Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw pieniądza


Rola pieniądza w życiu bohaterów literackich. Zanalizuj problem na wybranych przykładach.

Pieniądze to obiekt, który od wszech czasów towarzyszy ludziom. Jedni posiadają fortunę i żyją w luksusie, inni głodują z biedy. Niektórzy osiągają majątek przez ciężką pracę, a innym przychodzi z łatwością. Ludzie często dążą do osiągnięcie bogactwa za wszelką cenę, zaślepieni przez tę pogoń nie doceniają tego, co już osiągnęli, często zapominają o innych wartościach życiowych. Pieniądz czasami daje szczęście, a czasami powoduje katastrofy. Z tych wszystkich i wielu innych powodów ma on różną wartość dla każdego człowieka. W mojej prezentacji przedstawię rolę pieniędzy w życiu bohaterów literackich. Temat ten w literaturze jest bardzo obszerny, jednak ja zajmę się tylko wybranymi przykładami, które najciekawiej przedstawiają tezę, że te nieraz niepozorne monety mogą bardzo dużo zdziałać i zmienić w życiu.

Pierwszym bohaterem w mojej prezentacji jest Harpagon. Molier w swojej komedii pt. „Skąpiec” ukazał człowieka, który jest zaślepiony i zniewolony przez swoją miłość do pieniędzy. Harpagon jest bardzo bogaty, swój majątek ukrywa w ogrodzie, nie chce, aby ktokolwiek wiedział o jego istnieniu. Żyje w ciągłej obawie, że ktoś mógłby ukraść jego skarb, a przy tym targnąć na jego życie. Jest bardzo podejrzliwy, nie ufa nawet swoim dzieciom. Pieniądze są dla niego najwyższą wartością, sensem życia, nie musi niczego za nie kupować, bo są źródłem szczęścia same w sobie. Pomimo tego, że posiada sporą ilość funduszy, w swoich działaniach dąży do ich pomnożenia i ciągle na wszystkim oszczędza. Tytułowy skąpiec jest lichwiarzem, który udziela pożyczek na bardzo korzystnych dla siebie warunkach, wykorzystując swoich klientów. Jego syn, dowiadując się o tym pyta „Kto jest większym zbrodniarzem według ciebie, ojcze: czy ten, kto drogo nabywa pieniądze, których potrzebuje, czy ten co kradnie pieniądze, nie mając ich na co użyć?”, ale w głównym bohaterze nie budzi to wyrzutów sumienia. Przez żądzę zysku stał się egoistą i unieszczęśliwia innych ludzi. Żąda, aby jego córka Eliza wyszła za mąż nie z miłości, lecz dla pieniędzy. Oczekuje, że odda swą rękę staremu, bogatemu Anzelmowi, który oświadczył, że nie oczekuje od niej posagu. Patrząc na korzyści, nie liczy się ze zdaniem córki, nie zważa na to, że w ten sposób unieszczęśliwi ją. Sam chce ożenić się z młodą Marianną, w której bezgranicznie zakochany jest jego syn, przy okazji wzbogacając się o jej posag. Zachowanie ojca sprawia, że jego dzieci zaczynają czuć do niego niechęć i żal, mógłby zapewnić im życie na wysokim poziomie, ale chytrość mu na to nie pozwala, Kleant zwierzył się siostrze, pytając „czy może być coś bardziej nieludzkiego niż te drobiazgowe braki, które cierpimy w tym domu, i ta straszna surowość, jakiej jęczymy bez przerwy? I na cóż nam się przyda, że będziemy kiedyś mieli majątek, skoro posiądziemy go wówczas, gdy miną najpiękniejsze lata!”. Młodzieniec jest inny niż ojciec, zdaje sobie sprawę, że pieniądze nie są najważniejszą wartością, chciałby cieszyć się miłością, młodością, lecz przez sympatię swojego ojca, którą są pieniądze jego szczęście jest ograniczone. Zachowanie Harpagona zmusza ludzi, którzy z nim obcują do czynienia kłamstw i podstępów w celu sprzeciwienia się oraz osiągnięcia upragnionego szczęścia. Główny bohater swoją szkatułkę z majątkiem mógłby porównać do kochanki, jak powiedziała Frozyna „co prawda kocha on bardzo pannę Mariannę, ale pieniądze kocha bardziej.” Trafność tego stwierdzenia potwierdza zakończenie komedii Skąpiec zostaje sam na sam ze swoją życiową miłością – szkatułką wypełnioną monetami.

