Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw zbrodni


Rola motywu winy i kary. Przedstaw na przykładzie utworów literackich z rożnych epok.

Problem dotyczący winy i kary wciąż jest jak najbardziej aktualny i może dotknąć każdego z nas. Wina powszechnie definiowana jest jako zachowanie sprzeczne z zasadami moralnymi, bądź przepisami prawa. Można wyróżnić winę umyślną - zamierzoną oraz nieumyślną - spowodowaną niedbalstwem, czy też lekkomyślnością. Kara to pojęcie złożone. Określa się ją jako środek przymusu stosowany względem osób, które popełniły przestępstwo albo naruszyły normy obyczajowe. Topos winy i kary od dawna obecny jest w literaturze, której cel to nie tylko opis, lecz również ocena tego zagadnienia. Interesowało się tym wielu wybitnych twórców, których głównym zamierzeniem było pokazanie, iż nieodłącznym elementem winy jest właśnie kara. Skupili się tym samym na przekazaniu czytelnikowi ponadczasowych prawd i wartości. Ważne jest także ukazanie ścisłego związku zbrodni z winą i karą, która przyczynia się do wewnętrznej zagłady bohaterów.

Pierwszym utworem, do którego się odwołam jest „Król Edyp”. Wina i kara są tutaj przedstawione w dość nietypowy sposób, bowiem tytułowy Edyp to bohater tragiczny, który doznaje samych cierpień. Nie ma żadnego wpływu na swój los, a każda jego decyzja jest skazana na niepowodzenie. Poznajemy go jeszcze przed klęską, jako mądrego i prawego władcę Teb. Przed laty rodzice odkrywając, iż ich niemowlę będzie ojcobójcą i kazirodcą porzucają je w górach. Tam Edyp zostaje odnaleziony przez sługę króla i królowej Koryntu, którzy bez wahania decydują się go zaadoptować. Dorasta beztrosko do czasu, gdy wyrocznia wyjawia mu wróżbę, jaką usłyszeli niegdyś Lajos i Jokasta. Nie wiedział, że nie wychowują go prawdziwi rodzice i chcąc uniknąć przepowiedni postanawia uciec. Tym sposobem paradoksalnie ją wypełnia. Po drodze podczas bójki zabija Lajosa, a gdy rozwiązuje zagadkę Sfinksa i uwalnia Teby od klęsk, w nagrodę poślubia swoją matkę. Żyje szczęśliwie, lecz w pewnym momencie zły los znowu daje o sobie znać. Miasto zaczynają nawiedzać katastrofy, a król chcąc znaleźć winowajcę zasięga porady u Tyrezjasza, który wyjawia mu okrutną prawdę. Ta prawda powoduje, że Jokasta popełnia samobójstwo, bo w jednej chwili jej życie straciło sens i zostało okryte hańbą.

Tragizm Edypa polegał na tym, że popełnił zbrodnię i grzech kazirodztwa nie rozumiejąc, że wypełnia wolę bogów. Wbrew założeniom służącym uniknięciu przepowiedni, bezwiednie ją realizował. Dlatego też jego wina jest winą tragiczną - niezawinioną. Los nieustannie się nim bawił, na co on w pełni nie zasłużył.

Bohater słono płaci za swe przewinienia i sprowadza na siebie bezwzględną karę. Został ukarany za to, że chciał decydować o swoim losie, lecz nie można zboczyć z góry wyznaczonej ścieżki życia. Nie ucieka od konsekwencji, bo przekonał się, że od przeznaczenia nie da się uciec. Przyznaje się do winy i sam wyznacza sobie pokutę: okalecza się, opuszcza tron, odchodzi z miasta i umiera w samotności. Mimo porażki zachowuje godność i gotów jest na karę gorszą niż śmierć, bo wybiera cierpienie fizyczne i kalectwo oraz duchowe - świadomość grzechu i życie z dala od bliskich. Według mitu była to kara za grzechy przodków. Z historii Edypa płynie pesymistyczne przesłanie: nie mamy wpływu na własne życie, ponieważ jesteśmy tylko ludźmi i nie warto wiedzieć, co nas czeka, bo może to obrócić się przeciwko nam samym.

