Motyw władcy w literaturze różnych epok
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw władcy/władzy


Motyw władcy w literaturze różnych epok

Wiele potrafimy dokonać, by zdobyć władzę, a jednocześnie nieraz zdaje się ciężarem ponad ludzkie siły. Jest trudnym do udźwignięcia obowiązkiem, ale i oszałamiającym narkotykiem. Magia władzy potrafi owładnąć najsilniejszym człowiekiem i zniszczyć go. Władza daje moc, siłę, bogactwo. Dla słabego człowieka, tchórza, karierowicza zawsze będzie śmiertelną pułapką, silny i odważny czasem udźwignie jej ciężar z godnością. Władza daje potęgę, ale i uczy pokory. Wymaga odpowiedzialności i mocnego charakteru bardziej niż silnej pięści. Na pewno trudno jest być władcą. Literatura podejmuje temat władzy od najdawniejszych czasów. Odnajdziemy portrety władców w mitach i Biblii, w antycznej tragedii, średniowiecznych tekstach, dramatach Szekspira i romantyków, literaturze współczesnej... Któż nie zna tragicznego króla Edypa, odważnego, ale bezradnego, do pewnego momentu, Jana Kazimierza; ambitnego i podłego Makbeta, czy bezwzględnej Balladyny.
Pisano o władcach w dramatach, powieściach, wierszach. Pisano w traktatach politycznych. O królach, cesarzach, książętach, carach, przywódcach partii. O ludziach sprawiedliwych i despotach. Władcach słabych i potężnych. Rozważnych i mądrych albo nieodpowiedzialnych i głupich. Pisano o tym, jacy byli, i jacy powinni być - ku nauce i ku przestrodze.
Król Edyp to tytułowy bohater tragedii Sofoklesa. Poznajemy go jako dorosłego mężczyznę, ojca czwórki dzieci ( dwóch synów i dwóch córek ). Z relacji innych bohaterów i jego samego dowiadujemy się o jego przeszłości. Stąd wiemy, że jest on prawowitym synem króla Teb Lajosa i jego żony Jokasty, skazanym na niechybną śmierć z powodu przepowiedni, głoszącej, że zabije on swojego ojca. Jednak sługa, który miał wykonać na nim wyrok, zlitował się i oddał go posłańcowi Koryntu. W ten sposób Edyp trafił na dwór władców Koryntu, którzy przygarnęli go i wychowali jak syna. Gdy Edyp dorósł, wyrocznia delficka przepowiedziała mu, że zabije swego ojca, a potem będzie dzielił łoże ze swą matką. Przerażony Edyp, myśląc, że jest prawowitym synem króla i królowej Koryntu wyruszył w długą tułaczkę, by jego los nie mógł się dokonać. Napadnięty na drodze przez kilku ludzi, zabija Lajosa (choć nie wie kim on jest). Gdy dociera do Teb, okazuje się, że miasto jest prześladowane przez straszliwego Sfinksa, potwora, który głowę i piersi miał kobiece, ciało lwa, ogon węża, a na grzbiecie wyrastały mu skrzydła. Sfinks zapowiedział, że będzie pastwił się nad Tebańczykami dopóty, dopóki ktoś nie rozwiąże jego zagadki: „Jakie to zwierzę, które o świcie chodzi na czterech nogach, w południe na dwóch, a wieczorem na trzech?”. Edyp rozwiązał zagadkę za co otrzymał od Kreona tron Teb oraz Jokastę za żonę. Edyp to dobry władca, kochany przez swój lud. Jest człowiekiem uczciwym, sprawiedliwym, szlachetnym, przezornym i mądrym. Opuszcza Korynt, rezygnując z przywilejów królewicza, by straszliwa przepowiednia nie mogła się spełnić. W chwili, gdy nieszczęścia spadają na jego lud (zresztą wcześniej uchronił go przed sfinksem ), postanawia zrobić wszystko, by zdjąć z niego boży gniew, gdyż czuł się odpowiedzialny za swoje państwo. Ponadto cechuje go niezwykła determinacja w poszukiwaniu rozwiązania klęsk jakie nawiedziły Teby. Jednak we właściwym rozeznaniu sytuacji przeszkadza mu jego porywczość. Wykazuje podejrzliwość w stosunku do Kreona, oraz do wróżbity oskarżając go o udział w spisku, przeciwko Niemu. Jest popędliwy w swych ocenach i w słowach, które wypowiada. Klątwy i wyroki siane przez niego kilkakrotnie w końcu spadają na niego. Mimo wszystko jest to postać niewinna, przynajmniej według miar ludzkich. To wszystko co go spotkało nie jest karą, ale nieuchronnym wypełnieniem losu.