Inną książką ukazującą wartość pieniędzy jest „Ojciec Goriot” Balzaka. W powieści, jak twierdzi tytułowy bohater „pieniądz to życie, pieniądz może wszystko”. W książce tej możemy przyglądać się różnicom pomiędzy światem bogatych i biednych. Autor ukazuje między innymi kontrast między ponurym pensjonatem, w którym mieszka Goriot, a ozdobnymi salonami, w jakich przesiadują jego córki. Stary człowiek bezgranicznie kocha swoje dzieci, stara się zapewnić im pieniądze jednocześnie rezygnując z wszelkich wygód, jakich mu dostarczały. Wie, że tylko dzięki swojemu kapitałowi, który stawał się coraz mniejszy, ma z nimi kontakt. Próżne córki nie potrafiły tego docenić, zaślepione przez pieniądze i życie wśród arystokracji, nie chciały przyznawać się do swojego ojca, bo to mogłoby zdradzić ich pochodzenie. Goriotowi nie udało się kupić miłości Anastazji i Delfiny, nawet jego śmierć nie wzbudziła w nich wyrzutów sumienia. Lektura ta na przykładzie Eugeniusza de Rastignaca ukazuje jak bardzo żądza pieniędzy może wpłynąć na wnętrze, idee i wartości człowieka. Młody student na początku był szlachetny, chciał osiągnąć swoje cele dzięki pracy i nauce, jednak szybko przekonał się, że Paryż rządzi się swoimi prawami, które wyznaczają pieniądze. Młodzieńcowi udało się wkroczyć w świat elity i poznać jego zwyczaje, które bardzo różnią się od zasad, jakie wyniósł z rodzinnego domu. Przez przebywanie z ludźmi otoczonymi pieniędzmi przeszedł wewnętrzną przemianę, zdał sobie sprawę, że chcąc dojść do kariery w tym mieście musi nauczyć się operować fałszem i potrafić wykorzystywać swoje znajomości. Uświadomił sobie, że uczciwość nie jest tam wynagradzana, a często doceniani są przestępcy i złoczyńcy. Zepsute miasto i rządzące w nim zasady podsumowują słowa wypowiedziane przez Vautrina: „Paryż jest śmietnikiem. Ci, co paćkają się w nim w powozie to uczciwi ludzie, ci, co paćkają się pieszo to łajdaki. Niech ci się zdarzy nieszczęście zwędzić cokolwiek, będą cię pokazywali po sądach jako osobliwość. Ukradnij milion, będziesz figurował w salonach jako cnota”. Potwierdza to myśl, że jedyną miarą wyznaczającą wartość człowieka są tam pieniądze, bez nich bohaterowie nigdy nie zyskają szacunku i podziwu.

Kontrast pomiędzy światem ludzi zamożnych i biednych zilustrowała także Zofia Nałkowska w „Granicy”. Autorka w swojej powieści ukazuje, że pieniądze nie powinny być wartością najwyższą, że mogą doprowadzić do nieszczęścia. Zenon pragnął zdobyć wykształcenie, niestety pochodził z ubogiej rodziny, która nie była w stanie zapewnić mu pieniędzy na studia. Młodzieniec dostał propozycję pracy w gazecie „Niwa”, co umożliwiło mu dalsze kształcenie się, jednak jednocześnie uzależnił się od Czechlińskiego, jego artykuły nie mogły być do końca szczere, często musiał pomijać „niewygodne” fakty i koloryzować prawdę. Przez swoją pogoń za pieniędzmi i karierą Ziembiewicz przekroczył granicę moralną i zapomniał o swoich ideach życiowych. Stał się innym człowiekiem, dopuścił się zdrady swojej żony, którą kochał, szukając wytłumaczenia, stwierdził, że do tego zdarzenia doszło przez dług, jaki był winien Justynie. Uważał, że gdyby nie te pieniądze nie spotkałby się z Bogutówną i zaistniała sytuacja nie miałaby miejsca. Ta uboga dziewczyna była inna niż ludzie bogaci, jak Zenon. Nie dążyła do wzbogacenia się, nie narzekała na warunki, w jakich musi mieszkać, na ciężką pracę. W porównaniu z ludźmi bogatymi takimi jak Ziembiewicz, czy Elżbieta, ta uboga dziewczyna wydaje się być czysta i niewinna. Żyła spokojnie, dopóki w jej życiu nie pojawił się mężczyzna z klasy wyższej. Ofiarowane jej przez niego pieniądze spowodowały ciąg zdarzeń, których nikt i nic nie było w stanie już odwrócić. Zdesperowana dziewczyna usunęła ciążę, która dałaby jej radość. Kiedy zdała sobie sprawę z tego, że usunęła dziecko, które przyniosłoby jej szczęście, zachorowała i w rozpaczy dokonała przestępstwa, które później doprowadziło do samobójstwa Zenona. Gdyby nie chęć dopomożenia jej przez zamożnych Ziembiewiczów do tragedii nie doszłoby.