Również w „Kordianie” ważną rolę spełnia wina i kara. Szczególną uwagę zwraca kara, gdyż otwarta kompozycja utworu nie pozwala nam dowiedzieć się, czy główny bohater ją ponosi i zostaje rozstrzelany przez pluton egzekucyjny, czy też zostaje ułaskawiony. Kordian to typowy romantyk. Doświadcza nieszczęśliwej miłości, która powoduje, że chce odebrać sobie życie. Towarzyszą mu objawy tzw. choroby wieku: nadmierna uczuciowość, melancholia. Zachowuje się jak Hamlet- chce coś zrobić, ale nie wie jak. Jego dorastaniu towarzyszy wewnętrzna, emocjonalna ewolucja i musi zmierzyć się z konsekwencjami dokonanych wyborów. Podróżując po Europie przeżywa wiele rozczarowań, a ideały, którym jest wierny zostają skonfrontowane z brutalną rzeczywistością.

Punktem kulminacyjnym jest monolog na Mont Blanc, gdzie dokonuje się metamorfoza bohatera. Postanawia zabić cara, by wyzwolić naród, a potem ponieść tego konsekwencje. Jednak pokonuje go własna psychika i w realizacji czynu przeszkodzą mu Strach i Imaginacja. Zemdlonego przed komnatą potencjalnej ofiary znajdują jego strażnicy i za karę zostaje osadzony w domu dla psychicznie chorych. Pojawiający się tu Doktor to upostaciowanie zła w nim tkwiącego i jednocześnie rozmowa z samym sobą. Tym sposobem zaczyna on sobie uświadamiać, że postąpił niewłaściwie i bezsensownie.

Tragedia Kordiana jest tragedią człowieka, który przegrał swoje życie. Zabicie i niezbicie cara to sytuacja tragiczna. Gdy zabije zostanie potępiony, gdy nie - straci honor, bo obiecał to zrobić. Wydawało mu się, że wina tkwi w nim samym i dokonanie wielkich rzeczy nie jest możliwe z powodu jego niedoskonałości. Jest rozdarty pomiędzy dwoma światami, tym rzeczywistym ludzkim, a światem marzeń i to był jego główny problem. Poświęcenie życia okazało się aktem niepotrzebnym, dowodzącym, że działanie w pojedynkę jest z góry skazane na niepowodzenie. Wydany na niego wyrok śmierci jest nieadekwatny do winy, ponieważ w ostatniej chwili strach uniemożliwił mu popełnienie wcześniej zaplanowanego zabójstwa. Ponosi definitywną klęskę i otrzymuje bardzo surową karę.

Studium zbrodni, jakim nazywany często jest „Makbet”, doskonale obrazuje motyw winy i kary. Tytułowy bohater to postać tragiczna, która decyduje się na zabójstwo w celu zdobycia władzy. Na początku utworu pokazany jest jako waleczny rycerz wiernie służący królowi. Pewnego razu napotkane przypadkowo czarownice przepowiadają mu, że zostanie królem Szkocji. Od tamtej pory myśli tylko o tym i zaczyna się wahać, czy czekać aż wróżba sama się wypełni, czy też dopomóc odrobinę losowi, by osiągnąć cel. W walce między moralnymi wątpliwościami, a żądzą władzy dopomaga mu żona. Jest bezwzględna, nie dba o konsekwencje i działa z zimną krwią szczegółowo wszystko planując. Makbet wie, że realizacja tego czynu nieść będzie winę za zdradę władcy, pohańbienie kodeksu rycerskiego i przede wszystkim zamordowanie człowieka. Świadom jest, że może stracić honor, czyste sumienie i szacunek do samego siebie, ale jednocześnie zyska władzę, koronę, bogactwo oraz zaszczyty.

Momentem zwrotnym w życiu bohatera jest zabicie Dunkana. Pod osłoną nocy zakrada się on do komnaty śpiącego króla i go zabija. Skrytobójca wstydzi się i żałuje tego, co zrobił. Przestaje być sobą, traci spokój ducha, miewa koszmary. Wszędzie podejrzewa spisek i zdradę, kieruje nim strach. Obawiając się utraty tronu uśmierca przyjaciela, jego ofiarami stają się także członkowie rodziny Makdufa.