W tragedii wspaniale odmalowana jest rozpacz bohatera, gdy pełen tragizm jego losu zostaje ostatecznie odkryty. Zrozpaczony król z wyłupionymi oczami myśli właściwie tylko o losie swych córek, oddaje je pod opiekę Kreona, sam zaś pragnie znaleźć się w miejscu, gdzie nikt by go nie poznał. Król Edyp to typowy bohater tragiczny, który nie jest w stanie zapanować nad swoim losem, kierowanym prze siły wyższe.
Makbet jest bohaterem tragicznym, ponieważ znajduje się w sercu konfliktu, z którego nie sposób wyjść bez ofiar, bez straty, bez porażki. Chodzi o konflikt pomiędzy losem a wartościami. Makbet poznaje los, czyli przyszłe, nieuchronne wydarzenia. Ale droga, która główny bohater ma dążyć, aby ów los się spełnił – jest drogą niemoralną, drogą wbrew wartościom. Na początku utworu, Makbet, sprawia wrażenie człowieka prawego. Jako jeden z wodzów walczących z Norwegami wykazuje się wielką walecznością i odwagą. Szanuje króla i służy mu z całym szacunkiem. Makbet pała żądzą władzy, ale nie może jej pogodzić z uczciwością i szlachetnością.
Przede wszystkim miłość do żony i jej namowy popychają go do krwawej zbrodni, po której przez jakiś czas nie może się otrząsnąć. Dręczą go wyrzuty sumienia, ale wkrótce i one ustępują miejsca chęci zdobycia władzy. Nawet chwilowe zjawy w postaci ducha Banka nie mogą go zawrócić ze złej drogi. Początkowo dobrze zapowiadające się rządy zamieniają się w terror. Wszyscy, nawet najważniejsi panowie, czują się zagrożeni u boku obłąkanego tyrana, zdolnego do wydawania na śmierć niewinnych kobiet i dzieci. Makbet traci powoli wszelkie ludzkie uczucia. Nie odczuwa nawet strachu, o którym dawniej udawało mu się zapomnieć jedynie w wirze walki. Kolejne przepowiednie czarownic jeszcze bardziej utwierdzają go w przekonaniu, że jest nietykalny, lecz wkrótce sam odkrył, jak mylne były jego poglądy.
Ze zbrodniami wiąże się postać Lady Makbet, która towarzyszy mężowi w zabójstwach, można bym powiedzieć, że to ona jest głównym motorem działań Makbeta. Wspiera także męża w sytuacjach będących konsekwencją zbrodniczych poczynań. Choroba i ostateczna śmierć Lady Makbet sprawia, że tytułowy bohater traci jedyną podporę, jaką miał w żonie. Makbet do ostatniej chwili życia jest zaślepiony losem i dosłownym znaczeniem przepowiedni. Nie myśli logicznie, nie potrafi nabrać dystansu, skruszyć serca, przyznać się do winy. Umiera w fałszu i obłudzie. Nie przyjmuje do wiadomości, że prawda wyjdzie na jaw, że los zakończy się dla niego okrutnie.
Przechodząc do kolejnej postaci nie sposób nie zauważyć podobieństwa do Makbeta, a zwłaszcza do podobnego sposobu dojścia do władzy i sprawowania jej. „Balladyna” to przede wszystkim dramat o władzy i jej wielkiej sile. Tytułowa bohaterka to wiejska dziewczyna, córka ubogiej wdowy i siostry Aliny. Piękność o mrocznej urodzie, bladej cerze i oczach jak węgle, silnym charakterze, żądna bogactwa i władzy – dla ich zdobycia zdecydowana jest nie cofnąć się przed niczym. Spotyka się wprawdzie z Grabcem, ale kiedy pojawia się nadzieja zostania żoną możnego Kirkora, bez wahania porzuca wiejskiego zalotnika. Rywalizację z siostrą o Kirkora rozstrzyga zbrodnią: ponieważ żoną rycerza ma zostać ta z dziewczyn, która uzbiera więcej malin w lesie. Balladyna widząc przewagę Aliny w zbiorze owoców, zabija ją w lesie, po powrocie zaś tłumaczy