Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw pieniądza


Wpływ pieniądza na postępowanie bohaterów literackich. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych tekstów literatury polskiej i obcej

Wybór tematu nie był przypadkowy, ponieważ, bogactwo i nędza - te dwa antynomie - to częste motywy literackie. Pieniądze stanowiły i stanowią cel życia, nadawały mu sens, były także nagrodą za ciężką i godną pochwały pracę. Z drugiej strony pogoń za bogactwem skłaniała ludzi do rabunku, zbrodni i wyzysku. Zawsze były, są i będą obecne w naszym życiu, co postaram się udowodnić. Pieniądz to powszechny ekwiwalent, który wyraża w cenach wartość wszystkich towarów. Jest miernikiem wartości, pełni rolę środka cyrkulacji, umożliwia przechowywanie i gromadzenie wartości w formie pieniężnej, jest środkiem płatniczym. Tę ekonomiczną definicję pisarze przekładali często na język literatury, aby poddać analizie funkcjonowanie bogactwa w odniesieniu do osobowości i motywów postępowania bohatera.

Pieniądz jako motyw literacki i kulturowy pojawiał się od najdawniejszych czasów w różnorodnych kontekstach. W Biblii kojarzony jest ze zdradą. W mitologii nośnikiem zgubnej siły pieniądza stał się Midas. W wiekach średnich nie przywiązywano dużej wagi do pieniędzy, gdyż nie liczył się ziemski byt, a życie wieczne po śmierci. Warunkowały one jednak aspiracje rycerskie czy wysoką pozycję na drabinie społecznej. W renesansie rozwijano umysł, poszukiwano wyższych wartości niż pieniądze. Kochanowski w swych utworach mówi, że są rzeczy ważniejsze od majątku. W klasycyzmie Molier piętnował żądzę posiadania bogactwa, która egzemplifikuje rodzinne tragedie. W tym samym nurcie Krasicki ośmiesza ludzi, którzy przywiązują zbyt dużą wagę do bogactwa i majątku ( „Żona modna”). Romantyzm ze swoimi wzniosłymi ideałami traktuje pieniądze po macoszemu. Słowacki analizując egzystencję bohatera romantycznego, diagnozując świat jako zepsuty i upadły wspomniał, że nawet uczucia są na sprzedaż. („Kordian”) Pozytywizm jest tą epoką, która najbardziej doceniła rolę pieniądza, traktując go jako warunek konieczny do realizacji haseł pozytywistycznych. Motyw ten pojawia się także w twórczości Emila Zoli. Na przełomie XIX/XX w. Pieniądz decydował o pozycji społecznej w grupie. Podobnie w dwudziestoleciu międzywojennym motyw pieniądza towarzyszył ukazywaniu przez pisarzy nierówności społecznej.

Z powyższych rozważań wynika, że motyw pieniądza jest często obecny w dorobku kulturowym, niejednokrotnie pieniądze określają ludzkie postawy, decydują o celach życiowych, wyborach i losach wielu bohaterów co udowodnię przywołując odpowiednie argumenty. W prezentacji pojawią się utwory z różnych epok literackich (klasycyzm, pozytywizm, naturalizm) reprezentujące różne rodzaje i gatunki literackie (dramat, powieść i nowela), aby udowodnić powszechność i uniwersalizm motywu.

„Skąpiec” ilustruje zgubny wpływ pieniądza na psychikę człowieka i więzi rodzinne. Molier żył i tworzył w epoce klasycyzmu francuskiego. Z ponad trzydziestu sztuk największym uznaniem cieszą się komedie „Skąpiec” i „Świętoszek”. Autor stworzył nowy typ komedii - komedię charakterów, której głównym celem jest piętnowanie cech ludzkiej osobowości. Postacie w takiej komedii istnieją o tyle, o ile pozwala na to dydaktyczny charakter sztuki. Komedia charakterów jest komedią obyczajową, gdyż bohaterowie są osadzeni w rodzinie i społeczeństwie. Główna postać „Skąpca” to Harpagon. Jest tyranem, a życie całej rodziny podporządkowuje kultowi pieniądza. Nie sprawuje należytej opieki rodzicielskiej, dzieci mogą robić co chcą byle to nic nie kosztowało. Kocha pieniądze bardziej niż swoją rodzinę, namiętnie powiększa swoje bogactwo. Jest obojętny, samolubny i podejrzliwy. U swoich bliskich budzi uczucie odrazy i wstrętu.