Poczucie winy i wyrzuty sumienia towarzyszą bohaterowi od pierwszej zbrodni do własnej śmierci. Musiał dokonać wyboru między dobrym, a złym Makbetem. Robił wszystko, by nie myśleć o konsekwencjach, lecz podświadomość mu na to nie pozwoliła. Pierwsze wykroczenie było najtrudniejsze i ciągnęło za sobą kolejne, które przychodziły już z łatwością. W psychice obu postaci zaszły nieodwracalne zmiany. Ich sumienia przybierają postać halucynacji. Śmierć Makbeta jest chyba najsprawiedliwszą karą za popełnione grzechy, ginie z rąk swego wroga. Kara dosięga również Lady Makbet, bo wybrała drogę sprzeczną z prawami natury bez moralnych zasad. Wewnętrzne napięcie między przerośniętą ambicją, a wyrzutami sumienia doprowadza ją do szaleństwa i w konsekwencji popełnia samobójstwo. Główny bohater przegrał swoje życie i nie może nikogo obwiniać, bo sam był za to odpowiedzialny. Sprzeniewierzył się wartościom i osiągnął moralne dno. Jego dramat tkwi w dokonanym wyborze i wierze, że uda mu się wyjść z koszmaru. Władza to ogromna odpowiedzialność i zazwyczaj źle wpływa na człowieka. Przesłanie płynące z lektury mówi, że gdy raz użyje się siły by osiągnąć cel, to potem trudno przestać stosować ja dalej.

Niewątpliwie najważniejszym utworem dotyczącym omawianego tematu jest „Zbrodnia i kara”. Główną postacią jest wrażliwy i ubogi młodzieniec Raskolnikow, który pozbawia życia starą, bezbronną kobietę. Bohatera poznajemy w chwili, gdy w jego umyśle rodzi się pomysł popełnienia tego czynu i zaczyna zastanawiać się nad jego zaletami. Tłumaczył sobie, że robi to dla wszystkich ludzi, mogących tylko skorzystać na śmierci bogatej lichwiarki, której życie jest nic niewarte. Kierowała nim chęć wzbogacenia się i oderwania, choć na chwilę od nędzy otaczającego świata. Zadanie to ułatwił mu fakt, że nie wierzył w Boga, posługiwał się rozumem i nie obawiał się kary. Rodion przyjął kontrowersyjną teorię, w której dzielił ludzi na zwykłych( uległych, mających zasady) oraz niezwykłych( którym wolno wszystko, mogą łamać prawo by osiągnąć cel). Chciał się przekonać czy należy do tej drugiej grupy i w ten sposób staje po stronie zła. Wskutek zbiegu okoliczności oprócz Alony zabija również jej siostrę wraz z nienarodzonym dzieckiem. Jest przerażony swoim postępowaniem i nie wykorzystuje nawet skradzionych pieniędzy. Mimo, iż zaplanował wszystko z premedytacją, okazał się niekonsekwentny w działaniu. Wewnętrzne rozdarcie, jakie przezywał wcześniej, teraz nasila się. Staje się niespokojny, zagubiony, pogarszają się jego relacje z najbliższymi, boi się wyjścia prawdy na jaw.

W końcu dostrzega, że życie w takiej udręce jest bez sensu i za namową Soni przyznaje się do błędu, choć jeszcze nie żałuje tego, co zrobił. Postanawia wziąć na siebie winę i z nią żyć. Nie czuje ulgi, ponieważ nie przeszedł próby swej wybitności. Na nic zdały się usprawiedliwienia o ulepszaniu świata, bo zrobił to tylko dla siebie. Męki psychiczne, które prawie doprowadziły go do obłędu, okazały się największą karą. Cierpieniem mógł odkupić zło, jakie uczynił, a umożliwi mu to zesłanie na katorgę. Tu, choć nie od razu dokonuje się w nim przemiana. Bez poczucia winy kara nigdy nie zostanie odebrana jako kara. Dlatego bohater musi przejść długą drogę, by zrozumieć fakt, że zrobił źle. Karą byłoby również życie bez próby odnowy i miłości. Za powrót na dobrą drogę otrzymuje nagrodę, miłość Soni. To zbrodniarz, ale nie jest złym człowiekiem, cały czas walczy w nim dobro i zło. Bardzo ważną rolę odgrywa tutaj motyw odrodzenia przez śmierć. Raskolnikow umiera duchowo, by potem zmartwychwstać jako człowiek w pełnym tego słowa znaczeniu.

