Pozytywne wizerunki władców w literaturze. Omów zagadnienie na podstawie wybranych lektur
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw władcy/władzy


Pozytywne wizerunki władców w literaturze. Omów zagadnienie na podstawie wybranych lektur

Władza to prawo do rządzenia państwem, kierowanie innymi ludźmi, wpływ, moc, siła. Wiele potrafimy dokonać, by ją zdobyć, a jednocześnie nieraz zdaje się ciężarem ponad ludzkie siły. Jest trudnym do udźwignięcia obowiązkiem, ale i oszałamiającym narkotykiem. Magia władzy potrafi owładnąć najsilniejszym człowiekiem i zniszczyć go. Dla słabego człowieka, tchórza, karierowicza zawsze będzie śmiertelną pułapką, silny i odważny udźwignie jej ciężar z godnością. Władza daje potęgę, ale i uczy pokory. Wymaga odpowiedzialności i mocnego charakteru bardziej niż silnej pięści. Trudno jest być władcą, a tym bardziej władcą, którego kocha lud, władcą idealnym. Literatura na przestrzeni wieków kreowała różne postacie pozytywnych władców. Jednak pewne z cech dobrego władcy zawsze pozostawały niezmienne. Były to przede wszystkim: rozwaga, inteligencja, pomysłowość, sprawiedliwość i odwaga. Władca obdarzony takimi właśnie cechami był dobry, idealny. Mógł być wzorem dla swoich poddanych. Te właśnie cechy warunkują, że dana persona będzie nadawała się na tak odpowiedzialne i zaszczytne stanowisko.

Analizując kilka epok literackich, z pierwszym przykładem władcy idealnego spotkać się można już w starożytności. Taką właśnie postacią jest Edyp - główny i tytułowy bohater tragedii Sofoklesa pt. „Król Edyp”. Edyp jako dziecko został porzucony przez swoich rodziców, Lajosa i Jokastę, ponieważ wyrocznia przepowiedziała im, że zabije ojca i ożeni się z własną matką. Edyp dowiedziawszy się o przepowiedni i będąc przekonanym, że jest synem Polibosa, postanowił opuścić Korynt. Na rozdrożu spotkał Lajosa i nie wiedząc kim on jest, zabił go. Władzę w Tebach objął poprzez pokonanie Sfinksa i poślubienie Jokasty. W ten sposób spełniła się przepowiednia wyroczni. Król Teb to odpowiedzialny za swoich poddanych władca, który interesuje się ich problemami. Gdy przychodzą do niego mieszkańcy Teb, narzekający na nieszczęścia jakie dotknęły miasto, Edyp sam prosi o wyjawienie mu ich trosk. „(…) rzeknij więc starcze (…) co was tu zebrało, strach czy cierpienie? Wyjaw to mężowi, co chce wam ulżyć…”. Te słowa Edypa są dowodem, że król wzrusza się cierpieniem i prośbami swojego ludu.

Władca Teb pragnie znaleźć zabójcę Lajosa i robi w tym celu wszystko, nawet gdy coraz więcej wskazuje, że to on sam nim jest. Gdy prawda wychodzi na światło dzienne, Edyp sam sobie wymierza karę, prosi nowego króla o surowe potraktowanie, co świadczy o konsekwencji i sprawiedliwości . Ponad to Edyp to władca mądry, uczciwy, roztropny, cieszył się szacunkiem poddanych , o których dbał i ich cenił. Wielkość króla ujawnia się w tym, że pomimo przepowiedni nie poddał się i walczył do końca, poświęcił swoje rodzinne szczęście dla dobra narodu. W mojej ocenie Edyp to postać pozytywna. Jedyne co można mu zarzucić to hybris, oraz fakt, iż z początku chciał uciec przed wyrokami boskimi. Edyp nie ponosi żadnej winy, a to, co go spotkało nie jest karą, ale nieuchronnym wypełnieniem losu. Król Edyp to typowy bohater antycznej tragedii, który nie jest w stanie zapanować nad swoim losem. Nad jego losem ciążyło fatum. Sam o sobie mówi:” Dziś ja nieszczęsny, z nieszczęsnych zrodzony!” Edyp to człowiek, którego tragedią jest niewiedza, a klęską poznanie.

Literatura średniowiecza przytacza liczne przykłady właściwych postaw, typowych dla idealnego władcy. Jakimi cechami powinien odznaczać się taki władca? Opowiem o tym na przykładzie „Kroniki polski” Galla Anonima. „Kronika polska” uchodzi za jedno z pierwszych dzieł polskiej literatury. Autor „Kroniki” obrał sobie za główny cel dzieje państwa polskiego i jego wyśmienitego władcę - Bolesława Chrobrego. To głównie jego chwale poświęcił swe dzieło. Nie ma wątpliwości, że to w nim autor upatruje wzór do naśladowania dla spadkobiercy jego państwa i imienia - Krzywoustego. Gall Anonim przedstawia panowanie Bolesława Chrobrego obszernie i w jak najbardziej idealnych barwach.