Poświęca szczęście swoich dzieci, aby dorobić się większego majątku. O kradzież bogactwa podejrzewa wszystkich domowników. Chce wydziedziczyć syna, nie zapewnia dzieciom dostatniego życia (aby zarobić pieniądze grają w karty). W takiej atmosferze Kleant i Eliza wyrastają na ludzi oschłych i cynicznych, którzy do ojca żywią uczucie wstrętu, pogardy i nienawiści. Znoszą jego tyranię i głupotę. Wstydząc się jednocześnie sposobu pomnażania majątku przez Harpagona. Postać Harpagona to ucieleśnienie pewnego typu ludzkiego, a jego rysy charakteru są tak przejaskrawione, że skąpiec stanowi wręcz karykaturę. Molierowski Harpagon nie jest indywidualnością, ale wcieleniem skąpstwa. Żądza zdobycia majątku doprowadza go do obłędu. Nie jest on człowiekiem w pełni zdrowym psychicznie. Można powiedzieć, że jest ubogi duchowo i nie posiada żadnych uczuć. Molier ukazuje za pomocą wesołych i na pozór śmiesznych utworów błędy epoki i postępowania społeczeństwa. Wychowuje ludzi jednocześnie ich bawiąc. Nie jest to komedia, która budzi rubaszny śmiech, jest to komediodramat wynikający z refleksji nad zgubnym, społecznym wpływem pogoni za majątkiem.

Prus tworzył w epoce pozytywizmu, która przyniosła ogromne zmiany społeczne i kulturowe. Po upadku powstania styczniowego naród postanowił wykorzystać panującą w Europie tendencję i przygotować społeczeństwo zdolne do walki o odzyskanie niepodległości na drodze ewolucji, a nie rewolucji. Służyły temu hasła polskiego pozytywizmu, a w sferze literatury realistyczne i organicystyczne odwzorowania rzeczywistości. Najwłaściwszą formą propagowania ideałów pozytywistycznych stała się powieść (często drukowana w odcinkach) oraz nowela ze względu na zwartą kompozycję i możliwość błyskawicznego dotarcia do odbiorcy (druk broszurowy i gazetowy). Jednym ze sztandarowych przedstawicieli epoki był Bolesław Prus - autor arcydzieła realizmu - „Lalki” oraz wielu nowel, a wśród nich „Powracającej fali”. Ukazał w niej kwestię wyzysku robotników i och buntu, a na tym tle najistotniejsze problemy XIX wieku – nowy podział społeczeństwa, znaczenie pracy oraz rola pieniądza w życiu poszczególnych bohaterów.

Jednym z nich jest właściciel fabryki - Gottlieb Adler- jego życie było podporządkowane zarabianiu pieniędzy. Jednak wraz ze wzrostem majątku wygasały w nim ludzkie uczucia. Pogoń za bogactwem i złe wychowanie syna doprowadziło do niejednej tragedii. Jego przeciwieństwem jest pastor Marcin Bhme. Pieniądze nie są dla niego ważne, jednak to właśnie im zawdzięcza wykształcenie. Jest porządnym człowiekiem, dobrym, czułym, troskliwym i stanowczym ojcem. Oburza go zachowanie Adlera, jednak kocha swojego przyjaciela i chce mu pomóc. Nie zazdrości majątku, stara się wykonywać swoją pracę jak najlepiej. Następnym bohaterem noweli, na którego los pieniądze miały także ogromny wpływ był pracownik fabryki Adlera. Był to dobrze wykwalifikowany robotnik, pracujący ciężej niż powinien, nie otrzymywał należnego wynagrodzenia. Pragnął żyć w dostatku, dlatego postanowił założyć własny zakład. Chęć zdobycia pieniędzy na własny biznes zmusza go do jeszcze cięższej pracy. Brak fachowej pomocy medycznej doprowadza do jego śmierci. Zostawia rodzinę, która nie będzie mogła się samodzielnie utrzymać. Epizodyczną postacią jest kobieta prosząca właściciela fabryki o pieniądze na pogrzeb męża, ponieważ nie stać jej było na pochówek. Adler odmawia jej paru groszy na realizację podstawowych potrzeb.

Na przykładzie wspomnianych postaci pisarz obrazuje pozytywny i negatywny wpływ pieniędzy. Pastor wspomina pewnego szlachcica, który za swoje pieniądze założył szpital i szkołę przy fabryce gdzie dzieci robotników mogły zdobywać wykształcenie i doskonalić się w zawodzie. W takiej roli chciał też widzieć swojego przyjaciela, Gottlieba Adlera, jednak chęć posiadania majątku, liczne oszczędności spowodowane koniecznością spłaty długów zaciągniętych przez Ferdynanda, doprowadziły do upadku fabryki.