nieobecność siostry ucieczką z kochankiem. Oddaje rękę Kirkorowi i wyjeżdża wraz z nim i starą matką do zamku. Pozostaje jej jednak niezmywalne piętno zbrodni – krwawa plama na czole i powracająca stale obawa przed ujawnieniem czynu. Ale ukrywszy plamę pod przepaską, dumna i ambitna dziewczyna bez trudności wchodzi w rolę pani na zamku Kirkora: pogardliwie odtrąca dawnych sąsiadów ze wsi, Matkę – wieśniaczkę usuwa z komnat do pokoiku na wieży, odtrąca Grabca, który chciał się z nią zobaczyć. Chcąc usunąć fatalne znamię z czoła, udaję się po poradę do Pustelnika, któremu czyni mimowolne wyznanie zbrodni na Alinie, podsłuchane przypadkiem przez Kostryna.
Chciwy i ambitny dowódca straży zamkowej staje się rychło jej wspólnikiem w bezwzględnym dążeniu do władzy. Wspólnie mordują Gralona – posłańca Kirkora. W zacieraniu śladów swej przeszłości Balladyna jest konsekwentna: publicznie zapiera się swojej matki, którą wyrzuca z zamku. Nie może tylko odeprzeć od siebie przywidzeń i zjaw, które przypominają jej o początku zbrodniczej drogi – zabicie siostry. Eliminuje wszystkich którzy znają jej przeszłość. Każe Kostrynowi powiesić Pustelnika, sama zaś morduje nożem Grabca, aby zdobyć koronę Popielów. Występuje także w otwartej wojnie o tron przeciw własnemu mężowi Kirkorowi. Kiedy zaś Kirkor w decydującej bitwie z wojskami Balladyny i Fon Kostryna ginie, podstępna zbrodniarka truje Kostryna. Nikt już wówczas nie stoi na drodze kobiecie, której jedyną ambicją jest nieograniczona władza. Zasiada na tronie z koroną Popielów na skroni i zgodnie z obyczajem nakazującym władcy w pierwszym dniu panowania rozsądzić „sprawy kryminalne” rozpatruje wniesione skargi. Wydaje więc wyrok śmierci na nieznanego truciciela, sprawcę śmierci Kostryna, podobny wyrok orzeka wobec zagadkowego mordercy Aliny, której ciało znaleziono w lesie. Wtedy przed sądem pojawia się jej własna oślepiała matka, oskarżając przed królową swoją wyrodną córkę. Kiedy jednak wdowa dowiaduje się, że winna ma zostać straszliwe ukarana, nie chce wyznać jej imienia. Zostaje wedle procedury poddana torturom, podczas których umiera. Balladyna po raz trzeci tego dnia wydaje wyrok śmierci na nieznanego sprawcę – tym razem na córkę wdowy. Kiedy wymawia słowa wyroku: „Winna śmierci!” uderza piorun, zabijając królową – zbrodniarkę. Balladyna była zdecydowaną i bezwzględną kobietą, która nie cofnęła się przed niczym, aby osiągnąć swój cel, którym była absolutna władza. Po objęciu tronu próbuje być dobra władczynią, ale wszystkie jej działania miały na celu ukrycie jej zbrodniczej przeszłości. Wydając wyrok śmierci na córkę wdowy wydaje wyrok na siebie.
Jan Kazimierz w „Potopie” jest postacią drugoplanową. Sienkiewicz nie opisuje jego drogi do władzy, wiemy tylko że jest królem polski w momencie najazdu wojsk szwedzkich dowodzonych przez Karola Gustawa – króla Szwecji. Polska podczas tego najazdu jest bardzo słaba. Król nie ma praktycznie żadnej władzy, gdyż sprawowali ją magnaci i szlachta. Kiedy król dowiedział się, że w wyniku działań wrogich wojsk Wielkopolska poddała się, oraz, że magnaci zdradzili go, postanawia wyjechać na Śląsk, aby się ukryć. Ten moment, załamuje Polaków, Szwedzi bardzo szybko opanowują nowe tereny. Jednakże następuje moment zwrotny w wojnie, Polacy pod dowództwem Babinicza i księdza Augustyna Kordeckiego odpierają atak na święte miejsce Polaków – Częstochowę. Babinicz dociera na Śląsk, gdzie staje przed obliczem Jana Kazimierza. Władca obdarza go zaufaniem i decyduje, że Babinicz będzie mu towarzyszył w drodze do kraju. Podczas walki w górach, w obronie