Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw zbrodni


Wizerunki literackich zbrodniarzy. Przedstaw, odwołując się do wybranych lektur


Zbrodniarz – kto to taki? Jest to człowiek popełniający czyny wykraczające znacznie poza ogólnie przyjętą moralność. Coś nakazuje nam bać się go, wytykać palcami, piętnować, izolować... Czy jest to osoba przeklęta i pozbawiona wszelkich wartości? Co czuła matka ludzkości, Ewa, kiedy – pragnąc dorównać samemu Bogu – zrywała jabłko z zakazanego drzewa i podawała je do ugryzienia Adamowi? Czy Kain zabiłby Abla, gdyby nie posłyszał tajemniczego podszeptu? Każda zbrodnia wpływa destrukcyjnie na psychikę zbrodniarza. Do specyficznego rodzaju zbrodniarzy należy morderca. Jest on najczęściej osobą o silnych zaburzeniach emocjonalnych, osobowościowych oraz psychologicznych. Popełnia tradycyjną zbrodnię, czyli czyn wykraczający poza granice moralności, z tym, że związana jest ona zawsze ze śmiercią ofiary.

W swojej prezentacji odpowiem na dręczące mnie pytania: dlaczego ludzie popełniają zbrodnie? Jakie są kary i konsekwencje psychologiczne zbrodni? I, nareszcie, czy owe kary odnoszą swój skutek? Ewa zerwała jabłko, ponieważ marzyła o poznaniu istoty dobra i zła, co skończyło się i dla niej, i dla Adama utratą nieśmiertelności. Kain zabił, bo posłuchał zazdrości. W ich psychologii pojawił się cel, dla którego byli w stanie złamać boskie przykazania. Tak samo stało się z Makbetem, Neronem, Raskolnikowem, Stroopem oraz Jorgem. Złamali oni jedno z najważniejszych przykazań: nie zabijaj.

Makbet był szlachetnym i wiernym rycerzem króla Dunkana. Do jego zbrodni przyczyniła się przepowiednia czarownic o tym, że zostanie królem. Rozbudziła ona w nim marzenie o koronie. Ambicje i presja żony, która pragnęła władzy, skłoniły Makbeta do zabicia króla i objęcia rządów. Przed samą zbrodnią ukazał mu się splamiony krwią sztylet – objaw strachu. Makbet długo się waha, jednak morduje w końcu króla i pilnujących go służących. Rycerz definitywnie zrywa ze swoim człowieczeństwem, postanawia dalej brnąć w zbrodnie. „Jestem pogrążony we krwi głęboko tak, że gdybym nawet teraz zatrzymał się, to powrót byłby tak samo trudny jak i brnięcie dalej. O, jakie dziwne myśli w głowie! Każę rękom je spełnić, odkupię zanim je rozważę.” Jego ofiarami stają się również Banko (zagrożenie dla władzy), żona oraz dzieci Makdufa. Nowy król zagłusza sumienie i tłumi jego wyrzuty. Początkowo ma majaki, widzi ducha zabitego Banka, żyje w ciągłym strachu, wariuje. O ile przed pierwszą zbrodnią próbuje zachować godność, o tyle z każdym kolejnym morderstwem staje się obojętny na wszystko, nawet na szaleństwo i śmierć żony. Jego wrażliwość stępiała od nadmiaru okropności, których był sprawcą. Ostateczną karą za popełnione zbrodnie jest śmierć w pojedynku z Makdufem. Żądza władzy i jej utrzymania doprowadza Makbeta do klęski.