Nowele pozytywistyczne, podobnie jak cała literatura tego okresu miały charakter utylitarny. Były narzędziem informowania i wychowywania narodu. Nic więc dziwnego, że Prus podjął dialog z ideałami epoki, aby wskazać ich znaczenie dla rozwoju społecznego. Podkreślił zarówno wartość konstruktywną dążenia do majątku, ( szlachcic, pastor) jak i jego skutki niepożądane (Adler, Ferdynand). Nowela miała stanowić przestrogę przed nadużyciem władzy opartej na pieniądzu, co zawsze wywołuje dramatyczne konsekwencje.

Emil Zola był teoretykiem i praktykiem naturalizmu. W cyklu swoich dwudziestu powieści starał się być naukowym, bezstronnym obserwatorem rzeczywistości. Zola w swoich dziełach ukazuje szeroki przekrój społeczny. Traktował świat w kategoriach deterministycznych (o naszym postępowaniu decydują instynkty biologiczne). Naturalizm był to prąd w literaturze drugiej połowy XIX w. ukształtowany we Francji. Jego cechami były: postawa scjentystyczna - pisarz jest przede wszystkim naukowcem, brak ocen i komentarzy odautorskich,dokumentalne odtworzenie rzeczywistości, skrajnie obiektywna postawa narratora, opowiadanie prowadzone z punktu widzenia bohatera oraz motywacje biologiczne bohaterów. Jednym z głównych bohaterów powieści „Wszystko dla pań” jest Mouret, właściciel wielkiego magazynu skierowanego do kobiet. Poprzez rozwój swojego sklepu doprowadził do upadku wielu drobnych handlarzy (jednak zawsze oferował im jakąś rekompensatę za poniesione szkody), dzięki jego inwestycjom Paryż rozwijał się. Na początku majątek był dla niego najważniejszy, mógł za pieniądze kupić wszystko. Dopiero pod wpływem Denise zmienił do nich stosunek. Denise, potrzebowała pieniędzy po śmierci rodziców, aby móc zapewnić braciom utrzymanie, dlatego też przyjechała do Paryża. Ciężka praca, duma i pokora doprowadziły ją na wysokie stanowisko. Nie pozwoliła na to, by Mouret kupił jej miłość za pieniądze. Pokochała go ze względu na to kim był, a nie ze względu na jego majątek. Inny bohaterem jest Robineau - dawny wspólnik Mouret’a, który został zwolniony w wyniku intrygi uknutej przez kolegów z działu. Chciał założyć własną firmę. Wysokie koszty utrzymania i próba konkurencji z magazynem doprowadza do zamknięcia sklepu i próby samobójczej. Kolejnymi postaciami są Badou, Bourras oraz drobni sklepikarze. Powstawanie magazynu „Wszystko dla Pań” i niskie ceny, które kusiły klientów, doprowadziły do spadku dochodów. Brak pieniędzy oraz niepewna przyszłość spowodowały chorobę i śmierć Genowefy.

Moim zdaniem powieść ta odnosi się do stereotypów związanych z bogatymi ludźmi. Najbardziej powszechnym jest obraz bogacza, któremu pieniądz daje siłę, władzę nad innymi, wysoką pozycję społeczną. Ogromne bogactwo powoduje, iż człowiek taki gardzi innymi, jest niewrażliwy na potrzeby drugiego człowieka, bywa okrutny szczególnie w sytuacji gdy jego działania nie są źródłem korzyści materialnych. Pośród omawianych w prezentacji utworów najpełniej ten stereotyp wyraża się w powieści Emila Zoli. Jego obalenie następuje dopiero w momencie, gdy bohaterka i czytelnik odkrywają prawdę o bogaczu. Taka jest z resztą historia stereotypu. Z moich rozważań wynika, że prawda o pieniądzu jest niejednoznaczna. Stanowi on ważny element kompozycji wielu dzieł literackich, a szczególnie konstrukcji charakterystyki postaci. Bogactwo bywa przyczyną zarówno wielkich tragedii jak i zabawnych nieporozumień. Pieniądz daje pozycję i siłę czyli władzę nad ludźmi, ale bywa także źródłem osobistych nieszczęść, nawet choroby posiadacza. Pieniądz często odbiera radość życia, ale z drugiej strony umożliwia awans i zaspokojenie potrzeb wyższego rzędu. Powieść Emila Zoli jest wyjątkowa na tle utworów w których występuje motyw pieniądza. Rzadko bowiem się zdarza, aby twórcy podkreślali konstruktywny wpływ bogactwa na życie człowieka. Optymistyczne przesłanie powieści zawiera się w refleksji, że dzięki posiadaniu, a raczej pomimo posiadania pieniędzy człowiek może odnaleźć szczęście osobiste w związku z ukochaną osobą. Wydaje mi się, że Zola świadomie podkreślił iż pieniądz będący efektem uczciwej pracy stanowi o godności człowieka i daje mu prawo do realizacji marzeń.

