Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw zbrodni i kary


Zbrodnia i kara w literaturze i filmie. Przedstaw, odwołując się do wybranych utworów

Zbrodnia i kara ma archetypiczny wymiar i pojawia się w kulturze każdej epoki. Od początku istnienia ludzkości człowiek dopuszczał się złych czynów. Różne były tego przyczyny np. żądza władzy, pieniądza, miłości i związku, sławy. Ludzie planowali w ten sposób drogę kariery, ale też często popełniali błędy w afekcie. Warto skupić się więc nad motywacją. W swojej prezentacji posłużę się przykładami z literatury i filmu. Postaram się przedstawić dowody na to, że zbrodnia i kara są ze sobą nieodłącznie związane.

Już od wieków człowiek miał świadomość tego, że gdy dopuści się występku czeka go kara. Niezależnie od kultury w jakiej wzrastał odczuwa obecność kogoś, kto obserwuje każdy jego krok… Mogą to być duchy przodków, bóstwa, siła wyższa czy chociażby sąsiad szczególnie zainteresowany życiem mieszkańców bloku. Ten strach przed konsekwencjami naszych czynów jest tak głęboko zakorzeniony w każdym z nas, że nie potrafimy o tym zapomnieć i uwolnić się od wyrzutów sumienia i lęku przed tym, że istnieją świadkowie naszej historii.

Pierwszym przykładem jest opowieść o dwóch braciach – Kainie i Ablu. Bóg wyznaczył im role- pasterza i rolnika. Mamy tu do czynienia z jedną z najbardziej znanych historii o zazdrości i bratobójstwie. Powodem zbrodni była zawiść. Kain przepełniony gniewem za to, że ofiary Abla były bardziej cenione przez Boga dopuścił się morderstwa na bracie. Bóg ukarał go klątwą i wypędził z ojczyzny. Ponadto otrzymał znamię, które do końca świadczyć miało o tym co popełnił. Historia ta jest pierwszym dowodem na to, że jeśli dopuścimy się czegoś złego, czekają nas konsekwencje w postaci „naznaczenia” piętnem tego co zrobiliśmy. Do końca nie „zmyjemy” z siebie przeszłości.

Inną historią opowiadającą o zemście bogów jest mit o Prometeuszu z mitologii greckiej. Tytan ten miał być rzekomo stwórcą człowieka. Człowiek stworzony przez niego był zbyt słaby, żeby sobie poradzić z życiem na ziemi. Prometeusz postawił mu pomóc. Skradł ogień z rydwanu słońca i dał go ludziom, aby się ogrzali i obronili przed drapieżnikami. Bogowie w zemście posłali na ziemię piękną kobietę, która miała uwieść tytana. Dali jej puszkę z wszystkimi nieszczęściami. Przez głupotę brata Prometeusza na świecie pojawiło się zło nękające ludzi. Chcąc ukarać za to bogów przechytrzył ich i złożył w ofierze dwa dary. Jeden stanowiło mięso woła, a drugi zawinięte w skórę kości i tłuszcz. Zachłanny Zeus wybrał ten większy – czyli pułapkę za jego chytrość. W gniewie bóg ukarał Prometeusza przykuwając go do skały Kaukazu. Codziennie zlatywał do niego orzeł i wydziobywał mu wątrobę. Ta zawsze odrastała, dlatego kara trwała wiecznie. Jest to jedna z najtragiczniejszych postaci Mitologii. Prometeusz chciał pomóc ludziom lecz dosięgło go za to cierpienie. W tym przypadku taki wymiar kary wydaje mi się niesłuszny. Być może Prometeusz powinien ponieść konsekwencje obrazy boga, ale z pewnością nie tak wielkie. Jest to dla mnie dowód na to, że kiedy wyznaczamy karę powinniśmy dokładnie prześledzić motywacje działań tego, komu ją wyznaczamy.

Kolejną książką, w której znajduję wątek z tematu mojej prezentacji jest pierwsza część „Chłopów” Władysława Reymonta. Chciałbym opisać postać drugoplanową - parobka Boryny - Kubę. Bohater, chcąc zarobić na jedzenie i alkohol w karczmie, łapał kuropatwy i sprzedawał je dobrodziejowi. Za sześć z nich otrzymał złotówkę, którą natychmiast przepijał i przejadał. Podczas jednego z wieczorów otrzymał propozycję od Żyda karczmarza – w zamian za dwukrotnie większe wynagrodzenie Kuba przynosić miał mu ptaki. Poza tym Jankiel obiecał mu strzelbę jeśli przyniesie mu sarnę z lasu należącego do pana. Pijany parobek zgodził się na układ. Będąc już na polowaniu, podczas próby ustrzelenia sarny natknął się na stróża lasu. Ten przestrzelił Kubie nogę. Parobek uciekł do domu. Ukrył się przed wszystkimi, ale, nie wytrzymując już w cierpieniu przywołał Witka. Kiedy zjawił się lekarz Kuba nie wyraził zgody na leczenie w szpitalu. Pozostał sam w stanie krytycznym i z bólu sam odciął sobie nogę. Zabieg ten skończył się dla niego śmiercią.