króla, Pan Andrzej zostaje ciężko ranny, sądząc że umrze, wymienia swe prawdziwe nazwisko. Jan Kazimierz wybacza mu wszystkie jego winy. Król Polski nie zważając na niebezpieczeństwa postanawia wrócić do ojczyzny. Cały naród wita Jana Kazimierza z wielką radością i nadzieją na lepszą przyszłość. Król wyglądał jak Ojciec opatrzności, który wraca, aby ocalić swoją ojczyznę. W Lwowie, który stał się tymczasową stolicą Rzeczypospolitej, Jan Kazimierz ofiarowuje ojczyznę Matce Boskiej. Akt ten wzbudza w sercach Polaków jeszcze większy zapał i nadzieję. Szwedzi ponoszą kolejne porażki. Kolejne zwycięstwa Polaków pozwalają na wyparcie przeciwnika i na powrót spokoju w Rzeczypospolitej. Na ostatnich kartach powieści Jan Kazimierz wysyła list, który został odczytany w kościele w obecności szlachty laudańskiej, z którą to Kmicic nieraz się starł. W liście tym król wymienia wszystkie zasługi głównego bohatera „Potopu”, które zmazują z niego wszelkie przewinienia. Ten list pokazuje jak wielkim władcą był Jan Kazimierz, który zawsze pamiętał o swoich żołnierzach.
W „Potopie” duże znaczenie odegrała także żona Jana Kazimierza, Maria Ludwika, która w słynnej przemowie z Głogowa podkreśliła jak szczególnym krajem jest Polska i jej mieszkańcy, pomimo krytycznego głosu jej męża. Maria Ludwika podkreśliła wspaniałą historię Rzeczypospolitej oraz prosiła aby król nie gardził nią tylko ją wsparł. Mówiąc o Janie Kazimierzu nie możemy zapomnieć w jakich czasach przyszło mu panować, zasiadł na tronie kiedy Polska toczyła wojny, ponadto pozycja króla w państwie była bardzo słaba, dlatego z pełną odpowiedzialnością można stwierdzić, że Jan Kazimierz był dobrym władcą, gdyż kiedy nadarzyła się okazją powrócił do kraju i walczył o Rzeczpospolitą.
Władza ma różne oblicza i jest sprawowana przez różnych ludzi. Sofokles ukazał postać tragiczną, Edypa, którego los był przesądzony. Kiedy dowiedział się o przepowiedni robił wszystko aby się nie spełniła. Już jako król Teb dobrze sprawował władzę w państwie, troszczył się o dobro obywateli i dążył do rozwiązania klęsk w państwie. Niestety tragiczny los w końcu go dopadł. Następnie William Shakespeare przedstawił postać Makbeta, który także zna swój przyszły los, ale jego droga jest zupełnie inna. Dochodzi do władzy po trupach. Jest pyszny, dumny i myśli że jest nietykalny, niestety szybko okazało się jak się mylił. Dramat Juliusza Słowackiego „Balladyna” traktuje przede wszystkim o wielkiej sile władzy. Tytułowa bohaterka nie cofnęła się przed niczym, aby osiągnąć pełną władzę. Była okrutną morderczynią, dla której nie istniała żadna wartość. Bohater Henryka Sienkiewicza uosabia ideał władcy. Król walczący o dobro kraju, zawierza go Matce Boskiej. Staje na czele buntu przeciwko najeźdźcy i wraca na tron.
Każda władza wymaga odpowiedzialności, surowych zasad moralnych, dużej wiedzy i predyspozycji, zaś władza sprawowana przez jednostkę wymaga wręcz spartańskiej samodyscypliny i wielkiej roztropności. Kto tych cech nie posiada, szybko przekonuje się, jak wielka na nim odpowiedzialność spoczywa. Po głębszym zastanowieniu, można zadać sobie pytanie: dlaczego tak duża ilość ludzi usilnie dąży do jej zdobycia, do jej posiadania? A co gorsze gotowa jest zapłacić każdą cenę za jej utrzymanie. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi, myślę jednak, że smak władzy uzależnia człowieka na całe życie. Konflikt pomiędzy władzą a interesem jednostki ciągle na nowo odżywa w polityce. Umiejętne i korzystne dla poddanych sprawowanie władzy to ogromna sztuka. Niestety tylko nieliczni potrafią tego dokonać.