Neron od początku jest zepsuty i żądny władzy, dla której zabija żonę, brata i matkę. Choroba psychiczna i wysokie mniemanie o sobie jako artyście dają mu prawo zabijać i spalić Rzym, choć on sam się za okrutnego nie uważa. „Wmówili we mnie okrucieństwo do tego stopnia, iż ja sam zadaję sobie czasem pytanie, czy nie jestem okrutnikiem... Ale oni nie rozumieją tego, że czyny człowieka mogą być czasem okrutne, a człowiek może nie być okrutnikiem.” Jest bezwzględny wobec chrześcijan, których wiarę uważa za groźną dla swojej tyrańskiej władzy. „Chwilami zatrzymywał się, by przypatrzeć się dokładniej czy to jakiej dziewicy, której łono poczynało skwierczeć w płomieniu, czy wykrzywionej przodkupiaez konwulsje twarzy dziecka, i znów jechał dalej, wiodąc za sobą szalony i rozhukany orszak.” Bawią go nieludzkie sceny na igrzyskach. „(...) wolałby widzieć ciało dziewczyny poprute rogami byka lub podarte kłami zwierząt. Zarówno jego okrucieństwo, jak jego zwyrodniała wyobraźnia i zwyrodniałe żądze znajdowały jakąś rozkosz w podobnych widokach. A oto lud chciał go jej pozbawić. Na tę myśl gniew odbił się na jego roztyłej twarzy.” Jest łasy na pochlebstwa i łatwo ulega wpływom oraz słowom. Kiedy przychodzi kres jego dni, a zbrodnicze czyny mają zostać ukarane, u Nerona pogłębia się choroba psychiczna. Despota ma myśli samobójcze, ale tchórzostwo nie pozwala mu zdecydować się na ten ostateczny krok. Ostatnie chwile życia cezara pełne są szaleństwa i sprzecznych myśli. „Nero zrozumiał na koniec, że zbliża się godzina śmierci. Opanował go przestrach i wyrzuty sumienia. Mówił, że widzi przed sobą ciemność w kształcie czarnej chmury, z chmury zaś owej wychylają się ku niemu twarze, w których poznaje matkę, żonę i brata. Zęby mu kłapały z przerażenia (...) Chwilami mówił, że chce umrzeć (...) Chwilami deklamował: ‘Matka, małżonka, ojciec na śmierć mnie wzywają!’ (...) Wiedział, że idzie na śmierć, i nie wierzył w nią zarazem”, „(...) kazał kopać dla siebie dół i legł na ziemi, by mogli wziąć miarę dokładną. Lecz na widok wyrzucanej ziemi ogarnął go strach. Tłusta twarz jego pobladła, a na czole osiadły mu (...) krople potu. (...) W końcu prosił, by go spalono.” W końcu zostaje zabity, a jego zbrodnie – ukarane.

Raskolnikow w swoim działaniu kieruje się filozofią Maxa Stirnera, która zakłada, że ludzie dzielą się na dwie kategorie: zwykłych, którzy mają tylko zachować ciągłość ludzkości i być ofiarami ludzi kategorii drugiej, czyli nadludzi. Są to indywidualiści, którzy mają prawo odrzucić moralność i etykę. Mogą oni mordować, jeśli pozwoli im na to ich sumienie oraz wyzbycie się emocji. „(...) nie istnieją żadne granice, i nie powinny istnieć!...” Tą samą zasadę wyznawał były student prawa, Raskolnikow, który – napisawszy pracę o prawach ludzi i nadludzi – zapragnął udowodnić sobie, że i on należy do tych silnych. Zabił więc starą lichwiarkę. Przez swoją nieuwagę i gonitwę myśli zmuszony został do zamordowania Lizawiety, która przypadkiem weszła do domu przez otwarte drzwi. Raskolnikow nie był w stanie przewidzieć, że emocje staną się silniejsze od niego. „Strach opanowywał go coraz gwałtowniej, szczególnie po tym drugim, zgoła nieprzewidzianym morderstwie.”, „W pierwszej chwili sądził, że zwariuje.” Wpada w malignę, majaczy, odsuwa się całkowicie od przyjaciół i rodziny. Ostatecznie postanawia przyznać się do zbrodni, skłoniony przez Sonię. Piękna idea przegrywa w zderzeniu z rzeczywistością – żadna teoria nie może usprawiedliwiać naszych czynów. Rodion decyduje się na zesłanie i katorgę, przez co odkupuje swoje winy i zostaje zbawiony, czyli odzyskuje człowieczeństwo.