Różnicę między ludźmi z klasy bogatej, a biednymi możemy też zauważyć przyglądając się śmierci ubogiej matki Justyny i pani Cecylii Kochlichowskiej. Bogutowa przed śmiercią jest spokojna, godzi się z tym, co ma nastąpić pomimo tego, że ostatnie chwile swojego życia spędza w nędznym szpitalu. Natomiast ciotka Elżbiety umiera w domu wśród bliskich, lecz w niepokoju, boi się śmierci. Ubodzy ludzie w powieści ukazani są jako lepsi, bo potrafią radzić sobie w trudnych sytuacjach bez wykorzystywania pieniędzy, godzą się na swój los i przyjmują go ze spokojem. Bogaci często uciekają przez przeznaczeniem i kłopotami, nie potrafią radzić sobie w trudnych sytuacjach. Elżbieta po śmierci swego męża zostawia swoje dziecko i wyjeżdża, w lekturze tej osoba biedna nie postąpiłaby tak. W książce jest opisanych wiele przykładów rodzin radzących sobie w ciasnych mieszkaniach ze swoimi dziećmi, podczas, gdy klasa wyższa, którą stać na zapewnienie rodzinie dogodnych warunków nie potrafi sprostać przeciwnością losu.

Wpływ pieniędzy na życie ludzi możemy obserwować także w „Lalce” Bolesława Prusa. Słowa wypowiedziane przez głównego bohatera w doskonały sposób określają rolę bogactwa w tej powieści „Pieniądz naprawdę jest wielką potęgą, tylko trzeba go umieć użyć.” Pieniądze mają różną wartość dla bohaterów książki. Ukazany jest tam wyraźny podział na klasy społeczne. Świat ludzi bogatych jest całkiem inny niż świat biednych. Arystokraci uważają się za lepszych, ważniejszych od osób należących do klas niższych, bo mają pieniądze. Jedną z przedstawicielek tej klasy jest Izabela Łęcka, piękna kobieta, której od dziecka niczego nie brakowało, zawsze spełniano jej wszystkie zachcianki, posiadała służących i jedyna pracą, jaką wykonywała było „dotknięcie elektrycznego dzwonka albo wydanie rozkazu”. Lubiła patrzeć na świat niższych klas i porównywała go do obrazów rodzajowych, wiedziała, że ludzie żyjący w nim są jej potrzebni do zaspakajania jej potrzeb, szycia sukien, wytwarzania porcelany i drogich mebli, rzeczy, które zapewnią ludziom bogatym, jak ona luksus. Uważała, że osoby biedne, prowadzące zwyczajne życie są nieszczęśliwe i musieli popełnić jakiś ciężki grzech, skoro są skazani na pracę. Próżna Izabela nie wyobrażała sobie swojego życia bez pieniędzy. Gotowa była poświęcić się i wyjść za mąż, aby uratować swój majątek, który mogła stracić przez zły stan interesów jej ojca. Rozpieszczona panna Łęcka dzięki swojemu bogactwu często bywała w teatrze i interesowała się sztuką, dlatego jej marzeniem stała się miłość idealna, a wzorem perfekcyjnego mężczyzny był posąg Apollina, który stał w jej gabinecie. Niestety zamiast mężczyzny przypominającego greckiego boga sztuk pięknych, zakochał się w niej kupiec z czerwonymi rękami – Stanisław Wokulski. Dla głównego bohatera powieści pieniądze były środkiem do zwrócenia na siebie uwagi Izabeli i zyskania jej sympatii. Majątek zdobyty na wojnie, dał mu możliwość wstąpienia do świata bogaczy, zyskania sprzymierzeńców i tym samym zbliżenia się do Beli. Dzięki swoim pieniądzom nauczył się języka angielskiego i mógł czerpać informacje na temat Izy od pani Melieton, co znacznie ułatwiło mu zyskanie jej sympatii. Przez to, że zdobył majątek, dał pracę kilkuset ludziom i dążył do pomnożenia bogactwa kraju, przestał być postrzegany jako galanteryjny kupiec, zaczęto mówić o nim w całej Warszawie. Jego celem było przypodobanie się Izie, która żyła w dostatku jednak nie zapominał o ludziach biednych, zdawał sobie sprawę, że jego pieniądze mogłyby uszczęśliwić wiele rodzin, powiedział „Jedni giną z niedostatku, drudzy z rozpusty.” Wokulski mógł wykorzystać swoje pieniądze na wiele sposobów. Jednym z nich byłoby przyjęcie propozycji Geista, dzięki czemu miałby możliwość zajęcia się swoją życiową pasją – nauką. Oferta ta była godna uwagi, lecz Stanisław miał w sercu inną ideę, która jak sam twierdzi „mogła stać się nagrodą nie rozumu, nie pracy, nie poświęceń, nawet nie geniuszu, ale… pieniędzy i tytułu…”. Izabela była zbyt pewna siebie, myślała, że Wokulski nie odwróci się od niej, że spełni każdą jej zachciankę. Arystokratka powinna zapamiętać słowa wypowiedziane przez przyjaciela głównego bohatera powieści – Ignacego Rzeckiego „Pieniądze nie stanowią wszystkiego, bo człowiek oprócz kieszeni ma jeszcze serce.”