Bolesław miał przydomek „chrobry” co w jego czasach znaczyło mężny i odważny. Nie bez powodu władca uzyskał ten przydomek - dzięki tym cechom władał Polską odważnie, wyznaczając jej granice z sąsiadami. Chrobry stworzył potęgę militarną, która w połączeniu z jego rozwagą i jasnym umysłem przede wszystkim broniła granic kraju. Bolesław miał wielki szacunek do biskupów, był bardzo oddany kościołowi. Gall Anonim mówi o Chrobrym, że: „Biskupów mianowicie swoich i kapelanów w tak wielkim zachowywał poszanowaniu, że nie pozwolił sobie usiąść, gdy oni stali, i nie nazywał ich inaczej, jak tylko „panami”, Boga czcił z największą godnością”. Gdy przybył do niego święty Wojciech wypełniał każde jego pouczenie i zarządzenie.

Bardzo ważną cechą Bolesława, którą opisuje Gall w swojej kronice, jest uczciwość i bezstronność. Tymi właśnie cechami kierował się, gdy rozstrzygał spory między ludźmi, po równo traktował zarówno biedaków jak i dostojników. Władca zawsze starał się być uprzejmy i gościnny, lecz nie lubił, gdy ktoś go okłamywał lub sprzeciwiał się jego woli. Gall Anonim ukazuje wspaniałą relację między władcą a poddanymi, która opierała się na autorytecie, dobroci i sprawiedliwości. Bolesław Chrobry traktował swoich rycerzy jak własnych synów, dzięki czemu wspaniale umiał nimi dowodzić i wykorzystywać ich atuty. Kronikarz bardzo często używa w stosunku do króla przymiotnika „ojcowski”. Autor wie, że Chrobry to „ojciec narodu”, który wychowuje swe dzieci najlepiej jak potrafi. Sława, cnota, potęga, gościnność, dobroć, pokora, tolerancyjność i bezstronność. Te właśnie opisane przeze mnie cechy Bolesława czyniły go jednym z najwspanialszych władców Państwa Polskiego. Chrobry jest przykładem oddanego dla dobra kraju króla, który wyniósł swe państwo na szczyt sławy i potęgi.

Według chronologii następną epoką jest renesans. W tym czasie radykalnie zmienił się ideał władcy. Włoski filozof, pisarz społeczny i polityczny, Niccolo Machiavelli w swoim dziele „Książę” przedstawił nowy ideał państwa i władcy. We wstępie muszę powiedzieć, że prezentowane przez niego cechy osoby rządzącej są bardzo kontrowersyjne. Jego pesymistyczne (a może trzeźwe?) spojrzenie na władzę było przełomowe, nikt bowiem dotychczas nie odważył się całkowicie pozbawić ją wszelkich irracjonalnych i metafizycznych aspektów w sposób tak jednoznaczny i pełny. Według włoskiego myśliciela sztuka rządzenia jest sztuką poskramiania rozpasanych i złych nawyków ludu. Idealny władca wg Machiavelliego powinien zajmować się tylko sprawami wojennymi, gdyż silna armia, to podstawa państwa. Aby to było możliwe powinien umieć zapanować nad swoimi żołnierzami. „Lecz kiedy książę stoi na czele wojska (…) jest konieczną rzeczą, by nic nie robił sobie z opinii okrutnego, bo bez niej nigdy nie utrzyma wojska w gotowości do działania” - tak uważa Machiavelli, a jako przykład tak okrutnego i bezwzględnego władcy podaje Hannibala. Według filozofa, jeśli utrzymanie się przy władzy wymaga postępowania niezgodnego z prawymi zasadami, władca musi umieć zdobyć się na przekroczenie tych zasad. Zmienność, zniewieściałość, tchórzliwość i wahanie się to wady szczególnie niewskazane dla księcia. Powinien on dbać o rozwój handlu i produkcji. Książę ma dążyć do tego, by w państwie panował ład i spokój - należy to osiągnąć wszelkimi sposobami. W myśl zasady, że cel uświęca środki (głównego hasła makiawelizmu) Machiavelli uznawał każde postępowanie, z zabójstwem, podstępem i zdradą włącznie, jeśli służyło ono dobru państwa i władcy. Wskazał dwie metody sprawowania władzy - trzeba „być lisem i lwem”. Metoda lwa, to siła, uczciwość, walka otwarta. Metoda lisa polega na podstępie, zdradzie i przebiegłości. Ważniejsze od rzeczywistych intencji działania władcy jest opinia, jaką książę cieszy się wśród poddanych.