Jrgen Stroop był w dzieciństwie bardzo przeciętny. W domu wychowany został w kulcie władzy i posłuszeństwa. Łatwo ulegał wpływom, co objawiło się na kursach propagandowych, na które uczęszczał. „Ten posłuszny umysł przyswoił sobie w sposób mechaniczny słownictwo propagandy i szkoleń partyjnych NSDAP.” Ślepo wierzył w ideologię NSDAP, był jej posłuszny i bronił jej do samego końca. Jest uległy wobec przełożonych. Młody hitlerowiec piął się szybko po stopniach żołnierskiej drabiny, odrzucając pogardzane przez system: litość, współczucie, strach i słabość. „Kierownictwo dbało (...) o opanowanie (...) takich słabości, jak litość i współczucie.”, „Nakazem działań patriotycznych, narodowych, jest skuteczność, a nie tak zwana moralność.” Podczas swego życiowego wyzwania, czyli Grossaktion in Warschau, zachowuje się obojętnie pomimo, że wydaje na Żydów wyroki śmierci. Choć osobiście nikogo nie zabija, z jego rozkazu ginie w getcie ponad 70 tysięcy osób. „Ogółem ujęto tego dnia prawie trzy tysiące Żydów i kilkudziesięciu ‘aryjczyków’, a zastrzeliliśmy około tysiąca ludzi. Pracowity i denerwujący był ten wtorek, 27 kwietnia 1943.” Mimo, że jest seryjnym mordercą, brzydzi się krwi. „Musiałem się opanować i udawałem spokojnego. Ale w zdenerwowaniu wlazłem, cofając się tyłem, w jakąś maź na asfalcie. Była to krew zabitego. Wstręt mnie ogarnął. (...) Wytarłem buty trawą i chustką. Ale krew przylega, trudno ją zmyć (...) Brzydziłem się tej krwi...” W swoim fachu jest brutalny i całkowicie pozbawiony moralności. „Po prostu ładuje się ich do worka jak kurczaki.”, „(...) rozkazałem im (...) brutalnie rozstrzelać, a nawet palić sąsiednie domy ‘aryjskie’.” Ludzi klasyfikuje na kategorie. „Żydzi to podludzie. Mają inną krew, inne tkanki, inne kości, inne myśli niż my – Europejczycy (...)” Jest wyznawcą kultu rasowego. Zabójstwa traktuje jako swój obowiązek wobec narodu niemieckiego. Nawet w więzieniu dla zbrodniarzy wojennych zachowuje się dumnie i chwali system, który po wojnie upadł. Ostatecznie zostaje powieszony.

Ze wszystkich zbrodniarzy najdziwniejsze są dla mnie motywacje Jorgego – ślepego starca, który był fanatykiem religijnym. Za wszelką cenę próbuje utrzymać stary ład w opactwie. Uważa, że wiedzy nie należy rozpowszechniać, a jedynie pilnować, czego symbolem staje się biblioteka. W niej ukryty jest zakazany tom „Poetyki” Arystotelesa, mówiący o śmiechu. Wierny swojej idei i pchany strachem przed siłą śmiechu, Jorge zatruwa strony księgi arszenikiem. „Gdyby ta księga stała się... Gdyby była materią swobodnej interpretacji, przekroczylibyśmy ostatnią już granicę.” Odtąd każdy, kto poślini palce i dotknie księgi, umiera w straszliwych męczarniach. Kolejno giną: Wenancjusz i Berengar. Ponadto szalony Jorge zleca Malachiaszowi zabicie Seweryna, który zbliżył się do tajemnicy. Sam Malachiasz ginie po zetknięciu z zatrutą księgą. Jorge zabija również opata, którego zamyka w pomieszczeniu bez wyjścia. Swoje zbrodnie usprawiedliwia działaniem dla chwały Boga. „Pan mnie rozgrzeszy, gdyż wie, że działałem dla jego chwały. Moim obowiązkiem było chronienie biblioteki.”, „Mówisz, że jestem diabłem; to nieprawda. Byłem ręką Boga.”

Uważa, że nikogo nie zabił, dlatego też nie żałuje żadnej zbrodni. „Ja nie zabiłem nikogo. Każdy padł według swojego przeznaczenia i z przyczyny swoich grzechów. Ja byłem tylko narzędziem.” Do końca trwa przy swojej idei. Kiedy Wilhelm odkrywa tajemnicę biblioteki i księgi, Jorge połyka jej zatrute strony, choć wcale nie czuje się za nic winny. Podpala bibliotekę, przez co spaleniu ulega całe opactwo.