Ostatnią lekturą, którą omówię jest „Moralność pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej. W dramacie możemy przyglądać się postawie filisterskiej, która w doskonały sposób ukazuje nam, jak dużą wartość dla bohaterów książki mają pieniądze. Pragnieniem tytułowej bohaterki jest pokazanie siebie i swojej rodziny, jako osób zamożnych i porządnych. Z tego powodu w jej domu dostrzec można drogie dekoracje i meble niekoniecznie do siebie pasujące. Aniela chce uchodzić za osobę zamożną, której niczego nie brakuje, jednak kiedy nikt z obcych nie widzi, pani Dulska oszczędza na czym tylko może - pali świecę zamiast lamp, przerabia starą odzież na modniejszą, a nawet ubiera swoje dzieci tak, by wyglądały na młodsze, aby zaoszczędzić na bilecie w tramwaju. Sprawuje władzę nad pieniędzmi domu, przez to jej mąż jest od niej uzależniony pod względem finansowym. Felicjan zresztą nie wyraża sprzeciwu, posłusznie zarabia pieniądze i oddaje je Dulskiej. Jej syn Zbyszko, który jest już dorosły woli spędzać czas poza domem, nienawidzi swojej rodziny przez jej filisterskie ambicje i kołtuństwo, nie chce być taki jak matka, pragnie się zbuntować, pokazać, że majątek nie ma dla niego znaczenia, jednak okazuje się, że tak nie jest. Wplątał się w romans ze służącą i tylko dzięki pieniądzom swojej matki zdołał rozwiązać sytuację. Jedyną osobą, dla której pieniądze naprawdę nie mają wartości jest niczego nieświadoma i nierozumiejąca Mela – najmłodsza z rodzeństwa. Można ją określić jako „zamordowaną duszę ludzką” w domu państwa Dulskich. Zdarzenia, których była świadkiem są doświadczeniami, które zaowocują w przyszłości. Przez chciwość, żądzę pieniądza i kołtuństwo swojej rodziny od dzieciństwa kształtowany jest w tej małej dziewczynce filisterski charakter. Mela być może w jakiś sposób to odczuła mówiąc na końcu „... tu stało się coś bardzo złego. Jakby kogoś zabili...”, ale zapewne nie zdawała sobie sprawy, że może chodzić o nią.

