, zawiera przejrzystą kompozycję i konspekt.

Przedstaw motyw pieniądza w literaturze i jego wpływ na życie literackich bohaterów

Ocena:
19/20
Teza: Zarówno w życiu, jak i literaturze pieniądz spełnia dwoistą rolę.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wzorcowa, przemyślana. Argumenty logiczne i konsekwentnie przedstawione. Bogaty, płynny język.

Pieniądz - źródło klęski czy szczęścia. Omów na wybranych utworach literackich

Ocena:
19/20
Teza: Dominującym w literaturze jest negatywny obraz ludzi posiadających pieniądze.

Ocena opisowa nauczyciela: Wyczerpująca treść pracy. Poprawny konspekt wypowiedzi.

Rola pieniądza w życiu bohaterów literackich. Zanalizuj problem na wybranych przykładach.

Ocena:
18/20
Teza: Niepozorne monety mogą bardzo dużo zdziałać i zmienić w życiu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca porusza najważniejsze kwestie. Dokładnie analizuje rolę pieniądza w wybranych utworach.

Wpływ pieniądza na postępowanie bohaterów literackich. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych tekstów literatury polskiej i obcej

Ocena:
18/20
Teza: Pieniądze i bogactwo mogą mieć zarówno negatywny, jak i pozytywny wpływ na życie człowieka. Jako motyw literacki i kulturowy pojawiał się od najdawniejszych czasów w różnorodnych kontekstach.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, zwięzła i odpowiadająca tematowi.