We wszystkich wymienionych przeze mnie utworach, pisarze dokonują dokładnej analizy zachowań i psychiki swoich bohaterów. Pokazują, jakie są konsekwencje tworzenia własnych systemów wartości i zasad. Każda postać jest zupełnie inna, lecz wszystkie łączy poczucie winy oraz nieuchronność kary. Ich losy są dla nas przestrogą i pouczeniem, widząc błędy, jakie popełnili, możemy ich uniknąć w swoim życiu. Wyrzuty sumienia to często najsurowsza kara, jaka nas spotyka. Sumienie jest najsprawiedliwszym sędzią i nie da się go oszukać. W naturę człowieka wpisany jest grzech. Nawet dobrzy ludzie są skłonni do czynienia zła. Jednak zła nie da się niczym usprawiedliwić, a już na pewno nie osiągnie się nim dobra. Każdy ma prawo zbłądzić, ale ma też szansę poprawy i powinien ją wykorzystać jak najlepiej. Człowiek to tajemnica dla siebie i innych, dlatego czasem nie jest w stanie przewidzieć swoich zachowań. Ważne, by żyć w zgodzie z samym sobą i przykazaniami oraz przyznawać się do błędów i starać się ich unikać. Natomiast ten, kto decyduje się na przekroczenie ustanowionych reguł, musi liczyć się z konsekwencjami. Tak, więc najlepszym podsumowaniem mych rozważań niech będą łacińskie słowa „Culpam poena premit comes”, czyli „winie depcze po piętach” kara i każdy powinien o tym pamiętać.

strona:    1    2    3    4    5  





Zbrodnia doskonała w literaturze i sztuce różnych epok. Przedstaw na przykładzie wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: „Człowiek może znieść bardzo dużo, lecz popełnia błąd sądząc, że potrafi znieść wszystko.”

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w treści, przemyślana i dojrzała. Łączy w sobie wiele obrazów zbrodni w sposób unikalny. Nie sposób się przy niej nudzić.

Obrazy zbrodniarzy w literaturze. Zanalizuj złożoność psychiki morderców na przykładzie kilku wybranych bohaterów literackich.

Ocena:
20/20
Teza: Postępowanie człowieka w sytuacji wyboru wynika z wielu różnorodnych czynników społecznych i indywidualnych. Często przeważają decyzje niezgodne z przyjętymi przez ogół zasadami moralnymi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i dojrzała. Ciekawa prezentacja w pps.

Motyw zbrodni w literaturze różnych epok. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Twórców od zawsze intrygowały zbrodnicze motywy, akt dokonania zbrodni, a także skutki jej popełnienia w świadomości zbrodniarza.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Pokazuje wiele różnych aspektów zbrodni. Bogata literatura przedmiotu.

Zbrodnia jako sposób dojścia do władzy. Omów temat, analizując wybrane teksty kultury

Ocena:
20/20
Teza: Literatura pokazuje wielu bohaterów, którzy, aby zdobyć władzę, nie cofnęli się nawet przed najgorszymi zbrodniami.

Ocena opisowa nauczyciela: Realizacja tematu sprawna, dobrze dobrane lektury i argumenty.

Motyw zbrodni i kary. Przedstaw różne ujęcia problemu w poznanych utworach polskich i obcych różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Czy zawsze po zbrodni pojawia się kara?

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa praca ukazująca złożoność tematu. Poprawna bibliografia i plan.

Od Makbeta do Zbrodni i kary. Literackie odbicie mrocznej strony duszy człowieka

Ocena:
20/20
Teza: Kiedy człowiek ulega mrocznej stronie swej duszy, zawsze prowadzi to do jego tragedii.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta, dobrze skomponowana, widać, że została uprzednio przemyślana.

Jak rodzą się zbrodniarze? Na podstawie analizy wybranych lektur wykaż, że literatura jest źródłem wiedzy o wpływie różnych czynników na degenerację jednostki

Ocena:
20/20
Teza: Czynniki, jakie wpłynęły na wybrane postaci, popychając je do zbrodni.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, czytelna i przejrzysta. Zamknięta poprawną klamra kompozycyjną.

Dlaczego źli? Przedstaw wybrane kreacje literackie bohaterów, którzy krzywdzą innych.

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie kreacji bohaterów literackich, którzy krzywdzą innych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca obszerna, bogata w literackie przykłady.

Motyw zbrodni i kary w literaturze. Omów różne aspekty zagadnienia. odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Motyw zbrodni i kary dzięki swemu bogactwu jest atrakcyjny dla twórców, budzi bowiem ciekawość odbiorców. Jego rola w utworze może być różnoraka, co pozwala na jego różnorodne wykorzystanie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szczegółowo pokazuje mechanizmy i powiązania rządzące zbrodnią i karą opisane w dziełach literackich.

Motyw zbrodni – służącej zdobywaniu i utrzymywaniu władzy w literaturze.

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy nie tylko uwidaczniali problemy wynikające ze sprawowania władzy, ale i przestrzegali przed jej zgubnym wpływem na człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa prezentacja oparta na klasycznych dziełach poruszających problem zbrodni i władzy.