Postać Kuby i jego czyn nie jest dla czytelnika jednoznaczny. Bo z jednej strony wiemy, że zrobił to z nieświadomości i braku zastanowienia. Wiemy, że leśniczy nie powinien tak się zachować. Ale z drugiej strony prawo jest prawem. Polował na czyjąś własność. I w tym rozumieniu kara spotkała go słusznie.

„Zbrodnia i kara” Dostojewskiego to klasyka literatury światowej. Ogromna liczba tłumaczeń na wszystkie języki (łącznie z chińskim i z językami krajów afrykańskich), a także mnogość ekranizacji świadczą o tym, że autor był mistrzem opisów przeżyć ludzkich, rozterek, uczuć. Głównym bohaterem jest biedny student - Rodion Raskolnikow, mieszkający w Petersburgu w małym pokoiku wynajmowanym za resztki pieniędzy, które posiadał. Poznajemy go jako człowieka przytłoczonego sytuacją materialną. Z powodu biedy musiał on nawet przerwać naukę. Jest przedstawicielem masy ludzi, która w tym czasie w Rosji dotknięta była falą głodu i nędzy. Z braku pieniędzy Rodion sprzedawał swoje rodzinne pamiątki oddając je do lichwiarki. Alona Iwanowna okazuje się kobietą bezwzględną, niesprawiedliwie zdobywającą majątek na nieszczęściu innych. Gromadzi w swoim mieszkaniu coraz więcej cennych sprzętów, coraz więcej przybywa jej pieniędzy. Raskolnikow postanawia zabić kobietę, będąc głęboko przekonanym o tym, że można to moralnie uzasadnić. Tłumaczy samemu sobie, że zabijając osobę złą- czyni się dla świata dobrze. Sytuacja wymyka mu się spod kontroli, kiedy po morderstwie Alony w domu pojawia się również Lizawieta. Ginie więc i ona zabita w makabryczny sposób, ponieważ była ona świadkiem zbrodni na lichwiarce. Po całym zdarzeniu Rodiona zaczynają męczyć natrętne myśli. Boi się, że ktoś dowie się o tym co zaszło. Nie jest już taki pewien tego, że zrobił słusznie i że taka zbrodnia wolna jest od kary. Nie daje rady trzymać w sobie tajemnicy i dzieli się nią z Sonią. Wezwany na posterunek przesłuchiwany przez przez Porfirę Pietrowicza. Od tego chwili odczuwał, że zbliża się moment kiedy wszystko wyjdzie na jaw. Pietrowicz systematycznie rozgrywał go, chcąc żeby ten sam się przyznał. Raskolnikow nie daje sobie rady z tym co ma na sumieniu. Przyznaje się i w konsekwencji zostaje zesłany na Sybir. Ale kara to nie wywózka sama w sobie. Największe męki stanowiły wyrzuty sumienia i stale powracające wspomnienia chwili zbrodni.

Poza lekturami zaprezentuję film w którym pojawia się wątek omawiany w mojej prezentacji. „Ojciec Chrzestny” Copolli, nakręcony na podstawie powieści Mario Puzo najwybitniejsze dzieło autora, a także jedna z najbardziej znaczących i popularnych książek w historii literatury. Opowiada on historię mafijnej rodziny Corleone. Motyw zbrodni i kary ujęty został tu w specyficzny sposób. Tu pokazany jest mafijny „dekalog” i prawa które rządzą tym środowiskiem. Życie za życie. Kiedy ktoś dopuści się morderstwa musi uciekać, bo czeka go to samo. Podobnie jest ze sprawą interesów. Mafia systematycznie eliminuje wszystkich stojących na jej drodze. Historia rozpoczyna się na weselu córki jednego z bossów mafii sycylijskiej. Do domu powraca Michael, najmłodszy syn dona Corleone, który mimo przynależności do rodziny nigdy nie mieszał się w mafijne interesy. Jednak, kiedy inna mafijna rodzina przeprowadza atak, na Vita Corleone Michael sam deklaruje podjąć się zadania pomszczenia ojca. Aby pomścić ojca najmłodszy z rodziny Corleone musi wkroczyć w przestępczy świat i stać się jednym z trybów tej dobrze naoliwionej maszyny… Michael pokazuje czyja krew płynie w jego żyłach, zabijając szefa konkurencyjnej rodziny i komendanta. Od tej pory musi się ukrywać dopóki sprawa nie ucichnie, jednak, kto raz wejdzie w ten świat już z niego nie wychodzi… Karę rozumieć możemy tu dwojako. Po pierwsze będą to egzekwowane przez mafię konsekwencje prowadzenia interesów, zbrodni. Z drugiej strony wydaje mi się, że karą jest też to, że nie da się uciec z mafii. Nie ma się już zagwarantowanego pokoju. I to w moim odczuciu jest najstraszniejsze. Za jeden błąd płaci się życiem.