Każda zbrodnia powoduje konsekwencje psychologiczne. Bohaterowie odczuwają lęki, wpadają w depresję czy malignę, ale także stają się obojętni na dokonane czyny. Zmiany zachodzące w psychice i osobowości zbrodniarza po dokonaniu zbrodni nie pozwalają mu już nigdy być tak naprawdę sobą. Zarówno psychika jak i moralność ulegają destrukcji. Zbrodniarz staje się osobą pozbawioną skrupułów. Z przedstawionych postaci jedynie Raskolnikowowi udaje się wrócić na drogę człowieczeństwa.

strona:    1    2    3    4    5  





Zbrodnia doskonała w literaturze i sztuce różnych epok. Przedstaw na przykładzie wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: „Człowiek może znieść bardzo dużo, lecz popełnia błąd sądząc, że potrafi znieść wszystko.”

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w treści, przemyślana i dojrzała. Łączy w sobie wiele obrazów zbrodni w sposób unikalny. Nie sposób się przy niej nudzić.

Obrazy zbrodniarzy w literaturze. Zanalizuj złożoność psychiki morderców na przykładzie kilku wybranych bohaterów literackich.

Ocena:
20/20
Teza: Postępowanie człowieka w sytuacji wyboru wynika z wielu różnorodnych czynników społecznych i indywidualnych. Często przeważają decyzje niezgodne z przyjętymi przez ogół zasadami moralnymi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i dojrzała. Ciekawa prezentacja w pps.

Motyw zbrodni w literaturze różnych epok. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Twórców od zawsze intrygowały zbrodnicze motywy, akt dokonania zbrodni, a także skutki jej popełnienia w świadomości zbrodniarza.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Pokazuje wiele różnych aspektów zbrodni. Bogata literatura przedmiotu.

Zbrodnia jako sposób dojścia do władzy. Omów temat, analizując wybrane teksty kultury

Ocena:
20/20
Teza: Literatura pokazuje wielu bohaterów, którzy, aby zdobyć władzę, nie cofnęli się nawet przed najgorszymi zbrodniami.

Ocena opisowa nauczyciela: Realizacja tematu sprawna, dobrze dobrane lektury i argumenty.

Motyw zbrodni i kary. Przedstaw różne ujęcia problemu w poznanych utworach polskich i obcych różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Czy zawsze po zbrodni pojawia się kara?

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa praca ukazująca złożoność tematu. Poprawna bibliografia i plan.

Od Makbeta do Zbrodni i kary. Literackie odbicie mrocznej strony duszy człowieka

Ocena:
20/20
Teza: Kiedy człowiek ulega mrocznej stronie swej duszy, zawsze prowadzi to do jego tragedii.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta, dobrze skomponowana, widać, że została uprzednio przemyślana.

Jak rodzą się zbrodniarze? Na podstawie analizy wybranych lektur wykaż, że literatura jest źródłem wiedzy o wpływie różnych czynników na degenerację jednostki

Ocena:
20/20
Teza: Czynniki, jakie wpłynęły na wybrane postaci, popychając je do zbrodni.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, czytelna i przejrzysta. Zamknięta poprawną klamra kompozycyjną.

Dlaczego źli? Przedstaw wybrane kreacje literackie bohaterów, którzy krzywdzą innych.

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie kreacji bohaterów literackich, którzy krzywdzą innych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca obszerna, bogata w literackie przykłady.

Motyw zbrodni i kary w literaturze. Omów różne aspekty zagadnienia. odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Motyw zbrodni i kary dzięki swemu bogactwu jest atrakcyjny dla twórców, budzi bowiem ciekawość odbiorców. Jego rola w utworze może być różnoraka, co pozwala na jego różnorodne wykorzystanie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szczegółowo pokazuje mechanizmy i powiązania rządzące zbrodnią i karą opisane w dziełach literackich.

Motyw zbrodni – służącej zdobywaniu i utrzymywaniu władzy w literaturze.

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy nie tylko uwidaczniali problemy wynikające ze sprawowania władzy, ale i przestrzegali przed jej zgubnym wpływem na człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa prezentacja oparta na klasycznych dziełach poruszających problem zbrodni i władzy.