Oświecenie w Polsce to czas krytyki sarmatyzmu i hulaszczego życia szlacheckiego. Okres ten w naszym kraju charakteryzuje się próbami naprawy Rzeczypospolitej. Jednym z najwybitniejszych twórców okresu oświecenia polskiego był Ignacy Krasicki. Poeta ten jest uważany za mistrza polskiej satyry. Jedną z najbardziej znanych satyr tego okresu jest utwór „Do Króla”.

Satyra „Do Króla” została tak skonstruowana, że w pierwszej chwili wydaje się, że jest naganą na króla - Stanisława Augusta Poniatowskiego. Jednak tak naprawdę Krasicki chwali króla, ale używa do tego metod i środków literackich typowych dla satyryka. Omawiany przeze mnie utwór zalicza się do persyflażu. Autor przemawia z pozycji sarmackiego szlachcica, który stawia królowi pięć podstawowych, absurdalnych zarzutów, które tak naprawdę są jego zaletami. Zarzucono światłemu królowi w satyrze Krasickiego to, że Stanisław August nie pochodził z królewskiego rodu, lecz podobnie jak inni, był szlachcicem: „Jesteś królem, a czemu nie królewskim synem?” - takie pytanie zadaje Krasicki w imieniu szlachty. Drugą wadą jest fakt, że jest Polakiem. Poprzednich władców elekcyjnych łączyło obce pochodzenie, tylko dwóch z nich było Polakami. Trzecią, poważną przeszkodą w sprawowaniu władzy jest - zdaniem magnatów - młody wiek króla (Stanisław August miał w 1764 roku, w momencie elekcji, 32 lata). Według szlachty, stawiającej królowi ten trzeci zarzut, sędziwy wiek monarchy jest jakoby gwarancją mądrych, sprawiedliwych rządów, gdyż w siwych włosach tkwi talent, siwej brodzie - doskonałość, i wreszcie w zmarszczkach- rozum. „Chcesz, aby cię kochali? Niech się raczej boją. Cóżeś uzyskał dobrocią, łagodnością swoją?- te słowa mistrza polskiej satyry są dowodem na to, że według sarmatów monarcha powinien stosować „prawo pięści”, a tym samym siać strach i szacunek wśród poddanych. Natomiast Stanisław August Poniatowski był wyrozumiały, łagodny, cenił sobie przyjaźń. Nie grzesząc zbytnim wykształceniem ani ogładą, szlachta uważała za piątą już z kolei wadę króla jego dogłębne wykształcenie, dbałość o rozwój nauki, mecenat na polu kultury i sztuki. Przywołując przykłady z historii, autor nakłania władcę do większego zajęcia się siłą militarną kraju oraz mniejszej pobłażliwości wobec służących i podwładnych. W utworze Krasicki w przewrotny sposób wyraził w nim szacunek do króla. Autor ironizując przedstawia obraz człowieka obytego w świecie, światłego intelektualnie i duchowo, który szacunek zdobywa nie siłą, przemocą i walką, ale mądrym słowem popartym czynami reformatorskimi. Taki też według I. Krasickiego powinien być władca Polski, pogrążonej w kryzysie i zagrożonej rozbiorami. Patrząc na tę satyrę w ten sposób, możemy również dojść do wniosku, że ostatni polski król elekcyjny był idealnym, przynajmniej według Krasickiego.

Literatura często podejmuje problem władzy. W utworach z niemal wszystkich epok pojawiają się portrety władców, ale rzadko kiedy są oni wolni od wad, rozterek i moralnych dylematów. Są też jednak postacie, które można uznać za ideał. Literatura na przestrzeni wieków kreowała różne postacie władców idealnych. W starożytności władca doskonały, z jakim spotykamy się podczas analizy „Króla Edypa” Sofoklesa, kochał swoich poddanych, dbał o dobro ludu, był sprawiedliwy i konsekwentny. Klęską Edypa było jednak fatum, zły los, który spłynął na niego i jego rodzinę. To go wyróżniało spośród innych prezentowanych przeze mnie władców. Średniowieczny władca stał się ucieleśnieniem wszelkich cnót obywatelskich. W średniowieczu król był uważany za bożego wybrańca. Władca tej epoki był bardzo sprawiedliwy, mądry, roztropny, waleczny, surowy, jest jak dobry ojciec dla narodu- taki właśnie był Bolesław Chrobry, którego postać występuje w „Kronice polskiej” Galla Anonima. Władca renesansowy powinien być pragmatyczny, skuteczny, bezwzględny, a dla wykonania celu wystrzega się zasad moralności. Taki portret ideału szkicuje Nicolo Machiavelli w swym dziele „Książę”. W oświeceniu nastąpiła zmiana wizerunku władcy. Miał on być przyjacielem ludu, który spotyka się z podwładnymi. Władca oświecenia powinien być absolutny- zajmować się zarówno sprawami wojskowymi, jak i sztuką. W taki właśnie sposób został przedstawiony Stanisław August Poniatowski przez Ignacego Krasickiego w satyrze „Do króla”. Reasumując - trudno być władcą idealnym. Zawsze znajdą się błędy, które można wytknąć i dokonania, które można chwalić. Wszystko zależy od punktu widzenia i to właśnie powinno być kluczem do analizy przedstawionych przez literatów portretów władców.