Świat zmienia się, ale motywacje człowieka pozostają takie same. Do zbrodni popycha chęć posiadania pieniędzy, trudna sytuacja, zazdrość, inny człowiek. Kara za czyny jakich się dopuszczamy nie zawsze jest jednoznaczna. Może budzić wiele kontrowersji. Wydaje mi się, że jeśli człowiek jest zdrowy psychicznie i świadomy tego co robi, to często największą karą są wspomnienia, wyrzuty sumienia. Poza tym jedno złe posunięcie może zniszczyć całe życie. Powinniśmy stale pamiętać o tym, że ponosimy konsekwencje tego co robimy i jak żyjemy.

strona:    1    2    3    4  





Wina i kara w literaturze. Przedstaw rolę motywu na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Symbolika winy i kary jest bardzo rozległa. W literaturze odnajdujemy karę, która wskrzesza winowajcę, jak i taką, która pogrąża zbrodniarza w mrokach.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca oryginalna, przemyślana kompozycja. Wiele trafnie dobranych literackich przykładów.

Czy możliwa jest zbrodnia bez kary? Rozważ temat w oparciu o różne epoki.

Ocena:
20/20
Teza: Nie ma zbrodni bez kary.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, szczegółowo realizuje temat na odpowiednich przykładach. Podaje wiele przykładów z różnych epok literackich.

Motyw zbrodni i kary. Przedstaw różne ujęcia problemu w poznanych utworach polskich i obcych różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Czy zawsze po zbrodni pojawia się kara?

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa praca ukazująca złożoność tematu. Poprawna bibliografia i plan.

Czarny charakter. Bohater negatywny w dziełach literackich różnych epok. Na wybranych przykładach omów funkcje bohatera negatywnego.

Ocena:
20/20
Teza: Funkcje bohatera negatywnego – dydaktyzm, kontrast, prowokacja do refleksji nad systemem wartości.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w zupełności wyczerpuje temat i realizuje zapisana tezę.

Odwołując się do literatury i innych tekstów kultury, wskaż czy problemy honoru, zemsty i zbrodni mają wpływ na przemianę wewnętrzną człowieka

Ocena:
20/20
Teza: Problemy związane z honorem, zemstą i zbrodnią są tymi sferami przeżyć ludzkich, które bardzo mocno wpływają na wnętrze człowieka, często odmieniając go.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca kompletna, ciekawe i dojrzałe argumenty.

Motyw zbrodni i kary w literaturze. Omów różne aspekty zagadnienia. odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Motyw zbrodni i kary dzięki swemu bogactwu jest atrakcyjny dla twórców, budzi bowiem ciekawość odbiorców. Jego rola w utworze może być różnoraka, co pozwala na jego różnorodne wykorzystanie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szczegółowo pokazuje mechanizmy i powiązania rządzące zbrodnią i karą opisane w dziełach literackich.

Zbrodnia i kara jako konsekwencje złego czynu. Omów na wybranych przykładach literackich

Ocena:
19/20
Teza: Człowiek zawsze miał świadomość tego, że gdy dopuści się występku czeka go kara.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni odpowiada tematowi. Poprawna bibliografia i plan. Spójna i przejrzysta treść.

Uniwersalizm motywu zbrodni i kary w literaturze

Ocena:
18/20
Teza: Przypadki opisane w literaturze jednoznacznie pokazują, że zbrodnia nie popłaca i należy szukać innych sposobów rozwiązywania problemów, czy realizacji swoich marzeń i dążeń.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w sposób prawidłowy realizuje założoną tezę. Poprawny język.

Zbrodnia i kara w literaturze i filmie. Przedstaw, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
17/20
Teza: Zbrodnia i kara ma archetypiczny wymiar i pojawia się w kulturze każdej epoki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Zawiera wszystkie niezbędne elementy. Poprawny język.