Portrety zbrodniarzy w literaturze różnych epok. Przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Literatura przedstawia różne portrety zbrodniarzy. W dorobku epok literackich odnajdujemy różnorakie obrazy morderców, które możemy podzielić ze względu na wagę ich zbrodni oraz jej podłoże.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwie przedstawia trzy zbrodnicze osobowości. Poprawny język i bibliografia.

Wizerunki literackich zbrodniarzy. Przedstaw, odwołując się do wybranych lektur

Ocena:
19/20
Teza: Każda zbrodnia destrukcyjnie wpływa na psychikę zbrodniarza.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpująca porusza kwestię zbrodni i zbrodniarzy w literaturze. Poprawny język i styl wypowiedzi. Szczegółowy plan pracy.

Psychologiczne portrety morderców w literaturze i sztuce

Ocena:
19/20
Teza: Mordercy to ludzie burzący porządek etyczny świata, a ich różnorodne kreacje są przestrogą artystów, którzy swoimi dziełami wpisują się w odwieczną walkę dobra ze złem.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, ciekawe wnioski. Poprawny konspekt prezentacji.

Motywy i wątki charakterystyczne dla kryminału w literaturze popularnej i pięknej. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Motywy kryminalne zarówno w literaturze popularnej, jak i wysokiej, pozostają niezmienne przez wiele lat.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w oryginalny sposób ukazuje motyw zbrodni oraz jej konsekwencji. Porównanie i wnioski poprawne. Drobne usterki językowe.

Oskarżeni przed sądem w literaturze. Przedstaw zagadnienie na podstawie wybranych lektur

Ocena:
18/20
Teza: Oskarżenia, rozprawy sądowe, osądy społeczne, ferowanie wyroków w literaturze występowały już od czasów antycznych i są obecne aż do czasów współczesnych. Pojawiają się najczęściej przy motywach zbrodni, winy czy kary.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca porusza ciekawy problem postawienia w stan oskarżenia. Ciekawie przedstawione literackie sylwetki oskarżonych, dojrzały język.

Rola motywu winy i kary. Przedstaw na przykładzie utworów literackich z rożnych epok.

Ocena:
18/20
Teza: Topos winy i kary od dawna obecny jest w literaturze, której cel to nie tylko opis, lecz również ocena tego zagadnienia. Interesowało się tym wielu wybitnych twórców, których głównym zamierzeniem było pokazanie, iż nieodłącznym elementem win

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, w pełni ukazuje temat, opierając argumenty na poprawnie dobranej literaturze.

Psychologiczny wizerunek zbrodniarza. Przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Postacie zbrodniarzy ujmowane są na wiele sposobów, czasem ich postępowanie się potępia, czasem usprawiedliwia, ale zawsze ich psychikę poddaje się wnikliwej analizie.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat przedstawiony na podstawie konwencjonalnych lektur. Poprawny język i konspekt wypowiedzi.

Zbrodnia i jej wpływ na życie bohaterów literackich. Przedstaw na podstawie wybranych lektur.

Ocena:
18/20
Teza: Zbrodnia wyniszcza stopniowo psychikę, tego, kto ją popełnił. Zły czyn nie pozostanie bez echa. Powróci, obracając się przeciwko oprawcy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca płynna, napisana poprawnym językiem. Zarówno bibliografia, jak i plan są poprawne.

Psychika bohaterów literackich, którzy popełnili zbrodnię. Omów na wybranych przykładach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Bez względu na wszelkie motywy i okoliczności, zbrodnia nigdy nie wpływa całkowicie obojętnie na psychikę przestępców. Zawsze pozostawia nieodwracalny ślad, który w konsekwencji zmienia charakter zbrodniarza.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Literatura i ramowy plan poprawne.

Uniwersalizm motywu zbrodni i kary w literaturze

Ocena:
18/20
Teza: Przypadki opisane w literaturze jednoznacznie pokazują, że zbrodnia nie popłaca i należy szukać innych sposobów rozwiązywania problemów, czy realizacji swoich marzeń i dążeń.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w sposób prawidłowy realizuje założoną tezę. Poprawny język.

Zbrodnia i kara w literaturze i filmie. Przedstaw, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
17/20
Teza: Zbrodnia i kara ma archetypiczny wymiar i pojawia się w kulturze każdej epoki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Zawiera wszystkie niezbędne elementy. Poprawny język.