strona:    1    2    3    4    5    6  





Scharakteryzuj postać tyrana, despoty, władcy absolutnego na przykładzie wybranych tekstów literackich i dzieł malarskich

Ocena:
20/20
Teza: Jak pokazuje historia, literatura i malarstwo poszczególni władcy w swoich rządach często odwoływali się do argumentu siły, stając się despotami.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w sposób wyczerpujący realizuje temat. Poprawna bibliografia i plan ramowy.

Zbrodnia jako sposób dojścia do władzy. Omów temat, analizując wybrane teksty kultury

Ocena:
20/20
Teza: Literatura pokazuje wielu bohaterów, którzy, aby zdobyć władzę, nie cofnęli się nawet przed najgorszymi zbrodniami.

Ocena opisowa nauczyciela: Realizacja tematu sprawna, dobrze dobrane lektury i argumenty.

Przedstaw i wyjaśnij relacje między jednostką a władzą na podstawie wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Problem relacji między władzą a jednostką jest niezwykle złożony, dlatego tak bogate odzwierciedlenie uzyskał w literaturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świetnie opisuje mechanizmy władzy. Poprawna bibliografia.

Wizerunek władcy w literaturze polskiej. Omów zagadnienie, analizując wybrane przykłady literackie

Ocena:
20/20
Teza: W polskiej literaturze możemy odnaleźć zarówno pozytywne, jak i negatywne kreacje władców.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat. Oparta jest na utworach z różnych epok.

Władza. Pokusa, zaszczyt czy odpowiedzialność. Przedstaw zagadnienie na podstawie wybranych utworów różnych epok literackich

Ocena:
20/20
Teza: Artyści wielu epok literackich przedstawiają różne mechanizmy władzy oraz interpretują władzę jako pozytywny lub negatywny przywilej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna, skupia się na odpowiedzi na pytanie postawione w tytule.

Motyw zbrodni – służącej zdobywaniu i utrzymywaniu władzy w literaturze.

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy nie tylko uwidaczniali problemy wynikające ze sprawowania władzy, ale i przestrzegali przed jej zgubnym wpływem na człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa prezentacja oparta na klasycznych dziełach poruszających problem zbrodni i władzy.

Kreacje władców w literaturze różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze możemy odnaleźć zarówno pozytywne, jak i negatywne portrety władców. Wykorzystanie tego motywu służyło pochwale panującego lub przestrodze przed zgubnymi skutkami żądzy władzy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, wyczerpuje temat. Gustowna prezentacja pps.

Od Makbeta do Jądra ciemności. Zinterpretuj wybrane teksty literackie, przedstaw problem destrukcyjnej żądzy władzy

Ocena:
19/20
Teza: Pomimo upływu stuleci uczucie żądzy władzy nie zmieniło się.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dobrze poprowadzona. Kolejne argumenty przekonują. Zwarta kompozycja zasługuje na pochwałę.

Szaleńcy na tronie. Analizując celowo wybrane utwory literackie z różnych epok, przedstaw i porównaj wizerunki władców

Ocena:
19/20
Teza: Twórcy literatury często skupiali się na portretach władców i ich stopniowym popadaniu w obłęd.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przedstawia ciekawe kreacje władców pochodzących z różnych epok. Poprawna teza i wnioski.

Motyw władzy i jej wpływu na postępowanie i osobowość człowieka. Rozważ temat na podstawie wybranych utworów literackich różnych epok.

Ocena:
19/20
Teza: Jaka siła powoduje, że człowiek stara się być wyżej od innych i chce nimi rządzić?

Ocena opisowa nauczyciela: Dobrze napisana prezentacja, poprawna bibliografia i ramowy plan.

Pozytywne wizerunki władców w literaturze. Omów zagadnienie na podstawie wybranych lektur

Ocena:
18/20
Teza: Trudno być władcą idealnym. Zawsze znajdą się błędy, które można wytknąć i dokonania, które można chwalić.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna, zawiera wszystkie niezbędne elementy. Poprawnie dobrana literatura.

Motyw władcy w literaturze różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Każda władza wymaga odpowiedzialności, surowych zasad moralnych, dużej wiedzy i predyspozycji, zaś władza sprawowana przez jednostkę wymaga wręcz spartańskiej samodyscypliny i wielkiej roztropności.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca standardowa. Ukazuje na przykładzie prawidłowo dobranych lektur różne kreacje władców.