Jak widać, pieniądze odgrywają dużą rolę w życiu bohaterów literackich. Dzięki nim postacie te mogą realizować swoje plany, osiągać marzenia, żyć na wysokim poziomie, a także często zyskać sympatię i szacunek innych. Nie ulega wątpliwości, że majątek ułatwia życie. Jednak w każdej omówionej przeze mnie lekturze pieniądze mają też drugą, złą stronę. Prowadzą do nieszczęść, wewnętrznych zmian, próżności, chytrości. Przez nie bohaterowie zapominają o uczuciach, często pozbawieni są serca jak Harpagon w stosunku do swoich dzieci, czy pani Dulska w stosunku do lokatorów. W dzisiejszym świecie brakuje ludzi takich, jak Wokulski, którzy dążąc do realizacji swojego marzenia, nie zapominają o ludziach wokół. Bohater „Lalki” jest jedną z nielicznych postaci, których pieniądze nie zmieniły, nie zatracił się w swoim bogactwie, jak Skąpiec, Delfina i Anastazja. Nie szczycił się majątkiem, jak Dulska i nie likwidował nimi swoich problemów, jak Ziembiewiczowie. Niestety coraz częściej spotykamy się w świecie z osobami takimi, jak Izabela i Eugeniusz, dla których, jak powiedział doktor Szuman z „Lalki”, pieniądz jest „sezamem, przed którym otwierają się wszystkie drzwi, jest obrusem, na którym zawsze można znaleźć obiad, jest lampą Alladyna, za której potarciem ma się wszystko, czego się pragnie.”

strona:    1    2    3    4    5    6  





Wpływ pieniędzy na życie bohaterów literackich, filmowych i malarskich. Zaprezentuj problem na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Motyw pieniądza pojawiał się w literaturze już od zarania dziejów. Opanował również malarstwo i film. Jest symbolem zapłaty, pokusy, siły napędowej, źródłem przekleństwa lub błogosławieństwa. Jego wpływ na ludzkie życie był i jest ogr

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełny sposób opisuje funkcjonowanie motywu pieniądza w wybranych tekstach kultury.

Motyw biedy i bogactwa w literaturze. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Świat życia bogatych elit jest bardzo różny od świata ubogich nizin.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Dobrze dobrane lektury, ciekawie ujety temat.

Moralne koszty zdobycia sławy lub pieniędzy. Omów problem na wybranych przykładach literackich i filmowych.

Ocena:
20/20
Teza: Straty finansowe i moralne jako efekt pogoni za majątkiem i sławą.

Ocena opisowa nauczyciela: Kompozycja i treść bez zarzutu.

Rola pieniądza w życiu bohaterów literackich. Przedstaw temat odwołując się do przykładów z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie roli pieniądza w życiu bohaterów literackich różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo dobra prezentacja, zawiera przejrzystą kompozycję i konspekt.

Przedstaw motyw pieniądza w literaturze i jego wpływ na życie literackich bohaterów

Ocena:
19/20
Teza: Zarówno w życiu, jak i literaturze pieniądz spełnia dwoistą rolę.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wzorcowa, przemyślana. Argumenty logiczne i konsekwentnie przedstawione. Bogaty, płynny język.

Pieniądz - źródło klęski czy szczęścia. Omów na wybranych utworach literackich

Ocena:
19/20
Teza: Dominującym w literaturze jest negatywny obraz ludzi posiadających pieniądze.

Ocena opisowa nauczyciela: Wyczerpująca treść pracy. Poprawny konspekt wypowiedzi.

Rola pieniądza w życiu bohaterów literackich. Zanalizuj problem na wybranych przykładach.

Ocena:
18/20
Teza: Niepozorne monety mogą bardzo dużo zdziałać i zmienić w życiu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca porusza najważniejsze kwestie. Dokładnie analizuje rolę pieniądza w wybranych utworach.

Wpływ pieniądza na postępowanie bohaterów literackich. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych tekstów literatury polskiej i obcej

Ocena:
18/20
Teza: Pieniądze i bogactwo mogą mieć zarówno negatywny, jak i pozytywny wpływ na życie człowieka. Jako motyw literacki i kulturowy pojawiał się od najdawniejszych czasów w różnorodnych kontekstach.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, zwięzła i odpowiadająca tematowi.