Portrety zbrodniarzy w literaturze różnych epok. Przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Literatura przedstawia różne portrety zbrodniarzy. W dorobku epok literackich odnajdujemy różnorakie obrazy morderców, które możemy podzielić ze względu na wagę ich zbrodni oraz jej podłoże.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwie przedstawia trzy zbrodnicze osobowości. Poprawny język i bibliografia.

Wizerunki literackich zbrodniarzy. Przedstaw, odwołując się do wybranych lektur

Ocena:
19/20
Teza: Każda zbrodnia destrukcyjnie wpływa na psychikę zbrodniarza.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpująca porusza kwestię zbrodni i zbrodniarzy w literaturze. Poprawny język i styl wypowiedzi. Szczegółowy plan pracy.

Psychologiczne portrety morderców w literaturze i sztuce

Ocena:
19/20
Teza: Mordercy to ludzie burzący porządek etyczny świata, a ich różnorodne kreacje są przestrogą artystów, którzy swoimi dziełami wpisują się w odwieczną walkę dobra ze złem.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, ciekawe wnioski. Poprawny konspekt prezentacji.

Motywy i wątki charakterystyczne dla kryminału w literaturze popularnej i pięknej. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Motywy kryminalne zarówno w literaturze popularnej, jak i wysokiej, pozostają niezmienne przez wiele lat.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w oryginalny sposób ukazuje motyw zbrodni oraz jej konsekwencji. Porównanie i wnioski poprawne. Drobne usterki językowe.

Oskarżeni przed sądem w literaturze. Przedstaw zagadnienie na podstawie wybranych lektur

Ocena:
18/20
Teza: Oskarżenia, rozprawy sądowe, osądy społeczne, ferowanie wyroków w literaturze występowały już od czasów antycznych i są obecne aż do czasów współczesnych. Pojawiają się najczęściej przy motywach zbrodni, winy czy kary.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca porusza ciekawy problem postawienia w stan oskarżenia. Ciekawie przedstawione literackie sylwetki oskarżonych, dojrzały język.

Rola motywu winy i kary. Przedstaw na przykładzie utworów literackich z rożnych epok.

Ocena:
18/20
Teza: Topos winy i kary od dawna obecny jest w literaturze, której cel to nie tylko opis, lecz również ocena tego zagadnienia. Interesowało się tym wielu wybitnych twórców, których głównym zamierzeniem było pokazanie, iż nieodłącznym elementem win

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, w pełni ukazuje temat, opierając argumenty na poprawnie dobranej literaturze.

Psychologiczny wizerunek zbrodniarza. Przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Postacie zbrodniarzy ujmowane są na wiele sposobów, czasem ich postępowanie się potępia, czasem usprawiedliwia, ale zawsze ich psychikę poddaje się wnikliwej analizie.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat przedstawiony na podstawie konwencjonalnych lektur. Poprawny język i konspekt wypowiedzi.

Zbrodnia i jej wpływ na życie bohaterów literackich. Przedstaw na podstawie wybranych lektur.

Ocena:
18/20
Teza: Zbrodnia wyniszcza stopniowo psychikę, tego, kto ją popełnił. Zły czyn nie pozostanie bez echa. Powróci, obracając się przeciwko oprawcy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca płynna, napisana poprawnym językiem. Zarówno bibliografia, jak i plan są poprawne.

Psychika bohaterów literackich, którzy popełnili zbrodnię. Omów na wybranych przykładach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Bez względu na wszelkie motywy i okoliczności, zbrodnia nigdy nie wpływa całkowicie obojętnie na psychikę przestępców. Zawsze pozostawia nieodwracalny ślad, który w konsekwencji zmienia charakter zbrodniarza.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Literatura i ramowy plan poprawne.

Uniwersalizm motywu zbrodni i kary w literaturze

Ocena:
18/20
Teza: Przypadki opisane w literaturze jednoznacznie pokazują, że zbrodnia nie popłaca i należy szukać innych sposobów rozwiązywania problemów, czy realizacji swoich marzeń i dążeń.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w sposób prawidłowy realizuje założoną tezę. Poprawny język.

Zbrodnia i kara w literaturze i filmie. Przedstaw, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
17/20
Teza: Zbrodnia i kara ma archetypiczny wymiar i pojawia się w kulturze każdej epoki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Zawiera wszystkie niezbędne elementy. Poprawny język.