strona:    1    2    3    4    5    6  





Scharakteryzuj postać tyrana, despoty, władcy absolutnego na przykładzie wybranych tekstów literackich i dzieł malarskich

Ocena:
20/20
Teza: Jak pokazuje historia, literatura i malarstwo poszczególni władcy w swoich rządach często odwoływali się do argumentu siły, stając się despotami.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w sposób wyczerpujący realizuje temat. Poprawna bibliografia i plan ramowy.

Zbrodnia jako sposób dojścia do władzy. Omów temat, analizując wybrane teksty kultury

Ocena:
20/20
Teza: Literatura pokazuje wielu bohaterów, którzy, aby zdobyć władzę, nie cofnęli się nawet przed najgorszymi zbrodniami.

Ocena opisowa nauczyciela: Realizacja tematu sprawna, dobrze dobrane lektury i argumenty.

Przedstaw i wyjaśnij relacje między jednostką a władzą na podstawie wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Problem relacji między władzą a jednostką jest niezwykle złożony, dlatego tak bogate odzwierciedlenie uzyskał w literaturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świetnie opisuje mechanizmy władzy. Poprawna bibliografia.

Wizerunek władcy w literaturze polskiej. Omów zagadnienie, analizując wybrane przykłady literackie

Ocena:
20/20
Teza: W polskiej literaturze możemy odnaleźć zarówno pozytywne, jak i negatywne kreacje władców.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat. Oparta jest na utworach z różnych epok.

Władza. Pokusa, zaszczyt czy odpowiedzialność. Przedstaw zagadnienie na podstawie wybranych utworów różnych epok literackich

Ocena:
20/20
Teza: Artyści wielu epok literackich przedstawiają różne mechanizmy władzy oraz interpretują władzę jako pozytywny lub negatywny przywilej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna, skupia się na odpowiedzi na pytanie postawione w tytule.

Motyw zbrodni – służącej zdobywaniu i utrzymywaniu władzy w literaturze.

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy nie tylko uwidaczniali problemy wynikające ze sprawowania władzy, ale i przestrzegali przed jej zgubnym wpływem na człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa prezentacja oparta na klasycznych dziełach poruszających problem zbrodni i władzy.

Kreacje władców w literaturze różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze możemy odnaleźć zarówno pozytywne, jak i negatywne portrety władców. Wykorzystanie tego motywu służyło pochwale panującego lub przestrodze przed zgubnymi skutkami żądzy władzy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, wyczerpuje temat. Gustowna prezentacja pps.

Od Makbeta do Jądra ciemności. Zinterpretuj wybrane teksty literackie, przedstaw problem destrukcyjnej żądzy władzy

Ocena:
19/20
Teza: Pomimo upływu stuleci uczucie żądzy władzy nie zmieniło się.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dobrze poprowadzona. Kolejne argumenty przekonują. Zwarta kompozycja zasługuje na pochwałę.

Szaleńcy na tronie. Analizując celowo wybrane utwory literackie z różnych epok, przedstaw i porównaj wizerunki władców

Ocena:
19/20
Teza: Twórcy literatury często skupiali się na portretach władców i ich stopniowym popadaniu w obłęd.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przedstawia ciekawe kreacje władców pochodzących z różnych epok. Poprawna teza i wnioski.

Motyw władzy i jej wpływu na postępowanie i osobowość człowieka. Rozważ temat na podstawie wybranych utworów literackich różnych epok.

Ocena:
19/20
Teza: Jaka siła powoduje, że człowiek stara się być wyżej od innych i chce nimi rządzić?

Ocena opisowa nauczyciela: Dobrze napisana prezentacja, poprawna bibliografia i ramowy plan.

Pozytywne wizerunki władców w literaturze. Omów zagadnienie na podstawie wybranych lektur

Ocena:
18/20
Teza: Trudno być władcą idealnym. Zawsze znajdą się błędy, które można wytknąć i dokonania, które można chwalić.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna, zawiera wszystkie niezbędne elementy. Poprawnie dobrana literatura.

Motyw władcy w literaturze różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Każda władza wymaga odpowiedzialności, surowych zasad moralnych, dużej wiedzy i predyspozycji, zaś władza sprawowana przez jednostkę wymaga wręcz spartańskiej samodyscypliny i wielkiej roztropności.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca standardowa. Ukazuje na przykładzie prawidłowo dobranych lektur różne kreacje władców.