Z powyższej refleksji wynika, że pieniądze i bogactwo mogą mieć zarówno negatywny, jak i pozytywny wpływ na życie człowieka. Ich ujemne działanie rozpoznajmy jako źródło nieszczęścia np. w stosunku do bohaterów „Powracającej fali” i „Skąpca”. Bywają też elementem kształtowania stereotypów o czym pisał Zola. Potrafią zawładnąć całym jestestwem człowieka, dokonując spustoszenia w jego osobowości, co widzimy na przykładzie Harpagona. Twórcy z wielką pogarda odnoszą się do pogoni za bogactwem. Z drugiej strony pieniądze zdaniem pisarzy mogą dawać wiele radości i pozytywnie wpływać na ich posiadacza i jego otoczenie. Majątek wykorzystywany w dobrym celu potęguje siłę człowieka i daje mu wiele radości. Jednym słowem „pieniądz który człowiek posiada to swoboda, a ten za którym goni to niewola” jak powiedział Jan Jakub Rousseau.

strona:    1    2    3    4    5  





Wpływ pieniędzy na życie bohaterów literackich, filmowych i malarskich. Zaprezentuj problem na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Motyw pieniądza pojawiał się w literaturze już od zarania dziejów. Opanował również malarstwo i film. Jest symbolem zapłaty, pokusy, siły napędowej, źródłem przekleństwa lub błogosławieństwa. Jego wpływ na ludzkie życie był i jest ogr

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełny sposób opisuje funkcjonowanie motywu pieniądza w wybranych tekstach kultury.

Motyw biedy i bogactwa w literaturze. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Świat życia bogatych elit jest bardzo różny od świata ubogich nizin.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Dobrze dobrane lektury, ciekawie ujety temat.

Moralne koszty zdobycia sławy lub pieniędzy. Omów problem na wybranych przykładach literackich i filmowych.

Ocena:
20/20
Teza: Straty finansowe i moralne jako efekt pogoni za majątkiem i sławą.

Ocena opisowa nauczyciela: Kompozycja i treść bez zarzutu.

Rola pieniądza w życiu bohaterów literackich. Przedstaw temat odwołując się do przykładów z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie roli pieniądza w życiu bohaterów literackich różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo dobra prezentacja, zawiera przejrzystą kompozycję i konspekt.

Przedstaw motyw pieniądza w literaturze i jego wpływ na życie literackich bohaterów

Ocena:
19/20
Teza: Zarówno w życiu, jak i literaturze pieniądz spełnia dwoistą rolę.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wzorcowa, przemyślana. Argumenty logiczne i konsekwentnie przedstawione. Bogaty, płynny język.

Pieniądz - źródło klęski czy szczęścia. Omów na wybranych utworach literackich

Ocena:
19/20
Teza: Dominującym w literaturze jest negatywny obraz ludzi posiadających pieniądze.

Ocena opisowa nauczyciela: Wyczerpująca treść pracy. Poprawny konspekt wypowiedzi.

Rola pieniądza w życiu bohaterów literackich. Zanalizuj problem na wybranych przykładach.

Ocena:
18/20
Teza: Niepozorne monety mogą bardzo dużo zdziałać i zmienić w życiu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca porusza najważniejsze kwestie. Dokładnie analizuje rolę pieniądza w wybranych utworach.

Wpływ pieniądza na postępowanie bohaterów literackich. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych tekstów literatury polskiej i obcej

Ocena:
18/20
Teza: Pieniądze i bogactwo mogą mieć zarówno negatywny, jak i pozytywny wpływ na życie człowieka. Jako motyw literacki i kulturowy pojawiał się od najdawniejszych czasów w różnorodnych kontekstach.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, zwięzła i odpowiadająca tematowi.